مواد تلخ خالص: این مواد هیچ ترکیب دیگری به همراه ندارند مثل مواد تلخ گل گندم و ژنیتانا.
مواد تلخ معطر: این دسته از مواد تلخ، اسانس نیز به همراه دارند. از مهم­ترین گیاهانی که این مواد را دارند می­توان درمنه و اکسید ترکی را نام برد.
مواد تلخ گس: این دسته از مواد تلخ، حاوی ترکیبات تند و گس بوده و به سختی قابل خوردن می­باشند. مثل فلفل و زنجبیل (ولاگ، ۱۳۷۶).

۲-۳-۲- اسانس ­ها

اسانس ­ها ترکیبات معطری هستند که در اندام­های مختلف گیاهان یافت می­شوند. به علت تبخیر آنها در اثر مجاورت با هوا در حرارت عادی، آنها را روغن­های فرار یا روغن­های اتری^[۷] یا اسانس ­های روغنی^[۸] می­نامند (آئینه چی، ۱۳۷۰).
اسانس ­ها از نظر ترکیب شیمیایی همگن نیستند، بلکه به صورت ترکیبات مختلفی مشاهده می‌شوند. این ترکیبات به طور معمول از بو و مزه تندی برخوردارند و وزن مخصوص آنها اغلب کمتر از آب است. اسانس ­ها در سلول­ها و کرک­های ترشحی منفرد یا مجتمع، غده­های ترشحی، مجاری ترشحی در قسمت­ های سطحی و درونی اندام­های مختلف مانند برگ­ها، گل­ها، میوه­ ها، جوانه­ ها و نوساقه­های گیاهان وجود دارند. سلول­ها و بافت­های ترشحی مذکور ممکن است در اندام‌های مختلف گیاهان پراکنده باشند (امیدبیگی، ۱۳۸۴). اسانس ­ها ممکن است به طور مستقیم توسط پروتوپلاسم به وسیله تجزیه مواد رزینی غشاء سلول­ها و یا از هیدرولیز بعضی گلیکوزیدها حاصل شوند. از آنجایی که اسانس ­ها مخلوطی از ترکیبات شیمیایی گوناگون می­باشند، ممکن است ماده مؤثره اسانس بیش از یک ماده خالص باشد (آئینه چی، ۱۳۷۰).
اسانس ­ها به طور معمول متعلق به ترپن­ها، سزکویی­ترپن­ها، الکل­ها، استر­ها، آلدئید­ها، فنل­ها، اتر‌ها و یا پراکسید­ها می­باشند. این مواد به طور غالب مانع از رشد باکتری­ ها می­شوند و خاصیت ضد ‌تورم، ضد ­­دل ­درد، آرام بخش، ضد ­نفخ، اشتها­آور و گاهی اوقات خاصیت خلط­آور دارند (امیدبیگی، ۱۳۸۴).
اسانس ­ها به طور معمول از الئوپتین که قسمت مایع اسانس و ترکیبی از هیدروکربن­ها می­باشد و از استئاروپتین که قسمت هیدروکربنی اکسیده شده اسانس که جامد است، تشکیل شده ­اند. تعداد زیادی از اسانس ­ها دارای خاصیت آنتی­سپتیک نیز هستند. بعضی از ترکیبات موجود در اسانس ­ها مسئول بوی مشخص، طعم و اثرات درمانی اسانس ­ها می­باشند و علاوه بر ساختمان مولکولی، وضعیت فضایی ترکیبات موجود در اسانس ­ها به طور مؤثری بر روی اندام­های بویایی و چشایی اثر دارند. ایزومرهای هندسی اورتو، متا، پارا یا سیس و ترانس را می‌توان از روی شدت بوی اسانس تشخیص داد. یکی از مختصات استرئوشیمی ترکیبات ترپنی این است که هر دو انانتیومر^[۹](ایزومرهای موثر نوری) در طبیعت وجود دارند. در بعضی موارد، یک گیاه به خصوص فقط یک ایزومر نوری را تولید می­ کند، در حالی که گونه دیگر ممکن است هر دو را تولید نماید. تعداد زیادی از مواد طبیعی که به حالت ایزومری ممکن است موجود باشند، خاصیت فیزیولوژیکی هر یک از این ایزورها ممکن است متفاوت باشد. به عنوان مثال کارون (+) دارای بوی مشابه زیره می­باشد در حالی که کارون (-) بویی مشابه نعناع دارد و بر اساس این ملاحظات است که استرئوشیمی مربوط به حس بویایی پایه گذاری شده است و معتقدند که در اندام بویایی بینی، گیرنده­های اختصاصی برای هر کدام از ایزومرها وجود دارد (آئینه چی، ۱۳۷۰).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۲-۴- نگاهی به آینده گیاهان دارویی
در قرن حاضر تحقیقات گسترده­ای بر روی گیاهان دارویی انجام پذیرفته و داروهایی با ماده مؤثره طبیعی افق­های جدیدی را برای جامعه­ پزشکان و داروسازان پژوهشگر گشوده است. به طوری که در حال حاضر حدود یک سوم داروهای مورد استفاده در جوامع انسانی را داروهایی با منشا طبیعی و گیاهی تشکیل می­دهد و صنایع داروسازی جهان تلاش می­ کند ساخت شیمیایی اقلام مربوط به دو سوم بقیه داروها نیز به تدریج منسوخ و به منابع گیاهی متکی گردد. در سال­های اخیر گیاهان دارویی ثبت و اصلاح شده مختلفی در کشورهای مختلف گزارش شده ­اند (امیدبیگی، ۱۳۸۵). بهبود صفات مورفولوژیکی و تولیدات بیولوژیکی و تغییر سطوح ذخیره­ای از عوامل فعال،از مهم­ترین اهداف در هر برنامه اصلاحی گیاهان دارویی هستند و مطالعه تنوع ژنتیکی در ژرم­پلاسم موجود گیاهان پیش­نیاز هر برنامه اصلاحی گیاهان دارویی است (هادیان و همکاران، ۲۰۰۸).
انتظار می­رود که استفاده از داروهای گیاهی افزایش یابد. تجارت جهانی گیاهان دارویی در سال ۲۰۰۳ طبق آمار سازمان بهداشت جهانی^[۱۰] بیش از ۶۱ میلیارد دلار بود. در سال­های اخیر جهانی شدن تجارت و استفاده از گیاهان دارویی باعث شده که استفاده خانگی، دارویی و صنعتی این گیاهان مهیا شود. افزون بر این، تقاضای افراد و نیز هزینه­ های سنگین درمانی و ناتوانی پزشکی معمول برای درمان بیماری­هایی مانند چاقی و دیابت، بیماری­های اخیر مانند HIV و بیماری­هایی نظیر سرطان، محققان را به ارزیابی روش­های درمانی دیگری تشویق می­ کند. افزایش تقاضا برای گیاهان دارویی و آروماتیک برخی از گیاهان بومی را در معرض خطر قرار داده است. اختلاف قیمت بین گیاهان وحشی و کشت شده می ­تواند به علت مناسب بودن گیاهان وحشی و غیرقابل دسترس بودن مواد گیاهی قابل کشت باشد که عملیات جمع­آوری از عرصه طبیعی را در برخی از مناطق تشویق می­ کند. لذا بسیاری از این گیاهان عمدتاً به لحاظ استفاده اقتصادی و نبود منابعی برای حفاظت، در حال انقراض هستند. از دست رفتن محیط زیست به علت جنگل­زدایی می ­تواند باعث در معرض خطر قرار دادن گیاهان دارویی و عطری در کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته شود (فتاحی و فتاحی، ۱۳۸۹)
بنا به گزارش سازمان بهداشت جهانی، بیش از ۸۰ درصد جمعیت جهان در کشورهای در حال توسعه برای مراقبت­های بهداشتی اولیه در درجه اول از طب گیاهی استفاده می­ کنند. از ۵۰ هزار گونه مختلف گیاهان دارویی حدود دو سوم آن­ها از منابع وحشی جمع­آوری می­ شود و تنها ۱۰ درصد از گونه­ های دارویی مورد استفاده، به صورت تجاری کشت می­ شود. مصرف داروهای گیاهی به طور گسترده در حال افزایش است و برداشت ازمنابع وحشی، که منبع یا مخزن اصلی مواد خام است، باعث از دست رفتن تنوع ژنتیکی و تخریب زیستگاه­ها می­ شود. اهلی کردن این گیاهان روش و فرصت جایگزینی برای غلبه بر مشکلاتی که در تهیه داروهای گیاهی وجود دارد فراهم کرده است که از مشکلات موجود در این زمینه می­توان به شناسایی اشتباه، تنوع زیاد ژنتیکی و فنوتیپی، تغییرپذیری و بی­ثباتی داروهای گیاهی، اجزاء آلاینده سمی موجود در گیاهان وحشی اشاره کرد. استفاده از محیط­های کنترل شده می ­تواند باعث کاهش تنوع فنوتیپی شده و با تغییر شرایط کشت می­توان باعث افزایش مواد مؤثره و کاهش مواد مضر در ترکیب عصاره­های گیاهی شد. اصلاح کلاسیک می ­تواند باعث بهبود صفات کشاورزی و مواد مؤثره در گیاهان دارویی شود و در این راستا، از روش انتخاب به کمک نشانگرهای مولکولی به طور گسترده در این موارد استفاده می­ شود (فتاحی و فتاحی، ۱۳۸۹)
۲-۵- پیشینه تاریخی مرزه
مرزه به عنوان یکی از مطبوع­ترین ادویه­ها معرفی شده و مدت­هاست که از آن به عنوان ادویه استفاده می­ شود. یکی از حکمای روم باستان به نام ویرژیل می­گوید: مرزه آنقدر مطبوع است که خداوند هم به این گیاه علاقه خاصی دارد. در بسیاری از کشورها از جمله انگلیس، از مرزه به عنوان یکی از گیاهان مهم ادویه­ای استفاده می­ شود. در اکثر فارماکوپه­ها، مرزه به عنوان یک گیاه دارویی معرفی شده است (امیدبیگی، ۱۳۸۵)
۲-۵-۱- مشخصات گیاه­شناسی مرزه
جنس مرزه متعلق است به خانواده Lamiaceae، از زیرخانواده Nepetoidae و قبیله Mentheae که دارای بیش از ۳۰ گونه است و مرکز توزیع آن­ها در قسمت­ های شرقی مدیترانه می­باشد. یکی از ویژگی­های بارز زیرخانواده Neptoideae این است که بیش از ۵/۰ درصد روغن­های اسانسی دارند (ال-قضار و واتسون، ۱۹۷۰) چهل گونه از مرزه به طور وحشی در نواحی غرب و شمال ایران رشد می­ کنند (هادیان و همکاران، ۲۰۰۸).
مرزه بختیاری گیاهی است بوته­ای به ارتفاع ۲۰ تا ۴۰ سانتی­متر با ساقه­های متعدد و شاخه­ های کوتاه، پوشیده از کرک­های خاکستری رنگ و غده­های ترشحی چسبیده؛ شاخه­ های گل­دهنده راست، نازک و پیچ و تاب­دار. برگ­های پایینی به طول ۵ تا ۱۰ و عرض ۵/۱ تا ۵/۳ میلی­متر، مستطیلی- قاشقی یا مستطیلی خطی، ضخیم، تقریباً بدون رگبرگ، دارای تاخوردگی در طول، خمیده، نوک گرد، خاکستری رنگ، پوشیده از تعداد زیادی غده ترشحی چسبیده و کرک­های زبر سفید رنگ؛ دارای مجموعه برگ­های کوچک در محور برگ­ها؛ برگ­های گل­آذینی شبیه برگ­های ساقه­ای، کوتاه­تر از چرخه گل­ها. چرخه گل­ها تماماً چسبیده، به تعداد زیاد، پرگل؛ چرخه­های پایینی با فاصله نسبت زیاد به یکدیگر، بالاهایی­ها نزدیک به یکدیگر. کاسه گل به طول ۵/۱ تا ۵/۳ میلی­متر، استکانی با ۵ رگه اصلی نسبتاً مشخص و رگه ­های بین آن­ها کم و بیش نامشخص، دندانه­ها تقریباً نامساوی، مثلثی- سرنیزه­ای، دندانه­های بلندتر تقریباً مساوی طول لوله. گل­ها دو جنسی و به رنگ سفید، بنفش و صورتی، جام گل به طول ۳ تا ۶ میلی­متر، پوشیده از کرک­های کوتاه زبر، لوله جام گل کم وبیش درون کاسه مخفی. پرچم­ها و کلاله از گل بیرون آمده. فندقه به طول ۴/۱ تا ۷/۱ و به عرض ۵/۰ تا ۷/۰ میلی­متر، تخم­مرغی- مستطیلی؛ سطح فندقه صاف. زمان گلدهی پاییز. رویشگاه دامنه­ای صخره­ای و سنگی در ناحیه ایرانی تورانی در ارتفاع ۱۷۰۰ تا ۳۷۰۰ متر (جمزاد، ۱۳۸۸).
۲-۵-۲- منشاء و مناطق پراکنش مرزه
منشاء جنس مرزه شرق مدیترانه و کنار دریای سیاه است و در قسمت­ های مرکزی و جنوب­غربی آسیا و جنوب اروپا می­روید. مرزه بیشتر در محل­های خشک، آهکی و سنگلاخی به صورت خودرو دیده می­ شود. امروزه در نقاط گوناگون کشور ما به صورت سبزی و ادویه مورد استفاده قرار می­گیرد. مهم­ترین کشورهای تولید کننده آن مجارستان، یوگسلاوی، رومانی، مصر، اسپانیا، فرانسه و ایتالیا هستند (عمویی، ۱۳۸۸). مرزه بختیاری بومی و مختص کشور ایران بوده و در شهرهای کردستان، کرمانشاه، یزد، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال­بختیاری، فارس، کرمان می­روید (جمزاد، ۱۳۸۸). در استان ایلام به طور عمده در مناطق ایوان، تنگ کوشک، ایلام، میش­خاص، چنارباشی، مله­گون، کوه سیوان، شیب جنوبی کبیرکوه و بین دره­شهر و آبدانان می­روید (مظفریان، ۱۳۸۷).
۲-۶- نیازهای اکولوژیکی مرزه زراعی
مرزه در محدوده وسیعی از شرایط آب و هوایی رشد می کند، اما محیط نسبتاً گرم و خشک و آفتاب کامل و خاک حاصلخیز و زهکشی شده را ترجیح می دهد (یزدانی،۱۳۸۳). بذرها در دمای ۱۲ تا ۱۵ درجه سانتیگراد جوانه می زنند، ولی درجه حرارت مطلوب برای آنها بین ۲۰ تا ۲۲ درجه سانتیگراد است. گیاهان جوان به دمای پایین حساسند به­ طوری که در دمای ۱- تا ۲- درجه سانتی ­گراد دچار سرمازدگی شده خشک می­شوند. رشد این گیاه در دمای ۱۰ درجه سانتی ­گراد متوقف می­ شود. چنانچه مدتی قبل از گلدهی هوا ابری یا سرد شود نه تنها از عملکرد گیاه کاسته می­ شود، بلکه در مقدار اسانس آن نیز تاثیر منفی داشته و به نحو بارزی سبب کاهش آن می­ شود (امیدبیگی،۱۳۸۴). pH مناسب خاک برای مرزه ۷ می باشد (یزدانی،۱۳۸۳).
به طور کلی مرزه در طول دوره رشد به هوای گرم و نور کافی (امیدبیگی، ۱۳۸۴)و آب نسبتا زیاد احتیاج دارد و خاک مناسب برای آن لومی است (یزدانی،۱۳۸۳). نوع خودروی مرزه بیشتر در زمین­های خشک آهکی و در محل های گرم و آفتابگیر و نواحی سنگلاخی و مزارع شنی می روید (صمصام شریعت، ۱۳۷۴).

۲-۶ -۱-مواد و عناصر غذایی مورد نیاز

کودهای حیوانی و شیمیایی تأثیر مطلوبی در رشد و عملکرد مرزه دارند. در فصل پاییز، هنگام آماده ساختن خاک، افزودن ۵۰ تا ۶۰ کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر، ۶۰ تا ۸۰ کیلوگرم در هکتار اکسید پتاسیم در زمین­هایی که مرزه در آنها کشت می شود ضروری است. همچنین افزودن ۵۰ تا ۸۰ کیلوگرم در هکتار ازت در فصل بهار، هنگام آماده کردن زمین برای کاشت گیاه، نتایج مطلوبی را در افزایش عملکرد خواهد داشت. پس از اولین برداشت افزودن مقادیر مناسبی ازت به فواصل بین ردیف­ها نتایج مطلوبی را در رشد و افزایش عملکرد به همراه خواهد داشت (امیدبیگی،۱۳۸۴).

۲-۶-۲- تاریخ و فواصل کاشت

زمان مناسب برای کشت مرزه اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت پس از برطرف شدن خطر یخبندان بهاره یا به­عنوان کشت دوم در اواخر بهار و اوایل تابستان است (یزدانی،۱۳۸۳). فاصله ردیف­ها در کشت مرزه متفاوت بوده و به روش کشت بستگی دارد. در سطوح کوچک که عمل کشت بوسیله دست انجام می شود، فاصله ردیف­های کشت از یکدیگر بین ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر است چنانچه این عمل با ماشین صورت گیرد، فواصل ۴۵ تا ۵۰ سانتیمتر برای ردیف­ها مناسبتر است. مرزه را به صورت ردیفی کشت می کنند (امیدبیگی،۱۳۸۴). به­ دلیل کوچک بودن اندازه بذر، باید در زمینی کاشته شوند که کاملاً عاری از کلوخه و حتی الامکان عاری از بذر علف­های هرز باشد و در عمق ۵/۰ تا ۱ سانتیمتری کشت شوند (یزدانی، ۱۳۸۳). میزان مصرف بذر در یک هکتار ۶ تا ۸ کیلوگرم است. پس از کشت توصیه می­ شود غلتک مناسبی زده شود، زیرا این عمل لایه سطحی خاک را متراکم می­ کند و تاثیر بسزایی در یکسان جوانه زنی بذرها دارد. پس از کشت زمین را بایستی آبیاری نمود (امیدبیگی، ۱۳۸۴).

۲-۶-۳- مراقبت و نگهداری

در طول دوره رشد مرزه، مبارزه با علف­های هرز ضرورت دارد. قبل از کاشت استفاده از علفکش آرزین به میزان ۳ تا۴ کیلوگرم در هکتار و کارمکس به میزان ۲ تا ۳ کیلوگرم در هکتار، تأثیر مطلوبی در از بین بردن علف­های هرز دارد. پس از کشت بذرها و قبل از رویش می توان از محلول ۱ درصد گراماسون برای مبارزه با علف­های هرز استفاده نمود. در صورت متراکم بودن گیاهان در طول ردیف­ها، آنها را تنک می­ کنند. مرحله ۴ تا ۶ برگی زمان مناسبی برای این کار است . وقتی طول گیاه به ۱۰تا۲۰ سانتی­متر رسید می­توان از علفکش آرزین به مقدار ۱ تا ۲ کیلوگرم در هکتار به­ صورت محلول پاشی استفاده کرد. برای گسترش سطح برگ­ها و افزایش عملکرد، استفاده از محلول غذایی ۴/۰ درصد واکسال یا محلول­های غذایی مشابه مفید است. انجام کولتیواتور بین ردیف­های کاشت ، به­خصوص پس از اولین برداشت نقش عمده­ای در افزایش عملکرد دارد. مرزه به آفات و بیماری­ها کم و بیش مقاوم است و تاکنون آفت یا بیماری خاصی روی آن گزارش نشده است (امیدبیگی، ۱۳۸۴).

۲-۶-۴- برداشت محصول

از شروع رویش بذر تا تشکیل میوه مرزه، ۱۴۰ تا ۱۶۰ روز طول می­کشد. گیاه پس از سبز شدن رشد و نمو سریعی به خود می­گیرد به طوری که ۷۵ تا ۸۰ روز پس از سبز شدن به گل می­نشیند. گیاهان در مرحله گلدهی حاوی حداکثر مقدار اسانس می­باشند، از این رو برداشت پیکر رویشی آنها از این مرحله آغاز می­ شود. چنانچه کلیه شرایط (اعم از آبیاری، نوع خاک و مواد و عناصر غذایی موجود در خاک و..) برای رویش گیاهان مناسب باشد، می توان در طول سال دو یا حتی سه بار محصول را برداشت نمود (امیدبیگی، ۱۳۸۴).قبل از برداشت، مزرعه بایستی عاری از علف­های هرز باشد وقتی طول بوته به ۱۵ سانتیمتر رسیدآن را برداشت می­ کنند، در این صورت بذردهی آن به تعویق می­افتد. زمانی­که بوته به گل نشست تمام بوته را برداشت می­ کنند (دانشور، ۱۳۸۵). و پس از جمع آوری محصول را خشک می­ کنند. دمای مناسب برای خشک کردن اندام­های رویشی مرزه، ۴۰ درجه سانتی ­گراد است. هر هکتار حدود ۴۰ تن محصول خشک بازدهی دارد که برابر با ۱۲۰ تن گیاه سبز یا ۸ تن گیاه خشک و خرد شده است (صمصام شریعت، ۱۳۷۴).

۲-۷- ترکیبات شیمیایی اسانس ­ها در جنس مرزه

گونه­ های مختلف جنس مرزه به دلیل خواص دارویی و کاربرد در طب سنتی در کشورهای مختلف جهان مورد توجه بوده و مورد بررسی قرار گرفته­اند. مهم­ترین ترکیبات شیمیایی موجود در این جنس ترپنوئیدها و فلاونوئیدها هستند. گروه اول از تأکید و توجه بیشتری توسط محققان برخوردار بوده و گزارش­های متعددی از تجزیه شیمیایی اسانس در گونه­ های مرزه وجود دارد. اسانس ­ها در غده­های ترشحی که معمولاً به صورت نقاط کروی براق دیده می­شوند عمدتاً روی برگ­های گیاه وجود دارند. حضور آن­ها روی کاسه، جام گل و به تعداد بیشتر روی ساقه به چشم می­خورد (جم زاد، ۱۳۸۸).
شباهت زیادی بین ترکیبات شیمیایی اسانس مرزه و آویشن وجود دارد. در جنس مرزه نیز همانند آویشن، مهم­ترین ترکیبات شیمیایی اسانس مربوط به گروه مونوترپنوئیدها می­باشند و دو ترکیب فنلی تیمول و کارواکرول جزء ترکیبات شاخص آن به حساب می­آیند. ترکیب شاخص دیگر در این جنس پاراسیمن است که مانند دو ترکیب یاد شده جزء مونوترپن­های تک حلقه­ای می­باشد. از دیگر ترکیبات این گروه در جنس مرزه گاماترپینن است که در تعدادی از گونه­ ها به مقدار بیش از ۱۰ درصد وجود دارد. لیمونن و ۱ و ۸- سینئول^[۱۱] از دیگر مونوترپن­های تک حلقه­ای هستند که در تعدادی از گونه­ های این جنس حضور دارند (جم زاد، ۱۳۸۸). از مونوترپن­های دو حلقه­ای می­توان بورنئول^[۱۲] و کامفور^[۱۳] را نام برد و از مونوترپن­های غیرحلقوی ترکیباتی نظیر ژرانیول به میزان بیش از ۷ درصد در گونه S. icarica از کشور ترکیه گزارش شده است (ال-قضار و واتسون، ۱۹۷۰).
ایریدوئید^[۱۴] گلیکوزیدی است که از مونوترپن­ها مشتق می­ شود و به عنوان نشانگر تاکسونومیک خوبی در خانواده Labiateae مطرح است که در زیرخانواده Lamioideae بسیار معمول است. این ماده در تعداد اندکی از زیرخانواده Nepetpideae مانند Nepeta cataria و Satureja vulgaris نیز ثبت شده است (اولیویرا و همکاران، ۲۰۰۶).
چند شکلی در ترکیبات شیمیایی گونه­ های مختلف جنس مرزه که مؤید وجود کموتایپ­های مختلف در این جنس است بر اساس مرور منابع در گونه­ های مختلف دیده شده است. میسیلی و همکاران (۲۰۰۷) با بررسی گونه S. cuneifolia در ایتالیا نشان دادند ترکیبات اصلی اسانس در این گونه لینالول، کامفور، بورنئول، آلفا- پینن و آلفاترپینئول بودند. آنالیز خوشه­ای ترکیبات وجود شش کموتایپ را در این گونه نشان داد که شامل کموتایپ لینالول، کموتایپ کامفن- آلفاترپینئول، کموتایپ بورنئول و کموتایپ آلفاپینن و آلفاترپینن است (مه یر و همکاران، ۱۹۹۳). بررسی انجام شده همین گونه در کشور ترکیه نشان داد که ترکیبات شاخص اسانس کارواکرول، بتاسابینن، لیمونن وآلفاپینن است (پستیلی، ۲۰۰۶).

۲-۸- اهمیت دارویی مرزه

مرزه یکی از گیاهان شناخته شده دارویی است و در اکثر فارماکوپه­ها، به مثابه گیاهی دارویی ثبت شده است. ماده مؤثره پیکره رویشی آن دارای خواص دارویی مانند آرام کننده ناراحتی­های معده و نفخ، درمان کننده اسهال و انگل­های روده­ای و درمان کننده بیماری­های زنانه است. اسانس مرزه در صنایع داروسازی، نوشابه­سازی و صنایع غذایی کاربرد دارد (عمویی، ۱۳۸۸) پیکر رویشی مرزه، حاوی مواد مؤثره­ای است که باعث افزایش فشار خون و مداوای سرفه می­گردد (امید بیگی، ۱۳۸۵). مهم­ترین اسانس ­های شناسایی شده در مرزه بختیاری تیمول، کارواکرول، گاماترپینن، پاراسمین، بتاکاریوفیلن و بورنئول است (سفید کن و جم زاد، ۱۳۷۹) در بررسی اثر ضد میکروبی مرزه بختیاری معلوم شده است که اسانس این گیاه در مرحله قبل از گلدهی دارای اثرات ضد میکروبی قابل ملاحظه­ای است(سفید کن و همکاران، ۱۳۸۶) روغن­های اسانسی جدا شده از انواع گونه­ های مرزه خواص بیولوژیکی مانند اثرات ضد میکروبی و ضد ویروس HIV-1 نیز از خود نشان داده­اند (وولف و همکاران، ۱۹۹۵).
سفیدکن و همکاران (۱۳۸۳) گونه­ های بومی مرزه در کشور را با دو گونه مرزه تجاری S.hortensis و S.montana از لحاظ کیفی مقایسه و گزارش نمودند که گونه ­هایی از مرزه که از نظر بازده اسانس با مرزه زراعی برابری می­ کنند و یا درصد اسانس بالاتری دارند و همچنین گونه ­هایی همانند مرزه خوزستانی، مرزه بختیاری و مرزه رشینگری که در اسانس آن­ها بیش از ۵۰ درصد کارواکرول یا تیمول دارند از نظر تجاری حائز اهمیت زیادی هستند

۲-۹-تخریب ذخایر ژنتیکی

خواص دارویی حدود ۷۰۰۰۰ گونه از گیاهان شناخته شده است که تعداد زیادی از آن­ها در معرض خطر برداشت نادرست از ذخایر طبیعی یا برداشت بیش از اندازه در رویش­گاه­های بومی­شان هستند. حدود ۱۵۰۰۰ گونه یا به عبارتی ۲۱ درصد کل گیاهان دارویی و عطری در معرض خطر انقراض هستند. بیش از ۴۰۰۰۰۰ تن گیاه دارویی و عطری هر سال به فروش می­رسد و حدود ۸۰ درصد از این محصولات از ارقام وحشی برداشت می­ شود. یکی از روش­هایی که واحدهای مرتبط با حفاظت گیاهان تأکید دارند، حفاظت گیاهان در مناطق بومی می­باشد. اثربخشی این روش زمانی مؤثر خواهد شد که از این گیاهان به منظور اهلی­سازی، کشت و اصلاح استفاده شوند. با افزایش جمعیت جهان و متناسب با آن افزایش نیازهای بشر، اصلاح گیاهان می ­تواند با بهره گرفتن از مراکز تنوع (ژنتیکی) تا حدودی این فشار را تسهیل کند. امروزه افزایش تنوع برای اصلاح نباتات ضروری به نظر می­رسد. به علت توسعه روش­های انتقال ژن در سال­های اخیر، تنوع موجود در گونه­ های وحشی برای اهداف اصلاحی قابل استفاده شده است. با وجود این، دانش بشر در رابطه با خویشاوندان وحشی و خودرو خیلی کم می­باشد. اطلاعات اساسی روی تحدید حدود^[۱۵]، تعداد کروموزوم­ها، توزیع و تنوع ژنتیکی در بسیاری از مواقع ناقص است. علاوه برآن فرسایش ژنتیکی^[۱۶] در بسیاری از قسمت­ های جهان افزایش یافته و نگرانی­های ملی و بین ­المللی را در پی داشته است (فتاحی و فتاحی، ۱۳۸۹).
با توجه به توسعه شهرسازی و پیشرفت تکنولوژی بسیاری از زمین­های بایر، دشت­ها و کوه­ها پوشش گیاهی غنی خود را از دست داده­اند. یکی از مهم­ترین گروه از این گیاهان، گیاهان دارویی هستند که در معرض خطر انقراض قرار گرفته­اند.

۲-۱۰- عوامل مؤثر در تولید و ترکیبات متابولیت­های ثانویه (اسانس ­ها) گیاهی

۲-۱۰-۱- تغییرات فیزیولوژیکی
۲-۱۰-۱-۱- تغییرات فصلی
تغییراتی که در میزان مواد مؤثره گیاه در طول سال و حتی ساعات مختلف یک روز وجود دارد، اهمیت جمع­آوری گیاهان دارویی را در زمانی که گیاه دارای حداکثر مواد مؤثر است نمایان می­سازد. به عنوان مثال گیاه روبارب در زمستان فاقد آنتراکینون بوده ولی دارای آنترانول می­باشد. هنگامی که هوا گرم می­ شود ترکیبات آنترانول اکسیده شده و به آنتراکینون تبدیل می­گردند (صمصام شریعت، ۱۳۷۱).

« داستان نزول آیه فوق از امام صادق(ع) این گونه روایت شده است که پیامبر در حق علی دعا می‌کرد که خدایا محبت علی را در دل های مؤمنین بیفکنی و هیبت و عظمت او را در دل های منافقان قرار ده بعد از این دعا این آیه فرود آمد» (مکارم شیرازی، ۱۳۸۸: ۱۴۹)
هجویری با اشاره به این که مؤمنان نیکوکار با دوستی و صحبت با خدا انس می‌گیرند به این آیه استناد کرده است.
رضایی اصفهانی در تفسیر قرآن مهر ذیل آیه آورده است که :
« در این آیه اشاره شد که ایمان و عمل شایسته، جاذبه به فوق العاده ای دارد و قلب های دیگران را به سوی مؤمنان می‌کشاند و از این رو است که حتی افراد آلوده و غیر مؤمن نیز مایلند باافراد مؤمن پاک، امین و درستکار دوستی و خویشاوندی برقرار کنند و هر انسانی از افراد ناپاک متنفر است» (رضایی اصفهانی، ۱۳۸۹: ۵۲۱)
مؤمنان، و انسان‌های نیک سیرت و شایسته مورد توجه و لطف پروردگار هستند و دیگران هم آن‌ها را دوست دارند و به هم صحبتی با آن‌ها می‌پردازند و به خوبی می‌دانند هنگامی که نعمت و لطف الهی شامل حال انسان شود این گونه برگزیده می‌شوند.
آن‌چه که باعث افزایش محبوبیت و هم صحبتی افراد با ایمان نزد پروردگار شده ارزشهای اخلاقی و پذیرش هدایت پیامبران بوده، زیرا آن‌ها تحت اراده خداوند هستند و تنها خداست که به انسان اراده، و آزادی اختیار می‌دهد و انسان های با ایمان را به لطف خود پرورش داده و با کرامت به آن‌ها.نعمت های فراوان بخشیده و محبان خود را مورد محبت و هم صحبتی قرار می‌دهد.
« اِنَّما اَلمُؤمِنُون أخوَهٌ فأَصلَحوا بَینَ أَخوَیکُم و اَتَقوا اللهَ لَعَلَّکُم تُرحَمُونَ، در حقیقت مؤمنان با هم برادرند، پس میان برادرانشان را سازش دهید و از خدا پروا بدارید امید که مورد رحمت قرار گیرید»(قرآن کریم، ترجمه بحرانی، الحجرات/۱۰ )
هجویری در ذیل سخن پیرامون صحبت و آداب آن به تعطف و تلطف میان برادران مسلمان به عنوان یکی از آداب صحبت به این آیه استناد کرده است.
« در این آیه جامعه اسلامی را به عنوان یک خانواده و مؤمنان را برادر یکدیگر خوانده است؛ یعنی مفهوم برادری در اسلام گسترش یافته و شامل برادر خونی و برادر ایمانی می‌شود و این یک اصل اساسی اسلام است که بر اساس آن همه مسلمانان از هر نژاد و کشور و در هر جای جهان برادر یکدیگر شمرده می‌شوند» (رضایی اصفهانی، ۱۳۸۹: ۱۳۵)
«صلح دادن میان مردم یک تکلیف شرعی است چرا که قران می‌گوید : فَاَصلَحوابَینَ أخوَیکُم یاری دادن نیکی و تقوا نیز یک تکلیف شرعی است»(کلینی، ۱۳۶۳: ۲۰۷)
نگارنده در تحلیل سخن کلینی آورده است که :
مایحتاج نیازمندان را در هم صحبتی با آن‌ها طوری برآورد کنید که آبرومندانه باشد، تا برادران دینی در مقابل دیگران احساس نیاز نکنند و بتوانند از فشار‌ها، و عواقب تهیدستی نجات پیدا کنند، زیرا مؤمنان برادر یکدیگرند و باید در سختیها به داد هم برسند.
از آن‌جا که معیار مهم مسلمانی عقیده، و ایمان است بنابراین می‌بایست اختلافات بین برادران دینی خود را فیصله دهید، و با هم صحبتی با آن‌ها زمینه ساز نزول رحمت الهی شوید. بدانید منشأ خیرات، و برکات خداست، پس از او کمک بخواهید زیرا وقتی بین مسلمانان صلح و آرامش برقرار می‌شود آن‌ها به آرامش بهتری برای پرورش استعدادهای خود در جهت رشد کمال دست می‌یابند، و در پرتو امنیت و آرامش می‌توانند به اصلاحات اجتماعی و فردی اقدام کنند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

« اَلَم تَرَ أَنَّ اللهَ یعلَمُ مافی اَلسَماواتِ وَ مافی اَلأَرضِ مایکُونُ مِن نَّجوی ثَلاثَهٍ إلاهُو رابِعَهُم و لاخَمسَهٍ إلاهُوَسادِ سُهُم و الاأَدنی مِن ذالِکَ ولا أَکَثَر إلاهُوَ مَعَهُم أینَ ماکانُوا ثُم یُنَبِئَهُم بِما عَمِلوُا یومَ اَلقِیامَهِ إِنَّ اللهَ بِکُلِ شَی ءٍ عَلیمٌ، آیا ندانسته ای که خدا آن چه را که در آسمان‌ها و آن چه را در زمین است می‌داند؟ هیچ گفتگوی محرمانه ای میان سه تن نیست، مگر اینکه او چهارمین آن‌هاست و نه میان پنج تن، مگر اینکه او ششمین آن‌هاست و نه کمتر از این عدد و نه بیشتر، مگر این که هر کجا باشند او با آن‌هاست، آنگاه روز قیامت آنان را به آن چه کرده اند آگاه خواهد گردانید؛ زیرا خدا به هر چیزی دانا است» (قرآن کریم، ترجمه بحرانی، المجادله/۷)
هجویری با اشاره به این نکته که هیچ آفتی برای مرید بدتر از تنها بودن و ترک هم صحبتی با خدا نیست به این آیه استناد کرده است.
«ابوبصیر از امام صادق روایت می‌کند که در تفسیر آیه شریفه فرمود: این آیه درباره فلان و فلان و ابوعبیده جراح و عبدالرحمن بن عوف و سالم مولای ابوحذیفه و مغیره بن شعبه نازل شد، آن گاه که میان خود نامه نوشتند و همداستان شدند که اگر محمد (ص) از جهان دیده فروبست هرگز اجازه ندهند خلافت در میان بنی هاشم جای گیرد، پس خداوند متعال این آیه را در شأن آن‌ها فرو فرستاد» (کلینی، ۱۳۸۱: ۲۲۶)
همدانی نجفی ذیل ذیل آیه آورده است که :
« آیه کریمه مایکُونَ مِن نَجوی ثَلاثَهٍ إلّاهُو رابِعَهُم، از نظر قیومت و اینکه موجودات احاطه معنوی دارند و پیوسته از فیوضات او موجودات به فیض وجود رسیده و بهره ای از هستی دارند چه آنکه هرگز دو یا سه نفر با یکدیگر نجوی ننمایند و گفتگوی پنهانی به یکدیگر نگویند جز اینکه ثالثی برای دو نفر و یا رابعی برای سه نفر آنان احاطه شهودی و قیومت نداشته باشد این از نظر احاطه حقیقی قدسی و ربوبی است که بر همه موجودات و عوالم دارد زیرا قوام مخلوق به خالق و آفریدگار است و همه افراد بشر مانند سایر انواع مخلوق و آفریده جهان آفرینند»(همدانی نجفی، ۱۳۶۳: ۳۲۸)
آیه فوق خطاب به همه افراد بشر نازل شده است، زیرا خداوند در همه جا و همه حال همراه انسان بوده، و از تمامی رموز بشر آگاه و دقیقاً این گونه است که هرجا خدا بوده فرشتگان الهی هم حاضر هستند، و انسان باید به حضور خدا و احاطه ای بر همه امور ایمان داشته و در هرجایی که هست خداوند را حاضر و ناظر بر اعمال خود ببیند و آگاه شوند که خداوند بر همه امور گواه است، و احاطه علمی دارد اگر شما کارهایی که در خفا انجام می‌دهید را فراموش کنید خدا آن‌ها را فراموش نمی‌کند و در رستاخیز متوجه می‌شوید همه کارهای ریز و درشت نزد خداوند ثبت شده است.
«فَراغَ اِلی أَهلِهِ فَجاءَ بِعِجلٍ سَمینٍ، پس آهسته به سوی زنش رفت و گوساله ای فربه و بریان آورد» (قرآن کریم، ترجمه بحرانی؛ الذاریات /۲۶)
هجویری با اشاره به مطالبی پیرامون آداب اقامت در صحبت، و اینکه چون درویشی اقامت اختیار می‌کند شرط ادب آن است که چون مسافری نزد او رسید به حکم احترام و حرمت به شادی پیش وی باز آید و او را قبول کند به این آیه استناد کرده است :
«از راغ معلوم می‌شود که ابراهیم (ع) نخواسته میهمانان بدانند که برای طعام آوردن می‌رود» (قرشی بنایی، ۱۴۱۲: ۱۴۹)
«آماده کردن یک گوساله برای مهمانان که تعداد آن‌ها را بین سه تا دوازده نفر گفته اند یا به خاطر مهمان نوازی ابراهیم بوده است و یا به خاطر آن که تعداد مهمان‌ها و دوستان و خدمتگذاران خانه ی او زیاد بوده اند.۲- لازم است میهمان در صورت امکان از غذای صاحب خانه بخورد، وگرنه ممکن است سبب ناراحتی و بدگمانی او شود و اگر هم به دلیلی نخواست از غذای او بخورد، دلیل آن را بیان کند، تا نگرانی برطرف شود»(رضایی اصفهانی، ۱۳۸۹: ۲۰۳)
در آیه فوق به پذیرایی، میهمان نوازی، و هم صحبتی با میهمان و همچنین تهیه کردن غذا برای وی با پیروی از سنت پیامبران که مهمان نوازی از اخلاق نیک آن‌ها بوده است اشاره شده است. از آن جا که یکی از مهمترین وظایف اخلاقی آداب اقامت در صحبت، همراه با میهمان نوازی بوده آن گونه که از مفهوم آیه استنباط می‌شود میهمانان ابراهیم(ع) افرادی با کرامت و بزرگوار بوده‌اند، و در اولین برخورد با آن‌ها با احترام و ادب سخن گفت و برای تهیه غذا به صورت پنهانی، به گونه‌ای که میهمانان متوجه نشوند، نزد خانواده اش رفت، البته با این تصور که اگر میهمانان متوجه کار او شوند نگذارند برای آن‌ها مقدمات غذا را آماده کند.
احادیث مورد استناد هجویری به شرح زیر بیان می‌شود که :
پیامبر (ص) فرمود : اَلمَرءُ عَلی دینِ خَلیلهِ، فَلینظُر أَحَدُکُم مَن یخالّ، مرد آن دین دارد و آن طریق رود که دوست وی، نگاه کن تا دوستی و صحبت با که می‌دارد.
حدیث فوق به زیبایی از تأثیر هم صحبتی با انسان نیکو، و همنشین انسان، سخن به میان آورده زیرا اگر کسی که با انسان معاشرت می‌کند انسان نیکویی باشد بالطبع فرد نیکو می‌شود و اگر بر عکس این باشد انسان به هلاکت مبتلا می‌شود.
انسان باید تلاش کند همنشینی که برای خود بر می‌گزیند فرد صالحی، و واجد اخلاق الهی و فضایل اخلاقی باشد و جهت پیشرفت و تهذیب و ترغیب نفس تلاش کند تا سبب تقویت ایمان و بنیه های دینی شوند.
همنشین خوب سبب می‌شود فرد او را الگوی خود قرار دهد، لذا اگر انسان کمی به خودش فکر کند آن وقت متوجه می‌شود که بهترین همنشین برای او اعمال نیک است، زیرا سبب بیداری و آگاهی فرد شده و دیگر به سمت اعمال سوء نرفته و به درجات کمال انسانی می‌رسد.
قال رسول الله (ص): ثَلاثُ یُصْفَین لَکَ وُدَّ أخیکَ : تُسَلَم عَلَیهِ اِن لَقیتَهُ و توسِعُ لَهُ فی اَلمَجلِسِ و تَدعُوُه بِأحَبِ اِسمائِهِ، دوستی برادران مسلمان را سه چیز مصفا کند: یکی چون ببینی ورا سلام کنی اندر راه‌ها و دیگر جای بروی فراخ کنی اندر مجلس‌ها و سه دیگر آن را به نامی خوانی که آن نزد وی دوست ترین نامها بود.
هجویری با اشاره به حسن رعایت و حفظ حرمت مسلمان به این حدیث استناد کرده است :
توضیح آنکه سلام، احساس مثبت، و نوعی مهربانی نسبت به طرف مقابل بوده بهتر است انسان خود آغاز کننده، و شروع کننده باشد، و رعایت کردن مواردی که در حدیث فوق مورد اشاره قرار گرفته، سلام کردن، و دیگران را در نشستن بر خود مقدم داشتن، و دوست خود را با نامی که او دوست داشته و دلش می‌خواهد صدا زدن سبب می‌شود، رابطه دوستی مستحکم و بهتر شود تا رفتار و افکار انسان در دوستی و همنشینی با دیگران سرشار از محبت باشد.
قوله علیه السلام : أَکْثِروا مِنَّ اَلإخوانِ فانَّ رَبَکُم حَیی کَریمً یستَحیی أَن یعَذَّبَ عَبدَهُ بینَ إخوانِهِ یومَ اَلقِیامَهِ، برادران بسیار گیرند به حفظ ادب معاملت نیکو کنید تا ایشان که خدای عزوجل حی و کریم است و به شرم کرم خود بنده را عذاب نکند، میان برادران وی روز قیامت، توضیح آنکه خوب است، همنشینی که فرد برای خود می‌گزیند فرد صالح، و مفیدی و از لحاظ سنی بزرگتر باشد تا فرد بتواند از تجربیات، و تذاکرات او بهتر بهره مند شود. لازم است همنشینی این دو فرد به گونه ای باشد که حرفها، و سخنهایی رد و بدل شده مورد رضایت خداوند باشد نه اینکه مطابق میل و هدف خودشان، بنابراین همنشینی که ادب، اعمال وکردار نیکو داشته باشد به خوبی حقیقت جان خود را شناخته، و در خودشناسی به دوست خود هم کمک می‌کند، در این صورت هدایت، و عنایت الهی نصیب او شده، و به همان مقدار ایمان و ادبی که دست یافته دوستش هم از او تأثیر می‌پذیرد، زیرا رعایت و قار، و متانت و شئون انسانی از اهم مسائلی است که در همنشینی و صحبت با دوستان مؤثر است.
پیغمبر(ص) : اَلشَیطانُ مَعَ اَلواحِدِ، دیو با آن کس بود که تنها بود. هجویری با اشاره به این که صحبت فریضه است به این آیه استناد کرده است: توضیح آنکه معیت با حق تعالی، از طریق خواندن قرآن، و عمل کردن به دیگر واجبات شرعی مثل نماز که اهم عبادات است سبب شده که انسان هرگز احساس تنهایی نکند، ضمن این که این کار فقط از منتهیان و صدیقان بر می‌آید تا از تنهایی بیرون آیند و لحظات شیرینی با پرودگار خود داشته باشند، به گونه‌ای که شیطان هم جرأت نزدیک شدن به چنین فردی را ندارد، بنابراین این گونه انسان‌ها به لطف هم صحبتی با حق و لطف حق تعالی پناه برده و از او یاری می‌خواهند و خداوند هم آن‌ها را دست گیری می‌کند، وقتی چنین همنشینی داشته باشند شیطان برحال آن‌ها غبطه می‌خورد.
رُوِی عَن اَنَس بنِ مالِکَ، اِنَهُ قالَ صَحَبتُ رَسول الله علیهِ وَ سَلّم، عَشَرَ سنینَ و خَدَمتَهُ فَواللهِ ماقالَ لی: اُفٍ قط، وَ ما قَالَ لِشَی ءٍ فَعَلتُ: لِمَ فَعَلتَ کذا؟ ولاشَیءِ وَلَم أَفعَلَهُ ألأفعَلَت کَذا، ده سال رسول خدا را خدمت کردم به خدای که هرگز مرا نگفت که : اف و هرگز هیچ کار نکردم که مرا بگفت؟ که چرا کردی و آن‌چه نکردم هرگز مرا نگفت که فلان کار چرا نکردی! هجویری با اشاره به آنکه پیامبر در حدیث فوق به تأثیر هم صحبتی با همنشین نیکو سخن گفته است وغرض کسانی است که همت بلند داشته و به جزئیات امور توجهی نمی‌کردند و این کسی نیست جز پیامبر خدا (ص) به دلیل اینکه به دنیا و محتویات آن هیچ دلبستگی نداشت و نهایت احترام را در حق انس بن مالک که دوست و همنشین او بود را به جا می‌آورد. از این رو هیچ بهره ای در همنشینی با دیگران برای خود نمی‌جست، و اخلاق ایشان بگونه ای نبود که به منفعت خود فکر کند بلکه دیگران را مقدم می‌داشت و از هرگونه حسد، و کینه دوری کرده و پند و اندرز را از هیچ یک از دوستان خود دریغ نمی‌کرد و همت بلندش به او اجازه نمی‌داد که به خاطر مسائل جزئی دنیای فانی همنشین مسلمان خود را بیازارد، این حکایت از فروتنی و شکیبایی وی بوده، که همه احوال عالم را در معرض تبتل تلقی کرده است.
۳-۳۳- خوردن :
«بدان که آدمی را از اکل چاره نیست؛ که اقامت تألیف طبایع جز به طعام و شراب نیست ؛ اما شرط مروت آن است که اندر آن مبالغت نکند و روز و شب خود را در اندیشه آن مشغول نگرداند و مرید را هیچ مضرتر از خوردن بسیار نیست پس شرط آداب اکل آن است که تنها نخورند و ایثار کنند مر دیگران را، آنگاه باید که طعام به دست راست خورد و جز اندر لقمه خود ننگرد و در طعام خوردن آب کمتر خورد، مگر اندرحال تشنگی صادق و چون بخورد اندک خورد چندان که جگرتر شود و لقمه بزرگ نکند و خرد بخاید و شتاب نکند و چون از طعام فارغ شد حمدگوید و دست بشوید»(هجویری، ۱۳۸۷: ۵۱۳-۵۱۲)
« اما اول بحدیث طعام خوردن بدان که : عادت مردمان بازاری چنان رفته است که بیشتر طعام به شب خورند و آن سخت زیان کار است، دایم ناخوش باشند. و مردمان سپاهی پیشه را عادت چنان است که وقت و نا وقت ننگرند، هر وقت که یابند بخورند بر بدان مشغول باشند و این عادت ستوران باشد که هرگه علف یابند همی خورند و مردمان خاص و محتشمان به شبانه روزی اندر یک بار نان خورند و این اندر طریق خویشتن داری نیکوست ولیکن تن ضعیف گردد و مرد بی قوت بود و آن کسانی که با تو نان می‌خورند حاضر فرمای کردن تا با تونان خورند، اما نان به شتاب مخور و آهسته باش؛ و بر سر نان با مردمان حدیث همی کن چنانکه در شرط اسلام است ولکن سر در پیش افکنده دار، و در لقمه مردمان منگر» (عنصر المعالی، ۱۳۸۰: ۶۳)
طالب سعادت دنیا و آخرت کسی است که لقمه حلال بخورد، چرا که با گوشت و خون انسان عجین شده، و تأثیرات مضاعفی بر رفتار و کردار شخص به جا می‌گذارد، و مهمتر اینکه به غذایی که بر سر سفره دارد قناعت کند و ناشکری نکرده، زیرا عواقب بدی در پی دارد و این گونه است که پروردگار ناراحت شده و بر وی قهر می‌کند و همان مقدار نعمت را هم از او می‌گیرد. لذا باید تلاش و کوشش کند که طعامش از حرام، و شبهات تطهیر باشد و قصدش از غذا خوردن بر این باشد که توانایی حاصل از آن در راه عبادت پروردگار باشد و در غذا خوردن عدالت و تعادل داشته، نه زیاد بخورد، که خودش متوجه شود، زیاده خورده و معده اش سنگینی ‌کند و نه آن قدر اندک خورد که احساس ضعف به او دست دهد.
بزرگان و امامان دینی سخنان ارزشمندی در زمینه فضیلت طعام خوردن با دوستان و برادران دینی خویش بیان کرده اند:« رسول (ص) گفت : هر که برادر مسلمان را طعام و شراب دهد تا وی سیر شود، ایزد تعالی وی را از آتش دوزخ دور گرداند به هفت خندق که میان هر دو خندق پانصد ساله راه بود و حضرت علی (ع) می‌گوید: یک صاع طعام پیش برادر نهم دوست تر دارم از آنکه بنده ای آزاد کنم» (غزالی، ۱۳۸۷: ۲۹۰)
آیات قرآنی مورد استناد هجویری به شرح زیر بیان شده است :
« اِنَّ اللهَ یدخِلَ الَّذینَ آمَنوا و عَمِلوا الصَّالِحاتِ جَناتٍ تَجری مِن تَحتِها اَلآن‌هارِ و الّذینَ کَفَروا یتَمتَعُونَ و یأکُلون کَما تَأکُلُ الأَنعامِ وَاَلنّارُ مالنا مَثوی لَهُم. خدا کسانی را به ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند در باغ هایی که از زیر درختان آن‌ها نهرها روان است در می‌آورد و حال آن که کسانی که کافر شده اند در ظاهر بهره می‌برند و همان گونه که چهار پایان می‌خورند، می‌خورند ولی جایگاه آن‌ها آتش است » (بحرانی، ۱۳۹۰: ۱۲ محمد)
مجلسی در بحارالانوار ذیل آیه آورده است که :
« کسانی که به ولایت علی کافر شدند از دنیای خود بهره می‌برند و مثل چهار پایان می‌خورند جهنم جایگاه آن‌ها است» (مجلسی، ۱۳۶۳: ۲۳۷)
در آیه فوق به نیکوکاران، و کافران و مزدی که در قبال اعمال خود دریافت می‌کنند اشاره شده است، همچنین کافرانی که ولایت خاندان حضرت رسول (ص)، از جمله امام علی(ع) را نمی‌پذیرند، در واقع جایگاهی جز آتش ندارند، ضمن اینکه مؤمنان به دلیل اینکه به ولایت اهل بیت (ع)ایمان دارند با برنامه و هدفی مشخص در دنیا زندگی کرده و مورد احترام خداوند بوده و فرجام آن‌ها بهشت است، این گونه آن‌ها به کمال سعادت می‌رسند و در واقع رمز خوشبختی خود را در این می‌دانند که خداوند یاری گر آن‌هاست. در مقابل کافران به دلیل این که مانند حیوانات می‌خورند، و بهره می‌برند در واقع به هیچ کدام از دستورات الهی و دینی مقید نیستند و حتی به مردم همنوع خودشان هم لقمه ای نمی‌دهند، نهایت سعیشان براین است که به خواسته های دنیوی، اگرچه از راه غیر قانونی و غیر شرعی، برسند چون وقتی این دو گروه از انسان‌ها در رستاخیز حاضر می‌شوند خداوند و فرشتگانش آن‌ها را مورد احترام خودشان قرار می‌دهند ولی کافرانی که فقط خودشان می‌خورند، و بهره می‌برند به دیگران توجهی ندارند از این رو آن‌ها را با خواری و خفت روانه دوزخ می‌کنند.
« اِنَّ الَّذینَ یکتُمونَ ما اَنزلَ اللهَ مِن اَلکِْتابِ و یَشْتَرونَ بهِ ثَمَناً قلیلاً اولئِکَ مایأکُلونَ فی بُطونِهِم اِلّا النّارَ ولا یُکَلِمَهُم اللهُ یومُ القِیامهِ و لایُزَکّیَهِمْ و لَهُم عَذابٌ الیمٌ، کسانی که آن‌چه را خداوند از کتاب نازل کرده پنهان می‌دارند و بدان بهای ناچیزی به دست می‌آورند، آنان جز آتش در شکمهای خویش فرو نبرند و خدا روز قیامت با ایشان سخن نخواهد گفت و پاکشان نخواهد کرد و عذابی دردناک خواهند داشت»(قرآن کریم، ترجمه بحرانی، البقره/۱۷۴)
طبرسی در جلداول مجمع البیان ذیل آیه آورده است که :
« از دید همه مفسران و قرآن پژوهان آیه فوق در مورد اهل کتاب و حق پوشی آنان به ویژه حق ستیزی و شیوه ظالمانه دانشمندان یهود، فرود آمده است ؛ چرا که آنان نشانه های آخرین پیامبر خدا و نوید آمدنش را از کتاب آسمانی خویش یافت داشته بودند و مژده برانگیخته شدن آن حضرت را به مردم می‌دادند به این امید و آرزوی نژاد پرستانه که آن پیامبر موعود به نوعی از نژاد و تبار آنان باشد؛ اما هنگامی که آن گرانمایه عصرها و نسل‌ها فرمان بعثت یافت آدمیان را به توحید و تقوی فراخواند» (طبرسی، ۱۳۷۹: ۶۰۲)
هجویری با اشاره به این که اگر از میان جماعت دو یا سه نفر پنهانی در جایی دعوت شوند، و چیزی بخورند آن گونه که مشایخ هم گفته غذا خوردن آن‌ها حرام، و در صحبت کردن هم خیانت بود به این آیه استناد کرده است.
آیه فوق خطاب به کسانی که : هدایت و راهنمایی پروردگار را رها کرده، و گمراه شده اند و همچنین ظالمانی که در دنیا آیات، و کلام خدا را پنهان می‌کنند سعی شان بر این است که دیگر مردم سخن الهی را نشوند در دنیای آخرت به عذابی دردناک دچار شده و هیچ راه چاره ای ندارند.
رضایی اصفهانی در تفسیر قرآن مهر ذیل آیه آورده است که :
«حق پوشی و دین فروشی نوعی گمراهی و عذاب طلبی است و حقیقت دین فروشی آتش خواری است و سزای حق پوشی ودین فروشی عذابی دردناک است»( رضایی اصفهانی، ۱۳۸۹: ۴۳۲)
آن‌هایی که در دنیا به کتمان حقایق الهی می‌پردازند، در آخرت فرجامی تلخ در انتظارشان است، زیرا این افراد با عمل زشت خود سبب می‌شوند دیگران به سمت گمراهی، و غفلت بروند و آنگونه که شایسته است هدایت نشوند، در نتیجه رحمت و آمرزش الهی را از دست داده و مرتکب هرگونه گناهی می‌شوند، در واقع با عمل زشت خود هم خود و هم دیگران را از راه راست منحرف کرده اند و چشم باطنشان را هم بر روی حقایق کور کرده اند و نمی‌توانند آن‌ها را مشاهده کنند افرادی از این قبیل در واقع آتش در شکم های خودشان فرو برده اند.
« فَقالَ أنا رَبَکُم اَلأَعلی، و گفت : پروردگار بزرگتر شما منم» (قرآن کریم، النازعات/۲۴)
ابن بابویه در ترجمه من لایحضره الفقیه ذیل آیه آورده است که :
« امام علی (ع) فرمودند : خداوند تبارک و تعالی می‌دانست ارواح با این علو و شرافتی که دارند اگر به حال خود واگذارده شوند اکثر آن‌ها ادعای ربوبیت کرده و هر کدام نداء (أنا رَبَکُمُ اَلأَعلی) سر می‌دادند لذا به قدرت کامله اش آن‌ها را در ابدان مادی که از ابتدا برایشان تقدیر کرده بود قرار داد و بدین ترتیب رحمتش را شاملشان نمود و به همین منظور بعضی را به برخی محتاج و دسته ای را بر گروهی معلق و جمعی را در دنیا بر جماعتی بر هم و درجه تعدادی را بر عددی در آخرت متفوق ساخت» (ابن بابویه، ۱۳۸۰: ۷۳)
هجویری با استناد به سخن ابویزید وقتی که از وی پرسیدند چرا تو مدح گرسنگی گویی؟گفت اگر فرعون فرد گرسنه ای می‌بود هرگز جمله من خدای شما هستم را بر زبان جاری نمی‌کرد این آیه را در کلام خویش آورده است.

هفت گنبد به هفت موبد داد
معنی آن شد که کردش آتشگاه
(همان: ۳۴۹)

آتش بهرام که در آیین زرتشتی به منزله کلیسای جامع عیسویان است، یکی از هفت آتشکده ی ایران در زمان ساسانیان و سخت مورد توجه بوده است.» (همان: ۱۰۰)
«آتشکده ها بنا بر اهمیت نوع آتشی که در آن است، به سه دسته تقسیم می شوند: آتش بهرام، آدران و دادگاه. برای تأسیس آتش بهرام (در زبان پهلوی آتخش وهرام) شانزده آتش گوناگون مانند آتش خانگی و آتش صنعتگران و غیره گردآوری می شود و در طی دعا خوانی های متعدد و مراسم دینی دقیق و طولانی «تطهیر» و «تقدیس» می گردد. پس از این مراسم، آتش مقدس را با تشریفات دینی خاص در اتاق مخصوص در آتشکده در زیر قبه برجای خود می نهند یا اصطلاحا بر تخت می نشانند. پس از آن فقط موبدانی که دارای شرایط و درجات خاص دینی باشند، می توانند برای خدمتگزاری به آن اتاق (گنبد) داخل شوند. آتشکده ای که این گونه آتش در آن جای دارد، آتشکده ی بهرام یا آتش بهرام نامیده می شود.» (آموزگار، ۱۳۷۴: ۱۳۵-۱۲۵)

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

به نظر می رسد روایت نظامی در هفت پیکر که مبنی بر آن بهرام گور هفت گنبد را به هفت آتشکده بدل می کند و آن را به موبدان هفتگانه می سپارد، برگرفته از این مراسم باشد.
از دیگر بهرام های آیین مزدیسنا بهرام ورجاوند (یکی از افراد موعود در دین زرتشت) است. «در عهد هوشیدر، بنا بر اعتقاد پیروان مزدیسنا، پادشاهی دادگر از نژاد کیان، به نام بهرام و ملقب به ورجاوند (بلندپایه، دارای فره) به سرکار خواهد آمد که جنگاوران و دلیران بدو خواهند پیوست. او با نیروی کافی به میدان می آید و چندان مرد از پای درمی آورد که در برابر هزاران زن یک مرد بیش نماند. وی در دادگستری هوشیدر را یاری خواهد داد؛ او نمادی از ایزد بهرام است که به صورت شاهی، سوار بر پیل آراسته ای برای یاری ایرانیان در برابر بدخواهان و دشمنان، از کابل یا از هندوستان می آید. بعید نیست هنگامی که نظامی به جاوید ساختن چهره ی بهرام می پرداخت و او را همچون شخصیتی پیامبرگونه به تعالی و معراج می برد، به خاطره ی بهرام ورجاوند و نجات بخشی وی نیز نظر داشته است. سرانجام کار بهرام در روایت های تاریخی چنین است که به درون چاهی می افتد و دیگر هیچ کس او را نمی یابد. در هفت پیکر هم بهرام گور در پایان داستان نمی میرد، بلکه همچون دودی از فراز غار برمی خیزد و به آسمان ها می پیوندد. گویی مرحله ی عروج نهایی را سپری می کند. در حقیقت همان طور که درباره ی مردان مقدس آمده است که نمی میرند، بلکه مدت زمانی نامعلوم جسم خود را ترک می کنند تا دوباره در هیأتی تازه برای نجات بشر قیام کنند، نظامی هم تلاش می کند تا بهرام را در زمره ی افراد جاویدان درآورد.» (حسینی، ۱۳۹۱: ۱۰۱)
بهرام در آیین مهر
مِهرپرستی یا آیین مهر یا میترائیسم، آیینی رازآمیز هست که بر پایه پرستش مهر (میترا) ایزد ایران باستان و خدای خورشید، عدالت، پیمان و جنگ، در دوران پیش از آیین زرتشت بنیان نهاده شد این آیین بعدها دگرگون شده و به سرزمینهای امپراطوری روم برده شد و در طول سده‌های دوم و سوم پس از میلاد، در تمام نواحی تحت فرمانروایی روم، در سرزمین اصلی اروپا، شمال آفریقا و بریتانیا برپا بود.
به فراخور قداست این بحث عده ای از شعرا که از جایگاه ویژه ای در نزد ایرانیان برخوردار بودند، بهرام را به این آیین ارتباط می دادند.
«مهرپرستی یا میتراییسم (Mithraism) همان آیین پرستش مهر است، که یکی از خدایان هند و اروپایی است که در آسیای صغیر شکل خاص و سرّی به خود گرفت و از آنجا به روم و اروپا رفت.» (همان: ۱۰۵)
«بهرام جلوه های دهگانه ای دارد. وی در یکی از جلوه های خود(گراز) پیشاپیش میترا حرکت می کند و همراه اوست. مطالعه تطبیقی تصویر بهرام در هفت پیکر و میترا در آیین مهری نشان از نوعی اختلاط و یا آمیختگی تصویر بهرام گور نظامی با خویشکاری های میترا دارد. شباهت فوق العاده ای بین تصویرهای میترا در سنگ نگاره های ایرانی و رومی و کارکرد شخصیتی بهرام در هفت پیکر موجود است. لباس بهرام سرخرنگ است؛ چون منسوب به ستاره مریخ است. کلاه و بالاپوش میترا هم در تمامی تصویرها سرخ رنگ است.» (مقدم، ۱۳۸۵: ۷۹-۷۸)
«معراج بهرام و میترا نیز به یکدیگر شبیه است. روایت هایی که از انجام زندگی مهر در دست است نشان می دهد که مهر با گردونه خورشید به آسمان می رود.» (همان: ۱۰۱-۹۹) «بهرام نیز در پایان کار وارد غاری می شود و هیچ کس خبری از او باز نمی یابد. فقط تمامی همراهانش شاهد هستند که دودی از دهانه غار به بالامی رود که نشانه ی عروج روح بهرام است. تمامی این شخصیت ها با ورود به غار به تولدی دوباره می رسند و روزی دوباره برای نجات بشریت قیام خواهند کرد.» (حسینی، ۱۳۹۱: ۱۰۷)
۴-۵-۳) نمادشناسی عدد هفت در هفت پیکر
هفت پیکر نظامی گنجه ای، یکی از شاهکارهای ادبی جهان به شمار می آید که شاعر، این مثنوی را به درخواست زن کرپه ارسلان، حاکم احمدیلی رویین دژ ( مراغه ) سروده است. در این منظومه شاعر به زندگی بهرام گور ساسانی می
پردازد و مفاهیم خود را در قالب منظره سازی در هفت شعر و هفت افسانه که در مورد ساخت هفت گنبد با هفت رنگ برای هفت همسر او از هفت اقلیم است بیان می کند. عدد هفت از قداست خاصی در بین اقوام ایرانی و حتی سایر مردم دنیا برخوردار است. عدد هفت نزد همه ی اقوام ، رقم کامل و تمام پنداشته شده زیرا از رقم یک (مظهر یگانگی) و رقم دو (مظهر دوگانگی) که بگذریم، ارقام سه و چهار به ترتیب، اعداد مذکّر و مؤنّثند و حاصل جمع شدن آنها، رقم «هفت» است که مزیّتش در همین است، چون هیچ کدام از عناصر نرینه و مادینه به تنهایی کامل نیستند.
نظامی از نظریه کیهان شناسی کهن در نظم داستان های هفت پیکر سود برده است. مراحل رشد و کمال بهرام در هفت پیکر با گذر از هفت گنبد جادویی و دیدار با هفت شاهدخت جریان می یابد. آنچه در اثر نظامی روشن است، این است که هفت سیاره نقش فعالی در این روند داشته اند.
در آیین مهر، هفت سیاره قداست ویژه ای دارند. این سیارات ایزدانی بودند با نیروی بسیار و مؤثر در سرنوشت جهان هستی و انسان. چنین باورهایی سبب شده بود که هر یک از این سیارات دارای صفات و مشخصاتی مخصوص به خود باشند. مهریان باور داشتند که روان هر فردی که از آسمان سرازیر می شود تا در جسمی جایگزین گردد، ویژگی یکی از سیارات را به خود می گیرد و هنگام مرگ نیز روح انسان از این هفت سیاره می گذشت تا به تدریج کاملاً سبک بار شده و به خورشید ملحق شود؛ یعنی به جاودانگی برسد. هریک از مراحل سلوک در آیین مهری نامی دارد و در طی مسیر کمالِ هر یک از این پله ها، از معنی و مفهوم ویژه ای برخوردار هست. عدد هفت از عناصر مقدس در آیین مهر می باشد. هفتگانه بودن در اجزای دین مهر از اصول مهم بوده است. مهریان ایران دارای هفت مرحله سلوک بودند که هر یک از این مراحل نمایانگر یکی از فلک های هفتگانه بوده است. به اعتقاد مهرپرستان بعد از این آسمان هفت طبقه، یک طبقه دیگر نیز وجود دارد که جایگاه نور محض و روشنایی است. ارواح پس از گذشتن از هفت آسمان شایستگی می یابند که بی مانع به آسمان هشتم که جایگاه نور و روشنایی بی پایان برسند، و در واقع به جاودانی می رسند. (ر ک همان: ۱۰۸)
ازدواج جادویی
بهرام در سنین شصت به بعد نیز پس از توبه و عزلت، به بهانه ی شکار به دنبال گور، راهی غاری می شود که از آن پس هیچ کس بازگشت او را ندید و بدین ترتیب چهره ی افسانه ای بهرام با «مرگ مرموز» یا «بی مرگی»، کامل می شود در واقع می توان گفت به مقام قرب الی الله یا به اوج بندگی که فنا فی الله هست می رسد.
«مریخ با رنگ سرخ خود در هیأت شاه متجسم می شود که سرخ پوش است و زهره با پوششی سفید رنگ در هیأت شاهزاده ایرانی متجسم می شود. در داستان هفت پیکر نظامی، بهرام پس از گذر از هفت مرحله ی خودشناسی در هفت گنبد در آخرین روز که روز جمعه است، مهمان دختر پادشاه ایران است. رنگ این گنبد سپید و دختر سپیدپوش نمودی از زهره است، که متعلق به این گنبد و شاهزاده ی ایران می باشد. در آخرین گنبد، بهرام که مهمان شاهدخت ایرانی است، شنونده ی

مین وانگ و همکاران^[۶۳] (۲۰۱۱) پوشش تورمی کوتاه‏مدت و بلندمدت طلا را در آمریکا، ژاپن در دوره ۱۹۷۱ تا ۲۰۱۰ بررسی کردند. نتایج کار آن ها نشان داد که طلا پوشش مناسب تورم در آمریکا می‏باشد اما به دلیل انعطاف ناپذیری قیمت‏ها در ژاپن پوشش مناسبی نیست.
مطالعات داخلی
پیرایی و شهسوار (۱۳۸۱) در مطالعه‌ای رابطه‌ی تجربی بین نرخ ارز و تورم را در ایران مورد بررسی قرار داد. نتایج معادلات همزمان آن‌ها نشان داد که نرخ ارز بازار آزاد بر تورم اثر مثبت داشته است و تورم حاصل از کالاهای وارداتی نیز بر نرخ ارز اثر مثبت دارد اما تورم داخلی فقط در سال‌هایی که مقدار آن بالاست بر نرخ ارز اثرگذار است.
یحیی‌زاده‌فر و جعفری صمیمی (۱۳۸۱)، در مقاله‌ی «بررسی رابطه‌ی تورم و بازده واقعی سهام در ایران یک تحلیل تجربی»، رابطه‌ی بین تورم و بازده واقعی سهام را در ایران به طور ماهانه، فصلی و سالانه از دیدگاه تجربی به دو روش غیر مستقیم و اثر مستقیم مورد بررسی قرار دادند. در روش غیرمستقیم (اثر زنجیره‌ای)، فرضیه رابطه‌ی تورم و بازده واقعی سهام به طور غیر مستقیم از طریق تأثیر تورم بر متغیرهای واقعی اقتصاد از یک طرف و تأثیر متغیرهای واقعی اقتصاد بر بازده واقعی سهام از طرف دیگر مورد بررسی قرار می‌گیرد و در نتیجه رابطه‌ی تورم و بازده واقعی سهام مشخص می‌گردد. نتایج این تحقیق نشان داد که رابطه‌ی تورم و بازده واقعی سهام به روش غیرمستقیم و داده‌های فصلی، از نظر آماری معنی‌دار نبوده است، اما به روش مستقیم به طور ماهانه، فصلی و سالانه، رابطه‌ی این دو متغیر مثبت می‌باشد و سهام به عنوان پوشش تورم عمل نموده است.
سینایی (۱۳۸۱) به بررسی همبستگی شاخص بهای عمده‌فروشی کالاها و شاخص قیمت سهام صنایع هیجده‌گانه در دوره‌ی زمانی ۱۳۷۷-۱۳۶۹ پرداخت که یافته‌های تحقیق او نشان داد که بین شاخص بهای عمده فروشی کالاها و شاخص قیمت کل سهام همبستگی مثبت و مستقیم وجود دارد ولی از شدت زیادی برخوردار نیست. علی‌رغم افزایش قیمت سهام با رشدی بیش از نرخ تورم در دوره‌ی مورد بررسی، اثر تورم در تغییرات قیمت سهام شرکت‌ها قابل ملاحظه نیست؛ به عبارت دیگر تورم تأثیر عمده‌ای در تعیین قیمت سهام شرکت‌ای پذیرفته شده در بورس تهران ندارد.
عزیزی (۱۳۸۳) در مقاله‌ی «آزمون تجربی رابطه‌ی تورم و بازده سهام در بورس اوراق بهادار تهران»، در بازده زمانی ۱۳۸۲-۱۳۷۷ رابطه‌ی بین تورم و بازده سهام را با به کارگیری روش‌های VAR و علیت گرنجری به طور تجربی بررسی کرد و نتایج به دست آمده را با سایر تحقیقات مورد مقایسه و همسنجی قرار داد. یافته‌های تحقیق او حاکی از این بود که تورم توضیح‌دهنده‌ی شاخص بازده نقدی و بازده کل (قیمت و نقدی) است، اما شاخص قیمت سهام را توضیح نمی‌دهد.
کریم‌زاده (۱۳۸۵) در مقاله‌ی «بررسی رابطه‌ی بلندمدت شاخص قیمت سهام بورس با متغیرهای کلان پولی با بهره گرفتن از روش همجمعی در اقتصاد ایران» در دوره‌ی زمانی (۱۳۶۹:۱-۱۳۸۱:۱۲)، با بهره گرفتن از نظریه‌ی پورتفولیو و نظریه اساسی فیشر به بررسی رابطه‌ی بلندمدت شاخص قیمت سهام با متغیرهای کلان پولی (نقدینگی، نرخ ارز حقیقی و نرخ سود واقعی بانکی) پرداخته است. به منظور برآورد مدل تصریح شده، او از روش خودرگرسیون برداری با وقفه‌های توزیعی (ARDL) استفاده کرد و نتیجه گرفت که شاخص قیمت سهام بورس با نقدینگی رابطه‌ی مثبت دارد و ارتباط این شاخص با نرخ ارز حقیقی و نرخ سود واقعی بانکی منفی است.
شریعت‌پناهی و بیاتی (۱۳۸۵) در بررسی رابطه تورم و شاخص قیمت سهام و شاخص بازده نقدی قیمت سهام بورس اوراق بهادار تهران، به دنبال جواب این سوال مهم بودند که آیا سرمایه‌گذاری در بورس اوراق بهادار می‌تواند به عنوان پوشش تورم عمل کند یا خیر. برای این منظور از داده‌های ماهانه‌ی سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۸۳ استفاده کردند که تجزیه و تحلیل داده‌های آن‌ها نشان داد که سرمایه‌گذاری در بورس اوراق بهادار تهران نمی‌تواند پوشش مناسبی در برابر تورم باشد، به عبارتی سرمایه‌گذ‌اری در بورس اوراق بهادار تهران نمی‌‌تواند حداقل بازدهی معادل نرخ تورم نصیب سرمایه‌گذاران کند.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

سعیدی و امیری (۱۳۸۷) در مقاله‌ای تأثیر تورم بر قیمت سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در دوره‌ی زمانی ۷ ساله (۱۳۸۶-۱۳۸۰) با بهره گرفتن از مدل‌های آزمون کولموگروف-اسمیرنوف، آزمون F ، مدل رگرسیون خطی و مدل همبستگی پیرسون را بررسی کردند. نتایج آن‌ها مبین این بود که تورم، با قیمت سهام و شاخص قیمت سهام شرکت‌ای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، رابطه‌ی معنی‌دار و معکوس و با شاخص کل قیمت بورس تهران، رابطه‌ی معنی‌دار و مستقیم دارد.
پاشایی‏فام و امیدی‏پور (۱۳۸۸)، در مطالعه‏ای تأثیر نرخ تورم را بر بازده واقعی سهام در اقتصاد ایران با بهره گرفتن از داده‏های فصلی ۸۵-۱۳۶۹ بررسی کردند. آن‌ها علاوه بر بررسی رابطه‌ی تعادلی بین متغیرهای اصلی مدل، نرخ تورم و بازده واقعی سهام، رابطه‌ی تعادلی بین متغیرهای توضیحی دیگر مدل (نرخ ارز، نوسانات قیمت نفت و قیمت نفت) با متغیر وابسته (بازده واقعی سهام) نیز مورد سنجش قرار گرفت. بر اساس نتایج به دست آمده از روش‌های خودرگرسیون برداری (VAR) و الگوی تصحیح خطای برداری (VECM)، آن‌ها نتیجه گرفتند که دو متغیر نرخ ارز و نرخ تورم در بلندمدت تأثیر منفی بر بازده واقعی سهام از خود نشان می‌دهند، در صورتی که تأثیر متغیرهای نوسان قیمت نفت و قیمت نفت به ترتیب در کوتاه‌مدت و بلندمدت بر بازده واقعی سهام مثبت بوده است.
مشیری و همکاران (۱۳۸۹) یک مطالعه تجربی برای بررسی رابطه‌ی بین بازده شاخص سهام و نرخ تورم با بهره گرفتن از روش چند مقیاسی موجک^[۶۴] در بورس اوراق بهادار تهران انجام دادند. روش چندمقیاسی امکان بررسی رابطه‌ی یاد شده را در مقیاس‌های زمانی متفاوت فراهم ‌می‌کند. نتایج رگرسیون در محدوه‌ی موجک و همبستگی موجک نشان می‌دهد که رابطه‌ی بین تورم و بازده سهام در افق کوتاه‌مدت، منفی و در افق میان‌مدت و بلندمدت مثبت است. یافته‌های آن‌ها از فرضیه‌ی فیشر حمایت قوی کرده است.
قلی‌زاده و کمیاب (۱۳۸۹) در مقاله‌ای ارتباط بلندمدت بازار مسکن و تورم را در ایران مورد بررسی قرار دادند. در این مطالعه آن‌ها از مدل‌های OLS و آزمون‌های هم‌انباشتگی و علیت گرنجر استفاده کردند. هدف آن‌ها این بود که ضمن تحلیل اثر کلی تورم بر بخش مسکن، اثرات تورم انتظاری و غیرانتظاری را به تفکیک تجزیه و تحلیل و بررسی کنند. نتایج نشان داد که تورم تأثیر مثبت و معنی‌داری بر اجاره واقعی مسکونی دارد و دارای کشش بالایی است. همچنین تأثیر تورم انتظاری بر اجاره مسکن بیشتر از تورم غیرانتظاری بوده است. همچنین آزمون‌های هم‌انباشتگی ارتباط بلندمدت میان این متغیرها را تأیید می‌کنند. نتایج آزمون علیت گرنجر نیز نشان داد که علیت یک طرفه‌ای از سوی انتظارات تورمی به اجاره واقعی مسکن وجود دارد.
عزیزی و همکاران (۱۳۹۱) در مقاله‌ی «بررسی رابطه‌ی تورم و بازده سهام بورس اوراق بهادار تهران: ارزیابی فرضیه جانشینی فاما»، با بهره گرفتن از داده‌های بورس اوراق بهادار تهران در دوره‌ی زمانی فروردین ۱۳۷۰ تا اسفند ۱۳۸۷ به بررسی رابطه‌ی نرخ تورم و بازده سهام پرداختند. آن ها نشان دادند که فرضیه‌ی فیشر در کوتاه‌مدت رد شده و بازار سهام تهران، سپر ضعیفی در مقابل تورم بوده است. در ادامه با بهره گرفتن از فرضیه فاما نتیجه گرفتند که رابطه‌ی منفی بین دو متغیر در کوتاه مدت ناشی از جزء موقت تورم بوده و نشأت گرفته از شوک‌های سمت تقاضای کل اقتصاد است. برای این کار آن‌ها با بکارگیری فیلتر هدریک- پرسکات تورم را به دو جزء دائمی و موقت تجزیه کردند. تخمین رابطه‌ی بلندمدت میان دو متغیر حاکی از آن است که بورس تهران در بلندمدت پوشش کاملی در مقابل تورم است.
ابونوری و همکاران (۱۳۹۲) به بررسی رابطه‌ی بین نرخ تورم و شاخص بازدهی بورس در اوراق بهادار تهران به کمک مدل روش هم‌انباشتگی پنهان (CECM) و مبتنی بر داده‌های سری‌زمانی ماهانه طی دوره‌ی زمانی ۱۳۹۰-۱۳۸۳ پرداختند. در مدل به کار گرفته‌ی آن‌ها علاوه بر تجزیه و تحلیل غیرخطی روابط بلندمدت میان متغیرها، از قابلیت دیگری مبنی بر مدل‌سازی عدم تقارن موجود میان متغیرهای مختلف به‌ویژه متغیرهای مالی، برخوردار می‌باشد. نتایج پژوهش آن ها مؤید وجود ارتباط نامتقارن میان متغیرهای مذکور بوده به طوری که، تنها اجزای (تکانه‌های) منفی شاخص بورس و تورم با یکدیگر رابطه‌ی بلندمدت داشته و اجزاء مثبت آن‌ها با یکدیگر ارتباط معناداری نداشته‌اند.
جمع‌بندی
در این فصل ابتدا فرضیه‌ی فیشر که مبدأ پیدایش بحث پوشش تورم بود، مطرح شد. به این ترتیب که او معتقد بود نرخ بهره اسمی انتظاری باید یک به یک با تورم انتظاری تغییر کند و این ویژگی برای سایر دارایی‌ها نیز قابل بررسی است. در ادامه مطالعاتی به توضیح رابطه‌ی منفی بین بازده دارایی و تورم پرداختند. فاما فرضیه جانشینی را مطرح کرد که نشان داد رابطه‌ی مثبت بین بازده سهام و متغیرهای واقعی، به عنوان عامل اساسی تعیین‌‌‌‌‌‌‌‌ کننده ارزش خالص دارایی‌ها و رابطه‌ی منفی بین تورم و فعالیت حقیقی باعث به وجود آمدن رابطه‌ی جعلی در این رابطه است. مودیگلیانی و کان فرضیه توهم تورمی که معتقد بود سرمایه‌گذاران بازار سرمایه، در معرض توهم تورمی هستند، را مطرح کرد. فلدشتاین و جسکه و رُل معتقد بودند که تأثیر منفی تورم بر بازده سهام بر مبنای ویژگی‌های بنیادی قانون مالیاتی و کاهش هزینه تاریخی و مالیات‌بندی عواید اسمی سرمایه است. مارشال و دانته و دونالسون نیز نتیجه گرفتند که هر گاه منشأ تورم به عوامل غیر پولی (تولید واقعی) مربوط باشد، این رابطه منفی می‌شود. در ادامه در ارتباط با پوشش تورم، نظریه پرتفوی و انتخاب سبد دارایی مناسب در شرایط تورمی بررسی شد.
همچنین در این فصل مطالعات انجام گرفته در زمینه پوشش تورم دارایی‌ها در داخل و خارج و با انواع دارایی معرفی شد. با توجه به نتایج تحقیقات معرفی شده در این فصل، نتایج بررسی رابطه‌ی بین بازده دارایی‌ها و نرخ تورم متفاوت است. در برخی از مطالعات رابطه‌ی مثبت و در برخی دیگر رابطه‌ی منفی مشخص شده است. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که به رغم تحقیقات گسترده در کشورهای مختلف اعم از توسعه یافته و در حال توسعه، تاکنون درباره‌ی رابطه‌ی بین بازده دارایی و تورم اجماع نظری وجود ندارد و بررسی پوشش تورم دارایی‌ها در هر کشور و هر دوره‌ی زمانی دارای اهمیت است.
فصل سوم
روش‌ تحقیق
مقدمه
از آنجایی‌که روش الگوسازی‌ای که به منظور بررسی قابلیت پوشش دارایی‌ها در مقابل تورم و تورم انتظاری به کار گرفته می‌شود، الگوهای خودتوضیح برداری است؛ در این فصل به معرفی مراحل انجام این الگو پرداخته خواهد شد. هدف از بهره‌‌گیری از این الگو، تفکیک روابط بلندمدت و کوتاه‌مدت بین متغیرها مورد استفاده است. بر این اساس ابتدا آزمون ریشه واحد فصلی، با توجه به فصلی بودن داده‌های مورد استفاده، معرفی می‌شود. سپس چگونگی تعیین وقفه بهینه الگوی VAR و توابع عکس‌العمل آنی و تجزیه واریانس خطای پیش‌بینی به عنوان دو جزء الگوهای خودتوضیح برداری برای بررسی پویایی‌ها کوتاه‌مدت توضیح داده می‌شود. در ادامه برای بررسی روابط بلندمدت بین متغیرها آزمون یوهانسون مطرح و چگونگی تعیین تعداد بردارها و نوع الگوی مورد استفاده در برآورد بردارها توسط این آزمون بررسی می‌شود. در انتهای این فصل با توجه به وجود تورم انتظاری در مدل، روش محاسبه آن بررسی خواهد شد.
الگوی خودتوضیح برداری^[۶۵]
هنگامی که رفتار چند متغیر سری زمانی در یک الگو مورد بررسی قرار می‌گیرد، لازم است ارتباط متقابل بین آن‌ها را مورد توجه قرار داد. یکی از راه‌ها برای انجام این کار، تنظیم و برآورد یک الگوی معادلات همزمان است. پیش از برآورد الگوی معادلات همزمان، لازم است دو گام برداشته شود؛ یکی این‌که باید متغیرهای الگو را به دو دسته درون‌زا و برون‌زا طبقه‌بندی کرد و دیگر این‌که باید قیدهایی بر ضرایب متغیرهای الگو اعمال شود تا به شناسایی الگو دست یافت. چنین تصمیمی، که به طور معمول به صورت اختیاری توسط محقق گرفته می‌شود، به شدت از سوی سیمز^[۶۶] (۱۹۸۰) مورد انتقاد واقع شد. مبنای انتقاد سیمز این است که اگر تمام متغیرها همزمان باشند، همه از یکدیگر تأثیر می‌پذیرند و پیش داوری در مورد تمایز متغیر درون‌زا و برون‌زا نباید قائل شد، چون تقدم زمانی بین متغیرها که مبنای تعریف علیت از نظر گرنجر است وجود نخواهد داشت. بنابراین وی چارچوب جدیدی را با عنوان الگوی خودتوضیح برداری (VAR) معرفی کرد. الگوهای VAR، بر اساس روابط تجربی که بین نهاده‌ها نهفته است پایه‌گذاری شده و به صورت فرم خلاصه شده سیستم معادلات هم‌زمان مد نظر قرار می‌گیرد که هر یک از متغیرهای درونزا روی وقفه‌های خود و وقفه‌های متغیرهای دیگر در سیستم برازش می‌شود. از این‌رو، در این الگوها نیازی به تصریح روابط ساختاری کوتاه‌مدت یا دانش ساختاری از روابط علّی بین متغیرهای الگو وجود ندارد. بر این اساس، اگر فرض شود روابط همزمانی بین متغیرهای مدل وجود دارد که هر یک در توضیح رفتار دیگری مؤثرند، آن‌گاه این روابط از طریق الگوی VAR قابل بیان است. در واقع، در این الگو بازخوردی در نظر گرفته می‌شود که ممکن است بین متغیرها وجود داشته باشد. در این مدل با روش حداقل مربعات معمولی برای هر معادله تخمین جداگانه زده می‌شود. البته با وقفه‌های متعدد یک متغیر معلوم، ضرایب به تنهایی به‌علت هم‌خطی معنی‌دار نخواهد بود، ولی باید معنی‌داری کلی معادله یا آزمون F در نظر گرفته شود. با توجه به درون‌زا بودن تمام متغیرها ارتباطات متقابل آن‌ها توسط سیستم معادلات همزمان صورت می‌گیرد . البته می‌توان متغیرهایی برون‌زایی مثل جمله ثابت و روند زمانی یا متغیرهای موهومی و یا متغیرهای سیاستی را معرفی کرد.
به منظور تخمین مدل‌های VAR ابتدا باید ایستایی متغیرها بررسی و تعداد وقفه‌های بهینه مدل نیز تعیین شود. در خصوص اهمیت ایستایی متغیرها می‌توان گفت که اگر متغیرها ایستا باشند، در آن صورت استفاده از یک مدل VAR ساده مناسب خواهد بود. ولی اگر متغیرها غیر ایستا باشند، ممکن است مشکل رگرسیون ساختگی پیش بیاید که بیانگر آن است که رابطه بین متغیرها ناشی از وجود داشتن متغیر زمان است، نه به واسطه ارتباط حقیقی آن‌ها. در این شرایط باید از یک مدل VAR نامقید با متغیرهای تفاضل‌گیری شده استفاده کرد که در این صورت، اطلاعات بلندمدت بین متغیرهای مدل از بین می‌رود و باعث کاهش کارایی تحقیق با نمونه‌های محدود می‌شود. اما در صورتی که متغیرها هم‌انباشته باشند، چنین مشکلی پیش نخواهد آمد. هم‌انباشتگی بدین معناست که علی‌رغم این‌که سری‌های زمانی به تنهایی غیرایستا هستند، ولی ترکیب خطی آن‌ها می‌تواند ساکن باشد و یک رابطه تعادلی بلندمدت بین آن‌ها وجود دارد.
معمولاً آن‌چه که به عنوان مدل‌های VAR معروف شده است، فرم استاندارد (حل شده) VAR است که طبق آن، مقادیر جاری یک متغیر بر حسب مقادیر گذشاه‌ی آن متغیر و سایر متغیرها نوشته می‌شود:

۳-۱

که چون دارای p وقفه است، آن را در اصطلاح الگوی VAR از مرتبه p می‌نامند و به صورت VAR(p) نمایش می‌دهند. که در آن برداری با ابعاد (k×۱) شامل متغیرهای درون‌زای الگو، بردار (k×۱) شامل مقادیر ثابت، ماتریسی (k×k) شامل ضرایب وقفه‌های متغیرهای الگو و در نهایت برداری (k×۱) شامل جملات اخلال است.
روش خود رگرسیون برداری (VAR)، نسبت به سایر روش‌های ممکن دارای ویژگی‌هایی‌ است که استفاده از آن را توجیه‌پذیر می‌سازد. در این روش نیازی‌ به‌ نگرانی‌ درباره‌ تعیین‌ درون‌زا و برون‌زا بودن‌ متغیّرها نیست‌، زیرا تمامی‌ متغیّرها در این مدل‌ درون‌زا هستند. چنین مدل‌هایی به سادگی ساخته شده و در استفاده از آن‌ها نیازی به اطلاعات قبلی در خصوص روابط علّی میان متغیرها وجود ندارد، این رهیافت برای اقتصاد کلان کشورهای جهان سوم که فاقد نظریه‌های اقتصادی منسجم می‌باشند بسیار مفید است و به این وسیله می‌توان متغیرهای کلیدی را در آن اقتصاد خاص، شناخته و نظریه به دست آمده در مورد آن اقتصاد را توسعه داد. بنابراین، این مدل در مواردی که تئوری اقتصادی توضیح کاملی از مدل ندهد یا مدل بسیار پیچیده باشد یا توافقی بر تئوری درست، نباشد، استفاده می‌شود. به علاوه در بسیاری از موارد که پیش‌بینی یک سری زمانی با بهره گرفتن از مدل ساختاری غیرممکن یا دشوار است، الگوهای خودتوضیح برداری با بهره گرفتن از ساختار پویای داده‌ها، در تجزیه و تحلیل روابط پویای متغیرها نتایج بهتری ارائه می‌دهند. کاربرد مفید دیگر سیستم‌های خودرگرسیون برداری مطالعه زمان‌بندی شوک‌های اقتصادی است. اگر سیستم، نمایش واقعی اقتصاد باشد می‌توان دریافت که شوک‌های وارده بر اقتصاد در چه مدت زمانی به طول می‌آنجامد. حداکثر آثار آن‌ها در چه دوره زمانی پس از وقوع شوک حاصل می‌گردد. مطالعه این شوک‌ها و این زمان‌بندی آن‌ها روشی برای شناسایی پویایی اقتصاد است، زیرا در هر اقتصاد متناسب با خصوصیات خاص آن، شوک‌های یکسان آثار متفاوتی بر جا می‌گذارند و مطالعه شوک‌ها و دوره‌های زمانی متتناظر با آن‌ها می‌تواند سیاست‌گذاران را در طریق اثرگذاری بر کل سیستم اقتصادی یاری دهد. تجزیه واریانس متغیرهای اقتصادی طی زمان نیز از مزایای دیگر این روش است که نشان می‌دهد هر متغیر کلیدی اقتصاد تا چه حد در تغییرات متغیر دیگر سهیم است (شیرین‌بخش، ۱۳۸۴ و نوفرستی، ۱۳۷۸). با وجود مزیت‌های مطرح شده الگوی VAR معایبی نیز دارد. این الگو بر خلاف معادلات ساختاری، فاقد مبانی نظری اقتصادی است. یکی دیگر از مشکلات این الگوها حساسیت تعیین تعداد وقفه متغیر در الگوست که نتایج را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌بایست به درستی و با دقت صورت گیرد. مسئله اساسی دیگر زیاد بودن تعداد پارامترهاست که در این صورت اگر تعداد مشاهدات زیاد نباشد درجه آزادی کاهش می‌یابد.
آزمون ریشه واحد فصلی
به منظور برآورد الگو خودتوضیح برداری، در گام نخست باید ایستایی سری زمانی را مورد بررسی قرار داد. ایستایی به مفهوم ثابت بودن مقادیر میانگین، واریانس و خودهمبستگی سری زمانی در طول زمان است. به منظور آزمون ایستایی سری زمانی، وجود یا عدم وجود ریشه واحد بررسی می‌شود. به طور معمول در روش‌های سنتی مدل سازی پدیده‌های فصلی در ادبیات سری‌های زمانی، نوسان‌های فصلی به عنوان یک پدیده مزاحم که دیگر اجزای سری زمانی را مبهم و نامفهوم می‌سازد، تلقی شده و حذف مؤلفه فصلی از سری زمانی با بهره گرفتن از روش‌های تعدیل فصلی صورت می‌گرفته است. در سال‌های اخیر نظریه‌های جدیدی مطرح شده که نشان می‌دهند، این مؤلفه نه تنها یک پدیده مزاحم نیست بلکه یک بخش درونی داده‌های اقتصادی است و نبایستی در تجزیه و تحلیل سری‌های زمانی نادیده گرفته شود. لذا پیشنهاد می‌شود پیش از مدل‌سازی داده‌های سری زمانی فصلی، ماهیت مؤلفه فصلی با بهره گرفتن از آزمون‌های ریشه واحد فصلی شناسایی گردد. داده‌های فصلی ممکن است علاوه بر ریشه واحد معمولی (غیرفصلی) ممکن است دارای ریشه واحد فصلی نیز باشند. به منظور انجام آزمون ایستایی برای سری زمانی دارای رفتار فصلی و غیرفصلی، آزمون مورد استفاده باید در بردارنده اجزاء فصلی و غیرفصلی باشند.
تشخیص ریشه‌های واحد، ابتدا در داده‌های سالانه (یا به اصطلاح در داده‌های با فراوانی صفر) با آزمون‌های ریشه‌ واحد دیکی و فولر (١٩٧٩) و آزمون دیکی فولر تعمیم‌یافته (ADF) شروع شد. بسط و گسترش روش‌شناسی به‌دست آمده برای ملاحظه‌ی تناوب‌های فصلی در دو مرحله اتفاق افتاده است. نخست، محققان کاربرد این روش را برای داده‌های فصلی (سه ماهه) یعنی سه تناوب اضافی دیگر را بررسی کردند. سپس، داده‌های فصلی (ماهیانه) که دارای یازده تناوب فصلی اضافه بر ریشه واحد مرسوم است را مورد ملاحظه قرار دادند. هیلبرگ و همکاران^[۶۷] در سال ۱۹۹۰ آزمون آماری‌ای را با بسط معادله تعمیم یافته دیکی و فولر پیشنهاد کردند که برای نخستین بار از آن برای داده‌های فصلی سه ماهه استفاده شد. این آزمون می‌توانست ریشه‌های واحد فصلی و غیر فصلی را به طور جداگانه در فراوانی های مختلف به صورت زیر تعیین کند.
اگر دارای ریشه واحد فصلی باشد آنگاه از یک فرایند گام تصادفی تبعیت خواهد کرد. برای بررسی ریشه واحد سری‌های زمانی از فرایند AR(1) استفاده می‌شود. در اینجا نیز برای آزمون ریشه واحد از یک فرایند AR فصلی استفاده می‌شود که عبارت است از (برای سادگی به جای از استفاده شده است):

۳-۲

اما را می‌توان به صورت زیر نوشت:

حدود پیش بینی شده در رقابت^[۲۲۶]
۲) حدود واقعی در رقابت^[۲۲۷]
او می­گوید برای این که یک شرکت به مزیّت رقابتی دست یابد، حدود پیش بینی شده در رقابت باید وجود داشته باشند. وی این مفهوم را بدین صورت تعریف می کند: پیش از این که هر شرکتی یک جایگاه منابع برتر ایجاد کند، باید یک رقابت محدود وجود داشته باشد. بعنوان مثال، اگر دو یا چند شرکت رقیب در یک صنعت قبل از کسب یک منبع بدانند آن منبع به آن ها یک جایگاه منابع بی­رقیب در برابر رقبای فعلی و آتی خواهد داد، آن شرکت­ها برای بدست آوردن آن منبع رقابت خواهند کرد به طوری که هر بازده پیش بینی شده­ای بی چون و چرا خواهد بود. روملت^[۲۲۸] در سال ۱۹۸۷ می­گوید که اگر هیچ تفاوتی بین ارزش (ارزش واقعی) یک ریسک و هزینه­هایش (هزینه­ های پیش بینی شده) وجود نداشته باشد، منافع صفر خواهد بود. به عبارت دیگر، منابع باید برای ایجاد منافع، پایین تر از ارزش فعلی خالص تنزیل شده­شان جذب شوند در غیر این صورت منافع آتی بطور کامل جذب قیمت پرداخت شده برای منابع خواهند شد. ( p304، ۲۰۰۳، Foss)

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

برای این که یک شرکت منافع اقتصادی­اش را حفظ کند، حدود واقعی در رقابت باید وجود داشته باشند. حدود واقعی در رقابت نیروهایی هستند که رقابت را محدود کرده و منافعی را پس از این که شرکت به مزیّت رقابتی رسید عاید شرکت می­ کند. پتراف می­گوید که توانایی حفظ منافع کاهش می­یابد وقتی که رقابت عرضه منابع کمیاب را افزایش می­دهد. هم چنین، رقابت ممکن است توانایی انحصارگر را برای محدود کردن خروجی از طریق افزایش حساسیت منحنی تقاضا، تحلیل برد. اگرچه، پتراف هم مثل بارنی می­گوید که از چشم انداز منابع، دو عامل حیاتی هستند که رقابت واقعی را محدود می­ کنند:
قابلیت تقلید ناقص
غیر قابل جایگزین بودن
استفاده بهره­ور از منابعی که هستند…
– با ارزش
– کمیاب
– اختصاصی
مزیّت رقابتی کوتاه مدت
پایدار می­ماند در طول زمان به خاطر ویژگیهای…
– قابلیت تقلید
– جایگزین پذیر بودن
– قابلیت انتقال
زمان
مرحله مزیّت رقابتی
مرحله پایداری
منجر میشود به
که
حدود پیش بینی شده در رقابت
حدود واقعی در رقابت
جایگزین پذیر بودن پایین
قابلیت انتقال پایین
قابلیت تقلید پایین
ارزش
کمیابی
حفظ می کند
حفظ می کند
شکل ۲-۲۰) رویکرد مبتنی بر منابع در گذر زمان(p125،۲۰۰۴، Wade & Hulland)
وضعیت­ها و فرضیه ها ذکر شده در بالا، هسته اصلی رویکرد مبتنی بر منابع را تشکیل می­ دهند که در شکل (۲-۲۰) به آن ها اشاره شده است. بر خلاف IO که ساختار صنعت را تعیین کننده اصلی عملکرد شرکت می­داند، شکل زیر این منطق را نشان می­دهد که منابع داخلی و ویژه شرکت (حلقه داخلی) مزیّت­های شرکت را تعیین کرده و بنابراین موفقیت شرکت در بازار (حلقه خارجی) را تضمین می­ کند. ( p125،۲۰۰۴، Wade & Hulland)
محیط خارجی
شرکتهای رقیب
حدود پیش بینی شده در رقابت
مزیّت شرکت
عملکرد شرکت
رقبای بالقوه
رقبای بالقوه
حدود واقعی در رقابت
(غیرقابل تقلید بودن)
منابع شرکت
(نادر و باارزش)
دارایی مالی
دارایی فیزیکی
دارایی ناملموس
قابلیت‌ها
بازار محصول
حدود واقعی در رقابت
(غیرقابل جایگزینی)
شکل ۲-۲۱) مدل از درون به بیرون RBV(p63،۲۰۰۴،Galbreath)
رویکرد RBV می­گوید(p63،۲۰۰۴،Galbreath):
هدف اصلی شرکت کسب مزیّت رقابتی است که عملکرد بالاتر از میانگین را به شرکت ارزانی بدارد .
تفاوت­های سیتماتیک در بین شرکت­ها در این مقوله که آن ها چه طور منابع موردنیاز برای اجرای استراتژی­ها را کنترل می کنند، وجود دارد .
این تفاوت­ها می ­تواند در طول زمان حفظ شود.
این تفاوت­ها محیطی را شکل می­دهد که منابع نمی ­توانند بدون هزینه از شرکتی به شرکتی دیگر منتقل شوند .
تفاوت­ها در منافع حاصل از منابع، تفاوت در عملکردها را توضیح می دهد.
در جستجو برای کسب چنین منابعی، باید بیشتر به دنبال منابع ناملموس بود تا منابع ملموس.