[۲] شکل ۱-۲ نمودار برج برگشت پذیر برای سیستم دوتایی

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در برج برگشت پذیر چندگانه ترکیبات سبک به صورت کامل از محصول پایین برج و ترکیبات سنگین از محصول بالای برج حذف گردیده و ترکیبات تقطیر شده پایین برج اهمیت بیشتری دارند.. یک روش پیشنهادی برای جداسازی مخلوط چند جزئی در برج و امکان ایجاد شرایط برگشت پذیری˓ تخمین شرایط حداقل جریان برگشتی است که نیازمند محاسبات گسترده در قسمت برگشت پذیری برج جهت تعیین نقطه پینچ می باشد. اخیرا مطالعاتی در این زمینه صورت گرفته است و یک الگوریتم کلی برای محاسبه حداقل سرعت جریان برگشتی در برج تقطیر ساده و ساختار یک برج برگشت پذیر پیشنهاد داده شده است.
نمودار دما- آنتالپی یک روش پیشنهادی برای برج های برگشت پذیر است. این نمودار برای تخمین بار جوش آور و خنک کننده جانبی در برج های واقعی به کار برده می شود و هدف رسیدن به شرایط حداقل جریان برگشتی برای ستون های عملیاتی متداول می باشد. نمودار های برگشت پذیر به عنوان هدف برای بار حرارتی مبدل در برج های واقعی به کار برده می شود ] ۶ و ۷.[
در سیستم های دوجزئی محاسبه ی نمودار برگشت پذیر آسان است و دو داده تعادلی با بهره گرفتن از نتایج حاصل از شبیه سازی به دست می آید. به کار بردن این روش در سیستم های چندجزئی و ترسیم نمودار برج واقعی و برج برگشت پذیر در ترکیبات مختلف بسیار گسترده و دشوار است بنابراین امکان دارد برج برگشت پذیر به صورت برج برگشت ناپذیر آدیاباتیک شود و شناسایی آن پیچیده باشد ]۶[ .
مشکل اصلی به کاربردن نمودار برج برگشت پذیر˓ تعیین ناحیه ای برای جوش آور و خنک کننده جانبی در برج ایده آل (بدون در نظر گرفتن نیروی محرکه) می باشد در صورتی که در برج واقعی نیروی محرکه˓ نامعین توصیف شده است.
روش­هایی جهت توسعه طراحی برج تقطیر به وسیله ی آنالیز توزیع نیروی محرکه پیشنهاد داده شده است. یکی از این رویکردها در برج تقطیر آدیاباتیک است جایی که گرما اضافه و یا به وسیله­ مبدل ها خارج می شود. در این برج انتخاب صحیح بار حرارتی و دمای انرژی های جانبی^[۱] منجر به بهبود توزیع نیروی محرکه می شود و به طور کلی بازده قانون دوم ترمودینامیک بهتر می شود ]۸ و ۹[.
رویکرد دیگر انتگراسیون حرارتی درونی برج تقطیر است HIDIC))که در این روش برج اصلی به دو برج جذب و دفع تقسیم می شود که با بهره گرفتن از انرژی تولید شده در قسمت بالایی بخش دفع و تعدادی مبدل های حرارتی جانبی انتگراسیون حرارتی اتفاق می افتد و گرمای موجود در بخش دفع گرمای مورد نیاز قسمت جذب را تأمین می کند]۱۰ .[
در حالی­که هر دو برج قسمت انتگراسیون حرارتی و روش برج برگشت پذیر آدیاباتیک، مفاهیم بازده انرژی در فرایند تقطیر بهبود داده است اما اجرای آنها در عمل نیاز به یک ستون نسبتاً پیچیده با بسیاری از مبدل های جانبی دارد. با این وجود موقعیت مناسب مبدل های حرارتی و مفاهیم انرژی برای تغییرات مورد نیاز در ستون تقطیر به درستی مورد بررسی قرار نگرفته است.
۱-۵- اهداف و نوآوری پژوهش
در این پژوهش سعی شده است مکان مناسبی برای مبدل جانبی به منظور ایجاد بار حرارتی هدف و در نتیجه صرفه جویی در مصرف انرژی تعیین شود که برای رسیدن به این هدف از حداقل اتلاف اکسرژی به عنوان نیروی محرکه جدید (جایگزینی برای نیرو محرکه های اختلاف دما و اختلاف پتانسیل در برج ) استفاده شده است.
۱-۶- ساختار پژوهش
کلیه‌ی مطالعات و فعالیت‌های انجام شده در این پایان‌نامه در قالب ۶ فصل جداگانه به شرح زیر ارائه شده است:
در فصل اول مقدمه ای از برج تقطیر و اهمیت اقتصادی آن ورویکردهایی که منجر به بهینه شدن انرژی در فرایند برج تقطیر می­ شود˓ آمده است و در پایان این فصل اهداف و نوآوری این تحقیق بیان شده است. در فصل دوم توضیحاتی در خصوص مطالعاتی که محققین در زمینه­ انتگراسیون داخلی برج تقطیر و کاربرد اکسرژی در برج انجام داده‌اند، بیان شده است.
در فصل سوم مفهوم اکسرژی و روش محاسبه ی اکسرژی در برج تقطیر و همچنین محاسبه ی اتلاف اکسرژی در هر یک از سینی های برج مورد مطالعه قرار گرفته است.
درفصل چهارم، انتگراسیون حرارتی داخلی برج و روش شبیه سازی آن مطرح شده است. در ادامه از اهمیت رسم نمودار دما و تعیین نیروی محرکه برج تقطیر گفته شده است. در انتها روش محاسبه ی نیروی محرکه ی جدیدی برای برج با بهره گرفتن از اکسرژی و بیان الگوریتمی جهت محاسبه­ی حداقل اتلاف اکسرژی بیان شده است و همچنین کاربرد استفاده از حداقل اتلاف اکسرژی برای مشخص شدن بار حرارتی هدف و تعیین محل مناسب مبدل های جانبی بحث شده است.
در فصل پنجم برج تقطیر واحد دی بوتانایزر پالایشگاه شیراز مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته است. در ابتدای فصل توضیح مختصری از این واحد داده شده است . در ادامه انتگراسیون حرارتی داخلی این واحد شبیه سازی شده و در پایان، طرح مطرح شده در فصل سوم روی این برج بررسی کرده و نتایج و نمودارهای آن بیان شده است.
در فصل آخر مقایسه‌ای بین رویکرد پیشنهادی در این پایان نامه با روش های گذشته˓ صورت گرفته است و نتیجه استفاده از این روش نیز بیان شده است.
فصل دوم
مروری بر تحقیق‌های انجام‌شده
۲-۱- مقدمه
عملیات تقطیر، متداول‌ترین فرایند برای جداسازی مواد محسوب می‌شود و از طرف دیگر، پرخرج‌ترین واحد از نظر میزان مصرف انرژی است. این فرایند سهم قابل ملاحظه‌ای از مصرف انرژی را در صنعت به خود اختصاص داده است؛ لذا امروزه با توجه به افزایش بی‌رویه مصرف حامل‌های انرژی و همین‌طور، قیمت‌های جهانی انرژی، تلاش برای یافتن راه‌کارهایی جهت صرفه‌جوئی انرژی در عملیات تقطیر، اهمیتی دوچندان یافته است.
برای بهبود راندمان مصرف انرژی دربرج‌های تقطیر، ایده‌های زیادی موجود است. یکی از جدیدترین آنها، انتگراسیون حرارتی داخلی با بهره گرفتن از مفاهیم اکسرژی است. اکسرژی مفهوم تازه­ای نیست اما برای یک مدت طولانی، تقریباً فراموش شده بود، ولی در چند سال اخیر به خاطر استفاده از منابع جدید انرژی و روش های کارایی انرژی، دوباره مورد توجه قرار گرفته است. . ارزیابی بخش مفید انرژی، بخشی که می ­تواند کار مکانیکی انجام دهد، در واقع ارزیابی کیفیت انرژی است و این موضوع از سا­ل­ها پیش مورد توجه دانشمندان بوده است.
در این فصل به معرفی فعالیت هایی که در زمینه اکسرژی و انتگراسیون حرارتی داخلی صورت گرفته˓ اشاره شده است.
۲-۲- تحقیق‌های انجام شده پیرامون اکسرژی
در این قسمت به فعالیت هایی که در زمینه اکسرژی انجام گرفته، اشاره شده است.
این ایده برای اولین بار در سال ۱۹۷۴ توسط فونیو ارائه شد و پس از آن روش های مختلفی جهت بهینه کردن بازده قانون دوم ترمودینامیک از جمله مینیمم کردن تولید انتروپی و اتلاف اکسرژی برای فرایند تقطیر پیشنهاد گردید. در جهت دستیابی به این اهداف ، مطالعات صورت گرفته است . تولید انتروپی در بخش های مساوی توسط توندور و کوالن در سال ۱۹۸۷، تقسیم مساوی نیروهای برج (EOF) توسط راتکج و همکارانش در سال ۱۹۹۵، فواصل مساوی ترمودینامیکی (ETD) توسط سالومون و همکارانش در سال ۱۹۹۸ نمونه هایی از این گونه مطالعات است [۳و۴] .
لینگهف و دهول برج تقطیر را بر اساس پروفایل اتلاف انر‍‍ژی برای هر مرحله تعادل ترمودینامیکی در سال ۱۹۹۳ تحلیل و بررسی کردند [۶]. جهت بهینه سازی برج تقطیر از روش هایی نظیر پیش گرم کردن یا خنک کردن خوراک ورودی (لینگهف و دهول در سال ۱۹۹۳)، تقسیم کردن میزان خوراک ورودی به برج و وارد کردن آن در دو مرحله یا بیشتر (وانکات و کسلر در سال ۱۹۹۳، اگراوال و هرون در سال ۱۹۹۷ وبمدیوپادهی در سال ۲۰۰۲) ، محل ورود خوراک، میزان و تعیین محل جریان برگشتی به برج، استفاده از چگالنده و جوش آور جانبی اضافی استفاده می شود.در این راستا، از نمودار اتلاف اکسرژی جهت مشخص کردن اهداف بهینه سازی در آنالیز و طراحی فرآیندهای شیمیایی از جمله فرایند تقطیر ، بهره می گیرند و در اکثر مواقع اطلاعات حاصل از این آنالیز، جهت ارائه راه­کارهای بالقوه با در نظر گرفتن معیارهای از پیش تعیین شده ، به کار برده می شود. استفاده از تحلیل های گرافیکی ساده مانند فرایند انتقال حرارت، انتقال حرارت و تقطیر بصورت موازی و توزیع حرارت در برج تقطیر در فهم هر چه بهتر اهداف تقطیر یاری رسان است [۶و۱۱].
لیگف و همکارانش در سال ۱۹۹۶، برج تقطیر را به عنوان واحد مبدل اکسرژی معرفی کردند که اکسرژی حرارتی را به اکسرژی شیمیایی تبدیل می کند و بر اساس اتلاف زیاد اکسرژی در عملیات تقطیر نوع جدیدی از برج تقطیر را با نام دیاباتیک^[۲] ارائه دادند که در آن جوش آور و چگالنده با دو مبدل حرارتی پیوسته در خود برج تقطیر جایگزین شدند. این طراحی بر اساس مطالعات صورت گرفته، تولید انرژی در برج را به حداقل رسانده و در نتیجه اثرات اکسرژی را تا ماکزیمم مقدار خود افزایش می دهد. از دیدگاه انرژی، برج دیاباتیک کاهش عمده ای را در مصرف سیال واسطه ای که جهت گرم کردن یا سردکردن مورد استفاده قرار می گیرد نشان می دهد و به تبع آن از نظر اقتصادی کاهش هزینه سرمایه گذاری را موجب می شود[۱۲].
از نقطه نظر اقتصادی و مهندسی، مطالعاتی که در آنها ستون­های تقطیر با تعداد مراحل حرارتی فعال- استفاده ازجوش آور درونی و خنک کننده درونی ^[۳] با ستون­های تقطیر مرسوم مقایسه می شوند، در پالایشگاه ها از اهمیت بالایی برخوردار است. مقاله ای در این رابطه توسط سیراجوس و همکارانش در سال ۲۰۰۰ ارائه شده است.
مطالعات متعددی بر روی بهینه کردن برج های دیاباتیک صورت گرفته است که از آن جمله می توان به پژوهشگران زیر اشاره کرد:
رسجورد در سال ۲۰۰۵ ، ریورو در سال ۲۰۰۱، سایار و همکارانش در سال ۱۹۹۱، اسکالر و همکارانش در سال ۲۰۰۱،گیلین کویجر و ریکاردو ریورو در سال ۲۰۰۲ [۸و۹و۱۳] . ریورو و دی کوایجر نرخ تولید انتروپی را بصورت تجربی در هر دو شرایط برج آدیاباتیک و دیاباتیک آب – اتانول بر اساس تئوری برگشت ناپذیری ترمودینامیکی در سال ۲۰۰۳ به مرحله اجرا درآورند [۱۴].
مطالعه علمی در سال ۲۰۰۵ هم توسط زیمپ و همکارانش انجام گرفت. نمودار اتلاف اکسرژی میزان برگشت ناپذیری هر مرحله تعادلی را مشخص می کند. با بهره گرفتن از نمودار اتلاف اکسرژی و نمودار انتالپی- دما برای ارزیابی بازده ترمودینامیکی برج تقطیر ، زیمپ توانست راه حل هایی جهت اصلاح برج تقطیر ارائه دهد [۱۵].
دویانی و همکارانش از آنالیز اکسرژی برای تحلیل عملکرد برج تقطیر در سال ۲۰۰۷ استفاده کردند و نتایج این تحقیق حاکی از این بود که اکسرژی خروجی نسبتاً پایین و شار برگشت ناپذیری تولیدی در کل برج بصورت یکنواخت توزیع نمی شود و تنها در چگالنده،جوش آور و سینی ورود خوراک به برج از درجه اهمیت بالاتری برخوردار است [۱۶].
هویانگ و همکارانش در سال ۲۰۰۸ ، از فشار بخار بالای تقطیر جهت پیش گرم کردن خوراک ورودی استفاده کردند و یک برج تقطیر حرارتی پیوسته^[۴] را ارائه دادند که بازده ترمودینامیکی برج تقطیر را بهبود می بخشد [۱۷].
قربانی و همکارانش در سال ۲۰۱۲ آنالیز اکسرژی و ارزیابی اقتصادی مرتبط با آن را در فرایند جداسازی گاز مطالعه کردند. در این تحقیق بازده اکسرژی برج های دی-بوتانایز، دی-پروپانایز و دی- اتانایزر محاسبه شد و نتیجه حاکی از آن است که بازده اکسرژی این برج­ها بسیار پایین می باشد و این گونه برجهای تقطیر با اتلاف اکسرژی ۶۴% بالاترین میزان اتلاف را در کل تجهیزات پالایشگاهی گاز و نفت خام دارا می­باشند. پس از آنها مبدل­های حرارتی با ۱۵% اتلاف و کمپرسورها با ۱۳% اتلاف به ترتیب در رده دوم و سوم از نظر اتلاف اکسرژی قرار دارند. این تحقیق که بر اساس مطالعات اقتصادی انجام گرفته است، موقعیت هایی بالقوه را برای اصلاح فرایند پیشنهاد می دهد[۶].
کارلوس رودریکوایس و آنتنیو لاکردا آنالیز اکسرژی را برای صنایع شیمیایی، پتروشیمی و نفت انجام دادند و براساس ارزیابی های انجام گرفته و تعیین معیارهای بهینه سازی ، پیشنهاداتی را در جهت اصلاح فرایند ارائه دادند. در این راستا برج تقطیر و سیستم دیاباتیک ایده آل مورد مطالعه قرار گرفته است. اتلاف اکسرژی و کار با بهره گرفتن از مفاهیم ساده تقطیر مانند بهینه کردن محل خوراک ورودی محاسبه شد و بر اساس تابع ترمو- اقتصادی و بازدهی فرایند، راه حل هایی برای بهبود عملکرد برج های تقطیر رایج در صنایع پتروشیمیایی ارائه شده است. نتایج این تحقیق نشان داد که تغییرات هر چند ساده در نقاط ورودی خوراک و انرژی در طول ستون تقطیر افزایش ۱۵% بازده را با مصرف انرژی ثابت به ارمغان خواهد آورد.
از نقطه نظر قانون دوم ترمودینامیک، برج های تقطیر مرسوم کاملاً ضعیف عمل می کنند. یکی از راه های افزایش بازدهی در این گونه برج ها استفاده از مبدل های حرارتی جهت توزیع گرمای اضافه شده و گرمای حذف شده در طول ستون تقطیر می باشد.
۲-۳-تحقیق‌های انجام شده پیرامون انتگراسیون داخلی برج تقطیر
در این قسمت به فعالیت هایی که در انتگراسیون حرارتی انجام گرفته، اشاره شده است.
اگویر و همکارانش در سال ۱۹۹۷˓ در مورد بهینه ی ترمودینامیکی برج تقطیر با بهره گرفتن از خنک کننده ها و گرم کننده های داخلی مطالعه کردند. در این تحقیق در مورد این که چگونه می توان انرژی مصرفی در برج را با بهره گرفتن از تعیین مکان مناسبی برای خنک کننده و جوش آور جانبی به حداقل رساند˓ بحث و تحقیق شده است]۱۱[.
باوساو همکارانش در سال ۱۹۹۸ روش اصلاحی در محاسبات حداقل انرژی برای برج تقطیر را پیشنهاد دادند. روش­های دسترسی آسان برای مخلوط غیر ایده آل چند جزئی در برج تقطیر ساده را مطرح کردند ]۱۸[.
پاندیوپادهایی و همکارانش در سال ۱۹۹۸ مطالعاتی بر روی نمودار دما و آنتالپی برای هدف قرار دادن انرژی در برج تقطیر انجام داده اند .هدف از این تحقیق رسیدن به حداقل جریان برگشتی برای برج های عملیاتی متداول است]۷[.
جانی و بیک پیترسون نیروی محرکه ای بر اساس اختلاف ترکیبات در برج را پیشنهاد دادند. که این روش نیاز به انتخاب ترکیبات کلیدی در برج دارد و به عنوان تنها داده های تعادلی لازم و ضروری هستند این مقاله در سال ۲۰۰۰ ارائه شده است ]۱۹[.
ناکایوا و همکارانش در سال ۲۰۰۳ رویکرد جدیدی را برای محاسبات داخلی در برج تقطیر را مطرح کردند. روش انتگراسیون حرارتی درونی برج تقطیر HIDiC) ) ˓ که این روش مفاهیم بازده انرژی را در فرایند تقطیر بهبود داده است. همچنین گادالا و همکارانش در سال ۲۰۰۵ مقاله ای را با عنوان آنالیز پینچ بر اساس تجزیه و تحلیل رویکر طراحی انتگراسیون داخلی برج تقطیر منتشر کردند . از نقطه نظر اقتصادی در سال ۲۰۰۶ ایواکبی و همکارانش پیشنهاداتی برای این روش مطرح کردند و مقاله ای با عنوان صرفه جویی انرژی در جداسازی سیستم چند جزئی با بهره گرفتن از انتگراسیون حرارتی داخلی در ستون تقطیر HIDiC) ) منتشر کردند]۱۰و۲۱و۲۰[.
دی کوایجر و همکارانش در سال ۲۰۰۴ ˓ توزیع انتقال حرارت به وسیله آنالیز نیروی محرکه و بهینه کردن انرژی در برج تقطیر آدیاباتیک را مورد مطالعه قرار دادند]۲۲[.
دانیلو و همکارانش در سال ۲۰۰۷ و همچنین پتلیوک و همکارانش در سال ۲۰۰۸ یک الگوریتم کلی برای محاسبه ی حداقل سرعت جریان برگشتی در برج تقطیر ساده و ساختار یک برج برگشت پذیر را پیشنهاد دادند ]۲۳و۲۴[.
مجتبی رسته در سال ۱۳۸۲ روش شبیه سازی برج های مزدوج را برای بهینه سازی برج متانول را مورد مطالعه قرار داده است . انتگراسیون حرارتی داخلی برج متانول را برای تلخیص متانول را در این پایان نامه تشریح کرده است]۱[.
۲- ۴- تحقیق‌های انجام شده پیرامون انتگراسیون حرارتی داخلی با بهره گرفتن از روش اکسرژی
در این قسمت به فعالیت هایی که در زمینه انتگراسیون حرارتی با به کار بردن رویکرد اکسرژی انجام گرفته، اشاره شده است.
محمد صابر در سال ۱۳۸۸ به بررسی بهبود کیفیت و راندمان مصرف انرژی در انتگراسیون حرارتی برج های تقطیر با بهره گرفتن از رویکرد اکسرژی پرداخته است. در این تحقیق شبیه سازی برج های مزدوج را به عنوان انتگراسیون حرارتی داخلی برج و همچنین محاسبه ی اکسرژی و اتلاف اکسرژی را برای بهینه شدن انرژی به صورت کامل تشریح داده شده است]۲[.
رابین اسمیت و همکارانش در سال ۲۰۱۱ روش جدیدی را برای بهینه سازی برج تقطیر پیشنهاد داده اند. در این تحقیق به بهینه سازی ترمودینامیکی در برج تقطیر پرداخته شده است. به معرفی نیروی محرکه ی جدیدی با بهره گرفتن از اتلاف اکسرژی و به کار بردن مبدل های جانبی در برج پرداخته است که منجر به بهبود کیفیت و راندمان مصرف انرژی می شود] ۲۶[.
۲-۵- نتیجه‌گیری
در مطالعاتی که پیرامون انتگراسیون حرارتی داخلی برج تقطیر صورت گرفته است˓ تعداد حالات مختلفی را برای بررسی وضعیت بهینه سازی انرژی برج پیشنهاد داده شده است اما هنوز به بررسی بهبود راندمان برج با در نظر گرفتن انتگراسیون حرارتی داخلی برج و تأثیر بار حرارتی جوش آور و خنک کننده جانبی بر روی راندمان برج به طور همزمان، به آن پرداخته نشده است. با بهره گرفتن از یک روش مناسب و طراحی جدید می توان به بهترین مقدار بار حرارتی و بهترین مکان برای مبدل جانبی دست یافت که به بهبود راندمان انرژی مصرفی برج کمک می کند. برای این منظور ابتدا لازم است آگاهی کافی از مفاهیم اکسرژی و انتگراسیون حرارتی داخلی برج تقطیر وجود داشته باشد. در دو فصل آینده مفاهیم اکسرژی و انتگراسیون حرارتی داخلی برج تقطیر توضیح داده خواهند شد
فصل سوم
مفاهیم اکسرژی
۳-۱- مقدمه
اکسرژی مفهوم تازه­ای نیست اما برای یک مدت طولانی، تقریباً فراموش شده بود، ولی در چند سال اخیر به خاطر استفاده از منابع جدید انرژی و روش های کارایی انرژی، دوباره مورد توجه قرار گرفته است.

هوش جسمانی – جنبشی ^[۴۴]: مهارت در بکارگیری کل بدن برای بیان افکار و احساسات

هوش میان فردی ^[۴۵]: توانایی درک و تمایز حالات روحی، مقاصد، انگیزه ها و احساسات دیگران
هوش درون فردی ^[۴۶]: توانایی تفکر طولانی مدت، پرداختن به رویاها و پروراندن آنها، بررسی تئوری ها و کلا ً شناخت خود و توانایی عملکرد مناسب براساس آن
هوش طبیعت گرا ^[۴۷]: مهارت در شناخت و طبقه بندی گونه های مختلف گیاهان و جانوران و محیط فردی
در این نظریه چنین فرض شده است که در میان افراد از لحاظ هوش های مختلف تفاوت وجود دارد. نظریه گاردنر الزاماً به هشت هوش یا هشت توانایی منحصر نمی شود. او معتقد است که احتمالاً بیش از هشت هوش وجود دارد، و در یکی از آثار خود (۱۹۹۹) هوش روحانی^[۴۸]، و هوش وجودی (هستی گرایانه^[۴۹]) را نیز مطرح کرده است (سیف، ۱۳۹۰).
۲-۱-۵ مفهوم فرهنگ
توجه انسان‌شناسان و جامعه‌شناسان و فلاسفه به فرهنگ و فرهنگ‌شناسى سبب ارائه تعاریف گوناگونى از این مقوله مهم انسانى شده است، به‌نحوى که گفته مى‌شود تاکنون بیش از ۳۰۰ تعریف از فرهنگ ذکر شده است. واژه ی فرهنگ از دو جزء “فر” و “هنگ” تشکیل شده است. “فر” به معنى نیروى معنوی، شکوه، عظمت، جلال و درخشندگى است.”هنگ” از ریشه اوستائى Thanga (سنگ) به معنى کشیدن، سنگینی، وزن، گروه و وقار مى‌باشد. معنى ترکیبى این دو واژه بیرون کشیدن و بالا کشیدن است که منظور از آن بیرون کشیدن مجموع دانستنى‌ها و نیروها و استعدادهاى نهفته افراد یک ملت براى پر بار کردن پدیده‌ها و خلاقیت‌هاى ناشناخته ی آدمى است (محمودى، ۱۳۵۷).
تایلر^[۵۰]: همه ی آن دسته از عقاید و افکار که دربرگیرنده ی دانش، عقیده، هنر، اخلاق، قانون، عادات و هر قابلیت یا عادتی که بشر به عنوان عضوی از جامعه برای خود کسب کرده باشد، فرهنگ نام دارد (جعفری، ۱۳۷۸).
مالینفسکی^[۵۱]فرهنگ را اینچنین تعریف می کند: فرهنگ عبارت است از یک سیستم منظم اشیاء و فعالیت‌ها و رفتارهایی که هر جزء و عنصر آن در رسیدن به نتیجه واحد سهمی بر عهده دارد (روح‌الامینی، ۱۳۸۸).
هرسکوویتس^[۵۲]در تعریف فرهنگ چنین می گوید: فرهنگ اساساً بنایی‌ست بیانگر تمامی باورها، رفتارها، دانش‌ها، ارزش‌ها و خواسته‌هایی که شیوه‌ی زندگی هر ملت را باز می کند و سرانجام عبارت است از هر آنچه یک ملت دارد، هر کاری که می‌کند و هر آنچه می‌اندیشد.
بوس^[۵۳](۱۹۲۹) فرهنگ را می توان شامل رفتارهایی دانست که در میان گروهی از انسان ها مشترک است و از نسلی به نسلی و از کشوری به کشوری راه یافتنی است.
مایرس ^[۵۴](۱۹۲۷) فرهنگ آن چیزی است که از گذشته آدمیان باز مانده، در اکنون ایشان عمل می کند و آینده شان را شکل می دهد.
برنارد^[۵۵](۱۹۴۲) فرهنگ به معنای جامعه شناسیک آن عبارت است از هر چیزی که ساخته ی دست بشر باشد، چه شیء مادی باشد، چه رفتار نمادین (symbolic) یا سازمان اجتماعی.
کلاکن ^[۵۶](۱۹۵۱) “یک فرهنگ” اشارتی است به راه و روش مشخص یک گروه از آدمیان یا «طرح» کامل زندگی آنان.
روت بندیکت^[۵۷](۱۹۴۷) فرهنگ اصطلاحی است جامعه شناسیک برای رفتار آموخته، رفتاری که با آدمی، زاده نمی شود و بر خلاف رفتارهای زنبورها و مورچه های اجتماعی از راه یاخته های نطفه تعیین نمی شود بلکه هر نسل باید آن را از نو از مردم بزرگسال بیاموزد (آشوری، ۱۳۹۳).
مارکس^[۵۸]: فرهنگ و ایدئولوژی همان بازتاب های روابط طبقاتی هستند که محتوای آن ها را عقاید و باور های کسانی که قدرت را در دست دارند تعیین می کند. دلایل اثبات این موضوع این است که فرهنگ یکپارچه و یکدست است و نمی تواند به خودی خود تأثیری ایجاد کند.
بلا^[۵۹]و دیگران (۱۹۸۵) فرهنگ را اینگونه تعریف می کنند: الگوهایی از معنا که هر گروه یا جامعه ای برای تفسیر و ارزیابی خود و موقعیت خود به کار می گیرد (بیلینگتون، روزاموند، ۱۳۸۰).
به نظر پارسونز^[۶۰](۱۹۴۸) فرهنگ عبارت است از: سیستم های الگو شده یا سازمان یافته ای از نماد ها که تحت جهت گیری های کنش و اجزاء درونی شده ی شخصیت افراد و الگو های نهادی شده ی سیستم اجتماعی در آید (معینی، ۱۳۷۴).
ماکس وبر^[۶۱]: فرهنگ از یک سلسله روش‌ها و زمینه‌ها متأثر است که آن روش‌ها و زمینه‌ها افراد جامعه را به هم مى‌پیوندند و در رفتار و کردار و روابط اجتماعى آنها منعکس مى‌شود.
راد کلیف براون^[۶۲] بر این عقیده بود که فرهنگ «شکل استاندارد شده ی رفتار، افکار و احساسات» اعضای جامعه است (دنی کوش، ۱۳۸۱).
فرهنگ می تواند به عنوان یک پیاز تصور شود، به شکلی که لایه های بیرونی فرآورده و نماد های آشکار و صریح فرهنگ هستند، لایه های میانی ارزش ها و هنجارها هستند و هسته ی پیاز پیش فرض های ما در مورد حیات و زندگی می باشند (Trompenars, Hampden, & Turner, 1997).
فرهنگ، مفهوم وسیع و در عین حال ساده ای است که شامل الگوهای شناختی (آشکار و نهان) و تجسم آن ها در نظام های اجتماعی، اعمال و مصنوعات دست بشر است و موجب تمایز یک گروه از افراد از دسته ها و گروه های دیگر می شود (جوشن لو، رستمی، ۱۳۸۸).
یکی از جامع ترین تعاریف فرهنگ را مفهومی می داند که دارای دو مؤلفه ذهنی و عینی است. در این تعریف، فرهنگی ذهنی، شیوه ویژه ای برای ادراک فرد از بخش انسان ساخته محیط زندگی است که ادراک قوانین، مقررات، هنجارها و ارزش ها را شامل می شود (ترپاندیس^[۶۳]، ۱۹۷۲). از طرف دیگر، فرهنگ عینی تأکید بر نظام های حقوقی، اقتصادی، سیاسی، مذهبی و آموزشی دارد (انگ، اینکپن^[۶۴]، ۲۰۰۸؛ لیونگ، انگ^[۶۵]، ۲۰۰۸).
در تازه ترین تعریف، فرهنگ را «معرفت و شناخت» معرفی کرده اند که دارای ویژگی های بشری، اکتسابی و مشترک (بین یک یا چند گروه کوچک و بزرگ انسانی مثل سازمان) و نیز تحول پذیری و قابلیت انتقال از نسلی و جامعه ای به نسل و جامعه ای دیگر می باشد و با توجه به حوزه های گوناگون آن، دارای جلوه ها و مؤلفه های متفاوت و متنوعی است. بنابراین «فرهنگ» یعنی:
معرفت مشترک و هنجار شده
با قابلیت یادگیری، انتقال پذیری و تحول پذیری
شامل مؤلفه های مهمی همچون باورها، ایدئولوژی، ارزش ها، هنجارها، نمادها، فناوری مادی و اجتماعی
دارای کارکردهای عامی همانند: ایجاد ارتباط جمعی، ایجاد و حفظ همبستگی و انسجام اجتماعی، هویت بخشی، ماندگارسازی جامعه و تأمین نیازهای زیستی انسان (اسدی، ۱۳۸۹)
شنایدر و گابریوو (۱۳۸۲) معتقدند تنها هنگامی می توانیم فرهنگ خود را درک کنیم که خارج از آن و در معرض فرهنگ دیگری قرار داشته باشیم.
۲-۱-۶ مشخصه های فرهنگ
فرهنگ اشتراکی است: فرهنگ، برنامه ریزی ذهنی مشترکی است که افراد داخل گروه را قادر به تعاملی صمیمی با یکدیگر می کند و این در حالی است که افراد خارج از گروه از آن بی بهره اند.
فرهنگ اکتسابی و دیر پا است: فرهنگ، به صورت تصادفی پیش نمی آید و در طول زمان به شکلی نظام مند بنا نهاده می شود.
فرهنگ نفوذ زیادی بر رفتار دارد:رهایی از سلطه فرهنگ برای ما دشوار است. زمانی که به طور ذهنی، عقلانیت بعضی از جنبه های فرهنگ خود را زیر سؤال می بریم یا به دنبال انعطاف پذیری فرهنگی از طریق انجام اعمال در قالب یک فرهنگ دیگر هستیم نیز، تعاملی طبیعی به برگشتن به ریشه های فرهنگ خودی در وجود ما فریاد می زند.
فرهنگ نظام مند و سازمان یافته است: فرهنگ، یک سیستم سازمان یافته از ارزش ها، نگرش ها، باورها و معانی است که به عناصر خود و زمینه محیطی وابسته است.
حجم بزرگی از فرهنگ نامرئی است: بخش بزرگی از فرهنگ پنهان است. اجزای نامرئی فرهنگ، یعنی ارزش های اصولی، ساختارهای اجتماعی و شیوه های فکری بیشترین اهمیت را دارند.
فرهنگ ممکن است “باز” یا “بسته” باشد: فرهنگ بسته غالباً یکنواخت و مورد توافق همگان و حاکم بر جمعیت های همگن یا تحت نفوذ باورهای مذهبی خاص هستند. فرهنگ های باز که نسبتاً غیر منطقی اند و حتی به واسطه تشویق آزادی افکار و عمل، غیر منطقی تر نیز می شوند (توماس، اینکسن، ۱۹۴۷ ) .
۲-۱-۷ تنوع فرهنگی
در طول سالیان گذشته، کشورها دچار تغییرات جمعیتی قابل ملاحظه ای شده اند و همین امر، تنوع بیش از پیش نژادی، قومی و فرهنگی دانش آموزان را موجب گردیده است. چنین تنوعی، چالش های فراوانی را پیش روی آموزگاران قرار داده است. آنان باید برنامه هایی را تدوین کنند که نه تنها از نظر مضمون با تفاوت های فرهنگی متناسب باشد (مانند قرار دادن دانش آموزان در معرض عقاید، پیشینه و پایه های فرهنگی خود)؛ بلکه از قابلیت کاربردی مطلوبی نیز سود برند (مانند یاری رساندن به دانش آموزان برای شناخت «روش های بیشمار یادگیری» در فرهنگ های مختلف) (آرمسترانگ، ۱۳۸۳:۲۲۶).
تنوع فرهنگی به معنای وجود واقعی و مادی فرهنگ های متفاوت در یک واحد اجتماعی، خانوادگی، آموزشی، حرفه ای، اداری، هنری، ورزشی، جغرافیایی، دولتی- کشوری و نظایر آن است (احمدی، قاسمی، ۱۳۹۱).
بسیاری از افراد به تنوع و تفاوت های فرهنگی به عنوان منبع و عامل مؤثر در ایجاد برتری رقابتی بها نمی دهند، با این توصیف که تفاوت فرهنگی مسئله مهمی نیست؛ ما همه انسان هستیم و تنها عامل سوء تفاهم ما اختلاف زبان است؛ اگر بر تفاوت ها تمرکز کنیم از هدف دور می مانیم و دیگران، از فکر کردن به تفاوت های فرهنگی و مهارت های مورد نیاز برای اداره آن طفره می روند. در حالی که تنوع فرهنگی مزایای بسیاری از جمله موارد زیر را دارد:
از جنبه بازار یابی^[۶۶]: توانایی سازمان و افراد را در تأمین و پاسخ به اولویت های فرهنگی بازارهای محلی افزایش می دهد.
از جنبه کسب منابع^[۶۷]: توانایی سازمان را در جذب نیروهایی با زمینه های فکری مختلف بالا می برد.
از نظر هزینه ها^[۶۸]: هزینه ناشی از ریزش مدیران غیر بومی را کاهش می دهد.
از نظر حل مسئله^[۶۹]: با بهره گیری از تنوع دیدگاه ها، تصمیم گیری های بهتر و جامع تری گرفته می شود.
از نظر خلاقیت^[۷۰]: از طریق تنوع در دیدگاه ها و به دلیل تأکید کمتر بر ضرورت هماهنگی و یکسان سازی عقاید، خلاقیت تقویت می شود.
از نظر انعطاف پذیری نظام ها^[۷۱]: انعطاف پذیری و قدرت تحمل و پاسخگویی سیستم به تقاضاهای متعدد پویایی محیط کنونی را افزایش می دهد (Chen et al, 2002).
۲-۱-۸ تعاملات میان فرهنگی
چند فرهنگی^[۷۲] بودن یکی از موضوعات مهم اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بسیاری از جوامع مدرن به شمار می آید. گرچه پدیده جامعه چند فرهنگی نسبتاً کهن بوده و منشأ و تاریخ آن در کشورهای مختلف، متفاوت است؛ اما اهمیت آن به ویژه در عصر جهانی شدن آشکار شده است.
در جوامع چند فرهنگی مبحث تعاملات میان فرهنگی از اهمیت بسیاری برخوردار است. تعاملات میان فرهنگی وجوهی از رفتار است که میان مردمانی با فرهنگ یا پاره فرهنگ های هویتی متفاوت شکل می گیرد. تعاملات میان فرهنگی، به عنوان فرایند مبادله اندیشه ها، معانی و کالاهای فرهنگی میان مردمانی از فرهنگ های مختلف، هنگامی به وقوع می پیوندد که ادراکات فرهنگی و سیستم های نمادین آن ها به اندازه کافی مجزا هستند. در این گونه از ارتباط، اساساً بین دو طرف ارتباط، در آغاز علقه فرهنگی مشترکی وجود نداشته و یا اینکه طرفین، دارای پیوندهای فرهنگی ضعیفی هستند. به عبارتی، ارتباط میان افرادی که ادراکات فرهنگی و نظام نمادهایشان به اندازهای گوناگون است که می تواند در جریان ارتباط، ایجاد اختلال نماید، تعاملات میان فرهنگی نامیده می شود. در این میان، فرد هنگامی نیازمند آگاهی از راز و رمزهای ارتباطات میان فرهنگی می شود که در یک حس فرهنگی^[۷۳] خود را متمایز از دیگران ببیند و ضمناً در تلاش باشد که به مشابهت معنی در فراگرد ارتباط دست یابد (جانت، ۱۹۹۵).

جائی‌که متغیر وابسته بازده مازاد شاخص در تاریخ t، نوسان‌پذیری مورد انتظار، و پارامترهای ثابت، و جمله خطای تصادفی است. در زمان برآورد معادله (۷)، معمولاً یک جمله غیرمنتظره نیز جهت منعکس کردن اخبار جدید به معادله اضافه می‌شود، این اخبار می‌تواند شامل اخبار اقتصادی، اخبار مربوط به تغییر سیاست پولی، و سایر شوک‌های اقتصادی باشد. به جای اضافه کردن متغیر جدید، از رویه فرنچ و همکاران (French et al, 1987) پیروی کرده و فرض می‌شود که اخبار و تاثیر آن بر تصمیم افراد، در نوسان‌پذیری غیرمنتظره منعکس می‌شود و مدل زیر برآورد می‌شود:

(۸)

‌که متغیر وابسته بازده مازاد شاخص در تاریخ t، و نوسان‌پذیری مورد انتظار است که از طریق برازش مدل گارچ-میانگین زیر برآورد می‌شود:

(۹)

همچنین، نوسان‌پذیری غیرمنتظره است که تفاوت بین واریانس واقعی و واریانس مورد انتظار به دست آمده از معادله (۹) است. چنانچه مدل بالا به درستی ایجاد شود، نوسان‌پذیری غیرمنتظره با نوسان‌پذیری مورد انتظار همبستگی نخواهد داشت. بنابراین، اضافه کردن متغیر نوسان‌پذیری غیرمنتظره، ضریب برآورد شده نوسان‌پذیری مورد انتظار را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد. به عبارتی، می‌توان نوسان‌پذیری غیر منتظره را متغیر کنترل کننده در نظر گرفت. علاوه بر این، این متغیر می‌تواند در توضیح بازده مازاد نیز نقش داشته باشد و بدین ترتیب خطای معیار را کاهش دهد که این موضوع به برآورد پایا از متغیر نوسان‌پذیری مورد انتظار منجر می‌شود.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

همچنین، برای اصلاح خودهمبستگی در سری بازده روزانه، متغیر AR(1) (بازدهی وقفه‌دار) را نیز به معادله (۸) اضافه کرده و معادله زیر برآورد می‌شود:

(۱۰)

نکته قابل توجه در مدل‌های ارائه شده در بالا این است که برآورد پارامترها بر اساس شیوه حداقل مربعات است. یکی از محدودیت‌های این شیوه این است که برآوردگرهای حداقل مربعات، بر میانگین استوار است و اطلاعات درباره دامنه‌های توزیع نادیده گرفته می‌شود. علاوه بر این، اطلاعاتی در مشاهدات حدی (کرانی) وجود دارد که می‌تواند به طور معناداری ضرایب برآورد شده را تحت تاثیر قرار دهد (Chiang and Li, 2012). برای حل این مشکل، رابطه بنیادی ریسک و بازده با بهره گرفتن از شیوه رگرسیون چارکی نیز مورد آزمون قرار می‌گیرد که برآوردهای کاراتر و باثبات‌تر حاصل می‌کند، زیرا این شیوه اجازه می‌دهد که دامنه کاملی از توابع چارکی شرطی در نظر گرفته شود. بنابراین، برای آزمون فرضیه سوم تحقیق، مدل رگرسیون چارکی زیر برای چارک اٌم برآورد می‌شود:

(۱۱)

بنابراین، انتظار می‌رود در صورتی که شاخص‌های بورس و به‌طور خاص شاخص کل از نظر میانگین-واریانس کاراء باشد، نماینده مناسبی برای سبد بازار محسوب می‌شود. به‌عبارتی، انتظار می‌رود در صورتی که شاخص کل کاراء میانگین-واریانس باشد، ضریب ریسک غیرمنتظره غیرمعنادار شود و بده‌وبستان ریسک و بازده برقرار باشد. البته با توجه به برآورد ضرایب شیب، می‌توان تفسیر مبتنی بر مالی کلاسیک و تئوری چشم‌انداز نیز ارائه کرد.
در نهایت، برای آزمون فرضیه سوم یک مدل تجربی توسعه داده می‌شود که مشابه با مدل بکار گرفته شده توسط G-M (Genesove and Mayer, 2001) است، اما با لحاظ کردن نقطۀ مرجع تئوری چشم‌انداز با بهره گرفتن از داده‌های مشاهده شده در تابع ارزش، مدل این محققان بهبود داده می‌شود. لذا برای آزمون تئوری چشم‌انداز، مدلی تعیین می‌شود که در آن، لگاریتم قیمت پیشنهادی فروش ()، تابع خطی از نقطۀ مرجع () است:

(۱۲)

گروه های مرجع ^[۹۸] برای اثرگذاری بر دامنه وسیعی از رفتارهای مصرف کننده مورد مطالعه قرار میگیرند. آنها گروههایی هستند که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در شکل دادن به رفتار و عقاید یک شخص موثرند. مردم معمولا تحت تاثیر گروه های مرجعی که به آن تعلق ندارند قرار میگیرند.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

بازاریابان کوشش میکنند گروه های مرجع بازار هدف خود را بشناسند، تاثیرات گروه مرجع میتوانند در سه بعد اطلاعاتی، هنجاری و هویتی بر یک فرد اثرگذار باشند. به دلیل این که استراتژی بازاریابی مورداستفاده تا حد زیادی وابسته به تاثیر هر یک از این ابعاد است، تشخیص و تمایز این سه بعد اهمیت فراوانی دارد.
تاثیرات اطلاعاتی^[۹۹] زمانی شکل میگیرد که یک فرد از رفتارها وعقاید اعضای گروه مرجع به عنوان یک داده، با ارزش اطلاعاتی زیاد استفاده میکند. تاثیرات هنجاری ^[۱۰۰] که گاه به آن تاثیر انتفاعی^[۱۰۱] میگویند، زمانی رخ میدهد که فرد انتظارات گروه را به منظور دریافت پاداش مستقیم یا اجتناب از تنبیه برآورده می سازد. تاثیرات هویتی ^[۱۰۲] نیز زمانی شکل میگیرند که اعضای گروه ارزشها و هنجارهای گروهی را برای خود درونی سازی کرده باشند. درونی سازی هنجارها و ارزشهای گروهی منجر به هدایت خودکار رفتارها، بدون توجه به پاداشها و تنبیههای اعضای گروه مرجع میشود (هاوکینز و دیگران؛ ۱۳۸۵، ۱۳۶).
اهمیت تاثیر گروه بسته به کالا و مارکهای مختلف متفاوت است. ولی به نظر میرسد این اهمیت در مورد خریدهای شاخص و برجسته به مراتب بیشتر باشد، یک کالا یا مارک بخصوص، به دو دلیل می تواند برجسته باشد. اول اینکه خریدار چنین کالا یا مارکی، جز معدود افرادی باشد که مالک چنین کالایی هستند (در این مورد میتوان کالاهای تجملی را مثال زد) دوم اینکه یک کالا میتواند از آن رو برجسته باشد که به صورتی در ملاء عام و در جایی که همه قادرند ببینند مورد استفاده قرار گیرد.
تولید کنندگان کالا و مارکهای بخصوصی که تقاضا برای محصولاتشان شدیدا تحت تاثیر نفوذ گروه قرار میگیرد باید برای دستیابی به رهبران فکری^[۱۰۳] تلاش کنند. در درون یک گروه مرجع، رهبران فکری به دلیل دارا بودن مهارت، دانش، شخصیت یا سایر خصوصیات ویژه قادر به اعمال نفوذ بر دیگران هستند (کاتلر و آرمسترانگ، ۱۳۸۶، ۱۸۵).
۲-۶-۲- عوامل تاثیرگذار درونی
۲-۶-۲-۱- ادراک
ادراک فرایندی است که به وسیله آن، افراد پنداشتها و برداشتهایی را که از محیط خود دارند تنظیم و تفسیر میکنند و بدین وسیله به آن معنا میدهند. ادراک یک نفر میتواند با واقعیت عینی بسیار متفاوت باشد، زیرا افراد غالباً از یک چیز واحد برداشتهای متفاوتی دارند. برای شکل دادن و گاهی ارائه تعریفی از ادراک، عوامل متعددی نقش دارند. این عوامل میتوانند شخص ادراک کننده (ویژگیهای ادراک کننده)، ویژگیهای ادراک شونده و ویژگیهای وضعیت باشند (رابینز، ۱۳۸۵، ۲۰۱).
همانطور که گفته شد، افراد از طریق فرایند ادراک، اطلاعات دریافت شده را به صورت تصمیمات و اقدامات در میآورند. ادراک حالت یک صافی را دارد که اطلاعات از آن گذشته و در انسان اثر میگذارد. بنابراین کیفیت و صحت ادراک یک فرد، تاثیر مطلوبی در کیفیت تصمیمات اتخاذ شده یا اقداماتی که انجام گرفته است، در شرایط مشخص دارد. افراد به دنبال مشاهده دیگران و رخدادها هر روز خطاهای ادراکی بی شماری را مرتکب میشوند. در ادامه به چند مورد از خطاهای ادراکی متداول اشاره میشود:
ادراک کلیشهای^[۱۰۴]: فراگرد برخورد کلیشهای به دسته بندی افراد براساس یک یا دو صفت و اسناد ویژگیهایی به آنان براساس آن صفات اطلاق میشود. کلیشهای عمل کردن اغلب براساس جنسیت، نژاد، سن، مذهب و ملیت استوار است.
خطای هالهای^[۱۰۵]: هنگامی این پدیده متجلی میشود که ما تحت تاثیر یک ویژگی خاص (مثل هوش، صمیمیت، وضع ظاهری و…) فرد قرار گیریم و یک نظر کلی درباره وی ارائه کنیم.
ادراک انتخابی^[۱۰۶]: هر نوع ویژگی که معرف یک شیء یا شخصیت یا یک رویداد باشد، باعث میشود که مشاهده کننده، آن ویژگی را بیشتر ببیند یا به عبارت دیگر، احتمال بسیار زیادی هست که مشاهده کننده از آن زاویه به موضوع مورد مشاهده توجه کند.
ادراک مقایسهای ^[۱۰۷]: معمولا افراد ارزیابیها را به صورت انفرادی، مجرد یا در خلاء انجام نمیدهند، واکنش فرد در برابر شخص دیگر تحت تاثیر سایر افرادی قرار میگیرد که پیش از او در آن صحنه حضور داشتهاند.
دفاع ادراکی^[۱۰۸]: گاهی افراد با محرکهای بسیار تهدید کننده یا گیج کنندهای مواجه میشوند که از ادراک آنها امتناع میورزند. این فراگرد دفاع ادراکی نامیده میشود.
فرافکنی^[۱۰۹]: عبارت است از یکسان فرض نمودن خصوصیات خود و دیگران. تمایلی که انسان در آن میکوشد ویژگیهای خود را به دیگران نسبت دهد.
ادراک انتظاری^[۱۱۰]: گرایشی است برای ایجاد یا پیدا نمودن آنچه مورد انتظار است، در موقعیتها یا اشخاص. این نوع ادراک اغلب به نام پیشگویی خوشایند خویش یا اثر عارضه پیگمالیون^[۱۱۱] نیز خوانده میشود. (شرمر هورن و دیگران؛ ۱۳۸۶، ۸۴).
۲-۶-۲-۲- یادگیری
یادگیری چیست؟ تعریفی که یک روانشناس از یادگیری ارائه میدهد بسیار وسیعتر از دیدگاهی است که یک شخص غیرحرفهای از این واژه دارد. یادگیری همیشگی است و اگر فرد در نتیجه تجربه، به روشی متفاوت از روشی که قبلا رفتار میکرد، رفتار کرده و واکنش نشان دهد و یا پاسخ گوید، در نتیجه «یادگیری»^[۱۱۲] صورت گرفته است.
تعریف ارائه شده از چندین جزء تشکیل شده که باید آنها را توضیح داد. نخست، یادگیری مستلزم تغییر است. دوم، تغییر باید نسبتا دائمی باشد. سوم، تعریف ارائه شده با رفتار سر و کار دارد. یعنی تغییر در فرایند فکری یا نگرش فرد (اگر با تغییر در رفتار همراه نباشد) یادگیری نخواهد بود. سرانجام این که برای یادگیری نوعی تجربه لازم است. می توان تجربه را به طور مستقیم از طریق مشاهده یا تمرین کسب کرد؛ یا آن را از طریق تجربه های غیرمستقیم به دست آورد (رابینز، ۱۳۸۵، ۱۶۲).
یادگیری یکی از اجزای اصلی و ضروری در فرایند مصرف است. در واقع رفتار مصرف کننده تا حد زیادی یک رفتار آموخته است. افراد بسیاری از نگرشها، باورها، ارزشها، علائق، رفتارها، ترجیحات و احساس خود را از طریق فرایند یادگیری کسب میکنند.
بازاریابان نیز به نوبه خود، تلاش زیادی به عمل میآورند تا مطمئن شوند مشتریان در مورد حضور و ماهیت محصول در بازار نکاتی فرا گرفتهاند. شرکتهایی که سعی دارند بستر یادگیری مصرف کنندگان بالقوه خود را در مورد شیوه کارآمد و بهینه استفاده از محصولاتشان فراهم آورند از یک مزیت رقابتی بلند مدت برخوردار میشوند (هاوکینز و دیگران، ۱۳۸۵، ۲۱۸).
۲-۶-۲-۳- انگیزش
انگیزهها، چراهای رفتار هستند. آنها موجب آغاز و ادامه فعالیت میشوند و جهت کلی رفتار هر فرد را معین میسازند. انگیزهها را گاهی به عنوان نیازها، تمایلات یا محرکهای درونی تعریف میکنند. انگیزههایی که به سوی هدف ها معطوف میشوند ممکن است آگاهانه یا ناخودآگاه باشند (رضائیان، ۱۳۸۱، ۹۲).
انسانها نه تنها از لحاظ توان انجام کار بلکه از لحاظ میل یا اراده انجام کار یا انگیزش نیز با هم تفاوت دارند. انگیزش افراد به نیروی انگیزاننده آنان بستگی دارد و رفتار هر فرد در هر لحظه معین تحت تاثیر نیازهای متعددی برانگیخته میشود.
تئوریهای زیادی در بحث انگیزش مطرح شده است که بسیاری از آنها کاربردهای مفید و نگرشهای موثری را در اختیار مدیران بازاریابی قرار میدهند. در ادامه دو رویکرد مفید در درک شیوه های انگیزش مصرف کنندگان تشریح میشود:
* سلسله مراتب نیازهای مازلو
شاید این مطلب درست باشد که بگوییم نظریه سلسله مراتب نیازها، از مشهورترین نظریههای انگیزش است. او اساس فرض خود را بر این گذاشت که در درون هر انسان پنج دسته نیاز به صورت طبقه بندی شده وجود دارد این نیازها عبارتند از فیزیولوژی^[۱۱۳]، ایمنی ^[۱۱۴]، اجتماعی ^[۱۱۵]، احترام ^[۱۱۶] و خود شکوفایی ^[۱۱۷] (شرمر هورن و دیگران، ۱۳۸۶، ۹۲).
مازلو نیازهای فیزیولوژیکی و امنیت را در رده پایین و نیازهای اجتماعی، احترام و خودشکوفایی را در رده بالا قرار داد. این طبقه بندی از آن جهت انجام شد که نیازهای رده بالا در درون فرد ارضا میشوند، در حالی که نیازهای رده پایین اصولا به وسیله عوامل برونی ارضا میشوند. بنابراین، اگر کسی بخواهد دیگری را تحریک کند، باید دریابد که از نظر سلسله مراتب نیازها، آن شخص در کجا قرار دارد و آن گاه در جهت ارضای همان نیازها، یا آنهایی که در سطح بالاتر قرار دارند، اقدام کند. مطابق نظریه مازلو چنان چه هریک از نیازها به مقدار کافی ارضا نشوند، نیاز بعدی خودنمایی نمیکند (رابینز، ۱۳۸۵، ۳۲۸).
تئوری مازلو راهنمای بسیار مناسبی برای رفتار شناسی عمومی است. بسیاری از افراد بودهاند که نیاز غذا، مسکن و ایمنی خود را برای کسب خود شکوفایی گذاشتهاند. نباید فراموش شود که هریک از رفتارهای مصرف کننده میتواند بیشتر از یک نیاز را ارضا کند. به همین ترتیب، رفتارهای مصرف مشابه نیز توانایی ارضای نیازهای مختلف در شرایط و زمان های مختلف را دارند (هاوکینز و دیگران، ۱۳۸۵، ۲۶۳).
*نظریه فروید درباره انگیزش
طبق نظریه فروید مردم از نیروهای روانی که به رفتار آنان شکل میدهد اطلاع کافی ندارند. به نظر فروید شخص هنگام رشد بسیاری از تمایلات خود را سرکوب میکند. این تمایلات نه فقط هیچ گاه از بین نمیروند، بلکه کاملا تحت کنترل نیز قرار نمیگیرند. این تمایلات در رویاها، نحوه گویش، در رفتار آزار دهنده یا عصبی ظاهر میشوند. بنابراین شخص هیچ گاه از انگیزش خود اطلاع کافی ندارد (David A. Stall, 1997, 84)
محققین اغلب درباره آنچه که ممکن است در ذهن یک خریدار، هنگام خرید کالای خاصی بگذرد به نتایج جالب و بعضاً غیر عادی دست یافتهاند. برای مثال: «مردم روغن گیاهی را به روغن حیوانی ترجیح میدهند، زیرا دومی احساس گناه کشتن حیوانات را در آنان زنده میکند». (کاتلر و آرمسترانگ، ۱۳۸۶، ۱۹۴).
براین اساس مصرف کنندگان دارای دو دسته از انگیزهها هستند. اولین دسته، انگیزههایی هستند که برای مصرف کننده شناخته شده هستند و وی به راحتی این انگیزهها را میپذیرد. این انگیزهها را انگیزههای آشکار^[۱۱۸] مینامند. انگیزههایی که مطابق با سیستم ارزشی جامعه هستند، در مقایسه با ارزشهایی که در تضاد با ارزشهای جامعه هستند، به احتمال بیشتر در زمره انگیزههای آشکار قرار میگیرند. گروه دوم انگیزههایی هستند که یا برای مصرف کنندگان ناشناخته هستند یا به نحوی از پذیرش آنها سر باز میزنند. این انگیزهها را انگیزههای نهفته ^[۱۱۹] مینامند. (هاوکینز و دیگران، ۱۳۸۵، ۲۷۲).
۲-۶-۲-۴- شخصیت
شخصیت^[۱۲۰]، همان شخصیت پویا در درون فرد است که از سیستمهای روانی و فیزیکی تشکیل شده و تنها عاملی است که تعیین کننده سازش فرد با محیط خود میباشد. شخصیت را میتوان به عنوان جمع کل راههایی دانست که یک فرد در برابر دیگران از خود واکنش نشان میدهد، یا بدان وسیله روابط متقابل ایجاد میکند. از ویژگیهای اصلی شخصیتی میتوان به کانون کنترل، ماکیاولی گری، مناعت طبع، خود کنترلی، ریسک پذیری و شخصیت نوع A اشاره کرد (رابینز، ۱۳۸۵، ۱۳۵).
یکی از مفاهیم بسیار مهم در این بحث، شخصیت یک نام تجاری^[۱۲۱] است. شخصیت یک نام تجاری عبارت است از مجموعه ویژگیهای انسانی که به نحوی با نام تجاری مرتبط میشوند. ادراک مصرف کنندگان از شخصیت یک نام تجاری در قالب ۵ بعد قدرت، پیچیدگی، شایستگی، هیجان انگیزی و صحت ادعاهای نام تجاری شکل میگیرد.
بازاریابان امروزه توجه زیادی به نامهای تجاری دارند. محققان در تحقیقات خود در مورد شخصیت نامهای تجاری به نتایج زیر دست یافتهاند:
مصرف کنندگان ویژگیها و خصوصیات انسانی را با نامهای تجاری مرتبط میکنند، حتی اگر این نامهای تجاری مدیریت نشده باشند یا این ویژگیها مورد علاقه بازاریابان شرکت نباشد.
شخصیت نامهای تجاری می تواند انتظاراتی را درباره ویژگیهای کلیدی محصول، عملکرد، مزایا و خدمات مرتبط با محصول به مصرف کننده منتقل کند.
شخصیت نام تجاری اغلب پایه و اساس شکل گیری روابط بلند مدت با آن میشود (هاوکینز و دیگران، ۱۳۸۵، ۲۸۱).
۲-۷- صنعت مورد پژوهش
۲-۷-۱- ماشین آلات راهسازی چیست؟
به تجهیزات و ماشین آلاتی گفته می شود که در ساخت پروژه های عمرانی از قبیل راه ، تونل، سد،پالایشگاه و… بکار گرفته میشود.
این ماشین آلات نیروی خود را از موتورهای دیزلی یا بنزینی میگیرندو به وسیله سیستمهای هیدرولیکی،مکانیکی،برقی و پنوماتیک این نیرو را جهت انجام عملیات خاصی بکار می گیرند.این ماشین آلات عمدتا توسط یک اپراتور آموزش دیده کنترل و هدایت می گردند.از جمله پر کاربردترین آنها می توان به لودر،مینی لودر،بلدوزر،بیل مکانیکی،رودهدر،جرثقیل و … اشاره کرد.
در یک پروژه عمرانی مدیران عالی صنعت احداث با مشاوره مدیران و متخصصین ماشین آلات اقدام به خرید ماشین آلات و تجهیزات می کنند و فعالیت ماشینها در پروژه زیر نظر مدیر ماشین آلات می باشد.
۲-۸- مروری بر پژوهشهای گذشته
طی بررسیهای صورت گرفته توسط محقق، موضوعی درباره عوامل موثر بر رفتار خریداران ماشین آلات راهسازی یافت نشد اما در ادامه به تعدادی از تحقیقاتی که درباره رفتار مصرف کننده و بازارهای صنعتی انجام گرفته است، اشاره میشود.
۸۶
* بررسی عوامل موثر بر رضایت مشتریان محصولات اسید چرب
پایان نامه کارشناسی ارشد آقای سیدمهدی میری، دانشکده مدیریت و اقتصاد واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، نیم سال اول تحصیلی ۱۳۸۴-۱۳۸۳
سوال اصلی این تحقیق آن است که چه عواملی میتوانند باعث رضایتمندی مشتریان اسید چرب پاکسان شود؟ و محقق سه هدف اصلی را در این تحقیق مطرح میکند که عبارتند از: ۱) شناسایی عوامل موثر بر رضایت مشتریان محصول اسید چرب پاکسان. ۲) اولویت بندی میزان اهمیت هر یک از این عوامل در رضایت مشتریان اسید چرب. ۳) بررسی عملکرد شرکت پاکسان در رابطه با هریک از عوامل موثر بر رضایت مشتریان. مدل تحلیلی این تحقیق نیز براساس مدل “Jeanne Rossome” در نظر گرفته شده است. مطابق این مدل چهار عامل رضایت عملکردی، رضایت اطلاعاتی، رضایت از خصوصیات محصول و رضایت شخصی به عنوان متغیرهای مستقل و عامل رضایت مشتریان به عنوان متغیر وابسته تحقیق در نظر گرفته میشوند. فرضیه های این تحقیق نیز به شرح زیر است:

• • حسادت: منظور از حسادت این است که آن‌چه را که خدا به دیگری داده، برای او نخواهی و از آن رنج بری و آرزوی زوال آن‌را داشته باشی، چه آن که به خودت برسد یا نرسد.

  (( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

• صبر: منظور داشتن تحمل در برابر گرفتاری‏ها و سختی‏ها است. (که این شکیبایی خیر در پیش دارد).

• تقلید از مجتهد: منظور پیروی از دستورات مجتهد واجد شرایط در زمینه‏ی احکام و مسائل دینی است (نقیب السادات، ۱۳۸۴).

اعمالی که ادیان مختلف توصیه می‏کنند، از انجام مناسک و فرایض مذهبی (مانند نماز، روزه، حج و. . .) تا التزام به یک زندگی اخلاقی (بعد پیامدی دین) متغیر است. در میان عرف مسلمانان نیز تقید دینی و ایمانی معمولاً با بعد پیامدی شناخته می‏شود؛ به عنوان مثال مردم فروشنده‏ای را مؤمن و متدیّن می‏دانند که جدا از تقید به انجام واجبات دین، فردی با انصاف، امانت‌دار، راستگو، با حیا و. . . باشد. بنابراین تدیّن و دین‌داری، آن‏طور که مردم می‏فهمند و تعبیر می‏شود، لاجرم دارای بعد پیامدی است و با این بعد مراتب آن فهمیده می‏شود (پترسون^[۳۳] ، ۱۳۷۷).
می‏توان گفت که بعد پیامدی دین‌داری به تعبیر قرآن کریم، همان عمل صالح است که در جای‏جای این کتاب مقدس، بعد از ایمان و به عنوان مکمل آن یاد شده است. وقوع انقلاب اسلامی در ایران و رهبری آن توسط امام رحمهم‏الله جلوه‏ای جدید از مناسبات نسلی در تاریخ و تمدن این مرز و بوم کهن بود که اندیشمندان و محققان به لحاظ ماهیت و محتوا، آن را به عنوان یک نمونه‏ی عینی و واقعی ارزیابی می‏کنند. جوان‏گرایی و جوان محوری در عرصه‏ی تحولات انقلاب و نیز استراتژی تداوم انقلاب، این ایده را بارور کرد که نسل جوان، توانا، پیشرو و قابل اعتماد است (موسوی خمینی، ۱۳۷۸).
برای جمع بندی مبحث ابعاد دین به بحث سنجش دین‌داری می‏پردازیم؛ زیرا سنجش یک مفهوم در آغاز نیازمند تعیین ابعاد تشکیل دهنده‏ی آن است.
سنجش دین‌داری و مذهبی بودن
موضوع دین‌داری یا اصولاً پرداختن به بحث دیندار بودن یا نبودن افراد جامعه، بحثی است که از جهت سابقه به دهه‏ی ۱۹۶۰ مغرب زمین باز می‏گردد و درست با همان دغدغه‏هایی که امروز ما با این سؤال روبرو هستیم در آن‌جا هم متخصصان رشته‏ی جامعه‏شناسی، پژوهش‌گران اجتماعی و گاهی هم مدیران به این موضوع می‏پرداختند. در آنجا سؤال پیش آمده این بود که: مدرنیته با ایمان چه خواهد کرد؟ آن را تقویت می‏کند یا تضعیف؛ مردم دیندارتر شده‏اند یا برعکس؟ و عمدتاً جامعه‏شناسان دینی نیز که سابقه‏ی کار در کلیسا و دغدغه‏های مذهبی داشتند، به این موضوع پرداختند (سراج‏زاده، ۱۳۸۳).
این امر مقدمه‏ی بحث‏هایی شد که حدود دو دهه در میان صاحبنظران علوم اجتماعی و جامعه‏شناسان و تاحدی روان‏شناسان وجود داشت. البته این مطلب که سنجه‏های دین‌داری چیست؟ آیا می‏توان سنجه‏ای برای دین‌داری ساخت؟ چه سنجه‏ای باید ارائه شود که بر اساس آن بتوانیم در مورد دین‌داری افراد جامعه قضاوت کنیم؟ و. . . در دوره‏ای افول کرد، اما بار دیگر از دهه‏ی ۱۹۸۰ میلادی، به ویژه اواخر این دهه به بعد، موضوع دین‌داری و سنجش گرایش‏های دینی، هم در مغرب‏زمین و هم در جوامع دیگر، به‏طور جدی مطرح شد. یکی از جامعه‏شناسان امریکایی به نام برگر^[۳۴] در دهه‏های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ در شمار نظریه‏پردازان برجسته‏ی سکولاریسم بود و استدلال می‏کرد که مدرنیته به سکولار شدن هرچه بیشتر جامعه منجر خواهد شد. اما از دهه‏ی ۱۹۸۰ به بعد آرام آرام این موضوع زیر سؤال رفت. در سال ۱۹۷۷ برگر مقاله‏ای در یک سمینار ارائه کرد که چندی بعد موضوع کتاب وی قرار گرفت. او در آنجا صریحاً به این حقیقت اذعان کرد که تصور پیشین ما درست نبوده و امروزه دنیا و جامعه ـ به‏جز برخی استثناهاـ همان قدر دینی است که در گذشته بوده‏است (سراج‏زاده، ۱۳۸۳).
در بسیاری از پژوهش‏های تجربی، مسئله‏ی «دین و دین‌داری» با درنظر گرفتن یک بعد، مثل فراوانی رفتن به کلیسا یا عضویت در آن، مورد سنجش قرار گرفته است. این نوع سنجش دین‌داری مورد انتقاد شدید دانشمندان علوم اجتماعی واقع گردیده و اظهار داشته‏اند که میزان رفتن به کلیسا و درجه‏ی نفوذ کلیسا در جامعه لزوماً به معنای بیان اعتقادات مذهبی نیست. بسیاری از افراد که دارای اعتقادات مذهبی هستند، به‏طور منظم در مراسم مذهبی شرکت نمی‏کنند. از سوی دیگر منظم بودن این‏گونه مشارکت و حضور دائمی به معنای داشتن عقاید نیرومند مذهبی نیست. افراد ممکن است بنابه عادت یا به علت آنکه در اجتماع چنین انتظاری از آن‌ها می‏رود در این گونه مراسم حاضر شوند (گیدنز، ۱۹۹۳).
محقق دیگری نیز معرّف حضور در کلیسا را فقط یک شاخص تقریبی از اعتقادات مذهبی دانسته و معتقد است که مذهبی بودن را نباید معادل انجام رفتارها و مناسک مذهبی دانست، چون براساس آن تصویری نسبتاً گمراه‌کننده و خام از دین‌داری مردم به دست خواهیم آورد. اگر چه این آمارها به منزله‏ی شاخص تقریبی روندها در تغییر ایمان مذهبی بهتر از هیچ است، اما مسلماً جانشین سنجش‏های مستقیم این اعتقادات نیستند. به نظر وی اعتقاد به خدا و تعهد مذهبی، به معنای میزان اهمیت خداوند نزد افراد، شاخص بسیار حساس بعد دین‌داری در زندگی فرد است (اینگلهارت^[۳۵]، ۱۳۷۳).
در میان مسلمانان نیز کلود سودکلیف در اندازه‏گیری تدیّن یک مسلمان، تنها «نماز» را اصل قرار داده است. البته وی اشاره دارد که هر شاخص رفتاری به تنهایی برای اندازه‏گیری تدیّن کافی نیست، چون رفتار دینی فقط یکی از ابعاد دین‌داری است (کمال المنوفی، ۱۳۷۵).
کارکردهای دین و مذهب
همچنین انسان‏شناسان به چهار کارکرد عمده‏ی نهاد اجتماعی دین اشاره کرده‏اند: ۱ـ انسجام عاطفی؛ ۲ـ بازآفرینی فرهنگی؛ ۳ـ معناسازی (معنا بخشی)؛ ۴ـ انسجام اجتماعی. دین برای جامعه معنایی از اجتماع و اجماع را به‏وجود می‏آورد و آن را تحکیم می‏بخشد؛ رفتارهای ضد اجتماعی را منع کرده و راه‏هایی را برای انسجام دوباره‏ی متخلفین پیشنهاد می‏کند (تنهایی، ۱۳۷۵).
استارک^[۳۶]، استاد جامعه‏شناسی در دانشگاه واشنگتن، نیز در کتاب خود تحت عنوان «دین، کجروی و کنترل اجتماعی» در باب قدرت بازدارندگی و کارکرد دین در برابر پدیده‏هایی چون جرم، بزهکاری جوانان، خودکشی، مصرف مواد مخدر، عضویت در فرقه‏ها و همچنین بیماری‏های روانی، اشاره کرده‏ است (سلیمی، ۱۳۷۹).
آن‌چه مسلم‏است، دین تأثیرات عمیق و گسترده‏ای در تبلور شخصیت افراد و اخلاق و رفتار فردی و اجتماعی دارد و این نوع کارکرد دین یا تأثیر دین‌داری، فقط مخصوص دین اسلام نیست؛ زیرا به گزارش دانشمندان علوم اجتماعی «دین به هرگونه که باشد هیچ جامعه‏ای را نمی‏توان پیدا کرد که دین در آن نقش مهمی نداشته باشد. دین نه تنها به جهان معنا می‏بخشد، بلکه الگویی برای جهان به گونه‏ای رمزی فراهم می‏سازد؛ یعنی طرحی از آن‌چه که جهان باید باشد به دست می‏دهد. برای همین است که دین می‏تواند راهنمایی برای رفتار بشر ـ از روابط خانوادگی گرفته تا ایدئولوژی‏های گروه‏های اجتماعی و حاکم ـ فراهم سازد و این کار را نیز غالباً انجام می‏دهد» (بیتس^[۳۷] و پلاگ^[۳۸]، ۱۹۹۵).
۲-۲-۲- تعارضات زناشویی
خانواده به عنوان یک نظام تعریف می‏شود و طبق این تعریف رفتار اعضای یک خانواده تابعی از رفتار سایر اعضای خانواده است و خانواده نیز مانند هر سیستمی متمایل به تعادل است. لذا رفتار اعضای آن در مجموع به‌گونه‏ای است که تعادل سیستم حفظ شود (باغبان و مرادی، ۱۳۸۲).
ازدواج با تشکیل خانواده به قدمت تاریخ و حتی ما قبل تاریخ است و مشکلات زناشویی از همان ابتدا وجود داشته است. اما دلایل پیچیده ماندن مشکلات زناشویی آن است که ما هنوز بعد از گذشت قرن‌ها خانواده را نمی‏شناسیم. ازدواج به دلایل زیادی دچار تعارض می‏شود. از جمله مشکلات شناخته شده در این زمینه می‏توان مسائل اقتصادی، روابط جنسی، روابط خویشاوندی، دوستان، فرزندان، نحوه صرف اوقات فراغت، خیانت، به پایان رسیدن عشق متقابل، مشکلات عاطفی، سوءاستفاده جسمانی، ازدواج در سنین پایین، درگیری‌های شغلی و غیره را نام برد (ثنایی، ۱۳۷۸).
تعارض در روابط زناشویی زمانی به وجود می‏آید که زوج‌ها در زمینه همکاری و نیز تصمیم‏های مشترک درجات متفاوتی از استقلال و همبستگی داشته باشند. درک تعارضات و کمک به همسران در یادگیری و حل این مشکلات بسیار مهم است. برخی از تعارضات و ناسازگاری‌ها ممکن است در هر رابطه‏ای طبیعی باشد (ثنایی، ۱۳۷۸).
اما امکان تعارض در هر انسانی وجود دارد. بعضی از زوج‌ها تعارضات بیشتری نسبت به بقیه دارند و بعضی قادرند با تعارضات به طور سازنده‏ای برخورد نمایند. زوج‌هایی که نسبت به دیگران بسته‏تر هستند امکان بیشتری برای جلب رضایت در روابط خود دارند. بنابراین امکان تعارض بیشتری نیز دارند. تعارض می‏تواند عشق و حتی یک ازدواج خوب را تخریب کند. از طرف دیگر می‏تواند تنش‏ها را تسکین دهد و هر دو نفر را بهتر از قبل در کنار هم قرار دهد. این امر بستگی به شرایط کلی، نوع تعارض، روشی که بر آن تکیه می‏شود و نتیجه نهایی دارد. ناسازگاری‌های درون خانواده سبب می‏شود تا روابط اعضای خانواده به هم بخورد و از هم بگسلد و وحدت میان اعضای خانواده به خطر بیفتد و در نهایت منجر به فروپاشی آن گردد. تعارضات زناشویی دو منشأ دارد، عدم تعادل ساختار خانواده و عدم پایبندی هر یک از زوج‌ها به هنجارها و تخلف از آن‌ها (هاشمی، ۱۳۷۶).
وقتی دو نفر در کنار هم قرار می‌گیرند مسلماً اختلاف سلیقه و درگیری به وجود می‌آید. این کاملاً طبیعی است و نیاز به تغییر و تکامل را نشان می‌دهد. اگر به این امر آگاه باشید می‌توانید از قبل برای اختلافات برنامه‌ریزی کنید و برای آن آماده باشید. بعد از آن برای رسیدن به توافقاتی که می‌خواهید استفاده کنید. به یاد داشته باشید خیلی آسان تر است که برای اختلاف آمادگی داشته باشید تا این‌که کاملاً در آن غرق شده باشید و بعد بخواهید از آن استفاده کنید. اختلاف قسمتی طبیعی از هر رابطه‌ای است و بیشتر اوقات نشانه تمام شدن عمر رابطه نیست. باید به اختلافات زناشویی خوشامد گفت چون نشانه‌ای برای تلاش برای رابطه‌ای بهتر و تکامل یافته تر و راهی برای فهم متقابل عمیق تر است (بارکر، ۱۹۹۰).
پرهیز از اختلاف در زندگی زناشویی این واقعیت را تغییر نمی دهد که مساله‌ای در زندگی زناشویی وجود دارد که باید به آن رسیدگی شود. اختلافات که بالا می‌گیرد دلیل بر این است که زن و شوهر باید وقت بیشتری با هم بگذرانند. در غیر این صورت فاصله بیشتری بین آن‌ها ایجاد می‌شود و بیشتر از هم دور می‌شوند. اختلاف باعث از نو پیدا شدن ارزش‌های مهم می‌شود و کمک می‌کند زن و شوهر برای یک هدف مشترک دوباره با هم متحد بشوند. هنگامی که در زندگی زناشویی اختلافی پیش می‌آید طرفین ممکن است دریابند وقت آن رسیده که نقش‌های کنونی خود را کنار بگذارند و نیز انتظارهایی را که از طرف مقابل دارند تغییر بدهند. اختلاف معمولاً نشان دهنده این است که زن و شوهر روش‌های قدیمی با هم بودن را پشت سر گذاشته اند و باید پیوسته برای رابطه خود دوباره برنامه‌ریزی و آن را احیا کنند. گوش کردن، صحبت کردن، برقراری ارتباط، حل مساله، تصمیم گیری مشترک. . . این‌ها لازمه ارتباط بین زن و شوهر هستند. رابطه بدون مهارت‌های ارتباطی و اختصاص زمان مفید برای صحبت درباره مسائل مشترک خیلی زود به دردسر می‌افتد و منجر به شکست می‌شود (بارکر، ۱۹۹۰).
تعارض، اغلب دلیل مراجعه همسران برای درمان است زوج‌ها ممکن است بدان دلیل به درمان‌گر مراجعه می‌کنند که نمی‌توانند با هم باشند و یا این که آن‌ها از زندگی ناراضی یا افسرده‌اند، اغلب برای رفتارهای همدیگر، انگیزه‌های منفی فرض می‌کنند. یکی از ویژگی‌های بارز چنین همسرانی آن است که وقتی طرف مقابل‌شان چنین رفتاری را نشان می‌دهد، آن‌ها شروع به ذهن خوانی می‌کنند و وقتی درمان‌گر با چنین زوج‌هایی صحبت می‌کند، روشن می‌شود که زوج‌ها میزانی از تعارض را تجربه می‌کنند. تعارض مقداری از انرژی رابطه‌شان را می‌گیرد. در این موقع ممکن است لازم باشد زوج‌ها یاد بگیرند تا مشکلات شان را در بیرون با یکدیگر وارسی کنند به جای اینکه ذهن همدیگر را بخوانند (سودانی، ۱۳۸۵).
بروز تعارض در روابط انسان‌ها با یکدیگر امری رایج و اجتناب ناپذیر است. تعارض پدیده ای است که به موازات عشق در ارتباط زناشویی به وجود می‌آید و امری غیرقابل اجتناب است. تعارض زمانی پیش می‌آید که اعمال یک فرد با اعمال فرد دیگر تداخل پیدا می‌کند، همچنان که دو فرد به یکدیگر نزدیک ترمی شوند نیروی تعارض افزایش می‌یابد. تعارض بین اعضای خانواده به وحدت و یکپارچگی آن ضربه می‌زند. شدت تعارض موجب بروز نفاق و پرخاشگری و ستیزه جویی و سرانجام اضمحلال و زوال خانواده می‌گردد. کانون خانواده‌ای که بر اثر تعارض و نفاق و جدال بین زن و شوهر آشفته است آثار مخربی در حیات کودکی فرزندان و خانواده به جای می‌گذارد که در سال‌های آتی به صورت عصیان و سرکشی از مقررات اجتماعی بروز می‌کند (کیوچینگ، ۱۹۹۶).
نظریه‌های مرتبط با تعارضات زناشویی
نظریه روان پویشی و ارتباط شئ:
دیدگاه کلاسیک روان‌پویشی که منبعث از الگوی روان‌کاوی فروید است، مشکلات زناشویی را پیامدهای مشکلات درون روانی همسران می‌داند (بارکر، ۱۹۹۰). یکی از دیدگاه‌های معاصر روان‌پویشی، نظریه روابط فردی است. برطبق این دیدگاه اشخاصی که در ازدواج به یکدیگر می‌پیوندند، هر کدام میراث روانی یکتا و جداگانه‌ای را وارد آن رابطه می‌کنند. هر کدام دارای تاریخچه‌ای شخصی، یک شخصیت بی همتا و مجموعه‌ای از افراد درونی کرده و مخفی هستند که آن‌ها را در تمامی تبادلاتی که متعاقباً با یکدیگر خواهند داشت دخالت می‌دهند. روابط زناشویی مسئله دار و ناآرام تحت تأثیر درون فکنی‌های آسیب زا یعنی اثرات یا خاطرات مربوط به والدین یا سایر اشخاص قرار دارد. این درون فکنده‌ها حاصل روابطی هستند که هر همسر در گذشته با اعضای نسل قبلی داشته و اینک در درون او لانه کرده است (گلدنبرگ^[۳۹] و گلدنبرگ^[۴۰]، ۱۳۸۲).
یکی از نظریه پردازان این رویکرد، جیمز فرامو^[۴۱]، معتقد است که معمولاً مشکلات خانوادگی ریشه در نظام خانوادگی گسترده دارد. ماهیت و کیفیت رابطه زناشویی به خانواده پدری زن و شوهر و خصوصاً به این‌که تا چه حد تعارضات خانواده‌های آن‌ها حل شده باشد بستگی دارد (بارکر، ۱۹۹۰).
نظریه‌های رفتاری:
بر طبق مدل تبادل رفتار، اختلاف‌های زناشویی تا حد زیادی پیامد میزان تقویت و یا تنبیه اعمال شده از طرف زوجین نسبت به هم و هر رابطه تقویت و تنبیهی که هر زوج از خود نشان می‌دهد در نظر گرفته می‌شود. در درمان زناشویی رفتاری که بر اساس ترکیبی از نظریه یادگیری اجتماعی و نظریه مبادله اجتماعی است، فرض می‌شود که افراد با یک سری نیازها یا انتظارات برای تقویت کننده‌ها (فواید) وارد ازدواج می‌شوند که این انتظارات در سنین کودکی در آن‌ها شکل گرفته است. هنگام انتخاب همسر فرد سعی دارد رابطه‌ای ایجاد کند که حداکثر فایده و حداقل هزینه را در برداشته باشد. هنگامی که فواید رابطه انتظارات را برآورده نکنند یا نسبت هزینه به سود بالا باشد اختلاف رخ می‌دهد. در مراحل اولیه رابطه، تضادها معمولا با پذیرش یا اجتناب پوشانده می‌شوند ولی اگر زوجین مهارت‌های ارتباطی خوب یا مهارت‌های حل اختلاف نداشته باشند، اختلافات بالا رفته و بصورت پیچیده در می‌آیند. با زیاد شدن تعداد دفعات اختلافات، سازگاری زناشویی مختل شده و رضایت کمتری از رابطه خواهند داشت (بارکر، ۱۹۹۰).
نظریه‌های شناختی:
طبق نظریه منطقی- هیجانی الیس^[۴۲]، آشفتگی یک زوج بطور مستقیم به اعمال طرف دیگر یا شکست‌های سخت زندگی مربوط نمی شود بلکه بیشتر به دلیل باور و عقیده‌ای است که این زوج در مورد چنین اعمال و شکست‌هایی دارد. الیس مدعی است، تفکر غیر منطقی که ویژگی آن عبارت است از اغراق زیاد، انعطاف‌ناپذیری بی‌جا، غیر عقلانی و بویژه مطلق گرایی در بسیاری موارد توأماً به نوروز فردی و اختلال ارتباطی می‌ انجامد. بنابراین، باورهای غیر منطقی به اختلال‌های فردی منجر می‌شود و باعث نارضایت‌مندی‌های بی اساس در حیطه زناشویی می‌گردد (الیس و همکاران ، ۱۹۹۵).
آرون بک^[۴۳]، سردمدار شناخت درمانی، معتقد است که مهم‌ترین علت مشکلات زناشویی و روابط انسانی، سوءتفاهم و خطاهای شناختی و افکار اتوماتیک است. به اعتقاد او تفاوت در نحوه نگرش افراد باعث بروز اختلافات و پیامدهای ناشی از آن می‌شود. همچنین او معتقد است که یکی از مهم‌ترین علل اختلافات زناشویی، انتظارات متفاوت زن و شوهر از نقش یکدیگر در خانواده است. اغلب زوج‌ها درباره دخل و خرج خانواده، نگهداری فرزندان، فعالیت‌های اجتماعی، گذراندن اوقات فراغت و تقسیم کار در خانواده باورهای متفاوتی دارند (بک، ۲۰۰۰).
نظریه‌های سیستمی:
در نظریه ساختی، مینوچین^[۴۴] معتقد است، خانواده وقتی معیوب می‌شود که قواعدش اجرا نشود. وقتی مرزها خیلی سفت و سخت یا نفوذپذیر می‌شوند، عملکرد خانواده به عنوان یک نظام مختل می‌شود. اگر سلسله مراتب خانواده رعایت نشود. یعنی والدین تصمیم‌گیران اصلی نباشند و کودکان بزرگتر بیش از کودکان کوچکتر مسئولیت نداشته باشند، آشفتگی و مشکل پیش می‌آید. گاهی صف بندی‌های درون خانواده مخرب و به مثلث سازی منجر می‌شوند. در یک خانواده آشفته قدرت روشن و صریح نیست (شارف^[۴۵]، ۱۳۸۱).
در نظریه تجربه نگر، ویتاکر^[۴۶]، معتقد است که اختلال خانواده هم از جنبه ساختاری و هم از بعد فرآیندی مورد توجه قرار می‌گیرد. از لحاظ ساختاری امکان دارد که مرزهای خانوادگی درهم ریخته یا نفوذ ناپذیر باعث عملکرد ناکارساز خرده نظام‌ها، تبانی‌های مخرب انعطاف‌ناپذیری نقش‌ها و جدایی نسل‌ها از هم گردند. مشکلات مربوط به فرایند می‌توانند موجب فروپاشی امکان مذاکره و توافق اعضا برای حل تعارض شوند و شاید باعث گردند تا صمیمت، دلبستگی یا اعتماد از میان برود. در مجموع ویتاکر چنین فرض می‌کند که نشانه‌های اختلال هنگامی ظهور می‌کنند که فرآیندها و ساخت‌های مختل به مدت طولانی تداوم می‌یابند و مانع توان خانواده برای اجرای تکالیف زندگی می‌شوند (گلدنبرگ و گلدنبرگ، ۱۹۹۹).
نظریه‌های بین نسلی:
در نظریه بین نسلی، بوون ^[۴۷]، تصور می‌کرد در بسیاری از خانواده‌های مشکل دار غالباً اعضای خانواده فاقد هویت مستقل و مجزا هستند و بسیاری از مشکلات خانوادگی بخاطر این روی می‌دهد که اعضای خانواده خود را از لحاظ روان شناختی از خانوده پدری مجزا نساخته اند (بارکر، ۱۹۹۰).
هرچه درجه عدم تفکیک یعنی فقدان مفهوم خویشتن یا برعکس، وجود یک هویت شخصی ضعیف یا نااستوار بیشتر باشد امتزاج عاطفی بیشتری میان خویشتن بادیگران وجود خواهد داشت. افرادی که بیشترین امتزاج را بین افکار و احساسات‌شان دارند چون قادر به تفکیک افکار از احساسات نیستند در تفکیک خویش از سایرین نیز مشکل دارند و به‌سادگی در عواطف حاکم یا جاری خانواده حل می‌شوند و ضعیف‌ترین کار کرد را دارند. هرچه امتزاج خانواده هسته‌ای بیشتر باشد احتمال اضطراب و بی ثباتی بیشتر خواهد بود و تمایل خانواده برای یافتن راه حل از طریق جنگ و نزاع، فاصله گیری، کار کرد مختل یا ضعیف شده یکی از همسران یا احساس نگرانی کل خانواده راجع به یکی از فرزندان بیشتر خواهد شد. سه الگوی بیمارگون محتمل در خانوده هسته‌ای که محصول امتزاج شدید بین زوجین است عبارتند از: بیماری جسمی یا عاطفی در یکی از همسران، تعارض زناشویی آشکار، مزمن و حل نشده‌ای که در طی آن دوره‌هایی از فاصله گیری مفرط و صمیمیت عاطفی مفرط رخ می‌دهد، آشفتگی روانی در یکی از فرزندان و فرافکنی مشکل به آن‌ها. هرچه سطح امتزاج زوجین بیشتر باشد، احتمال وقوع این الگو بیشتر خواهد بود (گلدنبرگ و گلدنبرگ، ۱۹۹۹).
نظریه دلبستگی
طبق نظریه دلبستگی، افراد هنگام برقراری رابطه نزدیک و صمیمانه یکی از این سه سبک دلبستگی را می‌پذیرند: ایمن، اجتنابی، و مضطرب دو سوگرا. سبک دلبستگی ایمن با میل به قدردانی، توجه و فدا کردن خود بخاطر افراد نزدیک و مهم ارتباط دارد. سبک دلبستگی اجتنابی با فقدان دلبستگی و علاقه نسبت به افراد مهم و نزدیک همراه است. افراد با دلبستگی مضطرب دو سواگرا در روابط صمیمانه خود احساس ناامنی و حسادت می‌کنند (کلینکه^[۴۸]، ۱۳۸۳).
بر اساس این نظریه، تنش در روابط با عدم امنیت دلبستگی ارتباط دارد هنگامی که امنیت دلبستگی مورد تهدید قرار می‌گیرد، عصبانیت اولین پاسخ است. این عصبانیت اعتراضی در مقابل از دست دادن دلبستگی ایمن است. اگر چنین اعتراضی منجر به پاسخ‌دهی نشود ممکن است با ناامیدی و فشار توأم شود و بصورت یک استراتژی مزمن برای کسب و حفظ الگو دلبستگی درآید. قدم بعدی، کندوکاو و جستجو است که بعداً منجر به افسردگی و ناامیدی می‌شود. اگر همه این اقدامات شکست بخورد، رابطه دچار مشکل می‌شود، غم انگیز شده و جدایی رخ می‌دهد. پاسخ‌های خشن در روابط با وحشت از دلبستگی مرتبط‌اند که در آن زوج‌ها عدم امنیت خود را با اعمال کنترل و بدرفتاری نسبت به همسر خود تنظیم می‌کند. رخدادهای تروماتیک یا آسیب زایی که به پیوند بین زوجین صدمه می‌زنند و اگر برطرف نشوند باعث نگهداری چرخه‌های منفی و ناامنی در دلبستگی می‌شوند، از جمله آسیب‌های دلبستگی‌اند. این رخدادها هنگامی اتفاق می‌افتند که یک زوج نمی تواند در لحظه نیاز فوری به دیگری پاسخ دهد. رخدادهای منفی مربوط به دلبستگی، مخصوصاً ترک کردن‌ها و خیانت‌ها، اغلب باعث وارد آمدن آسیب همیشگی به روابط نزدیک می‌شوند (کلینکه، ۱۳۸۳).
ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻣﺒﺎدﻟﻪ
ﻳﻜﻲ از دﻳﺪﮔﺎه‌های ﻣﻬﻤﻲ ﻛﻪ در ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺳﻲ ﺑﻪ ﺗﻀﺎد و ﻗﺪرت ﺗﻮﺟﻪ ﻛﺮده، رﻫﻴﺎﻓﺖ ﻣﺒﺎدﻟﻪ اﺳﺖ. اﺳﺎس ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻣﺒﺎدﻟﻪ در اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮی در ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻤﺎﻳﺰ و ﺗﻔﺎوت در ﻗﺪرت ﻛﻨﺸﮕﺮان ﻣﻲﺷﻮد (ترنر^[۴۹]، ۲۰۰۳).
ﺑﻼو^[۵۰] ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﻮﻣﻨﺰ^[۵۱] ﻣﺎﻫﻴﺖ و رﻳﺸﺔ ﺗﻀﺎد و ﻗﺪرت را در اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ارزﺷﻤﻨﺪ ﻳﻚﻃﺮﻓﻪ ﻣﻲداﻧﺪ، ﺑﻪﻃﻮری ﻛﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﻦ ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﻋﺪم ﺗﻮازن اﺳﺖ (والاس^[۵۲] و ولف^[۵۳]، ۱۹۸۶). ﺑﻠﻮد^[۵۴] و وﻟﻒ در زﻣﻴﻨﺔ ﺗﻮازن ﻗﺪرت ﺑﻴﻦ زن و ﺷﻮﻫﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ارزش‌مندی اﻧﺠﺎم داده اﻧﺪ. ﻧﻈﺮﻳﻪ آن‌ها ﺑﺮاﺳﺎس رﻫﻴﺎﻓﺖ ﻣﺒﺎدﻟﻪ، ﺗﻮزﻳﻊ ﻗﺪرت ﺑﻴﻦ زن و ﺷﻮﻫﺮ را در ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮی‌ها ﺗﺒﻴﻴﻦ ﻣﻲﻛﻨﺪ (بلود، ۱۹۶۹).
ﺑﻨﻴﺎد اﻳﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺑﺮای ﺗﻮزﻳﻊ ﻗﺪرت در ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﻨﺎﺑﻌﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ از زن و ﺷﻮﻫﺮ در ازدواج ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮاده آورده اﻧﺪ. اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ارزش‌مند ﺑﻪ ﻃﻮر اﺧﺺ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺤﺼﻴﻼت، ﺷﻐﻞ و ﻗﺪرت ﻣﺎﻟﻲ زن و ﺷﻮﻫﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ آن‌ها ﺑﺎ ﺗﻮجه به میزان برخورداری از این منابع دارای قدرت تصمیم گیری در خانواده هستند (بهر^[۵۵]، ۱۹۹۶). اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ارزﺷﻲ دﻳﮕﺮی ﻣﺜﻞ ﻋﻼﻗﻪ و واﺑﺴﺘﮕﻲ زوﺟﻴﻦ و ﺟﺬاﺑﻴﺖ ﻓﺮد ﺑﺮای ﻫﻤﺴﺮ دﺧﻴﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در ﺗﻮزﻳﻊ ﻗﺪرت و ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﺗﻌﺎرﺿﺎت ﺧﺎﻧﻮاده ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ دارﻧﺪ (ریتزر^[۵۶]، ۱۹۹۲).
ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻛﺎﻟﻴﻨﺰ^[۵۷]
ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻛﺎﻟﻴﻨﺰ (۱۹۹۱)، ﺑﺮای ﭘﺎﺳﺦ دادن ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﭼﺮا ﺗﻀﺎد و ﺧﺸﻮﻧﺖ در ازدواج‌های اﻣﺮوز روی ﻣﻲدﻫﺪ، ﭼﻬﺎر ﺗﺒﻴﻴﻦ اﺻﻠﻲ ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺧﺘﻲ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از: