تحلیل محتوای کتاب دینی ( چاپ ۱۳۸۰) و کتاب هدیه های آسمانی و کتاب کار (چاپ۱۳۸۱) پایه دوم ابتدایی بدست آمده ، حاکی از این است که ضریب درگیری دانش آموزان با متن و تصاویر در کتاب تعلیمات دینی و کتاب هدیه آسمانی و کتاب کار پایین است و منجر به درگیری دانش آموزان و تصاویر نمی شود اما ضریب درگیری را در پرسشها بیانگر این امر است که کتاب قبلی در این زمینه ضعیف است . به طور کلی ضریب درگیری دانش آموزان با محتوای کتاب تعلیمات دینی ۴۱/۰ وبا کتاب هدیه آسمان و کتاب کار ۲/۱ است. نتیجه اینکه کتاب جدید موجب درگیری بیشتر دانش آموزان با محتوا شده و کتاب قبلی ضریب درگیری پایینی داشته است.(ایمانی،مظفر،۱۳۸۳).
تحقیق حاضر نیز که با بهره گرفتن از روش تجزیه و تحلیل محتوا صورت پذیرفته است تاثیر محتوا را بر میزان فعالیت یادگیرینده در فرایند یادگیرنده اندازه گیری نماید . به عبارت دیگر پژوهشگر به بررسی میزان به کارگیری روش فعال در ارائه تحلیل محتوا ی کتاب های درسی علوم تجربی اول تا پنجم مقطع ابتدایی با روش ویلیام رومی می پردازد. ودر پایا ن این مسئله مورد سوال است که آیاافراد متخصص و برنامه ریز توانسته اندموارد تغییر از لحاظ محتوایی و متن و تصاویر و سئوالات به طور کلی روش فعال را توانسته اند پیاده کنند یا نه ؟ آیا فراگیران در امر پژوهشی و کاوش و تحقیق به صورت فعال بوده و یا به صورت تحمیلی یا غیر فعال هنوز می باشد ومورد تحلیل قرار می دهد.

اهمیت و ضرورت مساله:

محتوای برنامه درسی به لحاظ نقشی که در تحقق اهداف برنامه بازی می کند از اهمیت خاصی برخوردار است کتاب درسی در کشور ما در واقع سمبل محتوای کتبی برنامه درسی می باشد و نقش محوری و مهمی را در جریان آموزشی کودکان دبستانی ایفا می نمایند و در کشور ایران به دلیل کمبود منابع اطلاع رسانی دیگر برای کودکان و وجود مقدار زیاد دانش آموزان در مقطع ابتدایی این اهمیت بیشتر می شود.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

کتاب درسی عمده ترین منبع یادگیری دانش آموزان است و در صورتیکه محتوای کتاب های درسی معمولی ارتباط مستقیم با اهداف برنامه درسی نداشته باشد تحقیق آنها نیز غیر ممکن خواهد بود برای رسیدن به اهداف آموزش علوم تجربی دوره ابتدایی که شامل قدرت تجزیه وتحلیل آشنایی با روش علمی حل مسائل ،رشد قوه تفکر، و… میباشد نیازمند محتوای غنی تر وارائه آن به شکل فعالی هستیم،(صفوی،۱۳۶۵،ص۲۴).
استفاده از شیوه های ارائه فعال در آموزش علوم دارای اهمیت زیادی میباشد و هرگاه محتوا فقط منتقل کننده حقایق و واقعیات علمی باشد جز حفظ طوطی وار مفاهیم علمی نتیجه ای نخواهد داشت و لازم است دانش آموزان را به گونه ای با رآوریم که به نوعی روش خود آموزی و یادگیری خودکار برسند.(یونسکو،۱۳۶۹،ص۱۰۸).
کتابهای علوم عمدتا درصد انتقال مفاهیم حقایق علمی به دانش آموزان بود ه اند با توجه به اینکه کتابهای علوم مسائل جدیدی را به دانش آموزان مطرح می نماید و مقداری حقایقی که یک کتاب می تواند به دانش آموز انتقال دهد کاملا محدود میباشد در حالیکه اطلاعات و معلومات در هر دهه دو برابر می شود لذا لازم است کتابهای درسی به شیوه فعال طراحی گردند تا دانش آموزان بتواند با درگیر شدن در کتابها خود شیوه پژوهش و یادگیری را یاد بگیرند و به اصطلاح سواد علمی کسب نمایند.(همان منبع،ص۱۰۸).
بنابراین یافته های این پژوهش می تواند مورد مولفان کتابهای درسی علوم ابتدایی به منظور اصلاح و بهبود کیفیت آنها قرار گیرد علاوه بر این روش پژوهش می تواند الگویی جهت پژوهشگران در بررسی و تحلیل سایر کتابهای درسی و غیره باشد.

اهداف تحقیق :

الف- اهداف کلی تحقیق :

دراین پژوهش محقق با پذیرش این پیش فرض اساس که روش یادگیری فعال نسبت به روش غیر فعال کارایی و اثر بخشی بیشتری دارد و منجر به یادگیری توام با درک پایداری می شود و با توجه به روش پیشنهادی «ویلیام رومی » می توان محتوا کتاب را به نحو فعال ارائه داد با توجه به این پیش فرض اهداف کلی پژوهش عبارتند از:
۱)بررسی میزان بکارگیری شیوه ارائه فعال در محتوای کتابهای علوم تجربی دوره ابتدایی پایه های اول تا پنجم در ایران.
۱)ارائه پیشنهادات و راهنمایی های لازم به برنامه ریزان و دست اند کاران به منظور اصلاح و بهبود کتب علوم تجربی دوره ابتدایی پایه های اول تا پنجم.

ب-اهداف ویژه (جزئی) تحقیق :

این پژوهش دارای اهداف ویژه (جزئی ) زیر می باشد:
۱-برسی میزان بکارگیری شیوه فعال در متن کتب علوم تجربی دوره ابتدایی
۲- بررسی میزان برکارگیری فعال در سووالات کتب علوم تجربی دوره ابتدایی
۳-بررسی میزان بکارگیری شیوه فعال در اشکال ، تصاویر جداول و نقشه های کتب علوم تجربی دوره ابتدایی

.فرضیه ها و سوال ها:

سوال اصلی:
آیا محتوای کتب علوم تجربی ابتدایی به شیوه فعال تنظیم شده است؟
به صورت سوال های ویژه:
آیا متن کتب علوم تجربی دوره ابتدایی به شیوه فعال تنظیم شده است؟
آیا تصاویرو جداول کتب علوم تجربی دوره ابتدایی به شیوه فعال تنظیم شده است؟
آیا پرسشهای کتب علوم تجربی دوره ابتدایی به شیوه فعال تنظیم شده است؟
به صورت فرضیه های ویژه:
بین فعالیت دانش آموز و متن کتب علوم تجربی رابطه معناداری وجود دارد.
بین فعالیت دانش آموز و پرسش کتب علوم تجربی رابطه معناداری وجود دارد.
بین فعالیت دانش آموز وتصویر وکتب علوم تجربی رابطه معناداری وجود دارد.
.

چهارچوب نظری تحقیق:

تعاریف نظری و عملیاتی متغیرها:

تعاریف نظری:

برنامه درسی :طرحی جهت آماده نمودن مجموعه ای از فرصتهای یادگیری برای افراد تحت تعلیم می باشد ( گالن سیلور ،خوی نژاد ۱۳۷۶ ، ص ۴۰ ) .
محتوا: کلیه اطلاعات ، دانش و مفاهیم و نگرش هایی که در کتاب به یاد گیرنده ارائه می گردد . به عبارت دیگر مجموعه ی دانش سازمان یافته و اندوخته شده ، اصطلاحات ، اطلاعات ، واقعیات ، قوانین ، اصول ، روش ها ، مفاهیم ، تعمیم ها ،پدیدههاومسائل مربوط به همان ماده درسی است ( فتحی و اجاره گاه ۱۳۷۷،ص ۱۱۷).
تحلیل محتوا:
یک روش پژوهشی منظم برای توصیف عینی و کمی محتوا ی کتابها و متون برنامه درسی و یا مقایسه پیام ها و ساختار محتوا با اهداف برنامه درسی می باشد . ( یارمحمدیان ، ۱۳۷۷ ، ص۱۵۰)

تعاریف عملیاتی :

در این تحقیق از روش تحلیل محتوا با روش ویلیام رومی استفاده می شود . در این روش تحلیل محتوای یک کتاب در متن ، پرسش ها وتصاویر و جداول و نظریه های آن انجام میگیرد. هر کدام از اجزا ی محتوا به صورت مقوله های جمله ای ،پرسشی و تصویری در می آید ،و پس با بهره گرفتن از مقوله های آنها را تحلیل می کند . هدف در این روش آن است که بررسی کنیم تا چه حد مقولات اشاره شده دا نش آموزان رانسبت به فراگیری متن، پرسشها و تصاویر جذب نموده و ضریب درگیری دانش آموزان با متن ، پرسش ها و تصاویر تا چه اندازه است . پس این روش برسر مقوله متن ، پرسشها و تصاویر استوار که هرکدام از این بخش ها مقوله هایی دارد به دوبخش فعال و غیر فعال تقسیم می شود و آنگاه میزان توجه آنها به فعالیت دانش آموز فعال کرده او بررسی و تحلیل می شودو ضریب درگیری شاخصی است که میزان فعالیت دانش آموزان در فرایند یادگیری از محتوای کتاب درسی را محاسبه می کند . این ضریب که از تقسیم مقوله های فعال بر مقوله های غیر فعال بدست می آید ، عددی است بین صفر و بی نهایت اما میزان و مقدار مطلوب آن از نظر ویلیام رومی بین ۰٫۴ تا۵/۱ متغیر است.

واژه ها واصطلاحات :

در این قسمت واژه ها و اصطلاحات مورد استفاده و پژوهش را از نظر علمی و کاربردی تعریف می نمائیم .

برنامه ریزی درسی :

عبارت است از فعالیت های یاد دهی ، یادگیری به منظور ایجاد تغیرات مطلوب در رفتار یاد گیرنده و ارزیابی میزان تحقیق این تغیرات (لوی ترجمه فریده مشا یخ، ۱۳۸۰ ص۹).
برنامه درسی :
طراحی جهت آماده نمودن مجموعه ای از فرصت های یادگیری برای افراد تحت تعلیم می باشد.(گالن سیلور ،خوی نژاد ۱۳۷۶ ، ص ۴۰)

محتوا :

« مجموعه ی مفاهیم ، مهارتها و گرایش هایی از سوی برنامه ریزان انتخاب و سازماندهی می شود . در عین حال محتوا آثار حاصل از فعالیت های یاد دهی یادگیری را نیز در بر می گیرد» (ملکی ۱۳۸۳، ص ۵۰)

تحلیل محتوا:

یک روش پژوهشی منظم برای توصیف عینی و کمی محتوا ی کتابها و متون برنامه درسی و یا مقایسه پیام ها و ساختار محتوا با اهداف برنامه درسی می باشد . ( یارمحمدیان ، ۱۳۷۷ ، ص۱۵۰)

۷ : در فضاهای اطلاع رسانی مکانیزه جذب حداکثر نور طبیعی توصیه می شود .
۸ : مقاومت طبقات ساختمانی مکانیزه ۱۳۰۰ کیلوگرم در متر مربع است .
۹ : برق و انرژی غیر قابل انقطاع برای رایانه ها تامین شود .

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۱۰ : ژنراتور یدکی در واقع اضطراری قطع برق یا دانشگاه توصیه شده است . ( عازم ، ۱۳۹۱ )
۲-۴-۹ : وظایف و نقش کتابداران کتابخانه های دانشگاهی .
از کتابداران کتابخانه دانشگاهی انتظار می رود که عملکردهای گوناگونی را به مورد اجرا بگذارد . مع ذالک حرفه او کاملا با آنچه که کتابدار باید در سطوح مختلف انجام بدهد تطبیق نمی کند . دلیل این امر آن است که شرح وظایف به موقعیت تخصصی او مربوط نیست . وظایفی که به عهده کتابدار است عبارت است از : گزینش کتاب ، رده بندی ، فهرست نویسی ( شامل آماده سازی سر عنوان های موضوعی ) ، ارائه خدمات مرجع و اطلاع رسانی ، سندآرایی ، خدمات کتاب شناختی ، برقراری دوره ها و سخنرانی های توجیهی درباره کتابخانه.
برنامه های آموزشی استفاده کننده شامل خدمات مشاوره ای خوانندگان ، خدمات رایزنی ( ممکن است کتابدار در نقش یک رایزن برای کتابخانه ای دیگر / مرکز سند آرایی / مرکز اطلاعات خدمت کند ) ، هدایت و پژوهش ( امکان دارد کتابداری جهت توسعه خدمات کتابخانه ، مطالعاتی را انجام دهد . احتمالا این امر به شکل همکاری در متون تخصصی خواهد بود .) و اداره و مدیریت است . وظایف فوق را می توان به گروه های زیر طبقه بندی نمود .
وظایف آموزشی.
وظایف پژوهشی .
وظایف اجرایی و مدیریت .
وظایف دیگر . ( کومار ، ۱۳۷۱ )
اهداف کتابخانه های دانشگاهی و دانشکده ای معمولا به ترتیب اهمیت عبارتند از :
پاسخ گویی به نیازهای آموزشی برخواسته از برنامه های درسی و یا مطالعات عمومی دانشجویان .
حمایت اطلاعاتی از اعضای هیئت علمی برای به روز کردن برنامه درسی و اجرای فعال تر نقش آموزشی آنها .
فراهم کردن منابع اطلاعاتی لازم جهت پیشبرد اهداف پژوهشی دانشکده .
طبق تعاریف فوق از اهداف کتابخانه های دانشکده ای و دانشگاهی طبیعی است که وظایف کتابدار کتابخانه دانشگاهی و دانشکده ای فراتر از یک کتابدار معمولی است .
۲-۴-۱۰ : بودجه در کتابخانه های دانشگاهی.
کتابخانه بخش عمده ای از سرمایه علمی و معنوی هر موسسه آموزش عالی است ، حفظ و ارتقای ارزش آن نیاز به سرمایه گذاری منظم و مداوم دارد . کتابخانه دانشگاهی باید از بودجه کافی و مستقل و متناسب با هدف ها و وظایف مدون و مصوب خود برخوردار باشد تا بتواند نیازهای اطلاعاتی جامعه استفاده کننده خود را به راحتی برآورده سازد. لازم است ۳ درصد از کل بودجه جاری آموزشی ، پژوهشی و اداری دانشگاهی به کتابخانه اختصاص یابد و از این بودجه ۷۰ تا ۹۰ درصد برای تهیه منابع و ۱۰ تا ۳۰ درصد برای سایر هزینه ها در نظر گرفته شود . بخش عمده بودجه کتابخانه دانشگاهی باید صرف تهیه منابع اطلاعاتی خارجی و نشریات ادواری باشد. در واقعی که بودجه درخواستی تقلیل یابد ، لازم است بر پایه اهداف و وظایف مدون کتابخانه اولویت ها معلوم و مصرف بودجه بر اساس آن انجام گیرد . ( تعاونی ، ۱۳۸۰ )
۲-۵ : جامعه استفاده کننده کتابخانه های دانشگاهی .
جامعه استفاده کننده از کتابخانه های دانشگاهی عبارتند از دانشجویان ، اساتید و کارمندان دانشگاه . البته بر حسب مورد و با معرفی نامه ، محققان و دیگر افراد می توانند از خدمات کتابخانه های دانشگاهی برخوردار شوند . با به کارگیری فنی آوری های جدید به ویژه استفاده از رایانه و شبکه های اطلاع رسانی ، کتابخانه های دانشگاهی در حال تحول و تبدیل به مراکز اطلاع رسانی در سطح دانشگاه ها هستند . به دین معنا که اغلب کتابخانه های دانشگاهی با اتصال به شبکه های داخلی و بین المللی سعی دارند تا روز آمد ترین منابع و مقالات علمی را در دسترس مراجعان خود قرار دهند .( مزینانی ،۱۳۸۲)
۲-۶ : شکل گیری کتابخانه های دانشگاهی ایران .
با وجود اینکه اولین موسسه آموزش عالی در ایران را امیر کبیر با نام دارالفنون تاسیس کرد ، ولی باید اذعان داشت که اولین دانشگاه به مفهوم امروزی آن در سال ۱۳۱۳ با نام دانشگاه تهران تاسیس شد. با تاسیس این دانشگاه و شکل گیری دانشکده های مختلف آن پایه های کتابخانه های دانشکده ای و دانشگاهی نیز پی ریزی شد . ( مزینانی ،۱۳۸۲ )
نخستین و قدیمی ترین کتابخانه دانشگاهی ایران ، کتابخانه دانشکده حقوق ( ۱۳۱۸ ) است که میراث کتابخانه مدرسه عالی علوم سیاسی ( ۱۲۹۹ ش. ) بود .
دانشکده های ادبیات ، پزشکی ، فنی و علوم دانشکده های مهم دانشگاه تهران بودند که در آنها کتابخانه های دانشکده ای نوین تاسیس شد .
از بزرگ ترین و مهم ترین کتابخانه های دانشگاهی ایران این موارد را باید ذکر کرد : کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران ؛ کتابخانه مرکزی دانشگاه صنعتی شریف ؛ کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی ایران ؛ کتابخانه مرکزی دانشگاه اصفهان ؛ کتابخانه مرکزی دانشگاه علم و صنعت ؛ کتابخانه های مرکزی دانشگاه علوم پزشکی تهران و شهید بهشتی و کتابخانه مرکزی دانشگاه شیراز . ( مزینانی ، ۱۳۸۲)
۲-۷ : شکل گیری کتابخانه های دانشگاهی در غرب .
شکل گیری دانشگاه ها در دنیای غرب به قرن ۱۶ میلادی بر می گردد . به این معنا که در سال ۱۵۰۰ میلادی بیش از ۷۵ دانشگاه در سطح اروپا به وجود آمد . این دانشگاه ها هر یک دارای مجموعه ای از کتابها بوده اند که در سطح محدودی مورد استفاده علما و دانش پژوهان قرار می گرفت . این نوع کتابخانه ها همانند کتابخانه هایی بودند که در دنیای شرق در کنار مدارس علمیه و نظامیه ها مورد استفاده محققان قرار می گرفت . اما شکل گیری کتابخانه های دانشگاهی به مفهوم امروزی و با قوانین مدون در اروپا به حدود سال ۱۸۵۵ و در آمریکا به سال ۱۸۵۰ می رسد.
قرن هجدهم ، اوج پیشرفت های فرهنگی و آغاز پیدایش کتابخانه باز ^[۲۷]می شود . در این قرن ، کتابخانه های عمومی پدید نمی آیند اما کتابخانه های دانشگاهی رشد بسیار می کنند . در آلمان قرن ۱۹ ، آزادی دانشگاهی ^[۲۸] اهمیت پیدا می کند . این شیوه که اساس آن آزادی فرا گرفتن ^[۲۹] و آزادی آموختن ^[۳۰] است بعدا در دیگر کشورها به ویژه آمریکا رسوخ پیدا می کند . از این زمان کنترل و بازرسی دانشگاه ها از میان می رود .و جز در مواردی که دیکتاتوری حاکم می شود ، از جمله در دوره آلمان نازی ، آزادی آموزش اعتبار بسیار پیدا می کند . استادان ، پژوهندگان و دانشجویان در آموزش و پژوهش آزادی می یابند و ارزش کتابخانه های دانشگاهی فزونی می یابد. ( ابرامی ، ۱۳۸۶ )
۲-۸ : استانداردها و تاریخچه آن .
استاندارد واژه ای است انگلیسی به معنای پرچم و علم است و از کلمه Stand به معنای ایستادن ، ماندن و قرار گرفتن اخذ شده است . استاندارد در اصطلاح متداول امروزی به معنای مقیاسی برای اندازه گیری ، مدل و نمونه اشیا ، تعیین کمیت و کیفیت ، و آنچه دارای مشخصات رسمی است به کار می رود .
استانداردها مدارکی در برگیرنده قواعد و رهنمودها یا ویژگی هایی برای فعالیت ها یا نتایج آنها هستند که به منظور استفاده مکرر عمومی ، ایجاد هماهنگی و وحدت ، توسعه تفاهم ، تسهیل ارتباطات ، صرفه جویی در اقتصاد ملی ، حفظ سلامت و امنیت عمومی ، گسترش مبادلات بازرگانی داخلی و خارجی و توسط سازمان معتبری به تصویب رسیده است .
طبق تعریف سازمان بین المللی استاندارد ( ایزو ) ^[۳۱]هر استاندارد نتیجه تلاشی خاص است که برای هماهنگ کردن جریان یا محصولی معیّن پدید آمده و به تصویب مقام صالحی رسیده باشد و ممکن است به یکی از شکل های زیر باشد : الف ) نوشته ای حاوی یک سلسله شرایط لازم ؛ ب ) واحدهای اساسی یا کمیّتی ثابت مانند آمپر ، صفر مطلق و جز آن ؛ ج ) ابزاری مادی برای سنجش ، مانند متر .
استاندارد از دیر باز در زندگی بشر وجود داشته و مانند بسیاری از پدیده های طبیعی ، شناخت و برداشت انسان از محیط بوده که از آغاز به صورت ناخودآگاه تحقق یافته است . گسترش فن و تجارت در ادوار گذشته انسان را وا داشته است تا در برخی زمینه ها ، به ویژه در اندازه گیری های یکسان و نیز ساخت وسایل و لوازم ، استاندارد هایی را تعیین کند ، وجود ظروف سفالین یک شکل ، کشتی هایی با طرح و شکل یکسان ، ابعاد ثابت و مشخص آجرها ، و حتی قطعات سنگ در بنای اهرام مصر نشانه هایی از استاندارد در عهد باستان محسوب می شود .
در ایران ، در زمان داریوش اول هخامنشی ، وزنه های استاندارد شده ای براساس واحدی به نام کرشه^[۳۲] ساخت می شد که معادل ۸۳٫۳ گرم بود . در انگلستان زمان پادشاهی جان ، در منشور کبیر استاندارد هایی درباره اوزان و مقیاس ها در امر تجارت تعریف شده است . اما پس از عصر رنسانس ، با توجه به تحول بنیادی در طرز تفکر اجتماعی و رشد اختراعات و تولیدات صنعتی ( انقلاب صنعتی ) ، استانداردهای صنعتی نیز پدید آمد . با رشد فن آوری و افزایش کارخانه ها ، استانداردهای دیگری از قبیل فنون کنترل کیفیت ، توصیف ویژگی ها ، و به جز آن به ثبت رسید .
یادگیری این استانداردها توسط تولیدکنندگان و محققان مستلزم آن بود که به شکل مکتوب درآیند و در کتابخانه ها و مراکز استاندارد نگهداری و سازماندهی شوند . به همین سبب ، تدوین استانداردهای بین المللی در زمینه ها و سطوح مختلف توسط سازمان بین المللی استاندارد ( ایزو ) انجام گرفت و به صورت جزوه هایی منتشر شد و به کلیه کشورهای عضو ارسال گردید . ( صمیعی ، ۱۳۸۱ )
۲-۸-۱ : سازمان بین المللی استاندارد ( ایزو).
سازمان بین‌المللی استاندارد که به اختصار ایزو خوانده می‌شود، بزرگترین سازمان بین‌المللی است که امر تدوین و انتشار استانداردهای بین‌المللی را به عهده دارد. سازمان ایزو شبکه گسترده‌ای را تشکیل می‌دهد که اعضای آن نهادهای ملی مسئول حوزه استاندارد در ۱۶۲ کشور مختلف جهان هستند.
ایزو کار رسمی خود را۲۳ فوریه سال ۱۹۴۷ آغاز کرده است. این سازمان به ترویج جهانی استانداردهای اقتصادی و صنعتی می‌پردازد تا مبادلات صنایع و فنون مختلف را در یک راستا هماهنگ کند. سازمان بین‌المللی استاندارد سازی، با وجود این که یک سازمان غیردولتی است اما به‌دلیل این که استانداردهای این موسسه تبدیل به قوانین می‌گردد از بیشتر سازمان‌های غیردولتی قدرتمندتر می‌باشد.
در این شبکه هر کشور تنها یک عضو محسوب می‌شود. دبیرخانه مرکزی سازمان ایزو ، که هماهنگی کل این تشکیلات را بر عهده دارد، در شهر ژنو کشور سوئیس مستقر است. ایزو سازمانی غیردولتی است که پل ارتباطی بین بخش عمومی و خصوصی محسوب می‌شود. زیرا از یک سو بسیاری از نهادهای عضو سازمان ایزو بخشی از ساختار دولتی کشور خود هستند و از سوی دیگر سایر اعضای سازمان ایزو، که کاملا خصوصی هستند، از طریق مشارکت تشکلهای صنعتی با این سازمان همکاری می‌کنند.
با چنین ترکیبی، سازمان ایزو توانایی سازماندهی و دستیابی به اجماع در زمینه راه‌حلهایی را دارد که نیازمندی‌های کسب و کار و نیازهای وسیعتر جامعه را برآورده می‌سازد. بر اساس آمار منتشرشده در پایان ماه آگوست سال ۲۰۱۱، سازمان ایزو دارای ۱۶۲ عضو، ۲۱۹ کمیته فنی و ۵۶۱ کمیته فرعی و ۲۴۷۸ کارگروه است که در رشته‌های مختلف از کشاورزی و ساختمان گرفته تا مهندسی مکانیک و تجهیزات پزشکی و جدیدترین فناوریهای روز به امر تدوین استانداردهای بین‌المللی اشتغال دارند. جمهوری اسلامی ایران در ۳۶۰ کمیته فنی و فرعی سازمان ایزو از جمله کمیته فنی فناوری اطلاعات متناظر با کمیته فنی مشترک فناوری اطلاعات عضویت دارد.
۲-۸-۲ : ایزو و استانداردهای حوزه کتابداری و اطلاع رسانی .
استاندارد سازی امور مربوط به کتابخانه ها ، مراکز اسناد و اطلاع رسانی ، خدمات نمایه سازی و چکیده نویسی ، آرشیو ، علوم اطلاع رسانی و نشر ، موضوع کار کمیته فنی شماره ۴۶ ایزو است . این کمیته دارای ۲۶ عضو شرکت کننده و ۳۶ عضو ناظر است که از نمایندگان موسسات ملی استاندارد مربوط هستند و کار استاندارد سازی را بر عهده دارند .
۸ کمیته فنی دیگر ایزو ، و ۴۳ سازمان بین المللی نیز در این امر مشارکت دارند . سایر کمیته های فنی فعال در حوزه اطلاع رسانی و سند پردازی عبارتند از :
کمیته فنی مشترک شماره ایزو و آی.ای.سی ؛
کمیته فنی فناوری اطلاعات ، Iso / TC37 ؛
کمیته فنی اصطلاح شناسی ( اصول و همآرایی ) ISO / TC 154 ؛
کمیته فنی اسناد و مواد اطلاعاتی در حوزه های اداری ، بازرگانی و صنعت ، ریز نگاشته ها و حافظه های نوری برای ضبط ، ذخیره و استفاده از اسناد و تصاویر ، ISO / TC 171 ؛ ( شیری ، ۱۳۸۶ )
۲-۸-۳ : استاندارد و استاندارد سازی در کتابداری و اطلاع رسانی .
استاندارد از لحاظ اصطلاحی به سطحی از کیفیت خاص اشیا ، فعالیت ها ، یا مقیاس پایه گفته می شود . که باید رعایت شود یا مبنای داوری قرار گیرد . فرایند استاندارد سازی هم به معنای تولید استاندارد و هم به مفهوم تطبیق با استاندارد است . استاندارد ، در واقع ، مجموعه ای از قوانین و مقررات است که توسط برخی نهادهای ذی صلاح جهت استفاده سازمان ها و موسسات در مقیاس ملی و بین المللی وضع و تصویب می شود و ممکن است توسط دولت ها یا نهادهای علمی ، از جمله برخی انجمن های حرفه ای ، اجرا گردد . بعضی از استاندارد ها به صورت دستورالعمل ارائه می گردد و سازمان ها مجازند خود در مورد شیوه به کارگیری آنها تصمیم بگیرند . یا فقط بخشی از آنها را استفاده کنند. نوع دیگر استاندارد حاصل توافق است نه ناشی از قانون گذاری ، و غالباً روش ساده انجام کار را با درجه ای از کارآیی و حداقل هزینه ارائه می کند . نمونه این نوع استاندارد در کتابداری مربوط به چگونگی تدوین فهرست سرعنوان موضوعی است برخی عوامل موثر در استاندارد سازی عبارتند از : ایجاد نظم در آنچه می توان در وضعیت دیگری هرج و مرج تلقی شود ، تضمین ثبات ، نیل به درجه قابل قبولی از تعالی ، و ارتقای خدمات موثر . تمایل به بهبود کیفیت ، به تنهایی ، به ایجاد استاندارد نمی انجامد ، بلکه احساس ضرورت و شناخت نیازها برای ایجاد و به کارگیری استانداردها حائز اهمیت است . وجود استاندارد هزینه ها را کاهش می دهد و هماهنگی با آن می تواند از دوباره کاری بکاهد. به طور مثال ، تحلیل موضوع مدارک به صورت استاندارد می تواند کار هماهنگی میان مراکز مختلف را تسهیل کند . همچنین استاندارد سازی ، سازگاری در استفاده از نظام های واژگان یا رده بندی را ارتقا می دهد . رعایت استانداردها در آموزش و اطلاع رسانی نیز حائز اهمیت است ، و در واقع ، اصول و روشها به دانشجویان تدریس می شود تا آنها قادر باشند در سازمان های گوناگون اطلاع رسانی به طور موثر فعالیت کنند . همان گونه که دلایلی برای ضرورت وجود و استفاده استانداردها قابل ارائه است ، عللی نیز برای نداشتن ، یا حداقل به کار نبردن آنها نیز وجود دارد. هر استاندارد لزوماً بهترین خدمات را برای کلیه استفاده کنندگان فراهم نمی کند ، جویندگان اطلاعات دارای نیازها و شرایط بسیار متفاوت هستند . از این رو ، ممکن است برخی استاندارد ها برای گروهی از استفاده کنندگان سودمند تلقی شود ، ولی در محیط اطلاعاتی دیگری ، مناسب نباشد ؛ یا در سازمانی ، معتبر و در سازمان دیگری کم اعتبار ارزیابی شود . هیچ استانداردی را نمی توان برای همه ، بدون در نظر گرفتن نیازها و شرایط ، مناسب دانست . استانداردها بر اساس تناسب شان با وضعیت ویژه به کار می روند .( نشاط ، ۱۳۸۱ )
۲-۸-۴ : استانداردهای کتابخانه ای .
تدوین استانداردهای کتابخانه ای در حرفه کتابداری دارای سابقه ای طولانی است و تاکنون سه نوع استاندارد تدوین و ترویج شده است . استانداردهایی که خدمات کتابخانه ها با آنها مقایسه می شود . استاندارد متفاوتی که انجمن کتابداران آمریکا و سایر موسسات حرفه ای جهان منتشر کرده اند از این نوع هستند . دو نمونه از این نوع استانداردها عبارتند از : ” استانداردهای ایفلا برای کتابخانه های دانشگاهی ” ^[۳۳] و ” رهنمودهایی برای آموزش و استفاده کتابداران ، اطلاع رسانان و آرشیو داران ” ^[۳۴] تدوین استاندارد کتابخانه های دانشکده ای در آمریکا از تلاش های اولیه مربوط به تعیین اعتبار موسسه های آموزشی نشات می گیرد . این موسسه ها راهنماها یا استانداردهایی برای ارزیابی و تعیین اعتبار سازمان های آموزشی تدوین کردند. در سال ۱۹۳۲ ویلیام رندال^[۳۵] کتاب <کتابخانه دانشکده ای>^[36] را که تحلیلی از حدود دویست و چهار سال آموزش علوم انسانی در دانشگاه های آمریکا بود منتشر کرد . در دهه ۱۹۳۰ ، به دنبال برنامه کتابخانه دانشکده ای بنیاد کارنگی ، شورای کتابخانه های دانشکده ای را به ریاست بیشاپ^[۳۷] استاندارهای کتابخانه دانشکده ای را تدوین کرد . گروه دیگری نیز استانداردهای کتابخانه های مدارس عالی را فراهم کردند. در سی و پنجمین جلسه ایفلا – کپنهاگ ، در سال ۱۹۶۹ ، دکتر کی. دبلیو . هامفریز ^[۳۸] انگلیسی ، خلاصه ای را از استاندارد های جهانی متفاوت برای کتابخانه های دانشگاهی ارائه کرد . وی بر آن بود که از میان استانداردهای موجود در برخی کشورها به معیاری بنیادی دست یابد و اعتقاد داشت که بیشترین استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی تهیه شده در کشورهای مختلف در خارج از محیطی که در آن تدوین شده اند بی اعتبارند یا اعتبار اندکی دارند و نمی توان به عنوان معیار بین المللی مورد استفاده قرار گیرند . در سال ۱۹۶۵ در هند نیز استانداردهایی توسط رانگاناتان تدوین و منتشر شد. کتابداران هندی از اجماع متخصصان ، برای دستیابی به توافق درباره محتوای استانداردها ، استفاده می کنند. این تلاشها رویکرد آمریکایی را در تدوین استانداردهای کتابخانه های دانشکده ای منعکس می کند و توصیه هایی درباره مقدار بودجه سازمانی و تعداد و کیفیت کارکنان ، تسهیلات ، امکانات پرداخته است . کمیسیون دانشگاهی در سال ۱۹۷۵ کمیته ای برای توسعه کتابخانه های دانشکده ای و دانشگاهی تحت ریاست رانگاناتان تاسیس کرد . این کمیسیون پیشنهادهایی برای واگذاری اعتبار ، بودجه های کتابخانه ها ، گزینش و خرید کتابها ، کارکنان ، و ساختمان و تجهیزات کتابخانه ها ارائه داد . کمیته ” انجمن کتابخانه های دانشکده ای و تحقیقاتی ” ^[۳۹] با ماموریت تجدید نظر در استانداردهای کتابخانه های دانشکده ای تشکیل شد تا با تحقیق اطلاعات آماری ، استانداردهای سال ۱۹۷۵ را تدوین کند . این استانداردها گرچه از سال ۱۹۷۵ تا کنون چندبار ویرایش گردیده ، تغییر زیادی در آنها داده نشده است . کمیته ای که از انجمن کتابخانه های دانشکده و تحقیقاتی و انجمن کتابخانه های تحقیقاتی تشکیل شد . با گردآوری داده های خود و استفاده از داده های منتشر شده پیشین ، استانداردهای سال ۱۹۷۹ را برای کتابخانه های دانشگاهی تدوین کرد . سپس متن جدیدی از استانداردها ، که توسط انجمن کتابخانه های دانشکده ای و تحقیقاتی در سال ۱۹۸۹ تدوین و به کار گرفته شد، جایگزین استانداردهای سال ۱۹۷۹ گردید . در این متن ، از کتابداران خواسته شده که اهداف بلند مدت ، میان مدت و کوتاه مدت خود را مشخص کنند ، همچنین راهکاری توصیه شده است که می تواند دستیابی به اهداف و مقاصد را ارزیابی کند . این متن به فرایند داخلی کتابخانه توجه دارد و حاوی پیشنهادهایی برای آن دسته از دانشکده هاست که تمایل دارند آن را به کار گیرند . ویرایش ۱۹۹۵ استانداردهای کتابخانه های دانشگاهی در سه مقوله کلی مجموعه ها ، کتابداران ، و ساختمان و تجهیزات تدوین شده است . ( هدایی ، ۱۳۷۶ )

بعد از جنگ جهانی دوم به مدت تقریباً۴۰ سال ژئوپلتیک به عنوان یک مفهوم و یا روش تحلیل، به علت ارتباط آن با جنگ‎های نیمه اول قرن بیستم منسوخ گردید، هر چند ژئوپلیتیک در این دوره از دستور کار دولت ها در مفهوم قبلی خود خارج شد، اما همچنان در دانشگاهها تدریس می­شد. برای تبدیل شدن نقش فعال جغرافیا در تعریف ژئوپلیتیک به نقش انفعالی سه دلیل عمده قابل ذکر است:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اول اینکه جغرافیدانان بعد از شکست آلمان در جنگ، ژئوپلیتیک خاص آلمان را مقصر اصلی عنوان کردند و سیاست‎های آلمان نازی را متأثر از این مکتب می‎دیدند. خود را از مطالعات در مقیاس جهانی کنار کشیده، توجه خود را به دولت ها و درون مرزهای سیاسی بین المللی معطوف داشتند و واژه ژئوپلیتیک بر چسب غیر علمی‎به خود گرفت و از محافل علمی‎و دانشگاهی طرد شد.دلیل دیگری که موجب افول نقش جغرافیا در جنگ سرد شد ظهور استراتژی باز دارندگی هسته ای بود. توانایی پرتاب سلاح‎های هسته ای بوسیله هواپیما و موشک به فاصله‎های دور،باعث شد که دیگر نه فاصله و نه عوامل جغرافیایی مثل ناهمواری ها و اقلیم چندان مهم تلقی نمی‎شدند. دلیل سوم، ظهور ایدئولوژی به عنوان عامل تعیین کننده ی جهت گیری سیاست ها بود. ژئوپلیتیک جنگ سرد و ژئوپلیتیک عصر هسته ای از مشخصات دوره افول ژئوپلتیک هستند (زین العابدین، ۱۳۸۹ : 13).
۲-۱-۳- دوره احیا
بعد از پایان جنگ جهانی دوم جغرافیدانان شرمنده شدند و از آن پس تلاش نمودند جغرافیدانانی که ژئوپلیتیک را در اختیار آلمان نازی (هیتلر) گذاشته اند،کنار گذارند، و نتیجه اینکه حدود ۴۰ سال ژئوپلیتیک طرد شد. تا اینکه در دهه 1980 در جنگ ویتنام^[2] و کامبوج^[3] بر سر تصاحب منطقه ی مکنگ^[4]، گر چه هر دو کشور از بلوک شرق بودند، ایدئولوژی نتوانست جنگ را از بین ببرد. بنابراین، در گزارش این مناقشه و روابط دو کشور، مجدداً از مفهوم ژئوپلتیک استفاده شد و سپس کسینجر^[5] بصورت تفننی از واژه ی ژئوپلیتیک در مسائل جهان استفاده نمود. علاوه بر آن در جنگ ایران و عراق (1988-1980) و اشغال کویت توسط عراق (1991-1990 ) و به ویژه سقوط پرده آهنین در اروپا از سال 1989 موجب پر رنگ تر شدن این مفهوم شد و به خصوص فروپاشی شوروی (سابق) و برجسته شدن ملیت ها این مفهوم را به صورت یک مفهوم کلیدی در عرصه بین المللی قرار داد (زین العابدین،۱۳۸۹ :۲۸).
در حالیکه نامداران جغرافیای سیاسی چون ریچارد هارتشورن و استیفن جونز سخت در تلاش شکوفا ساختن جغرافیای سیاسی در جهان دوران میانه ی قرن بیستم شدند و سیاستمدارانی چون هنری کیسینجر واژه ژئوپلیتیک را دوباره به زبان روزمره سیاسی نیمه دوم قرن بیستم باز گرداند، جهانی اندیشانی چون ژان گاتمن و سوئل کوهن پیروزمندانه جهانی اندیشی جغرافیایی(ژئوپلتیک) را به بستر اصلی مباحث دانشگاهی باز گرداندند.در این زمینه ژان گاتمن^[6] با طرح تئوری «آیکنوگرافی^[7]– سیروکولاسیون^[8]» «حرکت» را در مباحث ژئوپلیتیک در معرض توجه ویژه قرار داد و عوامل روحانی یا عامل «معنوی» را در جهانی اندیشی «اصل» یا «مرکز» دانست و «ماده» یا «فیزیک» را تأثیر گیرنده قلمداد کرد (مجتهد زاده،۱۳۸۶:۹۶).
سائول بی کوهن می‎گوید: موضوعات ژئوپلیتیکی مهمتر از آن بودند که جغرافیدانان آنها را کنار بگذارند و اکنون خیلی از جغرافیدانان با یک تأخیر به او ملحق شده اند و از باز گشت و تجدید حیات ژئوپلتیک به اندازه او استقبال کرده اند.
2-2-رویکردهای جدید ژئوپلیتیک
همه نظریه‎های ژئوپلیتیکی جنبه ژئواستراتژیکی داشته و برای کسب قدرت بر فضای جغرافیایی تأکید داشتند. اما پس از پایان جنگ سرد و با مطرح شدن نظام نوین جهانی بسیاری از دیدگاه های ژئوپلیتیکی جنبه ی کمی‎پیدا کرد و حتی بعضی از این دیدگاه ها در عالم سایبر اسپیس مطرح شدند. در نظام نوین جهانی عده ای در تحلیل ژئوپلیتیکی خود، رویکرد انرژی را مد نظر قرار دادند،عده ای به مسائل زیست محیطی معتقد بودند، بعضی فرهنگ را عامل اصلی ژئوپلیتیک دانستند و بالاخره، عده ای مسائل ژئواکونومی‎را در تحلیل ژئوپلیتیکی خود مورد توجه قرار دادند. می‎توان گفت که معیار‎های قدرت که نظامی‎گری بود، به طور کلی جای خود را با معیار‎های مذکور تغییر داد. یعنی، قبل از پایان جنگ سرد، معیار اصلی قدرت نظامی‎گری بوده و تمام عوامل اقتصادی، اجتماعی به صورت ابزار مورد توجه بوده است.به علاوه مشخصه ی اصلی ژئوپلیتیک دوره جنگ سرد جهان دو قطبی، جهان سوم و کشورهای عدم تعهد بودند، اما در نظریه ی جدید ژئوپلیتیکی، جهان چهارم مطرح است (زین العابدین، ۱۷۱:۱۳۸۹).
۲-2-۱-رویکرد نظم نوین جهانی
اولین بارجورج بوش پدر^[9] رئیس جمهور اسبق آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در1990م نظام نوین جهانی^[10] را مطرح نمود. و در سال 1991 پس از مذاکرات خود در هلسینکی^[11] با گورباچف^[12] و مارگارت تاچر^[13]، رهبران اروپا، سازمان ملل متحد،کشورهای عربی به ویژه خلیج فارس و سایر هم پیمانان خود، نظریه نظام نوین جهانی خود را اعلام نمود (حافظ نیا،۵۳:۱۳۸۵).
این نظام دیدگاه‎های جدید آمریکا را بیان می‎کند. با فروپاشی نظام سیاسی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق و از بین رفتن رقابت قدرت ها، جهان از این پس صاحب نظام نوینی شود که بر قدرت همه جانبه آمریکا استوار است. قدرت و سلطه آمریکا بر جهان بدون تسلط بر خلیج فارس ممکن نبود. نظام نوین جهانی طرحی جدید برای سلطه بر مناطق مهم جهان توسط آمریکا بود. این نظام به رغم عنوان گول زننده آن، شکل جدیدی از استعمار نو است که جهان را به سوی مخاصمه و تلاطم سوق می‎دهد. جورج بوش پدر نظم نوین جهانی را این چنین تعریف می‎کند: «نظم نوین جهانی می‎گوید که بسیاری از کشورها با سوابق متجانس و همراه با اختلافات، می‎توانند دور هم جمع شوند تا از اصل مشترکی پشتیبانی کنند و آن اصل این است که شما با زور کشور دیگری را اشغال نکنید…» اما آمریکائیها از زمان پی ریزی چنین نظریاتی، کمترین توجهی به آنچه خود معتقدند نداشته اند و تعبیر «نوام چامسکی» نظم نوین جهانی تعبیر تازه ای از توسل به زور و انقیاد مضاعف ملت ها است.تمام ابعاد نظم نوین جهانی بر پایه منافع و توسعه طلبی آمریکا استوار است در عصر نظم نوین جهانی، ثبات و امنیت تقریباً به طور کامل برای هیچ کشوری- حتی آمریکا- وجود ندارد.
2-2-2-رویکرد ژئواکونومی
پایه و اساس ژئواکونومی‎استدلالی است که از طرف ادوارد لوتویک^[14] ارائه شده است. او خبر از آمدن نظم جدیدبین المللی در دهه نود می‎داد که در آن ابزار اقتصادی جایگزین اهداف نظامی‎می‎شوند. به عنوان وسیله اصلی که دولت ها برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی به آن تأکید می‎کنند و این ماهیت ژئواکونومی‎است (عزتی،۱۰۷:۱۳۸۸)
ژئواکونومی‎عبارت ازتحلیل استراتژی­ های اقتصادی بدون درنظر گرفتن سودتجاری،که ازسوی دولتها اعمال می­ شود،به منظورحفظ اقتصادملی یا بخشهای حیاتی آن وبه دست آوردن کلیدهای کنترل آن ازطریق ساختارسیاسی وخط مشیهای مربوط به آن پرداخت. (عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت و فضا را مدّ نظر دارد و هدف اصلی آن کنترل سرزمین و دستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای اقتصادی فناوری و بازرگانی است بدین ترتیب به نظر می‎رسد مفاهیم ژئواکونومی‎در رویارویی با مسائل قرن 21 از کارآیی مناسبی در مقیاس جهانی برخوردار خواهد بود (واعظی،1388 :32)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت وفضا را بررسی می‎کند. فضای بالقوه ودرحال سیلان همواره حدود ومرزهایش درحال تغییروتحول است،ازاین رو آزادازمرزهای سرزمین وویژگیهای فیزیکی ژئوپلیتیک است.درنتیجه تفکر ژئواکونومی‎شامل ابزارآلات لازم وضروری است که دولت می‎تواندازطریق آنها به کلیه اهدافش برسد.(عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎و ژئوپلیتیک دارای تفاوتهای اساسی با هم می‎باشند،اول اینکه ژئواکونومی‎محصول دولت ها وشرکتهای بزرگ تجاری با استراتژیهای جهانی است درحالی که این خصیصه در ژئوپلیتیک نیست. نه دولت ونه شرکتهای تجاری هیچ نقشی درژئوپلیتیک ندارندبلکه یکپارچگی اتحادیه ها،منافع گروهی وغیره برپایه نمونه‎ های تاریخی با عملکردی نامرئی دراستراتژیهای ژئوپلیتیکی پایه واساسی برای همه صحنه‎های ژئوپلیتیکی هستند.
دوم اینکه هدف اصلی ژئواکونومی‎کنترل سرزمین ودستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای تکنولوژی وبازرگانی است. ازلحاظ کاربردی بایدگفت که مفهوم وعلم ژئوپلیتیک می‎تواند درنشان دادن راه وروش‎هایی برای پایان دادن به نزاعها ودرگیری ها ودرمجموع اختلافات نقش اساسی داشته باشددرحالی که ژئواکونومی‎ازچنین ویژگی برخوردارنیست(عزتی،1387: 112)
2-2-3- رویکرد ژئوکالچر
ژئوکالچر یا ژئوپلیتیک فرهنگی فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت،فرهنگ، و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگها همچون سایر پدیده‎های نظام اجتماعی همواره در حال شکل­ گیری، تکامل،آمیزش، جابجایی در جریان زمان و در بستر محیط جغرا فیایی کره زمین اند.به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند ‎های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بی شماری است که در لایه‎های مختلف اجتماعی و درعرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی‎با یکدیگر بسر می­برندو بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز فرهنگی ویژه خلق می‎شود.از این رو ساختار ژئو کالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی فرهنگی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل‎های مکانی – قضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و موازات یکدیگر حرکت می‎کنند (دیلمی‎معزی،2:1387).
ژئوکالچر پدیده ای است که بر شالوده نظام اطلاع رسانی نوین و یا صنایعی استوار است که به تولید محصولات فرهنگی مبادرت می‎ورزد وظیفه این صنایع تولید انبوه محصولات فرهنگی است. نظام سلطه فرهنگی در جهان کنونی در کنار نظام سلطه اقتصادی یا سیاسی از عناصر اصلی نظام ژئوپلیتیک جهانی می‎باشند. امروزه منطق حاکم بر فرایند‎های ژئوکالچر جهانی بر اشکال پیچیده و تکامل یافته تر شیوه‎های رقابتی مبتنی است. این فرایند در عین نافذ بودن، مدام در تکامل می‎باشد
پدیده‎های فرهنگی به دلیل خصیصه‎های مکانی شان همواره میل به ثبات و پایداری در مقابل نوآوری ها دارند که می‎توان به تلاش جوامع سنتی و حفظ میراث فرهنگی و آداب و سنن و نمادهای تاریخی و … اشاره کرد. از طرفی الگوهای تمدنی به واسطه ماهیت فضائیشان در جهت سرعت بخشیدن به تغییرات فرهنگی و زدودن مرزهای قراردادی هستند(حیدری،۱۳۸1 :۱۶۸).
۲-2-4- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی
مسایل ژئوپلیتیک زیست محیطی از اواخر قرن بیستم به موضوع اصلی فعالیت­ها و نگرانی­ها بین گروه‎های انسانی و بازیگران ملی و فراملی در سطوح منطقه ای و جهانی تبدیل شده است. محیط زیست بشری در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی دستخوش مخاطرات گردیده است. این مخاطرات در سه بعد: کاهش و کمبود منابع، تخریب منابع و آلودگی محیط زیست تجلی یافته است. از دید ژئوپلیتیک، کمبود منابع زیست محیطی یا محروم کردن انسانها از زیستن در مکان مورد علاقه آنها رقابت و کنش متقابل بین گروه‎های انسانی و بازیگران سیاسی در سطوح مختلف را در پی دارد.(www.civilica.com).
طی چند دهه گذشته، افزایش جمعیت، گسترش دامنه مداخلات بشر در طبیعت برای تأمین نیازهای فزاینده از منابع کمیاب طبیعی، گسترش رویکرد سودانگاری در غالب طرح‎های توسعه ای، بی پروایی نسبت به جستار پایداری محیط زیست در ساخت سازه ها و زیر ساخت ها و مانند آن،پیامدهای ناگواری همانند گرمایش کروی، ویرانی لایه ازن، پدیده ال نینو، طوفانهای سهمگین، بالا آمدن سطح آب دریاها، گسترش گازهای گلخانه ای، خشکسالی، سیل، فرو نشست زمین، کاهش آب شیرین، بیابان زایی، کاهش خاک مرغوب، آلودگی هوا، باران‎های اسیدی، جنگل زدایی و نابودیت تنوع زیستی، نشانه‎هایی از جهانی شدن پیامدهای فروسایی محیط زیست در سطح فروملی و فراملی و جهانی بودن بوده اند. تداوم وضعیت موجود،آینده زیست و تمدن فراروی بشر را مبهم و نامطمئن کرده است.نگرانی از این وضعیت به همراه شرایط نا مطلوب کنونی، در طرح رویکردهایی همانند امنیت زیست محیطی، ژئوپلیتیک انتقادی، ژئوپلیتیک زیست محیطی، توسعه پایدار بسیار اثر گذاشت. با توجه به این که مفهوم «جهان» از مقیاس‎های مطالعاتی دانش یاد شده است، مرزهای محلی و ملی را در نوردیده اند، محیط زیست سویه ای ژئوپلیتیک یافته است (کاویانی،۱۳۹۰: ۸۵).
2-2-5-رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی
در مورد ماهیت و چیستی ژئوپلیتیک انتقادی نظریه‎های مختلفی ارائه شده است. عده ای از نظریه پردازان، ژئوپلیتیک انتقادی را در مقایسه با ژئوپلیتیک سنتی، که به دلیل سوء استفاده از شواهد جغرافیایی به نفع مقاصد امپریالیستی لکه دار گردیده، از لحاظ علمی‎مستقل و بی طرفانه می‎دانند که می‎تواند با دیدگاهی متعالی به امور جهانی نگریسته و تحقیق عینی بپردازد(مویر،220:1379). عده ای را باور بر این است که ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست­های پنهان دانش ژئوپلیتیک است (میرحیدر،42:1386)
از اوایل1970، شاهد ظهوررویکردی نوین به نام «ژئوپلیتیک انتقادی^[15]»هستیم.دانشمندان ژئوپلیتیک چون اتوتایل^[16] ومیشل فوکو را می‎توان ازپیشگامان این حرکت نوین دانست. این دانشمندان به طور همزمان، هم از ژئوپلیتیک انتقاد کردند و هم خود از اندیشمندان این عرصه بودند. این افراد، سیاست اندیشمندانه خود را بر «ضد ژئوپلیتیک» تعریف کرده و با وجود این، در چارچوب زیر بنایی مفاهیم ژئوپلیتیک کار می‎کردند (مویر،۳۷۸:۱۳۷۹).
محققین ژئوپلیتیک انتقادی تمایل دارند بجای تمرکز بر شناسایی عوامل جغرافیایی مؤثر بر شکل گیری قدرت دولتها و سیاست خارجی ایشان، از یک سو دریابند که سیاستمداران چگونه «تصاویر ذهنی» خود را از جهان ترسیم نموده اند و این بینش ها چگونه بر تفاسیر آن ها از مکان‎های مختلف تأثیر می‎گذارند؟ ژئوپلیتیک انتقادی به عنوان نظریه ای نسبتاً جدید که توانسته است خود را بر اساس مؤلفه‎های حاکم میان بازیگران روابط بین الملل، نظام مند سازد، چارچوبی مناسب برای فهم ژئوپلیتیکی جدید، به دور از عناصر سختی هم چون مرز و مکان ایجاد کرده است. بر اساس فهم برخی از موضوعات، بدون توجه به بعضی مسائلی که طبق نظریات سنتی غیرمرتبط می‎نمودند، امری ناقص خواهد بود. از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، استراتژی قدرت همیشه نیازمندبه کارگیری فضا وهمین سبب گفتمان می­باشد. (www.javanemrooz.com)
رویکرد انتقادی، کوشش منتقدانه برای کشف ساختارهای جامعه معاصر است که ضمن نقد زیربنایی رویکردهای رایج در شناخت جامعه به تبیین کاستی ها ی روش شناسی آنها می‎پردازند و شیوه‎های اثبات گرایی (پوزیتیوسیتی) را در مطالعه جامعه نقد می‎کند و بر این انگاره استوار است که صرف تجربه و روش‎های تجربی کافی نیست و نباید مطالعه جامعه را همسان با مطالعه طبیعت انگاشت. هدف نظریه پردازان مکتب انتقادی، ایجاد دگرگونی‎های فرهنگی و روشنگرانه برای کاهش نابرابری‎های جهانی، برقراری عدالت بین المللی، احترام به تفاوت ها و گرایش به ارزش‎های فرهنگی جدیدی است که بر فرایند تعامل موجود در صحنه‎های اجتماعی و تمدنی حاکم شود و تعامل و عمل را در چارچوب ارزشهای موجود رهبری کند (مشیر زاده،۱۳۸۴ :۲۲۱).
هر چند ژئوپلیتیک به مطالعه روابط متقابل جغرافیا، قدرت سیاست و کنش‎های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر می‎پردازد (حافظ نیا،۳۶:۱۳۸۵). اما امروزه گفتمان آن تابعی از چالش‎های برخاسته از «جهانی شدن‎های اقتصادی»، «انقلاب اطلاع رسانی» و«خطرات امنیتی جامعه جهانی» است (مجتهد زاده،۱۲۸:۱۳۸۱)و بالاخره ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست‎های پنهان دانش ژئوپلیتیک است.مباحث ژئوپلیتیک مقاومت و آنتی ژئوپلیتیک از جمله مباحث مهم در پژوهش ها و نوشته‎های مربوط به ژئو پلیتیک انتقادی می‎باشد.این رویکرد توجهش را صرفاً به رویه سلطه ژئوپلیتیک معطوف نداشته بلکه به رویه دیگر ژئوپلیتیک که مقاومت می‎باشد بیشتر توجه می‎کند. و عاشورا به عنوان عالیترین و متعالی ترین صحنه ژئوپلیتیک مقاومت از چنان ماندگاری و جاودانگی برخوردار بوده و هست که امروزه و در قرن بیست و یکم وهزاره سوم نیز توان تحریک و به غلیان در آوردن جنبش‎های مقاومت را دارد. بسیاری از نهضت ها و مقاومت ها در دنیای اسلام و حتی غیر اسلام الگوی مقاومت خود را از عاشورا الهام گرفته اند. (باباخانی،38:1392)
2-3-اندیشه ملی گرایی
ملی گرایی مفهومی‎کاملا سیاسی دارد. این مفهوم به عنوان یک اندیشه و فلسفه سیاسی تلقی می­ شود. اندیشه‎ای که در هر ملتی ریشه در هویت ملی و میهن دوستی آن ملت دارد. در حالی که مفهوم میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند، ناسیونالیسم پدیده ای فلسفی و نوین محسوب می‎شود که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شده است. در این راستا هنگامی‎که جنگ جهانی اول و جنگ‎های بزرگ قبل از آن بیشتر با انگیزه میهن دوستی شروع شده بود، جنگ جهانی دوم حاصل برخورد اندیشه‎های ناسیونالیستی بود.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
ناسیونالیسم به وابستگی مردم یک منطقه که براساس یک احساس مشترک به وجود آمده گفته می­ شود این احساس مشترک ممکن است علل تاریخی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و غیره داشته باشد. ناسیونالیسم در حقیقت ملاتی است که گروه‎های مختلف را به هم پیوند داده و واحدی به نام ملت را به وجود می‎آورد. (روشن و فرهادیان،242:1385)
میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند. ناسیونالیسم یا ملی گرایی مفهومی‎کاملاً سیاسی است که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شد. از نظر واژه شناسی ناسیونالیسم از ریشه ناسی(Nasci)آمده است این واژه لاتین متولد شدن معنی می‎دهد و نظریه تکاملی ایده ناسیونالیسم را تأیید می‎کند.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
اگر ناسیونالیسم بر مبنای برگشت به ارزشهای جاهلی و اساطیری باشد، ارتجاعی محسوب می‎شود و اگر بر مبنای یک احساس انسانی و فرهنگ خلاق باشد، مترقیانه خواهد بود. مفهوم ناسیونالیسم در قرن نوزدهم و بیستم به طور گسترده ای از اروپا به سایر نقاط و از جمله خاورمیانه انتشار یافت. افکار ناسیونالیستی به دلایلی چند در نیمه دوم قرن نوزدهم در خاورمیانه، گسترش یافت.
اول: افتتاح مدارس جدید درمصر، لبنان وسوریه
دوم: اختراع چاپ که به دنبال خود آگاهی از امور سیاسی را افزایش داده و مشوق احیای فرهنگی- ادبی شد.
سوم: تجزیه امپراطوری‎های قدیم که به دنبال خود، خود مختاری گروه‎های ملی را به دنبال داشت.(درایسدل و بلیک،77:1386)
با شروع قرن بیستم ناسیونالیسم به یک قدرت عمده سیاسی در خاورمیانه تبدیل شد و تأثیرات آن زمانی به اوج خود رسید که ناسیونالیسم ترک، عرب، ایرانی و یهود به طور همزمان در این منطقه ظهور کردند، از عوامل اصلی که سبب بروز شکاف و اختلاف در میان شیعیان منطقه خاورمیانه شده، اندیشه‎های ناسیونالیستی پیروان این مذهب در کشورهای مختلف می‎باشد. تنوع نژادی و قومی‎شیعیان ساکن در منطقه خاورمیانه الهام بخش اندیشه‎های ناسیونالیستی در میان آنان گردیده و این امر واگرایی و فقدان وحدت مذهبی در بین آنان را به دنبال دارد. ویژگی عمومی‎ناسیونالیسم تأکید بر برتری هویت ملی بر دعاوی مبتنی بر طبقه، دین و مذهب است و بر این اساس عوامل زبانی، فرهنگی وتاریخی مشترک به همراه تأکید بر سرزمین خاص، هویت بخش گروهی از مردم می‎شود.
بدین ترتیب ایدئولوژی ناسیونالیسم با تأکید بر نژاد و زبان در جهان اسلام که مرکب از انواع زبانها و نژادها ی گوناگون است، یکی از عوامل اصلی واگرایی تلقی می‎گردد. تجارب تاریخی گویای این واقعیت است که حتی پان عربیسم از ادعای نهضت وحدت سراسری اعراب نتوانست در جوامع و کشورهای عربی ایجاد وحدت نماید و طی جنگهای اعراب اسرائیل و با شکست اعراب اعتبار خود را از دست داد. به طوری که در جریان جنگ 1991 آمریکا و متحدین با عراق برخی کشورهای عرب برای آزادی کویت به یک کشور دیگر عرب(عراق)، حمله ور شدند(صفوی،202:1387).
2-4-میهن خواهی
میهن خواهی یا وطن دوستی فلسفه سیاسی ویژه ای نیست، بلکه غریزه ای است که از حس اولیه ی تعلق داشتن به مکان و هویت ویژه ای آن و حس دفاع از منافع اولیه ی فردی در آن مکان ویژه ناشی می‎شود. گونه ی اولیه ی خودنمایی این غریزه کم و بیش در همه ی حیوانات قابل مشاهده است. بیشتر حیوانات محدوده‎های مشخصی را برای جولان دادن و منافع اختصاصی، فردی یا گروهی خود در نظر گرفته و به آن دلبستگی و تعلق می‎یابند و دخالت و تجاوز دیگران را در آن با سرسختی دفع می‎کنند. (مجتهدزاده،70:1381). مفهوم میهن از انگیزه‎های سیاسی دور است و از حد غریزه ی طبیعی خارج نمی‎شود. میهن خواهی یا میهن دوستی تا آن اندازه طبیعی و غریزی است که با تعلقات معنوی انسان درآمیخته و جنبه ی الهی به خود می‎گیرد و به گونه ی مفهوم مقدس خودنمایی می‎کند.
2-5- مفهوم ملت
جمع افرادی که از پیوندهای مادی و معنوی ویژه و مشخصی برخوردار باشند و با مکان جغرافیایی ویژه ای، «سرزمین سیاسی یکپارچه و جداگانه» همخوانی داشته باشند و حاکمیت حکومتی مستقل را واقعیت بخشند، ملت آن سرزمین یا کشور شناخته می‎شوند. بدین ترتیب ملت و ملیت پدیده‎های سیاسی هستند که در رابطه مستقیم با سرزمین واقعیت پیدا می‎کنند و این اصطلاحات در حالی که مباحث سیاسی هستند، جنبه ای کاملاً جغرافیایی به خود می‎گیرند. (مجتهدزاده،65:1381).
در زبان‎های اروپایی واژه ملت از کلمه(natio) مشتق شده و بر مردمانی دلالت دارد که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله هستند. ملت به مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می‎شود که بر اساس عوامل و خصیصه‎هایی نظیر تبار، تاریخ، فرهنگ، دین، مذهب، سرزمین، قومیت، زبان و …نسبت به یکدیگر احساس همبستگی می‎کنند و خود را متعلق به یک ما می‎دانند.(حافظ نیا و همکاران،108:1389)

-گردن درد غیر اختصاصی : به گردن دردی گفته می شود که علت خاصی برای آن نمی توان پیدا کرد این گردن درد بدون علت پاتولوژی مشخص مثل فتق دیسک، فشار روی ریشه عصب و تغییرات تخریبی استخوان تعریف می شود. (سعادت و همکاران ۲۰۱۲)

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۱-۹- ۲ تعریف عملیاتی واژه های تحقیق
-تعادل: کسب میزان امتیاز از حفظ وضعیت بدن بر روی تعادل سنج دیجیتالی بایودکس در دو سطح پایدار(۱۲) و سطح ناپایدار(۶).
-حس وضعیت: میزان خطای بازسازی سر و گردن در حرکت اکستنشن،چرخش به راست و چرخش به چپ بوسیله کلاه با نشانگر لیزری.
-گردن درد غیراختصاصی: گردن دردی است که افراد در یک سال گذشته حداقل سه ماه گردن درد داشته باشند و معیارهای خروج از تحقیق شامل فتق دیسک، سابقه ضربه، تصادف، جراحی، بیماری های عصبی و دیابت و…را نداشته باشند و توسط پزشک تایید شده باشند.
۲-۱ مقدمه
ویژگی خاص تربیت بدنی و ورزش که همانا مختص نبودن ورزش به یک گروه خاص از افراد جامعه می باشد، جایگاه والایی را برای آن فراهم نموده است. در زندگی ماشینی امروزه سلامتی جسم و روح همواره در معرض تهدید جدی بوده و اثرات سوء این تهدید در تمام جنبه های زندگی ظاهر گردیده است. یکی از عوارض این زندگی ماشینی و بی تحرکی ،دردهای ناحیه گردن ا ست. در این زمینه تحقیقات و پژوهش های علمی زیادی هم زمان با پیشرفت صنعتی بشر جهت مبارزه با دستاوردهای زیان آور جسمانی آن صورت گرفته که در این راستا تربیت بدنی و علوم ورزشی از این قاعده مستثنی نبوده است. بنابراین در این فصل با ارائه دو بخش مبانی نظری و پیشینه تحقیق، به بررسی و تحقیقات انجام شده در زمینه گردن درد و تعال و حس وضعیت می پردازیم. در بخش مبانی نظری تحقیق، مطالبی در مورد ستون فقرات، ستون فقرات گردنی، حرکات گردن، عضلات گردن،گردن درد غیراختصاصی، تعادل، نقش گردن در حفظ تعادل، شیوع گردن درد و تمرینات ثبات دهنده پرداخته ودر بخش مربوط به پیشینه تحقیق ابتدا تحقیقات انجام شده در داخل کشور و سپس تحقیقات انجام شده در خارج کشور را بر حسب تقدم و تاخر مرور و سپس جمع بندی می گردد.
۲-۲ مبانی نظری تحقیق
۲-۲-۱ آناتومی و عملکرد ستون فقرات گردنی
اسکلت بدن انسان شامل دو قسمت محوری و ضمائم متصل به آن است. قسمت محوری شامل سر، ستون مهره ها و اتصالات آن، دنده ها و جناغ می باشد که اسکلت اولیه انسان را به وجود می آورند. ستون مهره ها در قسمت خلفی– میانی بدن قرار گرفته است که شامل ۳۳ مهره می باشد (تصویر۲- ۱) .(گریپ ۲۰۰۸^[۲۱]، هرتلینگ^[۲۲] ۲۰۰۶)
تصویر۲- ۱ستون فقرات
ستون فقرات گردنی به سمت عقب مقعر است و در محل اتصال۳/ ۲ جلویی و۳/ ۱ عقبی گردن قرار دارد (افهمی ۱۳۸۹) .
گردن شامل دو بخش فوقانی و تحتانی می باشد. بخش فوقانی شامل اکسیپوت، C1 وC2 می باشد و بخش تحتانی شامل C2-C7 می باشد (هرتلینگ ۲۰۰۶) .
ستون فقرات گردنی، ناحیه مهم وکلیدی در کنترل وضعیت بدن است. این ناحیه مسئول حفظ ثبات ارگان های حسی مهم بینایی وشنوایی، حمایت سر روی تنه، جهت دهی سر در فضاوانتقال نیروهای وضعیتی از تنه به سر است. با وجود اینکه سروگردن ٧ درصد کل وزن بدن هستند، ولی ناحیه گردن۲۳ عضله مختلف دارد که به دو طرف ستون مهره ها متصل می شوندکه بیشتر آنها عمل مشابه دارند، تعداد این عضلات بیشتر از میزان مورد نیاز، برای تولید حرکات سر است. عضلات گردن مورفولوژی خاصی دارند،آن ها چندین محل اتصال دارند، ازدو یا چند مفصل عبور می کنندوبر خلاف عضلات اندام ها که اتصالات تاندونی مشخص به استخوان دارند، این عضلات معماری پیچیده ای دارندکه شامل تاندون های کوچک وآپونوروز است و هر عضله چندین عملکرد دارد (سعادت۲۰۱۲) .
۲-۲-۲ آرتروکینماتیک گردن
مفاصل فاست در بخش پایینی گردن مسطح هستند و فقط امکان حرکات لغزش بالایی و پایینی را دارند. در لغزش پایینی یا اکستنشن سطوح مفصلی در حداکثر تجانس و مفاصل و کپسول مفصلی در حداکثر کشیدگی قرار دارند.اکستنشن در موقعیت بسته مفصلی^[۲۳] هست و ستون فقرات گردنی در حداکثر پایداری قرار دارند. همچنین در فلکشن کامل لیگامنت ها و کپسول مفصلی در وضعیت کشیدگی قرار دارند اما سطوح مفصلی به سختی درگیرند و حالت بی ثباتی است (هرتلینگ ۲۰۰۶).
۲-۲-۳ گردن درد غیر اختصاصی
در تقسیم بندی از گردن درد که پژوهشگران گرایش زیادی به آن پیدا کرده اند و در بسیاری از تحقیقات مورد استفاده قرار می گیرد، تقسیم بندی بر اساس درگیری ساختارهای آناتومیک یا روند آسیب می باشد. بدین ترتیب و بر اساس این مدل تقسیم بندی، بیماران در دو گروه گردن درد اختصاصی و گردن درد غیراختصاصی قرار می گیرند. از نظر اپیدمیولوژی اکثر بیماران دارای گردن درد را گروه گردن درد غیراختصاصی تشکیل می دهد. گردن درد غیراختصاصی به آن دسته از گردن دردهایی اطلاق می شود که نتوان یک تشخیص پاتومکانیکی و بیماری خاصی برایش در نظر گرفت. برخی مولفان از آن به عنوان گردن درد مکانیکال نیز نام برده اند (قادری ۱۳۸۹). این گردن درد بدون علت پاتولوژی مشخص مثل فتق دیسک، فشار روی ریشه عصب و تغییرات تخریبی استخوان تعریف می شود. تغییرات عملکرد حسی-حرکتی در این نوع گردن درد شامل درد والتهاب، افزایش واسطه های التهابی، کاهش دقت حس وضعیت، خستگی، تغییر الگوهای حرکت واختلال در عملکرد عضلات است که باعث تغییر درکمیت و کیفیت اطلاعات حس عمقی این ناحیه می شود. حرکات تکراری با بار کم، وضعیت های مداوم یاغلط و استرس های روانشناسی می توانند از عوامل بوجود آورنده آن باشند (سعادت ۲۰۱۲).
در ۷۰ درصد از بیماران گردن دردی تشخیص تعریف شده ای بر اساس ساختار درگیر وجود ندارد و عمدتا مجموعه ای از عوامل می تواند منجر به این عارضه شود (سلیمی ۱۳۹۲). بر اساس شواهد عملکرد سیستم عضلانی از جمله عضلات عمقی فلکسور گردن در شروع گردن درد مختل می- شود (آرامی ۱۳۹۰) .
گردن درد غیر اختصاصی می تواند عملکرد روزانه را به شدت محدود کند و باعث مرخصی استعلاجی و ناتوانی قابل توجهی شود و یک بار سنگین برای افراد،کارفرمایان و خدمات بهداشتی و درمانی به بار آورد. بنابراین در تلاش برای کاهش بار فردی و اجتماعی گردن درد و اختلالات مرتبط به آن و با توجه به رشد انفجاری گردن درد در سالهای اخیر ضرورت این تحقیق آشکارتر می شود (تساکیتزیدیس۲۰۱۳) .
۳-۲-۲-۱ شیوع و فراوانی گردن درد
گردن درد یکی از شایع ترین و دردناک ترین شرایط اسکلتی عضلانی است (تساکیتزیدیس۲۰۱۳). بنابراین در کشورهای صنعتی گردن درد مزمن بسیار شایع می باشد و براورد شده که ۶۷ درصد از مردم گردن درد را در برخی مواقع زندگی تجربه می کنند (مورفی^[۲۴] ۲۰۰۹). بروز یک ساله گردن درد در سال بر اساس مطالعات موجود در دامنه ای بین ۴/ ۱۰ تا۳/ ۲۱ درصد بود، در حالیکه بعضی مطالعات گردن درد را بین ۳۳ تا ۶۵ درصد در یک سال گزارش کردند (هوی^[۲۵] ۲۰۱۰). همچنین گردن دردشیوعی حدود ۹ تا ۱۸ درصد در جمعیت عادی دارد و از هر سه نفر یک نفر این درد را در طول زندگی تجربه می- کنند. در دهه اخیر درد گردن وشانه در بین جوانان و نوجوانان افزایش یافته است به طوری که در یک مطالعه شیوعی در حدود ۲۶درصد گزارش شده است (افتخار سادات ۲۰۱۳) . یک مطالعه در کانادا شیوع آن را ۳۰ تا ۵۰ درصد و مطالعه دیگری در اروپا شیوع آن را در زنان به میزان ۴۶ درصد گزارش کرده اند(هاگ^[۲۶]۲۰۰۸ ، فیجر۲۰۰۶). همچنین گردن درد یکی از چهار اختلال شایع اسکلتی-عضلانی گزارش شده در انگلیس می باشد و تقریبا یک پنجم از بزرگسالان انگلیسی گزارشی از گردن درد را در طول ۱۲ ماه گذشته خود دارند. تحقیقات بین المللی نیز نشان می دهد که تقریبا۵۴-۴ /۳۴ درصد از جمعیت دنیا در طول ۱۲ماه گذشته خود گردن درد را تجربه کرده اند(طاهری ۱۳۸۹).
بر خلاف باور مرسوم گردن درد مشکلی نیست که همیشه بخودی خود حل شود . در مطالعه ای در
سوئد روی گروهی از افراد معلوم شد ۵ /۱۸ درصد زنان و۲/ ۱۳ درصد مردان به گردن درد طولانی مدت مبتلا هستند. در مطالعه ای در فنلاند، گردن درد مزمن در ۵/۱۳ درصد زنان و ۵/۹ درصد مردان گزارش گردید. به نظر می رسد که تقریبا ۱۵درصد جمعیت زنان و ۱۰درصد مردان در مقطعی از زندگی خود به گردن درد مزمن مبتلا می شوند. گردن درد مزمن میزان بالایی از مشکلات اجتماعی را بدلیل تاثیر بر فعالیت های شغلی افراد سبب می شود. رشد فزاینده ی توجه به گردن درد عمدتا به دلیل ناتوانی ناشی از آن و هزینه های مستقیم و غیرمستقیم گردن درد می باشد (جوانشیر ۱۳۸۹) .
بطور کلی شیوع گردن درد در زنان نسبت به مردان ،کشورهای با درامد بالاتر در مقایسه با کشورهای با درامد متوسط و در مناطق شهری نسبت به مناطق روستایی بالاتر است (هوی ۲۰۱۰).
۲-۲-۴ تعادل
تعادل به عنوان توانایی حفظ یک وضعیت برای انجام فعالیت های ارادی و مقابله با اغتشاش ها (درونی یا بیرونی) و از لحاظ بیومکانیکی، نگهداری مرکز جرم بدن در محدودۀ سطح اتکا تعریف می -شود(قاسمی ۱۳۹۰).
وجود و حفظ تعادل مناسب و طبیعی بدن، در بسیاری از فعالیت های روزانه و حین حرکت ورزشی اهمیت بسیار زیادی دارد و مستلزم تعامل سیستم های حسی (بینایی، دهلیزی و حسی پیکری) و سیستم حرکتی توسط سیستم عصبی مرکزی است. کنترل تعادل اغلب استاتیک (توانایی حفظ مرکز ثقل در محدوده سطح اتکا در وضعیت های ثابت) یادینامیک (حفظ سطح اتکای پایدار در حین اجرای یک حرکت) خوانده می شود (قاسمی ۱۳۹۰).
بطور کلی تعادل یک جسم به عواملی مثل مساحت سطح اتکا، جرم جسم، ارتفاع مرکز ثقل در رابطه با سطح اتکا، طرز قرار گرفتن خط ثقل نسبت به محدوده سطح اتکا بستگی دارد. هریک از این عوامل در حفظ،از دست رفتن و بازیابی تعال در انسان دارای اهمیت هستند، اگرچه در موقعیت های خاص سهم هریک از آنها متفاوت هست برای مثال در تعادل ایستا سطح اتکا و جرم جسم و درتعادل پویا ارتفاع مرکز ثقل و موقعیت خط ثقل نسبت به محدوده سطح اتکا بیشتر حائز اهمیت هستند(علیزاده و همکاران ۱۳۹۱).
هوشیاری بدن از وضعیت بخش های مختلف خود در ارتباط با هم و در ارتباط با فضا است که با کمک اطلاعات دریافتی از سیستم بینایی ، دستگاه دهلیزی گوش، حس عمقی مفاصل ، عضلات و پوست ، عقده های قاعده ای و مخچه بدست می آید، یا می توان گفت وضعیتی فیزیولوژیک – مکانیکی بدن است که میل به جا به جایی مرکز ثقل در محدوده سطح اتکا دارد . زمانی که ساختار اسکلتی انسان در حال تعادل باشد، دستگاه های اهرمی بدن در حداکثر کارایی و حداقل انرژی مصرفی هستند، عضلات انرژی کمتری مصرف می کنند و رباط ها تنش کمتری متحمل می شوند (جلالی۱۳۹۲).
تعادل از نظر فیزیولوژیکی، تعامل میان سطوح مکانیسم های کنترل تعادل و از نظر بیومکانیکی به عنوان توانایی حفظ و برگشت مرکز ثقل بدن در محدوده ی پایداری که توسط سطح اتکا تعیین می شود، تعریف می گردد. توانایی حفظ و کنترل وضعیت بدن در فضا حاصل تداخل عمل پیچیده ای است که بین سیستم های عضلانی، اسکلتی و عصبی رخ می دهد(چنگ۲۰۰۷).
۲-۲-۵ سازوکارهای فیزیولوژیک حفظ تعادل
سه سازوکار فیزیولوژیک اصلی در حفظ تعادل بدن وجود دارد تا بدن را نسبت به تغییرات آگاه سازد
و یک سری از واکنشها را بر ای حفظ وضعیت بدن مشخص سازد. این سازو کارها شامل دستگاه های گیرنده های حس حرکت ، دستگاه بینایی و هلیزی است. این واکنشها خودکار بوده و شامل تغییرات قابل پیش بینی در قدام عضله به تناسب با و ضعیت سر و تنه است . توانایی کنترل تعادل بستگی به درون داده های حسی از حس پیکری(گیرنده های حسی و پیکری) بینایی و دستگاه دهلیزی دارد (حسینی ۱۳۹۰).
– گیرنده های حس حرکتی:
اطلاعات مربوط به موقعیت و حرکت بخش های بدن نسبت به یکدیگر و سطح اتکا و انبساط عضلات مربوط از طریق گیرنده های حس پیکری شامل گیرنده های عمقی، حساسیت مکانیکی بافت های پوستی و زیر پوستی مهیا می شود. گیرنده های عمقی در عضلات، تاندون هاو مفاصل قرار گرفته اند و شامل گیرنده های پایانه های دوک های عضلانی اولیه(نوع( I ، پایانه های دوک های عضلانی ثانویه(II)، اندام های وتری گلژی و گیرنده های مفصلی می باشد. سیستم حس پیکری از دو طریق عمل می کند، یکی حس مکانیکی لمس، ارتعاش و… که به حس لامسه معروف است ودیگری حس وضعیت نسبی که اطلاعات را از گیرنده های مکانیکی شامل دوک عضلانی، گیرنده های مفصلی، گلژی تاندون و… می گیرد (شاموای ۲۰۰۷ وحسینی ۱۳۹۰) .
هدف کلی از عملکرد سیستم حسی- پیکری فراهم کردن اطلاعاتی راجع به جهت گیری بدن و سگمانهای آن نسبت به یکدیگر و نسبت به سطح اتکاست. در شرایط بی حرکت بودن سطح اتکا این سیستم برای حفظ تعادل به کار می رود و این اطلاعات می توانند کاهش اطلاعات ناشی از بستن چشم و نقص وستیبولار را جبران نماید. اطلاعات حسی- پیکری حاصل از گیرنده های فشار در پا و گیرنده های موجود در عضلات و مفاصل برای حفظ ثبات قامت در حرکاتی با فرکانس پایین اهمیت دارد ولی در جابه جایی های سریع دروندادهای حسی- پیکری دریافت شده از اندام تحتانی، حساس ترین راه درک نوسان قامت هستند. در حالی که در نوسان های سریع تر، اطلاعات بینایی، حساس ترین روش درک نوسان می باشد و برای اینکه مکانیزم های وستیبولار در مورد نوسان بدن اطلاعاتی فراهم نماید باید تعادل شدیدا به هم بخورد(حصاری۱۳۸۷، چنگ^[۲۷]۲۰۰۴).
-سیستم بینایی
گیرنده های بصری اطلاعاتی درباره موقعیت و حرکت بدن در ارتباط با محیط را مهیا می کند. بینایی نقش بسیار مهمی در کنترل تعادل دارد اما ضروری نیست، چرا که می تواند بوسیله دیگر درون داده های حسی جبران می شود بدین معنا که در نبود اطلاعات دریافتی از سیستم بینایی درون داده های دریافتی از گیرنده های پیکری و دستگاه دهلیزی برای حفظ تعادل کافی می باشند(حسینی ۱۳۹۰).
-سیستم دهلیزی
این سیستم اطلاعاتی درباره وضعیت و حرکت سر در فضا با در نظر گرفتن جاذبه فراهم می کند. این سیستم دو نوع گیرنده داردکه جنبه های متفاوتی از وضعیت وحرکت سردر فضا را تشخیص می دهند
مجاری نیم دایره واتولیت ها. مجاری نیم دایره هر گونه حرکت سر که توام با شتاب زاویه ای باشد، موجب تحریک آن ها می گردد ومعمولا به حرکات سریع سر نظیر لیز خوردن هنگام راه رفتن یا برهم خوردن تعادل حساسیت زیادی دارند و اتولیت ها وضعیت خطی را گزارش می کنند. از آنجایی که جاذبه در ارتباط با وضعیت یا حرکت خطی سر در فضا درک می شود. آن ها عمدتا با حرکات آهسته سر نظیر آنچه هنگام نوسان بدن رخ می دهد، فعال می شوند. اطلاعات این سیستم به تنهایی نمی توانند
تصویر دقیقی از جابجا شدن بدن در فضا ایجاد کنند (شاموای^[۲۸] ۲۰۰۷).
۲-۲-۶ نقش گردن در حفظ تعادل
گردن شامل مکانیسم هایی است که مستقیما در کنترل تعادل نقش دارند و اتصالات خاصی بین گیرنده های گردن و سیستم بینایی و دهلیزی و سیستم عصبی سمپاتیک وجود دارد. سیستم حس عمقی گردن نقش مهمی در حفظ تعادل بدن ایجاد می کند و مهمترین اطلاعات حس عمقی لازم برای تعادل از گیرنده های موجود در مفاصل گردن نشات می گیرند.آوران های حس عمقی گردن توسط رفلکس- های گردنی و رفلکس گردنی-چشمی که در تعامل با دیگر رفلکس های سیستم بینایی و دهلیزی هستند باعث حفظ ثبات سر، چشم و حفظ وضعیت بدن می شوند (تاوانی ۲۰۱۳).
ستون فقرات گردنی به دلیل فراوانی گیرنده های دوک عضلانی و ارتباط رفلکسی و مرکزی با سیستم های بینایی و به خصوص دهلیزی، ناحیه مهم و کلیدی در کنترل وضعیت بدن است. تراکم دوک های عضلانی درعضلات بزرگ گردنی، بیشتر از دیگر عضلات بزرگ بدن است و عضلات عمقی گردنی فوقانی بیشترین تعداددوک عضلانی در بدن را دارند (تریلیون ۲۰۰۸).
در تحقیق کالبرگ پوشیدن گردن بند به مدت ۵ روز در افراد سالم باعث کاهش اطلاعات حسی-پیکری از این ناحیه و افزایش نوسان وضعیتی دربدن آنها شد (سعادت ۲۰۱۲). باو و همکاران با به کار بردن ویبریشن بر عضلات گردن در افراد سالم، که آوران های دوک عضلانی را تحریک می کند، تغییرات نوسان وضعیتی بدن را گزارش کردند که در بیماران گردن درد غیراختصاصی مزمن مواردی همچون اختلال در ارسال اطلاعات حسی به علت خستگی عضلات گردن، کاهش دامنه حرکتی، افزایش تنشن عضلات و افزایش واسطه های التهابی و تغییرحساسیت دوک عضلانی وجود دارد(سعادت ۲۰۱۲).
بنابراین برای کنترل وضعیت بدن، اطلاعات آوران های سیستم های حسی- پیکری، بینایی و دهلیزی درچند ناحیه از سیستم عصبی-مرکزی در تعامل باهم قرار می گیرند. ۶٠ درصداین اطلاعات از سیستم حسی-پیکری تامین می شود، پس ستون فقرات گردنی،نقش مهمی در ایجاد اطلاعات حس عمقی دارد .(تریلیون ۲۰۰۸)
۲-۲-۷ حس وضعیت:
حس عمقی، توانایی احساس یا درک موقعیت فضایی مفصل و حرکات بدن بدون استفاده از چشم است. به عبارت دیگر، حس عمقی یک واژه جامع از حس وضعیت فضایی مفصل و حرکت انجام شده در اندام ها می باشد که ورودی حسی را از گیرنده های دوک عضلانی، تاندون، مفاصل و گیرنده های موجود در پوست دریافت می کند و موقعیت و حرکت مفصل را تعیین نموده و جهت، شدت و سرعت حرکات مفاصل را به خوبی مشخص می کند. این حس شامل سه جز است: حس وضعیت مفصل، حس تشخیص حرکت و شتاب و حس مقاومت وحس اعمال نیرو می باشد. (کوروش فرد ۱۳۹۰ ،فیل پیچ ۲۰۰۶).
گیرنده های حس وضعیت که شامل گیرنده های دوک های عضلانی، اندام وتری گلژی و گیرنده های مفصلی می باشد، اطلاعات مربوط به این حس ها را به سیستم عصبی مرکزی منتقل می کنند. این گیرنده ها در پاسخ به هرگونه تغییر در طول یا تنش عضله، اطلاعات غیر بصری حرکت مفصل را فراهم می کنند(تاوانی ۲۰۱۳،تریلیون ۲۰۰۸).
اطلاعات ارسالی از گیرنده های مفصلی گردن، از جمله مهم ترین اطلاعات حس عمقی لازم برای حفظ تعادل است. با خم شدن سر به یک طرف، همزمان ایمپالس هایی از گیرنده های حس عمقی گردن و دستگاه دهلیزی به سیستم عصبی ارسال می شود. ایمپالس های ارسالی از گیرنده های عمقی گردن، از پیدایش عدم تعادل در فرد به وسیله دستگاه دهلیزی جلوگیری می کنند. بنابراین فرد در این حالت تغییری در وضع تعادل کل بدن احساس نمی کند (علیزاده۱۳۹۱) .

نسبت به مرز مشترک و به دنبال آن شناسایی پارمترهای مجهول دارد. اما نقطه ضعف این روش در این است که با بیشتر شدن پارامترهای بهینه سازی، یعنی مختصات مرز مشترک دو ماده در این تحقیق، توانایی الگوریتم در تخمین دقیق‌تر، پایین می‌آید و این ویژگی تنها مختص الگوریتم PSO نیست و در تمام الگوریتم­ها هر چه ابعاد بهینه سازی بالاتر می‌رود، رسیدن به جواب دقیق سخت‌تر خواهد شد، که این مشکل در مسائل الاستیسیته که غیر خطی و بد وضع می‌باشند بیشتر رخ می کند. به همین دلیل در این تحقیق برای کاهش زمان محاسبات و به دست آوردن حل دقیق‌تر از روش PSO تنها برای تخمین حدس اولیه استفاده می‌شود و ادامه محاسبات به روش گرادیان مزدوج واگذار شده است.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

روش گرادیان مزدوج در زمره‌ی روش­های بهینه سازی محلی است که می تواند برای تخمین پارامترها، هم برای مسائل خطی و هم برای مسائل غیر خطی بکار رود . روش گرادیان مزدوج همراه با بهره گرفتن از معیار همگرایی در رده­ی روش­های تنظیم تکرار پذیر قرار می­گیرد که این قابلیت در مسائل غیر خطی بد وضع امتیاز ویژه­ای به شمار آمده، از نوسانات شدید و واگرایی مقادیر جلوگیری می­ کند. همچنین این قابلیت، مسئله را از نیاز به توابع تنظیم مستثنی می­دارد . این روش دارای نسخه است که تفاوت آنها در نوع محاسبه جهت­های مزدوج است [۲۲] .
[۲۳] در این مقاله از یک مدل بهینه سازی استفاده شده که از ترکیب روش­های المان مرزی و لونبرگ-مارکارت^[۲۲] بدست آمده است . در اینجا اگر چه الگوریتم مسئله به آسانی به دست می ­آید ولی نتیجه تخمین باید با فاکتور­های زیادی نظیر قیود مساله، مقادیر اولیه، خطای داده ­ها و غیره هماهنگ باشد. چون که مسئله معکوس حالت بد وضع دارد. وقتی قیود مسئله کم باشند یا پارامتر­های اولیه خیلی از مقادیر صحیح­شان دور باشند نتیجه­ غیر عادی حاصل می­ شود. اگر پارامترهای بیشتری در نظر گرفته شود، تضمین اینکه نتیجه­ حل به مقدار یکتا برسد سخت­تر می­ شود. روش فوق برای حل بعضی از مسائل پیچیده اگر حدس اولیه خوبی از پارامترهای مجهول در ابتدا زده شود، روشی موثر و کاربردی است.
در[۲۴] به بررسی روش تکرار المان­های مرزی برای حل مسائل معکوس کوشی به عنوان نمونه ­ای از مسائل معکوس بد وضع پرداخته شده است. در این مقاله به بهبود تابع هارمونیک با بهره گرفتن از داده ­های کوشی در بعضی از قسمت­ های مرز پرداخته است و یک روش معکوس جدید معرفی شده که مسائل کوشی را به اندازه ­گیری مرتب مسائل خوش وضع کاهش می­دهد. الگوریتم المان­های مرزی که در این مقاله آمده است چندین خصوصیت دارد که ابزار موثری برای حل مسائل معکوس کوشی می­باشد. یکی اینکه خاصیت تطبیق پذیری برای موارد دیگر را دارد، مثلا اگر چه مطالعه در مورد معادلات لاپلاس نبوده مانعی وجود ندارد که برای این­گونه موارد و همچنین برای مسائل دو­بعدی و سه بعدی نیز توسعه داده شود. اگر چه این نیاز به شناخت حل اساسی مساله مستقیم دارد. مورد دوم اینکه این الگوریتم در داده ­های زاید پایدار می­باشد. این پایداری به وسیله تکنیک تنظیمی بدست آمده است.
در [۲۵] مساله شناسایی شکل برای یک جسم دارای چند حفره داخلی به روش سریعترین نزول از طریق اندازه گیری مرزی دما و شار حرارتی حل شده است. یکی از مزایای مهم استفاده از روش بهینه سازی بیشترین کاهش این است که این روش می‌تواند مسائلی که دارای تعداد زیادی پارامتر مجهول هستند را به راحتی حل نماید. اعتبار نتایج حاصل از حل معکوس به روش بیشترین کاهش بر مبنای آزمایشات عددی بررسی و تایید شده است. نتیجه مهمی که از این روش بهینه سازی در حل مسئله تشخیص شکل حفره حاصل شده است این است که این روش برای هر شکل دلخواه حفره قابل اعمال است و نتایج رضایت بخشی نیز می‌دهد. همچنین سرعت همگرایی به جواب بسیار سریع است. علاوه بر این‌ها دقت حل مسئله معکوس به شدت به موقعیت سنسورهای اندازه گیری وابسته است. از قرار دادن سنسورها در موقعیت‌های گوناگون نسبت به موقعیت حفره و حل دوباره مسئله در این مقاله نتیجه شده است که هر چه سنسورها نسبت به حفره‌ها نزدیک‌تر چیده شوند، نتایج تخمین زده شده دقیق‌تر هستند.
در [۲۶] با روشی جالب مسئله معکوس را به وسیله معادلات انتگرال مرزی بدون مینیمم کردن مقدار باقی مانده (تابع هدف) بررسی کرده است. هدف این مقاله تخمین موقعیت و شکل یک عیب نامشخص درون یک جسم است که با اطلاعات به دست آمده از اندازه گیری‌های عملی حاصل می‌شود. روش حل این گونه است که با خطی سازی اختلاف بین معادلات انتگرال مرزی برای شکل­بندی مدل اصلی و معادلات مشابه برای شکل­بندی فرض شده اولیه، یک معادله انتگرالی برای تغییرات آن دو به دست می‌آید. این معادلات از اطلاعات مرزی اندازه گیری شده، با روشی خاص این مقاله حل می‌شود و یک تقریب از عیب واقعی زده می‌شود. روش حل این گونه است که در یک فرایند تکراری، در هر مرحله تکرار، مساله معکوس و مستقیم حل می‌شود، اما هیچ الگوریتم مینیمم سازی به کار نمی‌رود. در انتها کارایی این روش با مثال‌های مختلفی بررسی شده است. این روش ابتکاری برای حل مسائل بدخیم به خوبی جواب می‌دهد.
اغلب مقالاتی که مساله معکوس شناسایی را حل کرده‌اند، دارای روشی هستندکه بر مبنای یک الگوریتم بهینه سازی مانند گرادیان مزدوج، BFGS و غیره کار می‌کنند. یک تابع هدف یا باقیمانده به صورت اختلاف مقادیر اندازه گیری شده و مقادیر محاسبه شده تعریف می‌شود و الگوریتم حل به دنبال موقعیت و شکلی از عیوب داخلی می‌گردد که تابع هدف را مینیمم کند، اما در این مقاله از روشی متفاوت بر مبنای معادلات انتگرالی مرزی برای تغییرات شار و پتانسیل استفاده شده است. معادلات انتگرال مرزی تغییرات با بهره گرفتن از تئوری المان مرزی پیشرفته جداسازی شده و از آنجا که تعداد مجهولات کمتر از تعداد معادلات است، دستگاه معادلات جبری حاصل با روش حداقل مربعات^[۲۳] حل می‌شود. این معادلات در صورتی حل می‌شوند که تعداد مقادیر به دست آمده از اندازه گیری فعلی بیشتر از تعداد مجهولاتی باشد که عیوب داخلی را مشخص می‌کنند. در انتها بررسی جالب و منحصر به فردی که برای این مقاله انجام شده است این است که عملکرد این روش برای دو مثال گوناگون از حفره داخل مواد بررسی شده است که در هر یک جواب به دست آمده تحت شرایط متفاوت تست بررسی شده است، یعنی اثر خطای اندازه گیری اطلاعات و خطا در حدس اولیه تعداد حفره‌ها مورد تحلیل قرار گرفته است.
در [۲۷] یک روش موثر برای مشخص کردن هندسه حفره در یک جسم همگن با معادلات انتقال حرارت حالت پایدار و المان­های مرزی ارائه شده است. شار حرارتی و دما برای مرزهای اطراف جسم معلوم در نظر گرفته می­شوند و مرزهای حفره بیضی شکل نیز به صورت بی­درو است.معادلات لاپلاس بر مساله حاکم و در مسئله معکوس با بهره گرفتن از الگوریتم ژنتیک پارامترهای هندسی حفره بیضی شکل تخمین زده می­ شود. نتایج حاصله برای حالت سه بعدی نیز گسترش می­یابد. در این تحقیق از شرایط مرزی، هندسه و الگوریتم ژنتیک ساده استفاده شده است.
در [۲۸] موضوع شناسایی حفره زیر سطحی داخل مواد به وسیله روش عکسبرداری محوری مادون قرمز بررسی شده است. موقعیت و اندازه حفره­های زیر سطحی به وسیله اندازه گیری دما و شار حرارتی بر روی سطح یک ماده رسانای حرارتی تخمین زده شده است. این مقاله نیز در زمینه آزمایشات غیر مخرب جهت شناسایی درونی اجسام کاربرد فراوان دارد.
در [۱۷] هندسه و مشخصات فیزیکی ناخالصی درون یک قاب دو بعدی بوسیله تلفیق سه روش المان مرزی، الگوریتم ژنتیک و گرادیان مزدوج مورد بررسی قرار گرفته است. آنچه در روش ابتکاری بررسی شده در این تحقیق استنتاج شده است که در حل مسائل شناسایی معکوس بسیار حائز اهمیت است و شامل موارد زیر است:
الگوریتم ژنتیک در معرفی یک نقطه بهینه خوب برای شروع کار الگوریتم‌های محلی می‌تواند موثر واقع شود. این توانایی با افزایش پارامترهای بهینه سازی کاهش می‌یابد. برای ناخالصی‌هایی که در کرانه‌های خارجی جسم قرار دارند، تخمین به سختی انجام می‌گیرد. همچنین با افزایش تعداد نقاط اندازه گیری در داده‌های خطادار، خطای تخمین شکل زیاد می‌شود و برعکس مشخصات فیزیکی بهتری به دست می‌آید.
فصل دوم: حل مستقیم معادله الاستو استاتیک برای یک دامنه دارای دو حفره
۲-۱ مقدمه
قدم اول در حل معکوس معادله الاستیسیته، حل مستقیم آن می­باشد. در حل مستقیم]۱[، مجهولات، مقدار ترکشن­ها و جا به ­جایی­ها روی مرزهای دامنه و حفره­ها می­باشد که موقعیت و شکل حفره­ها مشخص است. اما هنگامی که مسئله به صورت معکوس حل می­ شود، مجهولات، موقعیت و شکل حفره­ها هستند و شرایط مرزهای خارجی معلوم هستند. در این فصل به ارائه فرمولاسیون حل مستقیم معادله الاستیسیته به روش المان­های مرزی پرداخته می­ شود.
۲-۲ نظریه اساسی روش المان­های مرزی در مسائل الاستواستاتیک
روش المان­های مرزی یک روش حل عددی می­باشد که اساس آن بر مبنای فرمولاسیون معکوس انتگرال باقی مانده وزنی^[۲۴] روی دامنه مسئله می­باشد. روش­های باقی مانده وزنی را می­توان به صورت کلی آن با در نظر گرفتن معادله عملگر (۲-۱) که معادله حاکم بر یک پدیده فیزیکی می­باشد به صورت زیر تشریح نمود.
۲-۱
در این رابطه A یک معادله دیفرانسیل خطی یا غیر خطی می­باشد که روی متغیر وابسته u در دامنه Ω عمل می­ کند و f تابعی معین با متغیرهای مستقل است. تابع u پاسخ معادله دیفرانسیل است که چون با بهره گرفتن از روش­های عددی به صورت تقریبی بدست آمده، u_N نامیده می­ شود. اختلاف همواره مخالف صفر می­باشد. این اختلاف به عنوان باقیمانده تقریب نام گذاری می­ شود که هم باید معادله عملگر(۲-۱) و هم شرایط مرزی مرتبط با معادله عملگر را ارضا کند. استفاده از روش­های عددی برای محاسبه تابع u همواره مقداری خطا به همراه دارد. در حل
۲-۲
همواره تلاش بر این است که مقدار باقیمانده تقریب به کمترین مقدار ممکن نزدیک گردد. در روش باقیمانده وزنی u_N به صورت زیر تخمین زده می شود.
۲-۳
در رابطه بالا c_j ضرایبی هستند که باید تعیین گردند و و توابعی از پیش انتخاب شده می­باشند به طوری که شرایط مرزی معین مسئله به وسیله حل تقریبی N پارامتری u_N برقرار گردد. در واقع توابع می­توانند هر تابع اختیاری که شرایط گفته شده را برآورده کند باشند. در روش باقیمانده وزنی پارامترهای با الزام صفر شدن باقیمانده R به صورت انتگرال وزنی تعریف می­گردند.
۲-۴
که در این رابطه Ω دامنه و تابع وزن می­باشد. با جایگذاری توابع وزن در معادله بالا و دوبار انتگرال گیری جزء به جزء و یا استفاده از قضیه دوم گرین(قضیه دیورژانس) به فرمولاسیون معکوس می­رسیم و همانطور که می­دانیم تابع وزن مورد استفاده در فرمولاسیون معکوس که اساس کار در فرمولاسیون روش المان­های مرزی می­باشد، همان حل تکین اساسی(حل تکین اساسی^[۲۵] هر معادله دیفرانسیل حاکم که تابع گرین در فضای آزاد^[۲۶] هم نامیده می­ شود، همان حل معدله دیفرانسیل حاکم به ازای بار ضربه­ای واحد اعمال شده روی دامنه مسئله می­باشد) معادله دیفرانسیل حاکم می­باشد و همچنین با حل دستگاه معادلات ایجاد شده، ثوابت مورد نظر که به ازای آنها مقدار باقیمانده تقریب، مینیمم می­ شود، محاسبه می­گردد. روش­های عددی گوناگون از توابع وزن مختلفی برای مینیمم کردن انتگرال باقیمانده وزنی استفاده می­ کنند. در واقع تفاوت اساسی که روش­های عددی گوناگون برای حل معادلات دیفرانسیل دارند در توابع وزن مختلفی می­باشد که استفاده می­ کنند. تابع وزنی که روش المان­های مرزی از آن برای حل معادلات دیفرانسیل استفاده می­ کند، حل اساسی^[۲۷] معادله ناویر^[۲۸] می­باشد. معادله ناویر که معادله تعادل برحسب مؤلفه­ های جا به ­جایی است، به صورت اندیسی زیر نمایش داده می­ شود.
۲-۵
که نحوی محاسبه معادله ناویر (۲-۵) به این صورت است که، با توجه اینکه معادله دیفرانسیل حاکم بر مسئله که همان معادله تعادل استاتیکی است به فرم زیر است
۲-۶
با بیان رابطه بالا بر حسب کرنش و سپس با توجه به رابطه کرنش بر حسب جا به ­جایی، رابطه تعادل بالا بر حسب جا به ­جایی بدست می ­آید که همان معادله ناویر(۲-۵) است.
در رابطه بالا l اندیس داخلی بوده و برای ۱,۲,۳=l ابتدا تغییر نموده سپس j برای ۱,۲,۳=j تغییر می­ کند. بیانگر نیروهای حجمی در راستای l بوده و ضریب لامه در الاستسیته می­باشد که به صورت زیر تعریف می­ شود.
۲-۷
در این رابطه E مدول الاستیسیته و نسبت پواسون می­باشد.
حل اساسی معادله ناویر در واقع پاسخ معادله ناویر است زمانی که تحت بارگذاری متمرکز در نقطه i دامنه در جهت l قرار بگیرد. یعنی
۲-۸
در رابطه (۲-۸) ، بیانگر تابع دلتای دیراک^[۲۹] می­باشد که در نقطه i به سمت بی­نهایت میل کرده و در سایر نقاط برابر صفر است. از جمله خواص مهم تابع دلتای دیراک می­توان به موارد زیر اشاره کرد
۲-۹
۲-۱۰
استفاده از تابع دلتای دیراک یک روش بسیار مناسب برای نشان دادن بار متمرکز به عنوان نیرو در معادلات دیفرانسیل می­باشد. این پاسخ­های اساسی نخستین بار توسط کلوین^[۳۰] محاسبه شده که برای محاسبه آنها ابتدا جا به ­جایی­ها را بر حسب تابع گالرکین به صورت زیر می­نویسیم.
۲-۱۱
سپس پاسخ­ها را بر حسب تابع گالرکین محاسبه کرده و سپس با تبدیل تابع گالرکین بر حسب جابهجایی در پاسخ­ها، نتایج برای حالت سه بعدی به صورت رابطه (۲-۱۲) می­ شود و برای حالت دو بعدی به شکل رابطه (۲-۱۳) در می ­آید]۱[.
۲-۱۲
۲-۱۳
در روابط بالا حل اساسی معادله بر حسب جا به ­جایی­ها در راستای k می­باشد زمانی که بار متمرکز در راستای l به نقطه i وارد می­گردد. r بیانگر فاصله نقطه i از نقطه­ای می­باشد که در آن جا به بررسی جا به ­جایی­ها پرداخته می­ شود و و به صورت زیر تعریف می­شوند.
۲-۱۴
۲-۱۵
این روابط نشان دهنده نسبت بین تصویر بردار r در جهت­های x₁ ،x₂ و x₃ است که r₁ ، r₂ و r₃ نامیده می­شوند.
شکل شماره۲-۱ : بردار r و مؤلفه های آن
نیز بیان کننده دلتای دیراک می­باشد و زمانی که باشد برابر یک و در زمانی که برابر صفر در نظر گرفته می­ شود.
با توجه به حل­های اساسی به دست آمده بر حسب جا به ­جایی­ها می­توان این حل­های اساسی را برحسب ترکشن نیز بسط داد. این روابط به صورت زیر هستند.
۲-۱۶
۲-۱۷
رابطه (۲-۱۶) برای حالت سه بعدی بوده و رابطه (۲-۱۷) برای حالت دو بعدی می­باشد. در روابط بالا حل اساسی معادله بر حسب ترکشن­ها در راستای k می­باشد زمانی که بار متمرکز در راستای l به نقطه i وارد می­گردد. n₁ ،n₂ وn₃ نیز کسینوس زاویه بین عمود خروجی از سطح و جهت­های اصلی برادارهای مختصات می­باشند.
۲-۱۸
حال با مشخص شدن توابع وزن مورد نیاز، اقدام به تشکیل فرمولاسیون معکوس انتگرال باقی مانده وزنی روی دامنه مسئله می­ شود.
همانطور که ذکر گردید، قدم اول برای تشکیل فرم معکوس انتگرال باقیمانده وزنی، پیدا کردن یک معادله دیفرانسیل حاکم بر مسئله می­باشد. در اینجا معادلات تعادل استاتیکی برای این منظور مورد استفاده قرار می­گیرند. این معادلات به صورت اندیسی به شکل زیر نوشته می­شوند. باید توجه شود که در اینجا ۱,۲,۳=i,j بوده و j اندیس داخلی می­باشد و معادله زیر ابتدا روی اندیس j و سپس روی اندیس i باز می­ شود.
۲-۱۹
با توجه به شکل زیر فرض می شود شرایط مرزی حاکم بر این معادله به صورت زیر باشد.