۱- شاخص خارجی^[۷۵] که مشخص می‌کند که کدام خوشه‌های پیداشده به وسیله الگوریتم خوشه‌بندی با ساختارهای خارجی تطبیق دارند. در این روش نیاز به اطلاعات اضافی مثل برچسب نقاط داده، داریم. آنتروپی یک مثالی از شاخص خارجی است.
۲- شاخص داخلی^[۷۶] که برای اندازه‌گیری میزان خوبی^[۷۷] یک ساختار خوشه‌بندی بدون توجه به اطلاعات خارجی به کار می‌‌رود. ^[۷۸] یک نمونه از شاخص داخلی است.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳- شاخص نسبی^[۷۹] که برای مقایسه دو خوشه‌بندی مختلف یا دو خوشه مختلف به کار می‌رود. اغلب یک شاخص خارجی یا داخلی برای این تابع استفاده می‌شود. برای مثال، دو خوشه‌بندی می‌توانند با مقایسه یا آنتروپی‌شان مقایسه شوند.
این فصل تعدادی از مهم‌ترین و رایج‌ترین روش‌های به‌کاررفته برای ارزیابی خوشه‌بندی را مرور خواهد کرد.
۲-۲-۲-۱. معیار SSE
یک معیار داخلی ارزیابی خوشه‌بندی، مثل ، می‌تواند برای ارزیابی یک خوشه‌بندی نسبت به خوشه‌بندی دیگر به کار رود. به علاوه، یک معیار داخلی اغلب می‌تواند برای ارزیابی یک خوشه‌بندی کامل یا یک خوشه تنها به استفاده شود. این اغلب به خاطر این است که این روش، سعی می‌کند تا میزان خوبی کلی خوشه‌بندی را به عنوان یک جمع وزن‌دار از خوبی‌های هر خوشه در نظر می‌گیرد. با بهره گرفتن از رابطه ۲-۲۵ محاسبه می‌شود [۶۸].
(۲-۲۵)
که یک نقطه داده در خوشه است و ، j-امین ویژگی از داده X است. ، j-امین ویژگی از مرکز خوشه می‌باشد. برای مقایسه دو خوشه‌بندی مختلف روی یک داده با یک تعداد مشابه، تنها مقایسه مقدارهای متناظر آن‌ها کافی است. هر چه مقدار کمتر باشد، آن خوشه‌بندی بهتر خواهد بود. البته، وقتی تعداد نقاط داده در دو خوشه متفاوت باشند، مقایسه مستقیم از روی مقدار خوب نخواهد بود. بنابراین، یک خوشه معیار مناسب تری برای مقایسه است. رابطه ۲-۲۶ این معیار را نشان می‌دهد که در آن مقدار تعداد کل نمونه‌هاست [۶۸].
(۲-۲۶)
تعداد درست خوشه‌ها در الگوریتم ، اغلب می‌تواند با بهره گرفتن از نگاه کردن به منحنی مشخص شود. این منحنی با رسم مقادیر به ازای های مختلف به دست می‌آید. تعداد خوشه‌های بهینه با توجه به منحنی ، ای است که به ازای آن نرخ کاهش مقدار ، قابل چشم‌پوشی شود. شکل ۲-۱۳-ب منحنی را برای داده‌های شکل ۲-۱۳-الف، نشان می‌دهد.

(الف)

(ب)

شکل۲-۱۳. (الف) مجموعه داده با تعداد ۱۰ خوشه واقعی. (ب) منحنی مربوطه [۶۸]
همان طور که از شکل ۲-۱۳-ب برمی‌آید، برای مقادیر های از صفر تا ۱۰ شیب منحنی نسبت به بقیه مقادیر ، تندتر می‌باشد. این امر نشان‌دهنده آن است که مقدار یک مقدار بهینه برای تعداد خوشه‌ها می‌باشد.

(الف)

(ب)

شکل۲-۱۴. (الف) مجموعه داده (ب) منحنی مربوطه [۲]
شکل ۲-۱۴-ب نیز منحنی را برای داده‌های شکل ۲-۱۴-الف، نشان می‌دهد. مشاهده می‌شود که در این داده‌ها، چون تعداد خوشه‌ها نسبت به شکل ۲-۱۴-الف کاملاً گویا نیست، بنابراین، منحنی آن نیز نرم تر خواهد بود . اما با توجه به شکل ۲-۱۴-ب، می‌توان گفت که تعداد نسبتاً خوب باشد. چون منحنی برای های بعد از ۸، دارای شیب کندتری خواهد شد. با توجه به نتایج فوق می‌توان گفت که اگرچه منحنی برای همه مسایل نمی‌تواند جواب بهینه برای تعداد بدهد، اما می‌تواند به عنوان یک معیار خوب برای این امر مطرح باشد.
۲-۲-۲-۲. معیار اطلاعات متقابل نرمال شده
معیار اطلاعات متقابل ( ^[۸۰]) توسط کاور و توماس [۷۱] معرفی شد که یک روش جهت اندازه‌گیری کیفیت اطلاعات آماری مشترک بین دو توزیع است. از آنجایی که این معیار وابسته به اندازه خوشه‌ها است در [۵۴] روشی جهت نرمال سازی آن ارائه شده است. فرد و جین [۱۹] روش نرمال سازی اطلاعات متقابل را اصلاح کردند و آن را تحت عنوان اطلاعات متقابل نرمال ( ^[۸۱]) ارائه داده‌اند. رابطه ۲-۲۷ اطلاعات متقابل نرمال شده را نشان می‌دهد[۱, ۲, ۱۹] .
(۲-۲۷)
در رابطه ۲-۲۷ پارامتر کل نمونه‌ها است و یعنی افرازهایی که اندیس آن‌ها شامل i با تمام مقادیر j می‌باشد و یعنی افرازهایی که تمام مقادیر i با و اندیس j را شامل شود. از رابطه ۲-۲۸ محاسبه می‌شود [۱, ۲, ۱۹].
(۲-۲۸)
, ,
در صورتی که دو افراز به صورت و که در آن کل داده و خوشه اول و خوشه دوم هر یک از افرازها باشد آنگاه نشان‌دهنده تعداد نمونه‌های مشترک موجود در و می‌باشد، نشان‌دهنده تعداد نمونه‌های مشترک موجود در و می‌باشد، نشان‌دهنده تعداد نمونه‌های مشترک موجود در و می‌باشد و نشان‌دهنده تعداد نمونه‌های مشترک موجود در و می‌باشد. در واقع و به ترتیب بیانگر کل نمونه‌های موجود در و می‌باشد [۱].
شکل ۲-۱۵ دو افراز اولیه را نشان می‌دهد که میزان پایداری برای هر کدام از خوشه‌های به دست آمده هم محاسبه شده است. در این مثال الگوریتم به عنوان الگوریتم خوشه‌بندی اولیه انتخاب شده است و تعداد خوشه‌های اولیه برابر با سه نیز به عنوان پارامتر آن از قبل مشخص شده است. همچنین، در این مثال تعداد افرازهای موجود در مجموعه مرجع برابر با ۴۰ می‌باشد. در ۳۶ افراز نتایجی مشابه با شکل ۲-۱۵ (a) و در ۴ حالت باقیمانده نیز نتایجی مشابه با شکل ۲-۱۵ (a) حاصل شده است [۱].

شکل۲-۱۵. دو افراز اولیه با تعداد سه خوشه. (a) خوشه‌بندی درست (b) خوشه‌بندی نادرست [۱]
از آن جایی که در مجموعه مرجع در ۹۰ % مواقع، داده‌های متراکم گوشه بالا‐چپ از شکل ۲-۱۵ در یک خوشه مجزا گروه‌بندی شده‌اند، بنابراین این خوشه باید مقدار پایداری بالایی را به خود اختصاص دهد. اگرچه این مقدار نباید دقیقاً برابر با یک باشد (چون در همه موارد این خوشه درست تشخیص داده نشده است)، مقدار پایداری با روش متداول اطلاعات متقابل نرمال شده مقدار یک را بر می‌گرداند. از آن جایی که ادغام دو خوشه سمت راست تنها در ۱۰ % موارد مانند شکل ۲-۱۵ (b) اتفاق افتاده است، خوشه حاصل باید مقدار پایداری کمی به دست آورد. اگر چه خوشه حاصل از ادغام دو خوشه سمت راستی، به ندرت ( ۱۰ % موارد) در مجموعه مرجع دیده شده است، مقدار پایداری برای این خوشه نیز برابر با یک به دست می‌آید. در اینجا مشکل روش متداول محاسبه پایداری با بهره گرفتن از اطلاعات متقابل نرمال شده ظاهر می‌شود. از آنجایی که معیار اطلاعات متقابل نرمال شده یک معیار متقارن است، مقدار پایداری خوشه بزرگ ادغامی سمت راست (با ۱۰ % تکرار) دقیقاً برابر با میزان پایداری خوشه متراکم گوشه بالا‐چپ (با ۹۰ % تکرار) به دست می‌آید. به عبارت دیگر در مواردی که داده‌های دو خوشه مکمل یکدیگر باشند، یعنی اجتماع داده‌های آن‌ها شامل کل مجموعه داده شود و اشتراک داده‌های آن‌ها نیز تهی باشد، مقدار پایداری برای هر دو به یک اندازه برابر به دست می‌آید. از دیدگاه دیگر، این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که تعداد خوشه‌های تشکیل‌دهنده مجموعه در خوشه‌بندی مرجع عددی بیشتر از یک باشد. هر زمان که با ادغام دو یا بیشتر از خوشه‌ها به دست آید، منجر به نتایج نادرست در مقدار پایداری می‌شود. ما این مشکل را تحت عنوان مشکل تقارن در اطلاعات متقابل نرمال شده می‌شناسیم. در سال‌های اخیر روش‌هایی جهت حل این مشکل ارائه‌شده‌اند که یکی از آن‌ها را علیزاده و همکاران در [۱, ۹]ارائه داده‌اند که در‌ آن بزرگ‌ترین خوشه از بین مجموعه مرجع (که بیش از نصف نمونه‌هایش در خوشه مورد مقایسه وجود دارد) جایگزین اجتماع همه خوشه‌ها می‌شود که ما آن را با عنوان روش Max می‌شناسیم. روش دیگر جهت رفع این مشکل معیار ^[۸۲]APMM می‌باشد. در ادامه به بررسی این معیار می‌پردازیم [۱, ۸, ۶۷].
۲-۲-۲-۳. معیار APMM

امام علی (ع) همچنین می‌فرماید: « زبان آدمی زاد همچون ترازویی است که گفتار حکیمانه و الهی وزن آن را زیاد می‌کند و گفتار جاهلانه و بیهوده و زشتی را کم می‌کند.» (همان: ۲۰۶ )
سعدی به پیروی از دستورات حیات بخش اسلام کلام خود را می آراید و به زیبایی از انسان ها می خواهد که از گفتگو ومجادله با افراد نادان بپرهیزیم. سعدی مجادله با افراد نادان را عین نادانی می داند و می‌گوید:
«جالینوس ابلهی را دید دست در گریبان دانشمندی زده و بی‌حرمتی
همی کرد، گفت اگر این نادان نبودی کار وی با نادانان بدین جا نرسیدی.« (سعدی،۱۳۷۴: ۱۱۷)
سعدی معتقد است؛ دو انسان دانا و فهمیده هرگز در صدد در گیری و جنگ و جدال با هم بر نمی‌آیند. همچنین هرگز انسان فهمیده با افراد نادان وارد مجادله نمی‌شود. اگر نادان به نادانی خود با فردی دانا جدال بر اگیزد و با سختی سخن گوید انسان دانا با نرمی و مهربانی با او صحبت می‌کند.
دو عاقل را نــبــاشد کــیــــن و پــیـکار نــــه دانـایی ســتیــزد با سبکسار
اگر نـــادان به وحشت ســخــت گــویــد خردمنـدش به نرمـــــی دل بجوید
دو صــاحبــدل نگــهدارنــــد مــــــویى همـــیدون سرکشی و آزرم جویی
سعدی می‌گوید، دو انسان دانا همیشه حد اعتدال را رعایت می‌کنند و هیچ کاری را از حد معمول نمی‌گذرانند چنان که حتی مویی در کشاکش بین دو انسان دانا آسیب نمی‌بیند .دو نادان در چنین موضعی به علت جهل و نادانی که دارند، هرگز اندازه را نمی‌شناسند و سر انجام آسیب و صدمات فراوانی به هم وارد می‌کنند. سعدی برای نشان دادن چنین حالتی و شدت درگیری میان آنان از گسستن زنجیر یاد می‌کند:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

وگــر بــر هــر دو جــانــب جاهــلانــند اگـــــــر زنــجــیــر بــــــــاشــد بگسلانند
یــکـــــی را زشــت خویــی داد دشــنام تحــمل کــرد و گفـــت ای خــوب فــرجــام
بـــتر زانــم کــه خـــواهــى گفتن آنــی کـه دانــــم عیــب مــن چــون مــن نــدانـى»
(همان: ۱۱۷)
انسان آگاه به نظر سعدی هرگز در صدد بحث و گفتگو با کسی که اندیشه و باورش را قبول ندارد بر نمی‌آید. کسی که به کلام خدا و برهان عقل و حدیث متقاعد نمی‌گردد؛ اولی آن است که جوابش را به سکوت بر گزار کنی و پاسخ او را با خاموشی بدهی او در این خصوص می‌گوید:
«عالمی معتبر را مناظره افتاد با یکی از ملاحده لَعنهُم الله عَلی حِدَه و به حجت با او بس نیامد سپر بینداخت و برگشت کسی گفتش تو را با چندین فضل و ادب که داری با بی دینی حجت نماند ؟
گفت علم من قرآن است و حدیث و گفتار مشایخ و او بدین‌ها معتقد نیست و نمی‌شنود. مرا شنیدن کفر او به چه کار آید.
آن کــــس که به قرآن و خبر زو نرهی آن اســت جوابــش که جوابش ندهی»
(همان: ۱۱۶)
گفتار نا به جا، نشانه‌ی کم خردی است. سعدی با این باور به خواننده‌ی خود پند می‌دهد که برای کسانی که از فهم و درک سخن عاجزند، بهتر است سکوت کرد و مایهی رنج خود را فراهم نیاورد:
«یکی از شعرا پیش امیر دزدان رفت و ثنایی بر او بگفت. فرمود تا جامه از او برکنند و از ده بدر کنند. مسکین برهنه به سرما همی رفت، سگان در قفای وی افتادند خواست تا سنگی بردارد و سگان را دفع کند در زمین یخ گرفته بود عاجز شد. گفت این چه حرامزاده مردمانند سگ را گشاده‌اند و سنگ را بسته.
امیر از غرفه بدید و بشنید و بخندید، گفت ای حکیم از من چیزی بخواه. گفت جامه‌ی خود می‌خواهم اگر انعام فرمایید رضینا مِن نوالِکَ بالرَحیلِ.
امیــــدوار بـوَد آدمــى به خـــیــر کسان مرا به خیر تو امید نیست، شر مَرسان»
(همان: ۱۱۸)
سعدی همان قدر که انسان را از گفتن سخنان بیهوده و نابخردانه نهی می‌کند از او نیز می‌خواهد که ازشنیدن سخنان بیهوده و باطل دوری ورزد و به این گونه سخنان تهی از مغز و دانش گوش فراندهد :
جو بـــاطـــل ســرایند مگـــمــار گوش چو بـــی ستــر بیــنی بسیرت بپوش
(همان: ۳۶۷)
۵-۲-۱۰- سکوت برای دوری از یاوه گویی
نعمت زبان و بیان از اهمیت بالایی برخوردار است، این نکته را نیز نباید فراموش کرد که زبان دارای دو بُعد مثبت و منفی است و نمی‌توان گفت چون زبان نعمت بزرگ الهی است پس باید هر چه بیشتر آن را به کار انداخت و بدون حساب هر سخنی را بر زبان جاری ساخت بلکه باید در موارد ضروری و مفید از آن بهره‌برداری کرد.
یکی از نشانه‌های انسان عاقل آن است که بیجا سخن نمی‌گوید، زیرا زبان بیان کننده میزان عقل آدمی است، چنان که امیرمؤمنان ـ علیه السّلام ـ فرمود:
«تَکلّمُوا، تُعْرَفُوا فإنَّ الْمرْءَ مخْبوءٌ تحْت لِسانِهِ.» .( نهج البلاغه،۱۳۸۷: ۳۹۲) سخن بگویید تا شناخته شوید چرا که انسان در زیر زبان خود پنهان است» همچنین می‌فرماید: «لسانُ الْعاقل وراءَ قلْبِهِ و قلْب الْأَحْمق وراءَ لسانِهِ «زبان عاقل در پشت قلب او جای دارد و قلب احمق پشت زبان اوست».» (همان: ۴۷۶ )
سیّد رضی هنگامی که این جمله را در نهج البلاغه نقل می‌کند می‌گوید: «این جمله از کلمات شگفت انگیز و پرارزش مولا امیرالمؤمنین ـ علیه السّلام ـ است و مقصود این است که انسان عاقل زبان خود را پیش از مشورت کردن و اندیشیدن به سخن نمی‌گشاید، ولی احمق قبل از اینکه فکر و اندیشه کند سخن می‌گوید.» بنابراین، گویی زبان عاقل دنباله‌رو قلب اوست ولی قلب احمق از زبانش تبعیت می‌کند. همین مضمون در عبارت دیگری از آن حضرت نقل شده است که فرمود: «قلبُ الْأحمقِ فی فیهِ و لسانٌ الْعاقل فی قَلْبِهِ.» قلب احمق در دهان او و زبان عاقل در قلب اوست (همان: ۴۷۶)
خلاصه آن که انسان باید هنگام سخن گفتن تأمّل کند و بیهوده سخن نگوید که اگر در گفتار زمام اختیار را از کف داد عواقب سوء و زیانباری به دنبال خواهد داشت. انسان تا سخن نگفته سخن در اختیار اوست، اما وقتی از دهان او خارج شد انسان در اختیار آن قرار می‌گیرد. این حقیقت را حضرت علی- علیه السّلام ـ این گونه بیان می‌فرماید:
«سخن مادام که آن را نگفته‌ای در اختیار تو است اّما همین که از دهانت خارج شد تو در اختیار آن هستی. بنابراین زبانت را همچون طلا و نقره ات نگه دار، زیرا بسیار شده که یک کلمه نعمت بزرگی را از انسان سلب کرده و یا بلا و دردسری برایش فراهم ساخته است (همان: ۳۸۱ )
سعدی که خود از خانواده‌ی است که همه اجداد و نیاکانش از بزرگان و اکابر دین وشریعت بوده‌اند، تحت تاثیر آموزه‌های اخلاقی این دین مبین گفتارهای نغز و شیرین در باره‌ی موقعیت و مقام سکوت دارد. خودداری برای پاسخ گوئی به افراد نادان و احمق همکلامی با آنان در آثار سعدی جلوه‌ای ویژه دارد. هم در باب مربوط به خاموشی وهم در سابر ابواب گلستان وبخصوص باب مربوط به اداب سخن وتربیت نکاتی نغز وجود دارد.
زبان بریـــده بــــــه کنجی نشسته صمٌّ بکمٌ به از کسی کـــه نباشد زبانش اندر حکم

و هیچ دعایی نیست، مگر اینکه میان آن و آسمان ، پرده ای است تا آنگاه که بر پیامبر و بر خاندان او ، درود فرستاده شود ، آن پرده می دَرَد و دعا وارد می شود ، و هرگاه درود فرستاده نشود دعا برگردد(مجلسی ، ۲۷/۲۵۸) .
بنابراین بهتر است در ابتداء دعا ، با صلوات شروع شود چرا که هر کس حاجتی از خداوند متعال دارد با صلوات بر محمد و آل او شروع کند و او را با صلوات ختم نماید دعایش مورد قبول واقع می شود .

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۵-۱-۳-۴) طهارت جسمی و روحی :
در اسلام طهارت و پاکیزگی شرط اولیه و مقدمه بسیاری از واجبات شمرده شده و خداوند به پیامبر (ص) فرمودند : «لباس خود را پاکیزه کن» (مدثر/۴-۳) .
و همچنین او توبه کنندگان و پاکیزگان را دوست دارد۱ (بقره ،۲۲۲) علاوه بر طهارت باطنی ، پاکی دل و خلوص نیت ، پاکی ظاهری و داشتن وضو از شرایط استجابت است. از وضو به عنوان نور تفسیر شده و وضوی مجدد نور علی نور است.
ازامام صادق (ع) درباره طهارت نقل شده است :
«مَنْ تَوَضَّاً فَاَحْسَنَ الؤصَوْءَ ، ثُمَّ صَلی رَکْعَتینَ ، فَاتُمَّ رُکوعَها و سُجودَهُما ثُمَّ و أنثی عَلی اللهِ عَزّوجلَّ عَلی رَسُولِ اللهِ (ص) ثُمَّ سَأَلَ حاجَتَهُ فَقَدْ طَلَبَ مَضانِّهِ وَ مَنْ طَلَبَ الخیرَ فی مَظانِهِ لَمْ یخب»(محمد ری شهری ، ۴/۵۶۳۵).
(هر کس درست وضو بگیرد و دو رکعت نماز بگزارد و رکوع و سجود آنها را به طور کامل به جا آورد ، سپس سلام گوید و خدای عزوجل و رسول خدا را مدح کند و آنگاه حاجتش را بخواهد ، هر آینه به جا خواهش کرده و هر که به جا طلب خیر و خوبی کند ، نومید برنگردد).
از آنچه که دعا کننده ، هنگام نیایش نوعی ارتباط معنوی با خدای خویش برقرار می سازد ، داشتن وضو و طهارت و پاک بودن از هرگونه آلودگی ظاهری و معنوی ، در اجابت دعا مؤثر است بویژه که دعا عبادت محسوب شده است که با استناد به آیه ۶۰ سوره مؤمن ، دعا عبادت محسوب شده و جایگاه طهارت آن برای ما روشن می شود علی (ع) در این باره می فرمایند:
«اذا انَزَلَ بِکَ أَمْرُ عظیمٌ فی دینٍ اَوْ دُینا ، فَتَوَضَّأْ وَ اْرفَعْ یدَیکَ» (القبانچی ، ۹۵/۱۵۹).
(هرگاه کار بزرگ و دشوار دینی یا دنیایی روی می آورد ، وضو بگیر و دست هایت را بلند کن).
بعد از بیان این مطالب به نتیجه می رسیم که شخص دعا کننده باید آنچنان پاک و منزه گردد که حتی نیت و باطن خود را نیز آراسته گرداند.
موارد دیگری مثل خود را با عطر خوش بو کردن ، رو به قبله نشستن و درخواست ناروا نکردن ،… نیز در آداب قبل از دعا وجود دارد که مجالی برای بیان تک تک آنها نمی باشد در هر صورت ادب خواستن و طلب از بارگاه حق تعالی مؤثرترین چیز در دعاست اینکه بدانیم از چه کسی درخواست می کنیم.
۴-۴) آداب همراه دعا (آداب در حال دعا)
۱-۴-۴) دستها را به سوی آسمان بلند کردن
در روایات به «بلند کردن دستها به سوی آسمان» در حالت دعا بسیار تأکید شده است . گاهی در سیره پیشوایان دینی نیز می بینیم که آنان دستهای خود را هنگام دعا چنان می بردند که زیر بغل های آنان آشکار می شد برای مثال در ماجرای غدیر خم ، پیامبر اکرم(ص) در پیش از دعا برای علی (ع) ، دستهای او را چنان بالا برد که سفیدی زیر بغلش آشکار شد(تمیمی ،۱/۱۶).
و یکی از صحابه چنین نقل می کند که:«رأیت رسول الله (ص) یرفع یدیه فی الدُّعاء حتی یری بیاض إبطیه» (قشیری ،۲/۶۱۲؛ بخاری، ۵/ ۲۳۳۵).
(دیدم رسول خدا (ص) بلند می کرد دستانش در دعا تا جایی که سفیدی زیر بغلش نمایان می شد).
این توصیه نشان می دهد که لازمه دعا و درخواست حقیقی ، عجز و چاره خواهی صادقانه است ، و درخواست از سر صدق چنین می طلبد که دست را به سوی آسمان بلند کنیم همانگونه که مستمندان برای ابراز صدق در نیازمندی و برآورده شدن خواسته ، از سر ناچاری دستهای خود را به سوی طرف مقابل دراز می کنند تا عاطفه او را تحریک کنند.
همین معنا در دعا با خداوند نیز صادق است یعنی دعا کننده با بلند کردن دست های خود به سوی آسمان نهایت فقرخود را به تصویر می کشد و امواج رحمت الهی را به حرکت درمی آورد که در توصیف حالت امام حسین (ع) در دعای عرفه نیز آمده است : «ثُمَّ رَفَعَ یدَیهِ تِلْفَاءَ وَجْهِهِ کَاسْتِطعَامِ الْمِسْکینِ» (مجلسی ، ۹۵/۲۱۴؛ نراقی،۷۴۰).
تجربه نشان می دهد که در مجالس دعا ، دعاکننده هر چه بیش تر دستها را با چشمان اشکبار به آسمان بلند کنند ، صدقشان در اجابت خواهی و باورشان به قدرت الهی در برآوردن حاجات آشکارتر می شود.
فرمایش امام علی (ع) که : «در روبه رو شدن با دشواری ها پس از وضو ، دستانتان را به سوی آسمان بلند کنید » اشاره به این موضوع است . همچنین حضرت می فرمایند : «اِذ فَرَغ أَحَدَکُمْ عَنِ الصَّلاهِ فَلْیرْفَعْ یدَیهِ اِلَی السَّماءِ وَلْینْصَبْ فی الدُّعاءِ» (طوسی ، تهذیب الاحکام، ۲/۳۲۲) .
(هر کس از شما از نماز فارغ شد دستانش را به سوی آسمان بلند کند و در دعا بکوشد) .
و از حضرت علی (ع) پرسیدند : چرا باید دستها را به سوی آسمان بلند کرد در حالیکه خداوند همه جا هست . حضرت فرمودند : به دلیل آیه «’Îûur Ïä!$uK¡¡۹$# ö/ä۳è%ø—Í‘ $tBur tbr߉tãqè? » (الذاریات/۲۲) (چون رزق و روزی انسان از آسمان نازل می شود) (مجلسی ، ۷۷/۳۴۱) .
حالت فطری انسان ها که ناخواسته که به هنگام دعا دستهای خود را به طرف آسمان می گیرند و نیز توصیه به این کار در روایات فریقین ، برای برخی ساده اندیشان این پندار را پیش آورده که خداوند دارای مکانی خاص آن هم در آسمان ها است اینان وقتی به ظاهر آیاتی که در آن از استقرار الهی در عرش ، صعود و نزول فرشتگان و… سخن به میان آمده است برمی خورند ، در این باور خود به یقین می رسند ، غافل از آن که با وجود دلایل عقلی و نقلی غیر قابل انکار ، مبنی بر جسم و جسمانی نبودن خداوند ، باید از ظاهر این آیات دست شست و براساس قاعده حمل متشابه بر محکم ، این دست از آیات را تأویل کرد(رشاد،۴/۳۴۵).
مرحوم علامه طباطبایی در پاسخ به کسانی که ادب بلند کردن دست ها را به سوی آسمان در حالت دعا ، به دلیل بروز شبهه جسمانیت خداوند انکار کرده اند می نویسد :
«این که بلند کردن دست ها به سوی آسمان ، اشاره به وجود خداوند در آسمان باشد ، سخنی مردود است ؛ زیرا حقیقت تمام عبادت های بدنی ، تنزیل و فرود آوردن معنای قلبی و توجه باطنی بصورت و ظاهر ، و آشکار ساختن حقایق فراتر از ماده در قالب جسمانیت است ، چنانچه این امر را در نماز ، روزه ، حج و امثال آن و نیز اجزا و شرایط آنها مشاهده می کنیم.
اگر این تنزیل نباشد ، عبادت بدنی معنا نخواهد داشت.
از این جمله است دعا که تمثیل توجه قلبی و درخواست باطنی است ؛ درست به مثابه ی درخواستی که در میان ما انسان ها متداول است و می بینیم که فقیر مستمند و فرودست از شخصی ثروتمند و دارای منزلتِ برتر ، درخواست برآوردن حاجت می کند و در این حالت دست خود را به سوی او می گشاید و با ذلت برآوردن خواهش خود را می طلبد »(طباطبایی ،۲/۳۸) .
۲-۴-۴) عمومیت دادن به دعا
وقتی صحبت از دعا می شود در ذهن هر کس دعا ، یک امر شخصی و فقط به نفع و برای خود انسان به ذهن می آید ولی وقتی وسیع تر و یا دیدی بازتر به مسئله فکر کنیم خواهیم فهمید که نباید در دعا فقط به نیازهای خود بسنده کنیم بلکه باید به دیگران نیز تعمیم دهیم و آنها را نیزدر دعای خود شریک کنیم .
پیامبر اکرم (ص) می فرمایند :
«اذا دَعا اَحَدٌ فَلْیعُمَّ ، فَإنَّهُ أَوْحَبُ لِلدُّعاءِ ، وَ مَنْ قَدَّمَ اَرْبَعِینَ رَجُلاً مِنْ إِخْوانِهِ قَبلَ أَنْ یدْعُوَ لِنَفْسِهِ ، اسْتُجِیبَ لَهُ فِیهِمْ وَ فِی نَفْسِهِ » (مجلسی ،۹۰/۳۱۳) .
(هرگاه کسی دعا کند باید آن را عمومیت بخشد ، زیرا در دعا واجب تر است و هرکه چهل تن از برادرانش را در دعا بر خود مقدم کند دعایش در حق آنان و خودش مستجاب می شود).
وهمچنین پیامبر اکرم (ص) می فرمایند : وقتی کسی دعا می کند آن را عمومیت دهد (و برای دیگران نیز دعا کند)چرا که باعث استجابت دعا می شود(کلینی ،۴/۴۳-۲۴۲) .
خود معصومین ـ صلی الله علیه و آله ـ این نکته را رعایت می کردند . امام حسن ـ علیه السلام ـ می فرمایند:
یک شب مادرم به دعا ایستاد و من هر چه گوش کردم نشنیدم برای خودش دعا کند. پرسیدم چرا فقط برای دیگران دعا می کنید و خود را فراموش کرده اید مادرم فرمود : «الجَّار ثمُّ الدَّار» «اول همسایه بعد اهل خانه» (حرعاملی ،۷/۱۱۲؛مجلسی،۹۳/۳۸۸) کسی که نزد کرمی حاجتی دارد گاهی حاجت دیگران را وسیله حاجت خود قرار می دهد به اینکه اول حاجت دیگران عرضه می دارد که آن کریم بداند او به شأن دیگران بیش از خود اهتمام دارد که این خود موجب زیادتی لطف و حاجت روایی است یا اینکه حاجتی که خود دارد برای دیگران می طلبد پس حاجت او را نیز به وجه احسن روا نماید.
یا اینکه درخواستن حاجت دیگران را با خود شریک نماید که این هم خوش آیند طبع کریمان است که آدمی فقط در فکر خودش نباشد و دیگران را فراموش ننماید چنانچه خداوند بندگان خود را چنین تعلیم فرموده است : «x‚$­ƒÎ) ߉ç۷÷ètR y‚$­ƒÎ)ur ÚúüÏètGó¡nS $tRω÷d$# xÞºuŽÅ_Ç۹$# tLìÉ)tGó¡ßJø۹$# »

با توجه به تعریف، یک جامعه آماری عبارت است از مجموعه‌ای از افراد یا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند. معمولاً در هر پژوهش، جامعه موردبررسی یک جامعه آماری است که پژوهشگر مایل است درباره صفت (صفت‌های) متغیر واحدهای آن به مطالعه بپردازد (سرمد و دیگران، ۱۳۷۷).
جامعه آماری این تحقیق، شامل کارکنان شرکت مخابرات یزد می باشد

۳-۴- روش نمونه‌گیری و تعیین حجم نمونه

نمونه، زیرمجموعه‌ای است از جامعه که اعضای آن را بخشی از افراد جامعه اصلی تشکیل می‌دهند (ظهوری، ۱۳۸۷). نمونه، اطلاعاتی را ارائه می‌کند که بر اساس آن می‌توان در مورد خصوصیات جامعه قضاوت کرد نمونه عبارت است از مجموعه‌ای از نشانه‌ها که از یک قسمت، یک گروه یا جامعه‌ای بزرگ‌تر انتخاب می‌شود، به‌طوری‌که این مجموعه معرف کیفیات و ویژگی‌های آن قسمت، گروه یا جامعه بزرگ‌تر باشد (نادری و سیف نراقی، ۱۳۸۸).

۳-۴-۱- روش نمونه‌گیری

کارکنان شرکت مخابرات ۳۹۰ نفر برآورد شد که با توجه به فرمول کوکران تعداد ۱۶۸ نفر برای جامعه آماری در نظر گرفته شد.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

n= حجم نمونه
N= حجم جمعیت آماری (حجم جمعیت شهر, استان,و..
z= در صد خطای معیار ضریب اطمینان قابل قبول
p= نسبتی از جمعیت فاقد صفت معین (مثلا جمعیت مردان)
q= نسبتی از جمعیت فاقد صفت معین (مثلا جمعیت زنان)
d= درجه اطمینان یا دقت احتمالی مطلوب
طبق فرمول بالا اگر بخواهیم حجم نمونه را با شکاف جمعیتی ۰/۵ (یعنی نیمی از جمعیت حایز صفتی معین باشند . نیمی دیگر فاقد آن هستند.
معمولا p و q را ۵/۰ در نظر می گیریم. مقدار z معمولا ۹۶/۱ است. d می تواند ۰۱/۰ یا ۰٫

۳-۵- روش‌ها و ابزار گردآوری داده‌ها

ابزار سنجش و گردآوری وسایلی هستند که محقق به کمک آن‌ها می‌تواند اطلاعات موردنیاز را برای تجزیه‌وتحلیل و بررسی پدیده موردمطالعه و نهایتاً کشف حقیقت گردآوری نماید. این ابزارها نقش ظرف‌هایی را بازی می‌کنند که مظروف متناسب با خود را می‌توانند جای دهند؛ بنابراین باید به‌گونه‌ای طراحی و سازمان داده شوند که بتوانند مظروف موردنظر را که همان اطلاعات مربوط به اندازه‌گیری و سنجش متغیرهای موردمطالعه است، به نحو مطلوب جمع‌ آوری نمایند (حافظ نیا، ۱۳۸۲). روش‌های موجود جهت جمع‌ آوری اطلاعات عبارت‌اند از:
الف) مشاهده، ب) مصاحبه، ج) پرسشنامه، د) بررسی اسناد و مدارک (آرشیو- کتابخانه) (خلیلی شورینی، ۱۳۷۵).
برای هر روشی ابزار متناسب با آن روش وجود دارد. ابزارهایی که محققان علوم انسانی برای گردآوری اطلاعات تاکنون توانسته‌اند ابداع نمایند عبارت است از: پرسشنامه، کارت مصاحبه، کارت مشاهده، آزمون، فیش، فرم‌ها و نظایر آن‌ها (حافظ نیا، ۱۳۸۲). روش گردآوری داده‌ها در این تحقیق تلفیقی از روش کتابخانه‌ای و پرسشنامه می‌باشد که از مطالعات کتابخانه‌ای جهت تبیین مبانی نظری موضوع و از پرسشنامه‌ها برای جمع‌ آوری داده‌ها از آزمودنی‌ها استفاده ‌شده است.
پرسشنامه مورداستفاده برای پژوهش حاضر شامل دو بخش اطلاعات جمعیت شناختی آزمودنی‌ها و بخش سؤالات اصلی تحقیق می‌باشد؛ که بخش جمعیت شناختی شامل سؤالاتی در مورد سن، جنسیت، وضعیت تأهل و مقطع تحصیلی شرکت‌کنندگان و بخش اصلی پرسشنامه شامل سؤالاتی در مورد ابعاد فرسودگی شغلی و رضایت شغلی بود.
اطلاعات تفصیلی پرسشنامه

متغیر
سطح مقیاس
طیف
منبع
تعداد سؤال‌ها

فرسودگی شغلی

ترتیبی

لیکرت ۵ امتیازی

مسلاچ

۲۲

رضایت شغلی

ترتیبی

لیکرت ۵ امتیازی

مینه سوتا

۱۹

متغیرهای جمعیت شناختی

اسمی

—————–

– واقعا شرمندم، ببخشید، فردا امتحان دارم هیچی هم نخوندم کلیش مونده واسه امشب.
۳) ابرازعلاقه و آرزو همراه با تاسف
این استراتژی در این موقعیت، درپاسخ‌های بیش‌تری دیده می‌شود. به این دلیل که پاسخ‌گو تمایل دارد به مهمانی برود اما شرایطش مانع می‌شود. لذا هم برای نرنجاندن دوستش و هم برای کاهش کراهت نپذیرفتن دعوت، بسیار ازاین استراتژی استفاده می‌شود. مانند :

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

– وای راست میگی؟ چقدر دوست دارم بیام اما متاسفانه فردا امتحان دارم! وای چه حیف شد!
– خیلی خیلی دوست دارم بیام ولی از دست این امتحانا. خیلی حیف شد فردا امتحان دارم نمی‌تونم ازجام تکون بخورم.
۴) دلیل، بهانه و توضیح
مقدم بودن توضیح ودلیل برای نشان دادن صداقت پاسخ‌گو برای امتناع نیز در میان پاسخ‌ها به وفور دیده می‌شود. مانند:
– راستش عزیزم فردا امتحان دارم، نمی‌تونم امشبو جایی برم، شرمندم
۵) ابراز تاسف
ابراز تاسف تنها، نیز درمیان پاسخ‌های این موقعیت به چشم می‌خورد:
– متاسفانه امشبو باید خونه بمونم مگه نه امتحان فردا رو رد می‌شم، میدونی که؟
۶)بیان شرط برای قبولی درگذشته یا آینده
این استراتژی نیز برای کاهش کراهت نپذیرفتن دعوت دوست درمیان پاسخ‌ها دیده می‌شود. مانند:
– اگه زودتر گفته بودی درسامو جلوتر می‌خوندم، آخه فردا امتحان دارم همش هم مونده واسه امشب، نمی‌تونم بیام اونجا عزیزم
– اگه درسام تا شب تموم بشه حتما می یام اما گمون نکنم. آخه فردا امتحانم خیلی سخته
۷)ردکردن مستقیم
ردکردن مستقیم همراه با دلیل در برخی از پاسخ ها بوده‌است. مانند:
– نه نمی‌تونم بیام اصلاً امشب، فردا امتحانم خیلی سخته.
اما از آن‌جا که ردکردن مستقیم یک دعوت بدون دلیل، نوعی بی‌ادبی و بی‌توجهی به احساسات یا وجهه مثبت طرف مقابل تلقی می‌شود، کسی دعوت دوستش را مستقیماً بدون دلیل رد نکرده‌است.
۸) عدم توانایی رد‌کردن
تعداد کمی از پاسخ‌گوها هم اظهار داشته‌اند که نمی‌توانند دعوت دوستشان را رد کنند و امتحان فردا را نادیده گرفته و به مهمانی می‌روند. اما تعداد این دسته خیلی کم بوده‌است.
ج) موقعیت ششم
پرسش ششم: شما استاد دانشگاه هستید. یکی از دانشجوها پیش شما می‌آید تا شما را دعوت کند اما شما کار مهمی دارید.
دانشجو: استاد ببخشید می‌خواستم اگه قابل بدونین، فردا شب در رستوران دانشگاه در خدمتتون باشیم. به مناسبت فارغ التحصیلی با دوستان و اساتید یه مهمونی کوچیک ترتیب دادیم. خوشحال می‌شیم شما هم باشید.
شما :…….
درموقعیت سوم دعوت، پاسخ‌گو در موقعیت اجتماعی بالاتری نسبت به دعوت کننده قرار دارد، لذا بر طبق انتظاری که می‌رود، ردکردن دعوت نسبت به موقعیت های قبلی آسان‌تر است.
۱) استراتژی تشکر وقدردانی
مانند دو موقعیت قبلی، تشکروقدردانی از دعوت در بسیاری از پاسخ‌ها بر دلیل و بهانه ردکردن مقدم است. مانند:
– ممنونم از لطفتون، اما نمی‌تونم خدمتتون برسم، فرداشب کارمهمی دارم.
– متشکرم از لطفتون، اما متاسفانه نمی‌تونم درخدمت باشم.
باتوجه به این‌که رابطه خویشاوندی بین دوطرف سخن نیست، بااین‌که پاسخ‌گو موقعیت بالاتری دارد، اما ادب حکم می‌کند جملات و اصطلاحات استفاده شده مؤدبانه بوده و پاسخ‌گو دعوت طرف مقابل را قدرنهاده و تشکر کند. لذا استراتژی تشکروقدردانی هم‌چنان استراتژی مقدم بر سایر استراتژی هاست.
۲) معذرت خواهی
در بسیاری از پاسخ‌ها، پاسخ‌گو استراتژی معذرت خواهی را مقدم داشته وسپس دلیل خود را در ردکردن بیان می دارد. برخی از افراد در چنین مواقعی ترجیح می‌دهند ابتد اعذرخواهی کرده، رنجش احتمالی طرف سخن را بکاهند. با این که عرف پذیرفتن یا نپذیرفتن دعوت دردوحال، تشکر است، اما عده ای نیز معذرت خواهی را بر تشکر و دلیل و بهانه مقدم می‌کنند.
– واقعا معذرت می خواهم، نمی‌تونم به مهمانیتون بیام، کارمهمی دارم، ازدعوتتون ممنونم.
– خیلی شرمندم، فرداشب کارخیلی مهمی دارم که معذورم در خدمتتون باشم.
۳) ابرازعلاقه و آرزو همراه با تاسف
– خیلی دلم می‌خواد توی مهمونیتون باشم، اما متاسفانه فرداباید جایی باشم، ازقبل قرار گذاشتم خیلی واجبه.
۴) دلیل، بهانه و توضیح
مقدم بودن توضیح ودلیل برای نشان دادن صداقت پاسخگو برای امتناع نیز در میان پاسخ‌ها به وفور دیده می‌شود مانند:
– والا من فردا کار واجبی دارم، مگرنه حتماً خدمت می‌رسیدم شرمنده.
۵) ابراز تاسف
ابراز تاسف تنها، نیز درمیان پاسخ‌های این موقعیت به چشم می‌خورد:
– متاسفانه فرداکارواجبی دارم، نمی‌تونم توی مهمونیتون شرکت کنم.
۶) بیان شرط برای قبولی درگذشته یا آینده
– اگر بتونم کارمو به روز دیگه ای موکول کنم حتما خدمت می‌رسم.
۷)ردکردن مستقیم