تعداد سهام کل صندوق
ارزش تاریخی هر سهم
اندازه صندوق­های (کوچک ­و ­بزرگ­)
در این تحقیق شاخصی که جهت تعیین اندازه صندوق استفاده می­ شود­، ارزش استاندارد شده بازار حقوق صاحبان سهام صندوق­ها می­باشد­. در این تحقیق صندوق­ها را با توجه به ارزش استاندارد شده بازار حقوق صاحبان سهام صندوق­ها به ترتیب صعودی مرتب می­کنیم. صندوق­هایی که در ۵۰% اول قرار می­گیرند صندوق­های بزرگ و صندوق­هایی که در ۵۰% دوم قرار می­گیرند صندوق های کوچک هستند.
ارزش بازار حقوق صاحبان سهام
رونق و رکود بازار­: در این تحقیق برای رونق بازار ماه­هایی در نظر گرفته می­شوند که شاخص کل در آخرین روز معاملاتی نسبت به شاخص کل در آخرین روز معاملاتی ماه قبل روند افزایشی داشته است­. برای رکود بازار ماه­هایی در نظر گرفته می­شوند که شاخص کل در آخرین روز معاملاتی نسبت به شاخص کل در آخرین روز معاملاتی قبل روند کاهشی داشته است­.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

رونق / رکود = R
= شاخص کل در آخرین روز معاملاتی
= شاخص کل در آخرین روز معاملاتی قبل

۸-۳ روش تجزیه وتحلیل داده ها

تجزیه و تحلیل به عنوان فرایندی از روش علمی، یکی از پایه‌های اساسی هر تحقیق است. به طور کلی، تجزیه و تحلیل عبارت از روشی است که از طریق آن کل فرایند تحقیق به سوی یک نتیجه هدایت می‌شود. برای این منظور از فنون آماری توصیفی و استنباطی استفاده شده است. با بهره گرفتن از این آمار توصیفی شاخص‌های آماری اطلاعات گرد آوری شده، محاسبه وبا استفاده از ابزار‌های نمودار جدولی و نمودار گرافیکی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. از فنون استنباطی نیز برای آزمون فرضیه ها و رسیدن به پاسخ سوالات بر اساس احتمال استفاده شده است.
تجزیه وتحلیل داده‌های این تحقیق و آزمون فرضیات آن توسط نرم افزار Excel و ۲۲SPSS انجام شده است. به این ترتیب که اطلاعات فراهم شده توسط پایگاه های اطلاعاتی ابتدا در نرم افزار Excel دسته بندی و مرتب سازی شده است و سپس به نرم افزار۲۲ SPSS منتقل گردیده تا آزمون های آماری مورد نظر بر روی آنها انجام شود.
آزمون‌های مورد استفاده در این تحقیق عبارت است از
آزمون کلموگروف اسمیرنوف جهت برسی نرمالیتی داده ها
از جمله پیش فرض اساسی در استفاده از رگرسیون خطی مرکب و ANOVA نرمال بودن متغیرهاست. بدین منظور از آزمون ناپارامتریک کلموگروف- اسمیرونوف استفاده شده است.
آزمون T دو گروه وابسته جهت مقایسه رفتار توده وار بین گروه‌های مختلف
در این پژوهش با توجه به دو متغیر بودن فرضیه و نوع همبستگی آن از ضریب همبستگی و نیز از آزمون t دو گروه وابسته در سطح اطمینان ۹۵ درصد (سطح خطا ۵ درصد) به منظور آزمون معنی دار بودن رابطه همبستگی بین دو متغیر استفاده شده است.

۹-۳ روش های آماری

الف-روش های توصیفی
در این قسمت بعد از اینکه اطلاعات دسته بندی و تلخیص شد مشخصه هایی از جمله کمترین ، بیشترین، میانگین ، میانه، انحراف معیار، چولگی و کشیدگی، متغییرها محاسبه می شود
ب-روش های تحلیلی
۱- آزمون کلموگروف- اسمیرونوف
برای انتخاب نوع آزمون نیاز به بررسی نرمال بودن یا نبودن متغیرها داریم بنابراین ابتدا فرض نرمال بودن داده ها بررسی می شود در ابتدا معلوم می شود که متغیرها(وابسته) نرمال هستند یا خیر. برای حصول اطمینان از نرمال بودن متغیرها و باقیمانده ها از آزمون کولموگروف- اسمیرنف^[۹۱] استفاده می شود.
فرض صفر و فرض مقابل در این آزمون به صورت زیر نوشته می‌شود.
آماره این آزمون بصورت زیر می باشد:

در این رابطه توزیع تجمعی نظری تابع مورد آزمون است که باید پیوسته و کاملا معین باشد. اگرمقدار احتمال مربوط به این آزمون بزرگتر از۰۵/۰ باشد، با اطمینان ۹۵% میتوان نرمال بودن توزیع متغیرها و باقیمانده ها را مورد تایید قرار داد.
۲- تعیین سطح زیر منحنی:
که حسب مورد آزمون t استفاده می­گردد، با توجه به دو متغیر بودن فرضیه و نوع همبستگی آن از ضریب همبستگی و نیز از آزمون t دو گروه وابسته در سطح اطمینان ۹۵ درصد (سطح خطا ۵ درصد) به منظور آزمون معنی دار بودن رابطه همبستگی بین دو متغیر استفاده شده است.
۳ ـ به طور معمول دو نوع ریسک یا خطا وجود دارد:
خطای نوع اول (ریسک α ): که در این خطا ما به اشتباه فرض H₀ رد می­کنیم در حالی که بایستی فرضیه H _۰ پذیرفته می­ شود.
خطای نوع دوم (ریسکβ ) در این خطا نیز فرضیه H _۱ غلط می­باشد و بایستی رد شود، در حالی که به اشتباه پذیرفته می­ شود.
به طور معمول دو نوع a با مقادیر ۵ % = α و ۱% = α برگزیده می­گردد و با توجه به دو دامنه بودن توزیع­ها، به طور معمول از برای آزمودن استفاده می­ شود به طوری که می­باشد که در این پژوهش سطح خطا (α) ، ۵% در نظر گرفته شده است و درجه آزادی به صورت n -2= df محاسبه می­گردد جدول این آزمون به صورت زیر می­باشد:
۴- تعریف و محاسبه آماره آزمون
آماره آزمون اگر از نوع باشد به صورت زیر تعریف خواهد شد:
۵ ـ تصمیم ­گیری
اگر t محاسبه شده در ناحیه H 1 دنباله سمت راست یا چپ قرار گیرد نظر به برگزیدن ۵% = a با اطمینان ۹۵% می­توان پذیرفت که بین دو متغیر x و y ارتباط معنی­دار و در صورتی که در ناحیه H 0 قرار گیرد می­توان گفت که رابطه معنی­داری بین x و y وجود ندارد.
مسئله­ای که بیشتر پژوهشگران در برنامه­ ریزی هر پژوهش، با آن مواجه ­اند اندازه یا حجم لازم برای نمونه است. قانون کلی در این مورد، بزرگترین اندازه ممکن را تصویب می­ کند. هدف از مطالعه نمونه کسب اطلاع در مورد جامعه است که نمونه از آن انتخاب شده است. بنابراین هر چه نمونه با حجم بزرگتری انتخاب شود، بین شاخص­ های آماری، ارتباط نزدیکی وجود دارد. با نمونه بزرگ، پژوهشگر، کمتر فرض صفر را در شرایطی که درست نیست، می­پذیرد.
۱۰-۳ خلاصه فصل
در این فصل ابتدا فرضیه ­های تحقیق،دوره ی زمانی تحقیق،جامعه مورد مطالعه و چگونگی جمع آوری اطلاعات تشریح گردید.در ادامه آزمون های آماری لازم جهت آزمون فرضیات تحقیق نیز بیان شد. در فصل بعد به بیان یافته های تحقیق و تحلیل آنها پرداخته خواهد شد.
فصل چهارم
تجزیه وتحلیل داده ها
۱-۴ مقدمه
در فصل سوم، روش تحقیق، نحوه جمع­آوری داده ­ها و روش آزمون فرضیه ­ها بیان شد. در این فصل با بهره­ گیری از تکنیک­های آماری مناسبی که با روش تحقیق، نوع متغیرها و … سازگاری دارند، داده ­های جمع­آوری­ شده دسته­بندی، تجزیه و تحلیل و درنهایت فرضیه ­های تحقیق مورد آزمون قرار می­گیرد. در این فرایند داده ­ها هم از لحاظ مفهومی و هم از جنبه تجربی پالایش می­شوند و نقش تکنیک­های گوناگون آماری در استنتاج و تعمیم نتایج زیر بررسی شده ­اند.
تجزیه و تحلیل داده‌ها برای بررسی صحت و درستی فرضیه برای هر نوع تحقیق از اهمیت خاصی برخوردار است. امروزه در بیشتر تحقیقاتی که متکی بر اطلاعات جمع‌ آوری شده از موضوع مورد تحقیق می‌باشد؛ تجزیه و تحلیل اطلاعات از اصلی‌ترین و مهمترین بخشهای تحقیق محسوب می شود. داده‌های خام با بهره گرفتن از نرم‌افزار آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند و پس از پردازش به شکل اطلاعات در اختیار استفاده کنندگان قرار می‌گیرند.
۲-۴ آمارتوصیفی
درجدول‌ ۴-۱ آمار توصیفی مربوط به متغیرهای تحقیق به ترتیب بصورت کلی و به تفکیک آورده شده است. آماره های توصیفی شامل میانگین، انحراف استاندارد، مقادیر مینیمم و ماکزیمم، چولگی و کشیدگی و… می باشد.

از میان گزینه‏های کیفیت خدمت‏دهی مختلفی که وجود دارد یکی باید برای هر مرکز توزیع انتخاب شود. در حقیقت هر گزینه، شامل مقادیر متفاوتی در کیفیت اجزاء مختلف خدمت‏دهی می‏باشد. هر چه میزان کیفیت اجزاء مختلف خدمت‏دهی بیشتر باشد هزینه‏ی آن گزینه بیشتر خواهد بود. همچنین هزینه‏ی یک کیفیت خدمت‏دهی مشخص برای مراکز توزیع مختلف متفاوت می‏باشد. مدت‌زمان تحویل نیز تابعی از فاصله می‏باشد. در این صورت رضایت مشتری k درصورتی‌که در یک دوره‏ی خاص، تقاضای خود را به‌طور کامل از مرکز توزیع j (که دارای کیفیت خدمت‏دهیa می‏باشد)دریافت کند(کیفیت مرکز توزیع j برای مشتری k ) به فرم زیر فرموله می‌شود.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

معادله ‏۳‑۲۲

مانند رضایت کارخانه از تأمین‏کننده، اگر یک مشتری در یک دوره تقاضای خود را میان مراکز توزیع گوناگون پخش نماید رابطه‏ی(۳-۲۲) در نسبت تقاضای برآورده شده از مرکز توزیع ضرب می‏گردد. در این صورت رضایت مشتری در هر دوره از مراکز توزیعی که کالا دریافت می‏نماید به نسبتی که تقاضای خود را از آن مرکز توزیع برآورده نماید قابل‌محاسبه می‏باشد. بنابراین مجموع رضایت مشتریان از مراکز توزیع در کلیه‏ی پریودها با مجموع کیفیت مراکز توزیع برابر است با:

معادله ‏۳‑۲۳

کیفیت محصولات تولیدی
کیفیت محصولات تولیدی برابر است با درصد محصولات سالم که برابر است با کسر درصد محصولات معیوب کسر شده از صد در صد.

معادله ‏۳‑۲۴

به علت اینکه کیفیت تأمین ‏کنندگان و کیفیت مراکز توزیع دارای یک ساختار واحد بوده (کیفیت مواد/ خدمات تقسیم‌بر مدت‌زمان) و از طرف دیگر، کیفیت محصولات تولیدی دارای واحد یکسانی با آن‌ها نبوده، ضریب تصحیحی برای هرکدام از آن‌ها در نظر گرفته‌شده است تا اولاً ازنظر مقدار، این اعداد با یکدیگر در یک‌میزان باشد و ثانیاً ازنظر واحد (یکا) با یکدیگر هم واحد شود.
دو مجموع ؛هدف زنجیره‌ی تأمین، حداکثر نمودن مجموع کیفیت کل زنجیره‌ی تأمین در کلیه‏ی پریودها می‏باشد که با ضرب هرکدام در ضرب تصحیح مربوطه برابر است با :

معادله ‏۳‑۲۵

محدودیت‌ها
در هر پریود زمانی تقاضای هر مشتری باید از میان مجموع کالاهایی که از مراکز توزیع دریافت می‏کند برآورده شود:

معادله ‏۳‑۲۶

موفقیت خیلی از سازمان‌های خصوصی، دولتی و نظامی به توانایی آن‌ها در ارائه خروجی‌های مصوب وابسته است. ارائه محصولات بهتـــر در یک طیف وسیع و با هزینه‌ای پایین و انجام سریع آن، ارائه مطلوب این خروجی‌ها (هزینه، کیفیت، عملکرد، تحویل، انعطاف و نوآوری) به توانایی سازمان در اداره جریان مواد، اطلاعات و پول درون و بیرون سازمان وابسته است. این جریان به‌عنوان زنجیره تأمین شناخته‌شده است. به دلیل اینکه زنجیره‌های تأمین ممکن است طولانی و پیچیده و شامل تعداد زیادی شرکا تجاری باشد، مشکلاتی طی آن پیش می‌آید. این مشکلات درصورتی‌که تأخیر در حل به نارضایتی مشتریان و از دست دادن فروش منجر شود و هزینه‏ های بالایی را برای رفع متحمل سازمان می‌کند. در سال‌های اخیر با افزایش پیچیدگی و گسترش زنجیره‌های تأمین، مدیریت این زنجیره‌ها با عدم قطعیت‌های فراوانی (ناشی از عدم اطمینان به حلقه‌های زنجیره ) مواجه گشته و مجبور به ریسک شده است . نهایتاً اینکه بدون افزایش اطمینان و اعتماد مابین اعضاء نیل به مدیریت موفق و مطمئن زنجیره تأمین امکان‌پذیر نمی‌باشد .

طالب در حدود یک سال یعنی از سال ۱۰۲۰ هجری قمری تا سال ۱۰۲۱ هجری قمری که سال مرگ میرزا غازی است در دربار وی اقامت داشت و مورد توجه خاص او بود.
طالب پس از مرگ میرزاغازی به آگره بازگشت و درین سفر بود که در اگره با مؤلف میخانه آشنا شد.
طالب در آگره چون تلاش خود را برای راه یافتن به دربار بیهوده دید، دست به دامان بزرگان و معاریف آن شهر زد و توصیه‌ای برای چین قلیچ خان حاکم پیشاور گرفت و به مرکز حکومت او عزیمت کرد.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

از بخت بد طالب، چین قلی چخان دچار اختلاف خانوادگی و دسیسه نزدیکانش شد و از کار برکنار گردید و با پریشان روزگاری درگذشت و بار دیگر آوارگی طالب آغاز شد و به ناچار به آگره بازگشت و با شرکت در مجامع ادبی آن شهر مورد توجه یکی از بزرگان ایرانی دربار جهانگیر یعنی دیانت خان قرار گرفت.
«دیانت خان پس از آشنایی با طالب و پی بردن به قدرت او در سخن آفرینی علاقه زایدالوصفی به وی پیدا کرد و او را همراه خویش به مجالس بزرگان پایتخت برد. بزودی اشعار طالب مورد قبول عامه قرار گرفت و شهرت طالب بجائی رسید که شاه جهانگیر مایل به دیدار او شد و به دستور شاه دیانت خان طالب را بهمرا ه خویش به دربار شاهی برد ».(گودرزی، ۱۳۵۴: ۵۷-۴۶).
پس از این همه دربدریها، متأسفانه دوران کامیابی‌های طالب، چندان نپایید؛ و شاعری با ذوق که به سبب استفاده‌ی زیاد از مفرحی افیونی، دچار اختلال گونهیی در حواس شده بود، به سال ۱۰۳۶ ه در پیرامون ۴۹ سالگی، زندگی را بدرود گفت، در حالیکه ورد زبان او، این سروده‌اش بود:

«من کیستم؟ از هربن مو چشمه‌ی دردی
طالب، من و مجنون ز یکی سلسله بودیم

بنشسته کف خاکی و برخاسته گردی
من بیهده گویی شدم، او بیهده گردی»
(دلیری مالوانی، ۱۳۸۱: ۱۶۳).

«به طور کلی دوران زندگی طالب را به چهار بخش می‌توان تقسیم کرد:
۱-دوران اقامت در مازندران از بدو تولد یعنی سال ۹۹۴ هجری قمری تا سال ۱۰۱۰ هجری قمری.
۲-دوران اقامت در سایر شهرهای ایران ۱۰۱۰ تا ۱۰۱۶ هجری قمری
۳-عزیمت به هندوستان و اقامت در شهرهای مختلف هند ۱۰۱۶ تا ۱۰۲۸.
۴-دوره ملک الشعرائی ۱۰۲۸ تا ۱۰۳۶ که سال مرگ اوست». (گودرزی، ۱۳۵۴: ۴۴-۳۵).
۳-۲-۲ سبک شعری طالب آملی
طالب یکی از تواناترین شاعران سبک هندی است. چه سخنوری چون صائب تبریزی عظمت مقام او را تصدیق کرده و گفته است:

به طرز تازه قلم یاد می‌کنم

صائب که جای طالب آمل در اصفهان پیداست
(کلیات صائب،۱۳۳۶: ۱۸۴)

طالب در موارد فراوان از تأثیر پذیرفتن سعدی و حافظ شیراز برکنار مانده و از این که شاعر مکتب آنان بوده است می‌گوید.

ز شاگردان «سعدی» می شمارم خویش را اما

به جان در احترام «حافظ» شیراز می‌کوشم
(دیوان، ۷۷۳)

«اشعار طالب پخته و لطیف و نمودار ذوق و قریحه‌ی فراوان و تازه جویی و نوخواهی اوست. او در کار تصویرگری یکی از شاعران مضمون آفرین ادب پارسی به شمار می‌رود. صفت ممتازی که شبلی نعمانی در شاعری طالب ذکر می‌کند عبارت از ندرت تشبیه و لطف استعاره». (شبلی نعمانی، ۱۳۶۳: ۱۵۶) است.
در دوره‌ای که طالب می‌زیسته فرهنگ اسلامی در گسترده‌ترین دوره خویش بوده است و برداشت شاعر از قصص اسلامی و سامی در بسیاری از تصاویر شعر او پیداست.
در عناصر صور خیال او اگرچه معانی مشترک به چشم می‌خورد ولیکن هر یک اذان‌ها از ارزش هنری خاصی برخوردار است.
«گذشته از نفوذ عناصر فرهنگ اسلامی و سامی که در شعر او فراوان دیده می‌شود طالب با عنصر فرهنگ ایرانی» (شفیعی‌کدکنی، ۱۳۴۹: ۴۸۶) نیز معانی گونه گون برانگیخته است. مانند زال، تهمتن، کاووس، شیرین، فرهاد، پرویز و نظایر این عناصر که با هر یک مضمونی تازه ساخته و پرداخته است.
اصولاً تصاویری را که طالب ارائه می‌دهد، از نوع تصاویری است که از نقطه‌ی دید پیشینیان و از کتب و دواوین بازمانده‌ی ایشان فراهم شده است و این تصویرها از نمادهای قراردادی است که در نزد شاعران گذشته معمول بوده است ولیکن طالب در موارد فراوان با دیدی تازه بدان‌ها نگریسته است «در شعر طالب نفوذ زندگی اشرافی کمتر فرصت خودنمایی یافته است و با همه‌ی اینکه تربیت ذهنی او در دستگاه پادشاهان گورکانی شکل گرفته گاهی از شکوه و جلال کاخ‌های سلاطین هند تبری می‌جوید و بر پایه‌ی درویشی خود می‌ایستد» (کی‌منش، ۱۳۷۵: ۱۱۵-۱۰۲).

فرضیات فرعی تحقیق حاضر را نیز می‌توان به صورت زیر بیان کرد:
ناسیونالیسم در غرب، در بستر دنیای مدرن شکل گرفته است و اگر در مورد ناسیونالیسم نقطه‌ای وجود داشته باشد که بر سر آن توافق باشد این است که اصطلاح ناسیونالیسم پدیده‌ای کاملاً مدرن است.
دومین فرضیه‌ی فرعی این تحقیق عبارت است از اینکه:
تکوین گفتمان ناسیونالیسم تجددخواه در عصر رضاشاه از یک سو حاصل تحولات داخلی کشور و از سوئی دیگر تأثیر تحول در گفتمان ناسیونالیستی در غرب (در کشورهائی چون ایتالیا و آلمان بود)
متغیرها (مستقل – وابسته – واسطه)
همانطور که گفته شد چارچوب نظری که ما برای تحقیق خود برگزیده‌ایم – روش تحلیل گفتمان است و این روش در دهه‌ های اخیر و به دلایل متعدد، برای تحلیل پدیده‌های سیاسی بسیار کاربرد پیدا کرده است. یکی از دلایلی که در دهه‌ های اخیر روش تحلیل گفتمان به فور به کار می‌رود نارضایتی از پوزیتیویسم است و اصولاً نارضایتی از روش‌های تحلیلی پوزیتیویستی نقش اساسی در مطرح شدن روش‌های تحلیل کیفی داشته است. ولی با این حال اگر بخواهیم برای تحقیق حاضر متغیرهائی در نظر بگیریم باید آنها را این طور بیان کرد:
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

– متغیر مستقل: رویاروئی ایرانیان با دنیای مدرن
– متغیر واسطه: انحطاط و شکست‌های ایران در قرن ۱۹
– متغیر وابسته: شکل‌گیری گفتمان ناسیونالیستی در ایران
تعریف مفاهیم پژوهش
اگر چه کلیه‌ی مفاهیم و الفاظ در حوزه علوم انسانی از حیث معناشناسی دارای نوعی ابهام و پیچیدگی می‌باشند که کار درک و کاربرد آنها را مشکل می‌سازد، اما این موضوع در ارتباط با واژگان محوری و حساسی چون ناسیونالیسم و گفتمان از اهمیت دو چندانی برخوردار است. از میان مفاهیم پژوهش، ما مفاهیم گفتمان، ناسیونالیسم و منازعات گفتمانی را تعریف می‌کنیم:
گفتمان
همانطور که در بالا نیز اشاره شد، مفهوم گفتمان مفهوم پیچیده‌ای است و تعریف واحدی از آن وجود ندارد، به هر جهت چون چارچوب نظری تحقیق ما نظریه‌ی گفتمان لاکلاوموف است. ما سعی می‌کنیم با توضیحاتی که در زیر می‌آوریم منظور آنها را از این واژه روشن‌تر نمائیم. ولی قابل ذکر است که شرح و تفسیر معنا و مفهوم این نظریه در فصل مباحث نظری تحقیق آورده خواهد شد.
«برداشتی که لاکلاوموف از گفتمان دارند مؤید شخصیت رابطه‌ای هویت است. معنای اجتماعی کلمات، گفتارها، اعمال و نهادها را با توجه به بافت کلی که این‌ها، خود بخشی از آن هستند می‌توان فهمید. هر معنائی را تنها با توجه به عمل کلی‌ای که در حال وقوع است و هر عملی را با توجه به گفتمان خاصی که آن عمل در آن قرار دارد باید شناخت» (هوارث، ۱۳۷۷: ۱۶۷)
در واقع گفتمان پیکره نظام‌مندی است که از مفصل‌بندی عناصر و مفاهیم مرتبط حاصل می‌شود و مجموعه‌ای از واژگان را دربرمی‌گیرد که به گونه‌ای معنادار با هم مرتبط‌اند، به عبارت دیگر، گفتمان‌ها مفصل‌بندی مجموعه‌ای منسجم از افراد، مفاهیم و واژگان هستند که حول یک دال برتر قرار گرفته و به زندگی انسان معنا می‌بخشند (خلجی، ۱۳۸۶: ۵۴)
هم چنین از دید لاکلاوموف می‌‌توان گفتمان را این گونه نیز تعریف کرد:
«کلیت ساختاردهی شده که از عمل مفصل‌بندی حاصل می‌شود، گفتمان نام دارد. گفتمان‌ها در واقع منظومه‌های معانی هستند که در آنها،‌ نشانه‌ها با توجه به تمایزی که با یکدیگر دارند، هویت و معنا می‌یابند. گفتمان‌ها، تصور و فهم ما از واقعیت و جهان را شکل می‌دهند. بنابراین معنا و فهم انسان، همواره گفتمانی و لذا نسبی است» (Howarth, 2000:101-102)
همانطور که قبلاً اشاره شد، در مورد معنای مفهوم گفتمان، سیر تحول این مفهوم، نظریه‌ی گفتمان و در نهایت نظریه‌ی گفتمان لاکلاوموف به طور کامل در فصل مباحث نظری بحث خواهد شد در اینجا ضمن آوردن مطالبی در مورد گفتمان،‌ تا حدودی ذهن خواننده را با این مفهوم آشنا کردیم و برای درک دقیق‌تر این مفهوم او را به بخش مباحث نظری تحقیق ارجاع می دهیم.
ناسیونالیسم
در اینجا مفهوم دیگری که باید به تعریف آن بپردازیم، مفهوم ناسیونالیسم است. در مورد ناسیونالیسم هم مانند سایر مفاهیم و اصطلاحات علوم اجتماعی ما با مسئله‌ی ابهام در تعریف روبه‌رو هستیم و از این مفهوم هنوز تعریف دقیق و واحدی ارائه نشده است. یکی از دلایلی که باعث شده تا تعریف واحدی در این مورد وجود نداشته باشد، تغییر مفهوم ناسیونالیسم با توجه به جریان تاریخ است. در اینجا به تعدادی از این تعاریف پرداخته می‌شود:
«ناسیونالیسم نوعی عقیده سیاسی است که زمینه‌ی یکپارچگی جوامع جدید و مشروعیت ادعای آنها برای داشتن اقتدار را فراهم می‌آورد. ناسیونالیسم وفاداری اکثریت مردم را متوجه یک دولت- ملت می کند، خواه این دولت- ملت موجود باشد و خواه اینکه به صورت یک خواسته باشد. دولت- ملت نه تنها به عنوان یک شکل ایده‌آل، «طبیعی» یا «عادی» از نظام سیاسی مورد توجه واقع می‌شود، بلکه به عنوان یک چارچوب ضروری برای تمام فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مورد نظر قرار می‌گیرد» (David sills, 1972: 63)
گلن جی بارکلی، ناسیونالیسم را حقوق گروه مستقلی از مردم در برابر گروه مستقلی دیگر می‌داند. به نظر وی انترناسیونالیسم در مقابل ناسیونالیسم قرار دارد- چون بر اساس آن، خصوصیات گوناگون می‌توانند در درون یک کانون متحد سیاسی به طور هماهنگ گرد هم آیند. اما به نظر او انترناسیونالیسم سرانجام با توسعه‌ی امپراطوری‌هادر اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم باعث ظهور ناسیونالیسم نوین شد که مبارزه کشورهای تحت سلطه امپراطوری‌ها برای نیل به آزادی جلوه‌ای از آن بود (گلن جی بارکلی، ۱۳۶۹: ۵)
هانس کوهن در تعریف دیگری از ناسیونالیسم می‌گوید:
«ناسیونالیسم حاصل پیدایش خودآگاهی و خوداتکائیِ جوامع به بلوغ رسیده در جهت حرکت به سوی پدیده ملت‌سازی است. در این شرایط بلوغ، حالت ذهنی- روانی بر اکثریت افراد یک جامعه مستولی است که در آن «دولت ملی» را به عنوان شکل مطلوب سازمان سیاسی تشخیص داده ملّیت را تنها منبع خلاق نیروی فرهنگی و رفاه اقتصادی تصور کنند» (Kohn, 1967: 76).
به عقیده کوهن، دولت ملی در ایده ناسیونالیسم،‌ نه تنها به صورت شکل طبیعی سازمان سیاسی،‌ بلکه همچون چارچوبی برای تمام فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در نظر گرفته می‌شود (آصف، پیشین: ۷۹)
ادموندبرک هم در مورد ناسیونالیسم می‌گوید:
«ناسیونالیسم شراکتی است میان کسانی که در حال زندگی‌اند، کسانی که مرده‌اند و کسانی که به دنیا خواهند آمد.» (Baradat, 1997, p 78)
در مورد ناسیونالیسم تعاریف دیگری را نیز می‌توان مد نظر قرار داد که از آن جمله‌اند:
۱) تعهد ایدئولوژیک به اتحاد، استقلال و منافع مردمی که خودشان را به عنوان یک اجتماع (Community) تلقی می‌نمایند.
۲) خودآگاهی افراد یا گروه ها به عضویت در یک ملت یا گرایش به بهبود قدرت، آزادی یا سعادت یک ملت، خواه ملت خود یا ملت دیگری.
۳) یک وضعیت ذهنی که در آن وفاداری به دولت ملی بر تمام وفاداری‌های دیگر مقدم است و مباهات نمودن به ملیت و اعتقاد به برتری ذاتی و رسالت آن.
تعریف اول بیانگر احساس وفاداری به ملتی خاص است و نوعی وطن‌پرستی^[۵] را القاء می‌کند. تعریف دوم بر «وحدت ملی» تأکید دارد و تعریف سوم گونه‌ای ملت‌باوری افراطی را توصیف می‌کند. که در آن یک ملت، با اعتقاد به برتری بر سایر ملت‌ها،‌ برای خود رسالتی قائل است (Doob, 1969: 4). ناسیونالیسم به عنوان یک پدیده تاریخی تحولات گوناگونی پیدا کرده است و مراحل مختلفی را پشت‌سر نهاده است.
به همین دلیل نیز تعاریف و تعابیر مختلفی از آن وجود دارد اما به هر حال مؤلفه‌های اساسی آن را می‌توان به صورت زیر برشمرد.
۱) اعتقاد به این نظریه که نوع بشر منقسم به ملت‌هاست و بعضی ملاک‌های معین برای تشخیص هر ملت و افراد آن وجود دارد.
۲) هر ملتی حق دارد از خودش حکومتی مستقل داشته باشد و دولت‌ها تنها به شرطی مشروعیت دارند که نماینده ملت خود باشند.
۳) جهان از جهت سیاسی فقط به این شرط سازمان صحیح پیدا می‌کند که هر ملتی یک دولت داشته باشد و هر دولتی منحصراً از تمامی یک ملت تشکیل شود (فولادوند، ۱۳۷۷: ۳۴۲).
به این ترتیب ملت‌باوری یا ناسیونالیسم با میهن‌پرستی (Patriotism) تفاوت دارد، میهن‌دوستی به معنای دوست داشتن وطن و آب و خاک است و مفهومی است بسیار کهن. اما ملت‌باوری مفهومی است کاملاً جدید که از یک سو فرد را به سایر هم وطنانش پیوند می‌زند و موجد وحدت ملی است. و از سوی دیگر، مبین یک نوع رابطه‌ی سیاسی بین ملت و دولتی است که تجلی اراده ملت محسوب می‌شود. از جمله تفاوت‌های دیگر این دو مفهوم این است که میهن‌پرستی حالتی ذهنی و روانشناسانه است، ولی ناسیونالیسم مبین تقاضای خاصی است و احتمالاً به عمل منجر می‌شود.
به عبارت دیگر، ناسیونالیسم خواسته‌هایی را دربرمی‌گیرد که منشاء آنها میهن‌پرستی است و نهایتاً این که، میهن‌پرستی امری فردی است، در حالی که ناسیونالیسم پدیده‌ای کاملاً اجتماعی است (Doob, 1969, pp 6-8)
اکنون پس از ارائه تعاریف متعددی از مفهوم ناسیونالیسم که به خوبی نشان دهنده تعدد و پراکندگی تعاریف در مورد این پدیده است. تعریف مورد پذیرش در این تحقیق را که تعریف پرفسور آنتونی اسمیت است را ارائه می‌دهیم:
آنتونی اسمیت یکی از برجسته‌ترین محققان و اندیشمندان حوزه مطالعاتی ملت و ناسیونالیسم، ناسیونالیسم را این‌گونه تعریف می‌کند:
«ناسیونالیسم جنبشی ایدئولوژیک برای دست یافتن و حفظ کردن استقلال، وحدت و هویت برای مردمانی است که برخی از اعضای آن به تشکیل یک ملت بالقوه و بالفعل باور دارند» (اسمیت، ۱۳۸۳: ۲۰).
این تعریف، ایدئولوژی را به یک جنبش‌ معطوف به هدف گره می‌‌زند و ناسیونالیسم را به عنوان یک ایدئولوژی به عنوان نوع خاصی از کنش توصیف می‌کند.
منازعات گفتمانی
مفهوم دیگری که در بخش تعریف مفاهیم پژوهش باید تعریف گردد «منازعات گفتمانی» است. منظور از منازعات گفتمانی، در این تحقیق مباحث و مشاجرات صورت گرفته بین گفتمان‌های موجود در جامعه و سیاست ایران در دوره مورد نظر است. گفتمان‌ها به دنبال کسب هژمونی و سلطه و هم‌چنین دست‌یابی به قدرت هستند تا جهان را طبق مفروضات گفتمانی خود تعریف کنند و چون هر گفتمانی به دنبال این امر می‌باشد. در بین گفتمان‌های موجود مباحث و مشاجراتی درمی‌گیرد که ما به این مباحث، منازعات گفتمانی می‌گوئیم.
روش تحقیق
روش تحقیق ما در پایان‌نامه‌ی حاضر، روش توصیفی – تحلیلی است. که با تکیه بر نظریه‌ی گفتمان لاکلاوموف در پی آزمون فرضیه‌ی خود در این تحقیق هستیم. در نظریه‌ی گفتمان لاکلاوموف، نگرش تاریخی، نگرشی خطی نیست. که مسیر مشخص و از پیش تعیین شده‌ای داشته باشد. بلکه تاریخ و اجتماع محصول گفتمان‌هاست. مااین نظریه را به طور مفصل توضیح خواهیم داد ولی تا جائی که به نگارش در مورد روش تحقیق مربوط می‌شود باید ذکر کرد که با روشی توصیفی – تحلیلی و دید مبتنی بر نگرش تاریخی حاصل از منازعات گفتمانی به دنبال آزمودن فرضیه‌ی تحقیق خود می‌باشیم.
نقطه‌ی تمرکز پژوهش
نقطه‌ی تمرکز پژوهش ما، مربوط به یک دوره زمانی حدوداً ۴۰ ساله می‌‌‌باشد حالا سؤالی که پیش می‌آید این است که چرا این برهه‌ی زمانی؟ و به بیانی دیگر اینکه چرا شروع این برهه اوائل دوران مشروطیت و اواخر این دوره، پایان دوره پهلوی اول انتخاب شده است؟
چون در نظریه‌ی گفتمان لاکلاوموف ما مفهومی تحت عنوان «بی‌قراری» داریم. بی‌قراری به دورانی گفته می‌شود که در آن معانی دال‌ها در هیچ گفتمانی تثبیت نشده است و گفتمان‌های موجود به دنبال دست‌یابی به قدرت هستند تا دال‌های شناور را حول یک دال مرکزی مفصل‌بندی کنند، به نظر نگارنده چه در دوران مشروطیت و چه در سالهای بعد از ۱۳۲۰ تا سال ۱۳۳۲ ما شاهد نوعی بی‌قراری گفتمانی هستیم. در این دو برهه گفتمان‌های موجود به نزاع علیه یکدیگر مشغولند، ولی پس از کودتای ۱۲۹۹ و با صعود رضاخان به قدرت به نحوی ما شاهد ظهور گفتمان پهلویسم هستیم که در این گفتمان، ناسیونالیسم نقش پررنگی دارد. پس به این خاطر که دوره مورد نظر ما بر طبق نظریه‌ی گفتمان لاکلاوموف در بین دو دوره بی‌قراری گفتمانی قرار دارد، ما این برهه را انتخاب کردیم.
مشکلات و تنگناهای احتمالی تحقیق
با توجه به منابعی که در مورد ناسیونالیسم در ایران وجود دارد و ذکر این نکته که اکثر منابعی که به مبحث ناسیونالیسم در ایران می‌پردازند فاقد یک چارچوب نظری مستدل هستند، دشواری کار ما آشکار می‌گردد، مبحث ناسیونالیسم در ایران و در تحقیق‌های صورت گرفته هیچ گاه به مثابه یک گفتمان در نظر گرفته نشده است و این امر باعث احساس کاستی در مورد منابع تحقیق می‌شود – در ارتباط با این مشکل، ما سعی کرده‌ایم وزن تحلیلی تحقیق را به نفع بعد توصیفی آن بیشتر کنیم. و با در نظر گرفتن ناسیونالیسم به عنوان یک گفتمان، روند شکل‌گیری این گفتمان‌ و سیر تحول آن را تا پایان حکومت پهلوی اول مورد بررسی و تحقیق قرار دهیم.
سازماندهی پژوهش
این پژوهش در ۵ فصل سازماندهی خواهد شد. در فصل اول کلیات و ملزومات طرح تحقیق را مورد بررسی قرار می‌دهیم. در این فصل به طور مفصل به سئوالاتی در مورد اهداف، فرضیات، ضرورت، روش تحقیق، چارچوب نظری و … جواب داده خواهد شد، در فصل دوم به مباحث نظری این رساله که شرح و تفسیر نظریه گفتمان لاکلاوموف است می‌پردازیم و در فصل سوم به طور مختصر روند تکوین ناسیونالیسم در غرب را مورد بحث قرار می‌دهیم. ما می‌دانیم که این چنین روند پیچیده و گسترده‌ای برای توضیح و تفسیر به مطالب بسیار بیشتری از آنچه ما در اینجا آورده‌ایم احتیاج دارد. قابل ذکر است که در مورد روند شکل‌گیری ناسیونالیسم و ملی‌گرائی در غرب نظرات و تفاسیر بسیار متعددی وجود دارد^[۶] و به این خاطر که مبحث پژوهش ما در مورد گفتمان ناسیونالیستی در ایران است به همین مختصر قناعت می‌کنیم وگرنه این زمینه‌ی تحقیقاتی خود محتاج به پژوهش و تحقیقات مجزا و متعدد است. در فصل چهارم این تحقیق به روند تکوین گفتمان ناسیونالیسم در ایران می‌پردازیم، برای این امر در گفتار اول این فصل ابتدا ویژگیهای گفتمان سنتی در ایران را هرچند به طور مختصر مورد بررسی قرار می‌دهیم و سپس در گفتار دوم به مقوله‌ی تجدد و رویاروئی ایرانیان با این مقوله می‌پردازیم، و در گفتار سوم این فصل نیز ناسیونالیسم را در آراء و افکار ایرانیان پیگیری می‌کنیم، همان‌طور که در قسمت مربوط به کلیات تحقیق ذکر آن رفت.
ما معتقدیم که ناسیونالیسم و گفتمان ناسیونالیستی در ایران از اواخر قرن نوزدهم تحت تأثیر جریان‌های فکری اروپائی به ایران آمد و به سرعت گسترش یافت ریچارد کاتم نویسنده آمریکایی کتاب «ناسیونالیسم در ایران» این مطلب را اینگونه بیان می‌کند:

ملامحمّدطاهردر شاه بیت غزل زهدکه دربسیاری از تألیفات خود متذکر آن شده، کلیدو عامل اصلی که می‌توان با آن به مقام زهد رسید، بسیار یاد مرگ بودن است که هادم اللّذات است.^[۲۲۲]ازرسول خدا سوال شد«یارسول الله من ازهدالناس؟ قال: من لم ینس المقابر والبلی وترک فضل …».^[۲۲۳]وهمینطور سوال کردندازرسول خدا من ازهدالناس واکرم الناس؟ رسول خدا فرمود: «اکثرهم ذکر الموت و اشهدهم استعداداً له اولئک هم الاکیاس».^[۲۲۴]
۸.نقد بزرگان تصوف درکلام ملامحمّدطاهرقمی
۸-۱.حلاج و بایزید
ملامحمّدطاهردر‌ رجم الشیاطین به حلاج وبایزیدبسطامی وتابعان آنها انتقادهای زیادی دارد. درکتابی‌نیست که ‌نوشته باشد ‌و‌نامی ازاین دو نباشد.گویا تمام فکر وذکر وی راتسخیر کرده بوده‌اند. محمّدطاهر در تمامی آثار در بدو امرجریان تصوف رابه حلاجیه معرفی می‌کند، وانتقادات را ازاین باب وارد می‌داند.درادامه به طورمختصر انتقادات محمّدطاهر را نسبت به این دوبزرگ صوفیه در چهار مورد ذکرمی‌کنیم.
۸-۱-۱.خروج ازطریق عقل.محمّدطاهردرابتدای کتاب «رجم الشیاطین» می‌گوید «تابعان حلاج وبایزید ازطریق مستقیم عقل ونقل بیرون رفته وتمامی۷۳گروه را ناجی ورستگار می‌دانند».^[۲۲۵]
۸-۱-۲.سنّی‌مذهب بودن.یکی دیگرازنقدهای اصلی محمّدطاهراین بوده که تابعان حلاج وبایزید از طایفه بی عقلان وبی شعوران سنی هستند.وی می‌گویدآن سنیانی که فی‌الجمله شعوری دارند، این طایفه را مذمت می‌کنند.پس حیف وصدحیف ازشیعیان صاحب فطرت که بنابرجهالت وغفلت به دام کید ومکراین طایفه غولان بادیه ضلالت گرفتارشده‌اند.وی می‌گوید: «می‌بینیم که طریقه حلاج و بایزید درمیان مخالفان، کمال شهرت دارد،(چون این طایفه را از سنی‌ها می‌داند) از این جهت است که دربلاد شیعه خانقاه قدیمی نمی‌باشد ودربلادی‌که مردمش همیشه سنی بوده اند خانقاه قدیم بسیار به هم می‌رسد».^[۲۲۶]
۸-۱-۳.دعوی‌اناالله.محمّدطاهرمی‌گوید: اول کسی که ازاین طایفه دعوی «اناالحق» ،«اناالله» ،«لا اله الاانا » و«لیس فی جبتی سوی الله»^[۲۲۷]کرده باشد را غیراز بایزید نیافتم.وی حلاج را نیز دراین امرملحق به بایزید می‌کند.این نقد ملامحمّدطاهردرتمامی آثارضدتصوفی وی تکرارمی‌شود.
۸-۱-۴.اعتقادبه حلول.شیخ الاسلام قم می‌گویدحلاج وبایزید از وحدت وجود گذشته واعتقاد به حلول واتحاد پیدا کرده‌اند.به این وجه که چون سالک دل خود رابه مجاهده نفس، خود را فانی سازد وترک خودی کند وترک اعتبار وناموس کند، وبا الله تعالی متحد شود وجدائی برطرف شود، ویگانگی حاصل شود.پس ازاین‌راه اناالله‌ واناالحق گویندواین جماعت این دعوی را مخصوص کاملان وواصلان می‌دانند.
۸-۱-۵.مصاحبت بارجال‌الغیب.محمّدطاهرمی‌گوید: بدان که تابعان حلاج وبایزید که تارکان متابعت اهل بیت (علیهم‌السلام) وتابعان ابوبکر وعمروعثمانند، بلکه جماعتی ازایشان زندیقانند، ازبرای فریب عوام، دعوی مصاحبت وآشنائی رجال الغیب می‌کردند .

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۸-۲.عطار
عطار با نوشتن تذکره الاولیا براین بود که این کتاب تذکّری باشد برای اهل معنی و برای ماندگاری بزرگان تصوف در خاطر آیندگان.اما این اثر به مذاق بسیاری از بزرگان ازجمله محمّدطاهر ومیرلوحی سبزواری خوش نیامده وعطار را مورد نقد قرارداده‌اند.اگرچه اصل اشکال به رجال مذکور درتذکره‌الاولیا بوده، اما خود عطار نیز درهمراهی با این قافله بی نصیب ازاین انتقادها نبوده است. نقدهایی که درآثار محمّدطاهرقمی نسبت به تذکره الاولیا عطار ذکرشده صرفا به دلیل نقل حکایات بزرگان تصوف بوده که به قول محمّدطاهر«مدح وثنا» گفته‌است.
در ادامه به چند مورد از این حکایاتِ مورد استناد محمّدطاهر اشاره می‌کنیم.ازجمله: «عطار در تذکره الاولیااز بایزید نقل کرده که چون به وحدانیت رسیدم وآن اوّل لحظه که به توحید بگریستم سال ها درآن وادی به قدم افهام دویدم تا مرغی گشتم چشمم از یکایکی به پرواز همیشگی درهوای[…] می‌پریدم چون از مخلوقات غایب گشتم به خالق رسیدم پس سر از وادی ربوبیت برآوردم وکاسه بیاشامیدم، که هرگزتا ابد از ذکراو سیراب نگشتم.چون سی هزارسال در وحدانیت او پریدم وسی هزار سال دیگر در فردانیت اوپریدم.چون نود هزار سال بایزید را دیدم وآن هر چه دیدم همه من بودم.پس چهارهزارسال بادیه پریدم وبه نهایت رسیدم چون نیک نظرکردم سرخود به کف یکی از نبی دیدم.پس معلوم شدکه نهایت حال اولیا بدایت احوال انبیااست، ونهایت انبیا را غایت نیست.پس روح من برهمه ملکوت برگذشت وبهشت ودوزخ را بدو نمودند، وهیچ کدام التفات نکرد وهرچه پیش او طاقت نداشت وبه جان هیچ پیغمبری نرسید الاکه سلام چون به جان محمّد مصطفی رسید صدهزار دریای آتشین دید بی نهایت وهزار حجاب از نورکه اگر بادل دریا قدمی بر نهادی بسوختمی وخود را بر باد دادمی.لاجرم از هیبت چنان مدهوش گشتم که هیچ نماندم، وهرچند خواستم که میخ طناب خیمه محمّد (صلی‌الله‌علیه‌وآله) رابتوانم دید زهره آن نداشتم، تا آنکه به حق رسیدم ونتوانستم به محمّد (صلی‌الله‌علیه‌وآله) رسیدن. پس گفتم الهی هرچه دیدم همه من بود تا منی مرا به تو راهست، ازخودی را گذر نایست، مرا چه بایدکردن؟ فرمان آمدکه خلاص تو بی تو درمتابعت دوست ماست محمّد(‌صلی‌الله‌علیه‌وآله).
ملامحمّدطاهر این نوع کلمات را خیالات می‌پندارد.زیرا ازاین نوع خیالات درمیان صحابه که شاگردان بی واسطه آن حضرت بوده وجود نداشته است».^[۲۲۸]
عطاردرتذکره الاولیانقل کرده که شبلی ازمنصب دنیا توبه کرده ونزد جنید آمدکه تحصیل خداشناسی کند، جنید او را مامور کرد که یکسال کبریت فروشی کندو دوسال گدائی، تابرای اومعرفت حاصل شود.^[۲۲۹]
ملامحمّدطاهرازعطارنقل می‌کندکه شخصی ازمریدان ذوالنون که چهل چله داشته بود، نزد اوآمد وگفت که دوست بامن هیچ سخن نمی‌گوید وازعالم غیب هیچ چیز برمن کشف نمی‌شود.ذوالنون به او گفت برو امشب سیر بخور وتا بامدادان بخسب[…].عطار درمقام توجیه این کلام می‌گوید:اگرکسی گوید که چگونه روا باشدکه شیخ کسی‌را گویندکه نماز مکن وبخسب؟ گوئیم ایشان طبیبانند.طبیب گاه باشدکه علاج پرهیزفرماید، وگاه بود که غیر پرهیز.چون می‌دانست که گشایش کاراو درآن است.
شیخ الاسلام قم گفتگوهای عطار راکفرمحض دانسته واینطور ادامه می‌دهد: اینکه گفتگوهای عطارکفر محض است زیراترک نماز راحلال دانسته، و حال مستحل ترک نمازکافراست.عطار درتذکره الاولیا بعد ازآنی که ذوالنون مصری رامدح وثنای بسیار گفته و او را از اکابر اولیا شمرده نموده، به بغداد بردند و در بغداد چهل روز در بند بود.بی شبهه این مرد که سنیان او را از اکابر اولیا خود می‌دانند، از زندیقان بوده ولهذا ترک نماز را جایز می‌دانسته».^[۲۳۰]
عطار درتذکره الاولیاگفته که نقل است که شبلی گفت: روزی پایم به پلی خراب شده رفت وآب بسیار داشت.دستی دیدم نامحرم که مرابه کنارآورد.نگاه کردم او رانده شده حق بود.گفتم ای ملعون طریق توغرق کردن است نه دست گرفتن این ازکجا آوردی؟ گفت: نامردان را دست زنم که ایشان سزاوار آنند.من درغوغای آدم زخم خورده‌ام، درغوغای دیگری نیفتم.ملامحمدطاهر عطار را نیز مثل دیگر بزرگان این طایفه، سنی می‌داند.^[۲۳۱]
۸-۳.ملای روم
آنچه که محمّدطاهر درباره عطار ذکرکرد نسبت به ملای روم نیز تکرارمی‌کند.زیرا باور وی این است که ملای روم، افکار عطار را به شعر در آورده، وازاین باب که اینها اعتقاد او نیز هست، ملای روم را همچون بایزید و حلاج مورد انتقاد قرار داده است.درادامه چند مورد از این انتقادها را ذکر می‌کنیم.
۸-۳-۱.عشق به‌ابن‌عربی.شیفتگی ملای رومی به ابن‌عربی ازدیگر انتقادات ملامحمّد طاهرقمی است. شیخ الاسلام قم به این دو بیت استناد کرده که ملای رو گفته:
ما عاشق و سرگشته و شیدای دمشقیم جان داده و دل بسته سودای دمشقیم
اندر جبل صالـح کانی اسـت ز گـوهر کاندرطلـــبش غرقه دریای دمشقیم
۸-۳-۲.می‌توان‌باریاضت‌امام‌شد.محمّدطاهر به ابیاتی از مثنوی استناد کرده که مفهوم آنهانشان از آن دارد که با ریاضت می‌توان امام وخلیفه شد. ملای روم گفته:
پــس بــه هر دوری ولـیی قائم سـت تا قـــیامــت آزمــایش دایــمست^[۲۳۲]
هـر کـه را خوی نکــو باشـد برست هر کسی کو شیشه‌دل باشد شکست
پــس امــام حـیّ قایــم آن ولیـست خواه از نســل عمر خواه از علیست
مهــدی و هـادی وی است ای راه‌جو هم نهـــان و هـــم نشسته پیش رو
او چو نورست و خرد جـبریل اوست وآن ولی کـــم ازو قـــندیل اوست
وآن که زین قندیل کم مشکـات ماست نــــور را در مــرتبه ترتیـــبهاست
زآن که هــفصد پـــرده دارد نور حق پـرده‌هـــای نور دان چــندین طبق
از پـــس هر پــــرده قومی را مـقام صف صف‌اند این پرده‌هاشان تا امام
محمّدطاهرازاین ابیات استفاده کرده ومی‌گوید: اعتقاد ملای روم این است که هرکسی به کمک ریاضت ومجاهده صاحب خوی خوش شود وهفصد پرده نورحق راطی کند، ولیّ وامام وهادی ومهدی می‌شود.خواه از اولاد علی باشدخواه اولاد عمر.^[۲۳۳]وهرکه ششصدونود و نه پرده راطی کند قندیل امام می‌شود.از این فهمیده می‌شود مولانا درتحت قندیل بوده وشصد و نود وهشت پرده نور را طی کرده و دو پرده باقی بوده که ولیّ وامام ومهدی شود.
۸-۳-۳.مخالفت بانفس‌حتی درعبادات.محمّدطاهردررجم الشیاطین ازملای رومی نقل کرده که می‌گوید:
مشورت با نفــس خـود گر مــی‌کنی هــرچـه گویـد کن خـلاف آن دنی
گـر نـماز و روزه مــی‌فرمـــــایدت نفـس مکارســـت مـکری زایــدت
مـشورت با نفس خویش انـدرفــعال هـرچـه گویـد عکس آن باشد کمال^[۲۳۴]
وی از این ابیات استفاده کرده که منظور ملای روم این است که اگر وقت نمازِواجب تنگ است ونفس نیز خواهش دارد که آن نماز را ادا کند وقضا نکند، دراین صورت باید مخالفت بانفس کرد وآن نماز را ترک کند.^[۲۳۵]
۸-۳-۳-۱.مخالفت بانفس درکلام بزرگان تصوف
برای روشن شدن صحت نظر ناقدین تصوف دربحث مخالفت وترک هوای نفس، چندجمله‌ای ازمنظربزرگان تصوف وصاحبان تصانیف معتبره ازصوفیان وهمچنین شارحان مثنوی، برای رسیدن‌به داوری منصفانه ذکرمی‌کنیم، که‌آیا نظرآنها دراین باب، همان است که محمّدطاهر درآثار متعدد خود نقل می‌کند، یا چیزی غیرازآنچه گفته؟ وشاید همان چیزی مدنظرشان باشدکه دغدغه ملامحمّدطاهر و امثال اواست.
صاحب رساله «قشیریه» درباب مخالفت نفس به آیاتی ازقرآن که ازجمله آنها می‌فرماید: «وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى‏*فَإِنَّ الْجَنَّه هِیَ الْمَأْوى»^[۲۳۶]‏وهمچنین حدیث رسول خداکه می‌فرماید: «إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَى أُمَّتِیَ الْهَوَى وَ طُولُ الْأَمَلِ أَمَّا الْهَوَى فَإِنَّهُ یَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ أَمَّا طُولُ الْأَمَلِ فَیُنْسِی الْآخِرَه وَ هَذِهِ الدُّنْیَا قَدِ ارْتَحَلَتْ مُدْبِرَه وَ هَذِهِ الْآخِرَه قَدِ ارْتَحَلَتْ مُقْبِلَه وَ لِکُلِّ وَاحِدَه مِنْهُمَا بَنُونَ فَإِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَکُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الْآخِرَه وَ لَا تَکُونُوا مِنْ أَبْنَاءِ الدُّنْیَا فَافْعَلُوا فَإِنَّکُمْ الْیَوْمَ فِی دَارِ عَمَلٍ وَ لَا حِسَابَ وَ أَنْتُمْ غَداً فِی دَارِ حِسَابٍ وَ لَا عَمَلَ».^[۲۳۷]استناد کرده است.وی درادامه مخالفت بانفس را رأس عبادت می‌داند و ازقول مشایخ بیان می‌کندکه نفس را باید باشمشیرهای مخالفت ذبح کرد.همچنین قولی از جنیدکه می‌گوید: «النفس الاماره بالسوء، هی الداعیه الی المهالک».^[۲۳۸]دراین بحث ازرساله قشیریه، موردی که اشاره داشته باشد بر ترک نماز ویا دیگرعبادات برای مبارزه بانفس دیده نشدوصرفا درحیطه آیات وروایات است.
اماقول صاحب «اللمع فی التصوف» نیز درباب مخالفت بانفس شبیه مطالب رساله قشیریه دراین باب است که می‌گوید: «وقت فقط به دوام ذکرآبادان می‌شود وبه اخلاص وشکر و رضاو صبر وکف نفس و رویگردانی ازهوا وهوس وشیطان، بستگی دارد.زیراکه نفس وهوا وشیطان دشمنانی هستند منتظر فرصت، تابنده را درغفلت اندازند، وبنده چون یک چشم برهم زدن هم، ازآنها غفلت کند، امیدی به نجات اونیست ونبایدمنتظرخیرباشدوهلاک اوحتمی است».^[۲۳۹]ایشان نقل قولی دارد از ابوسعید خرازکه می‌گوید: «دوست من سخنم راگوش کن وبکوش که ثواب الهی رابه کف آوری وبامخالفت نفس وخواری آن».^[۲۴۰]
امادر«کشف المحجوب» نیز دراین باره می‌گوید: «مراد این است در هرکاری که غرض نفسانی باشد برکت ازآن کار می‌رود.ودل ازصراط مستقیم به اعوجاج می‌افتد».^[۲۴۱]وی درجای دیگر‌حدیثی را ازرسول خدانقل می‌کند مبنی براینکه وقتی خداوند برای عبدی خیر بخواهد او رابه عیوب نفسش آگاه می‌کند.وهمنطور بیان می‌کندکه اساس کفر به پاخواستن انسان است برای مراد نفس.وازمجاهده بانفس سخن می‌گوید که تمسک به آیه مبارکه قرآن کرده که می‌فرماید: «وَ الَّذینَ جاهَدُوا فینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنین‏».^[۲۴۲]وهمینطور حدیث رسول خداکه می‌فرماید: «‏أَعْدَى عَدُوِّکَ‏ نَفْسُکَ‏ الَّتِی بَیْنَ جَنْبَیْک‏».وهمچنین اشاره دارد که هرکسی کارهایش ازروی هوای نفس باشد ازحق به دور بوده ولواینکه بربام آسمان باشد.
مرصاد العباد نیز یکی دیگر از منابع مهم صوفیان است که درباره تزکیه نفس ودشمن بودن نفس، به آیات وروایات متمسک شده که می‌توان به این آیات سوره الشمس: «وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها*فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها*قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاها»^[۲۴۳]اشاره کرد.^[۲۴۴]نجم رازی می‌گوید: بدان که نفس دشمنی است دوست روی، وحیلت و مکر او نهایت نیست، ودفع شر اوکردن واو را مقهورگردانیدن مهمترین کارها ست،زیراکه او دشمن ترین جمله دشمنان است،ازشیاطین ودنیاوکفار.
اماآنچه که ملای رومی درمثنوی وملای قمی درنقدها به آنها استنادکرده، درنزد شارحان مثنوی چیزی جزدغدغه‌های ملامحمّدطاهرقمی که آثاری درمبارزه بانفس وشیطان تألیف کرده، نیست.در اینجا به جملاتی از شارحان مثنوی اشاره می‌کنیم.
درشرح جامع مثنوی درباره مدعای ملای روم^[۲۴۵]می‌گوید: «اگرنفس تورا به نماز و روزه امرکند، بدان که نفس نیرنگباز است وبرای تونیرنگ ساخته است.وقتی که آدمی روی عادت وخواهش نفس، به طاعت وعبادت پردازد، آن نیز شهوت است.ازاین رومحققان صوفیه آن راشهوتِ خفیه نام نهاده‌اند».^[۲۴۶]
فروزانفرشارح دیگرمثنوی نیز می‌گوید: «هرچیزی که میل نفسانی درآن دخیل بوده خواه مادی وخواه معنوی، گرچه به ظاهرعبادت است اماچون به خواهش نفس بوده شهوت است، و استحلاء ^[۲۴۷] طاعت وسرمست شدن به آنکه کاری نیک کرده ام هم ناپسند وازجنس شهوت وکام جویی است، زیرا رؤیت عمل، سالک را ازخدا بسیار دورمی‌کند».^[۲۴۸]
علامه جعفری نیز در مسیرفهمِ دیگرشارحان مثنوی سیر کرده ونفس را به نفس طبیعی حیوانی ونفس مافوق طبیعی انسانی تقسیم کرده، و اگرانسانی دربخش اول بگوید به بینوایان ترحم کنم، دروغ می‌گوید.زیرا نه بینوائی می‌شناسد و نه ترحم، واگر می‌گوید علم فرا بگیرم آن هم دروغ می‌گوید، زیرا تشنگی‌شهرت‌ومقام وبه دست آوردن وسیله تسلط بردیگران، گاهی‌وسیله‌ای جزعلم ندارد. بنابراین همانطور که جلال الدین می‌گوید:
گــــرنماز و روزه مــــی فرمایدت نفس مــــکاراست ومــــکرزایدت.^[۲۴۹]
در باب مخالفت بانفس قلیلی ازسخنان معروفین این طایفه وسخن ملای رومی وشارحان آن ذکر شدکه می‌توان دراین باب به قضاوتی منصفانه رسید، که آیا مغایرتی درآرا آنها با دغدغه های ناقدین وجود دارد یاخیر؟
۸-۳-۴.خروج ازبندتکلیف.ملامحمّدطاهر به بیتی ازملای روم اکتفا کرده ومی‌گوید: چون کسی به سبب ریاضت وعشق مجرد شود از دوپوست ایمان وکفر بیرون رفته و درمقام تکلیف قرار ندارد، بدون شک این مذهب غیرمذهب ها وملت هاست:
ملـت عشق از هــمه دینـها جداست عاشقان را مــلت و مذهب خـداست^[۲۵۰]
۸-۳-۵.همراهی‌باعطار وسنایی.هم مذهب بودن ملای روم باعطار وسنایی ازدیگرانتقادات محمّد طاهربه ملای روم است.وی به این بیت ملای رومی استنادکرده که می‌گوید: