فرضیه اول با ضریب ۵۲/۰ و با اطمینان ۹۵/۰ معنی دار است و مورد تایید قرار گرفت.
فرضیه دوم با ضریب۵۵ /۰ و با اطمینان۹۵ /۰ معنی دار است و مورد تایید قرار گرفت .
فرضیه سوم با ضریب۵۹ /۰و با اطمینان۹۵ /۰ معنی دار است و مورد تایید قرار گرفت .

1. 1. تجزیه چی (۱۳۷۵) در پژوهشی با عنوان بررسی مقایسه رابطه بین میزان رضایت شغلی کارکنان دانشگاه علامه طباطبایی و میزان کارایی آنان، به بررسی وشناسایی رابطه ای میان میزان رضایت و علاقه مندی به شغل در کارکنان دانشگاه علامه طباطبایی و میزان کارایی آنان پرداخته است. این پژوهش سعی در شناسایی رابطه ای میان رضایت شغلی و میزان کارایی کارکنان دانشگاه علامه طباطبایی و بررسی تاثیر متغیرهای مستقلی، چون حقوق، اعمال و رفتار مدیران، تجربه کاری کارکنان و جز آن، بر متغیر وابسته کارایی دارد. با توجه به یافته های پژوهش بین رضایتمندی شغلی و کارایی کارکنان دانشگاه علامه طباطبایی ارتباط مستقیم دیده می شود، به این صورت که متغیرهایی چون کافی بودن حقوق جهت تامین نیازهای اساسی کارکنان، رفتار و اعمال مدیران، شرایط فیزیکی محیط کار و برآورد مطلوب نیازهای اجتماعی کارکنان که در رضایت شغلی کارکنان موثر بوده است، بر میزان کارایی آنان نیز تأثیر می گذارد. شایان ذکر است که تجزیه و تحلیل داده های تحقیق نشان می دهد که بین تجربه کاری کارکنان با میزان کارایی آنان ارتباط معناداری مشاهده می شود.

1. 1. ابراهیمی (۱۳۷۹) در تحقیقی با عنوان بررسی تاثیر سبک های مدیریتی بر کارایی کارکنان دانشگاه تربیت مدرس، به بررسی و شناسایی سبک های مدیریتی و بهترین سبک در میان سبک ها، که بر کارایی تاثیر بیشتر داشته باشد، پرداخته است. این پژوهش سعی کرده است که سبک های مدیریتی را شناسایی کند و بهترین سبک مدیریتی موثر بر کارایی کارکنان دانشگاه تربیت مدرس را معرفی نماید و در نهایت پیشنهادهایی جهت حفظ و نگهداری نیروی انسانی و هم چنین افزایش کارایی کارکنان عرضه کند. با توجه به یافته های پژوهش، بین سبک مدیریت و کارایی کارکنان دانشگاه تربیت مدرس ارتباط معناداری دیده می شود. به این صورت که هر چه از سبک مدیریت استبدادی – استثماری و سبک استبدادی- خیرخواهانه، به سمت سبک های مدیریت مشاوره ای و مشارکتی پیش برویم، کارایی کارکنان افزایش نشان می دهد.

1. 1. عموزاده (۱۳۷۹) در تحقیقی با عنوان تاثیر آموزش های مدیریت بر کارآیی مدیران و فرماندهای ناجا، به بررسی تاثیر متغیرهای مستقل اجرای کار در حداقل زمان، آموزش های مدیریتی، رضایت بالادستان، تجربه و محیط آموزش بر متغیر وابسته کارایی مبادرت نموده است. در این تحقیق که با ابزار پرسش نامه و با روش توصیفی در جامعه نمونه آماری مدیران ارشد ستادی “ناجا” صورت پذیرفته، محقق به رابطه معناداری بین متغیرهای مستقل و متغیر وابسته دست یافته است.

1. 1. مطهری نیا (۱۳۸۵) در پژوهشی با عنوان ” بررسی روش ارزش یابی کارکنان ناجا (بررسی موردی فرماندهی انتظامی شهرستان همدان)” به بررسی و تطبیق روش کنونی ارزش یابی کارایی کارکنان ناجا با اهداف و منظورهای آیین نامه ارزش یابی پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد روش فعلی ارزش یابی کارایی سبب شناسایی نقاط ضعف و قوت و استعدادهای کارکنان نمی شود و نتایج این ارزش یابی ها در سرنوشت خدمتی آنان تأثیر گذار نیست؛ هم چنین نتایج تحقیق نشان می دهد که کارکنان ناجا از نحوه و نتایج ارزش یابی کارایی سالانه خود راضی نبوده و بازخورد مناسب از نتایج این ارزش یابی ها جهت بهبود عملکرد آنان داده نمی شود.

1. 1. در تحقیق آزادواری (۱۳۸۸) با عنوان بررسی میزان کارایی کارکنان کلانتری بانوان مشهد، هدف اصلی پژوهش بررسی میزان کارایی کارکنان کلانتری بانوان مشهد از منظر کارکنان سطوح گوناگون فرماندهی انتظامی شهرستان مشهد است. روش تحقیق از نوع اکتشافی و زمینه ای – موردی است و جامعه تحقیق شامل دویست تن از مدیران و فرماندهان ستاد فرماندهی انتظامی خراسان رضوی، فرماندهان و کارکنان ستاد فرماندهی انتظامی ثامن و رؤسای دوایر کلانتری بانوان مشهد است، که با بهره گرفتن از روش نمونه گیری تصادفی شمار ۱۱۲ تن از آنان انتخاب شدند و در دست بررسی قرار گرفتند. بر اساس یافته های پژوهش،میزان کارایی کارکنان کلانتری بانوان مشهد از نظر شاخص های سرعت عمل، دقت عمل، صحت عمل، انگیزه و مسئولیت پذیری، در شرایطی مناسب قرار دارد. وجود عواملی چون سرعت عمل، دقت عمل، صحت عملکرد، انگیزه و مسئولیت پذیری به هنگام ایفای وظایف شغلی محول شده به کارکنان کلانتری بانوان مشهد حاکی از آن است که این کارکنان از منظر کارکنان فرماندهی انتظامی شهرستان مشهد از کارایی لازم در ایفای وظایف محول شده برخوردارند.

فصل سوم:
طرح و روش تحقیق
۳-۱) مقدمه
هر تحقیق شامل فرآیندهای بررسی و آزمایش و آزمودن است.تمام این مراحل باید به دقت و با حساسیت کامل انجام و به اجرا در آید.کم توجهی و بی دقتی در انجام هر کدام از این مراحل باعث می شود نتیجه نهایی دچار مشکل شود.نتایج بدست آمده همان پاسخ پرسش ما یا همان راه حل مشکل ما است که تحقیق در راستای آن انجام گرفته است.مباحث مطرح شده در این فصل عبارتند از فرایند اجرای تحقیق˛روش تحقیق˛جامعه و نمونه آماری˛ روش ها و ابزار جمع آوری اطلاعات˛روایی˛پایای و روش تجزیه و تحلیل اطلاعات.
۳-۲) فرایند اجرای تحقیق
در این تحقیق ابتدا با بررسی ادبیات تحقیق و بر اساس مسئله بیان شده ، متغیرهای اصلی تحقیق شناسایی شده و فرضیه ها شکل گرفتند. سپس داده های مورد نیاز برای سنجش و اندازه گیری متغیرهای فوق به وسیله پرسش نامه و به صورت میدانی از کارکنان بانک ملی در سطح رشت جمع آوری شد ، تبدیل به امتیازات مربوط شده و برای تجزیه و تحلیل با بهره گرفتن از نرم افزارهای spss آماده گردیدند. درادامه با محاسبه مشخصه های توصیفی متغیرها و جداول مربوطه ، توزیع صفت های متغیرها بررسی و در نهایت به آزمون فرضیه ها اقدام شد.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۳-۳) روش تحقیق
تحقیقات درعلوم مدیریتی با توجه به دومعیار هدف تحقیق ونحوه گردآوری داده ها تقسیم بندی می شوند. در این راستا تحقیق حاضر از نظر هدف از نوع تحقیقات کاربردی است. هدف از تحقیق کاربردی به دست آوردن درک یا دانش لازم برای تعیین ابزاری است که به وسیله آن نیازی مشخص و شناخته شده برطرف گردد، دراین تحقیقات هدف کشف دانش تازه ای است که کاربرد مشخصی را درباره فرآورده یا فرآیندی در واقعیت را دنبال می کند. به عبارت دقیق تر تحقیق کاربردی تلاشی برای پاسخ دادن به یک معضل و مشکل عملی است که در دنیای واقعی وجود دارد(خاکی ۱۳۸۷،ص ۹۴). در این راستا تحقیق حاضر از نظر هدف از نوع تحقیقات کاربردی است. از لحاظ روش و اجرا، تحقیق حاضر توصیفی – تحلیلی با تاکید بر شاخه همبستگی و از نوع پیمایشی است و نهایتاً از لحاظ روش جمع آوری داده ها و اطلاعات این تحقیق از نوع میدانی می باشد.
۳-۴) جامعه و نمونه آماری
جامعه آماری به کل گروه افراد˛وقایع یا چیزهایی اشاره دارد که محقق می خواهد به تحقیق درباره آنها بپردازد.(سکاران˛۱۳۹۰˛۲۹۴)
جامعه آماری در این تحقیق کارکنان شاغل بانک ملی ایران در سطح شهرستان رشت می باشند.تعداد کل جامعه آماری در سطح شهرستان رشت۵۶۲ پرسنل می باشد که در۱ اداره سرپرستی ,۲۷شعبه ناحیه شهری و ۵باجه شهری در سطح شهرستان رشت مشغول انجام وظایف بانکی می باشد.
روش انتخاب نمونه:گردآوری اطلاعات مربوط به کلیه کارکنان جامعه آماری در همه موارد امکان پذیر نیست.زیرا محدودیت زمانی و هزینه مانع از آن است که ویژگی های تک تک افراد جامعه آماری اندازه گیری و یا مورد بررسی واقع شود.از اینرو به داده ها و اطلاعات قسمتی از جامعه اکتفا شده و در نتیجه با بهره گرفتن از ابزار علم آمار با پذیرش درصد معینی خطا به کل جامعه آماری تعمیم داده میشود.در علم آمار راه های گوناگونی برای انتخاب نمونه وجود دارد.در این تحقیق از روش نمونه گیری تصادفی استفاده شده است. که در این روش همه اعضای جامعه شانس مساوی برای انتخاب شدن دارند. نمونه برداری ، فرایند انتخاب کردن تعداد کافی از میان اعضای جامعه آماری است به طوری که با مطالعه گروه نمونه بتوان این خصوصیات و ویژگی های آزمودنی گروه نمونه بتوان این خصوصیات یا ویژگی ها را به اعضای جامعه آماری تعمیم داد (سکاران ، ۱۳۸۵، ص۲۹۶).
با توجه به اینکه تعداد کارکنان، جامعه تقریبا بزرگی را تشکیل می دهند از فرمول کوکران جهت مشخص کردن تعداد نمونه استفاده شده است. که طبق فرمول میزان حجم نمونه ۲۲۸ نفر به دست آمد .
فرمول شماره ۱
= Nحجم جامعه آماری
= nحجم نمونه
= Zمقدار متغیر نرمال واحد استاندارد، که در سطح اطمینان ۹۵ درصد برابر ۱٫۹۶ می باشد
=pمقدار نسبت صفت موجود در جامعه است. اگر در اختیار نباشد می توان آن را ۰٫۵درنظر گرفت. در این حالت نقدار واریانس به حداکثر مقدار خود می رسد.
= qدرصد افرادی که فاقد آن صفت در جامعه هستند (q =1-p)=0.5
d= مقدار اشتباه مجاز=۰٫۰۵
=

۳_۵) روش ها و ابزار جمع آوری اطلاعات

در این تحقیق از پرسشنامه برای جمع آوری اطلاعات استفاده گردیده است.در این تحقیق با توجه به محدودیت زمانی و نیاز به دسترسی سریع داده پاسخنامه به صورت دستی به افراد تحویل داده و درخواست گردید چناچه ابهامی در پاسخ به سوال ها به نظرشان میرسد مطرح کنند.از تعداد ۲۷۵ پرسشنامه توزیع شده ۲۲۸ تعداد تکمیل و باز پس داده شد. سوالهای پرسشنامه از نوع بسته است.اگرچه معایبی دارد از جمله ایجاد محدودیت برای پاسخ دهنده و همچنین مانع در جهت بروز خلاقیت می باشد. ولی به علت وجود محاسنی از قبیل جلوگیری از اطلاعات اضافی و بیهوده˛افزایش قابلیت اتکا به سبب پرهیز از اطلاعات ذهنی˛صرفه جویی در وقت برای محقق و پاسخ دهنده و بالاخره افزایش نرخ بازگشت از آن استفاده گردیده است.بدین ترتیب پرسشنامه در قالب سوال ۱۲عمومی و ۳۴سوال اصلی می باشد.نمونه ای از پرسشنامه در قسمت ضمائم آورده شده است .

۳-۵-۱) روایی پرسشنامه

مقصود از روائی آن است که ابزار اندازه گیری انتخاب شده می تواند ویژگی که برای آن طراحی شده است را به خوبی اندازه گیری نماید یا نه؟روایی از آن جهت اهمیت دارد که اندازه گیری های نادرست نتیجه نهایی تحقیق را بی ارزش و بی اهمیت می سازد.برای سنجش روائی پرسشنامه از روش روائی محتوایی به طزیق دلفی استفاده شده است. برای این منظور در ابتدا پرسشنامه ای تنظیم شد و در اختیار استاد راهنما و متخصصین قرار گرفت و پس از تایید نهایی ایشان˛پرسشنامه حاضر تهیه شد.

۳_۵_۲) پایایی پرسشنامه

مقصود از پایایی آن است که ابزار اندازه گیری انتخاب شده در یک فاصله زمانی کوتاه نتایج یکسان و نزذیک به همی از انداز گیری انجام شده به ما بدهد.در این تحقیق جهت محاسبه پایایی پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است.
برای محاسبه آلفای کرونباخ ابتدا باید نمره های زیر مجموعه سوالات پرسش نامه و واریانس کل را محاسبه نموده و سپس با بهره گرفتن از فرمول زیر مقدار ضریب آلفا را محاسبه کرد.( بازرگان ، ۱۳۷۶،ص ۱۶۴)
فرمول شماره ۲
j : تعداد زیر مجموعه سوال های پرسش نامه
واریانس زیر آزمون j
واریانس کل آزمون
: ضریب پایایی کل آزمون
اگر ضریب آلفای کرونباخ بیشتر از ۷۰% باشد پرسش نامه دارای پایایی است .
در عمل برای محاسبه ضریب پایایی پرسش نامه طرح شده ابتدا یک نمونه اولیه شامل ۳۰ پرسش نامه پیش آزمون گردید و سپس با بهره گرفتن از داده های به دست آمده ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد. پایایی پرسش نامه مطرح شده برای اندازه گیری متغیر بخش بندی و هریک از سوالات آن ، با بهره گرفتن از ضریب آلفای کرونباخ به قرار جدول ذیل بوده است.
جدول ۳-۱) ضرایب آلفای کرونباخ

متغیر

دالویچ و هیگز^[۸۱] بیان کردند که میزان آاگهی فرد از احساسات و هیجانات خود و توانایی مدیریت کردن آنها میزان احساسات نسبت به هیجانهای دیگران و توانایی تحت تاثیر قرار دادن آنها، میزان حفظ انگیزه و همچنین میزان توانایی برقراری توازن بین انگیزش و عمل براساس رفتارهای شهودی و اخلاقی، بیانگر سطح هوش هیجانی فرد میباشد. به راین اساس، آنها هفت مولفه را در ارتباط با هوش هیجانی افراد مطرح میکنند. این مولفه ها عبارتند از:
خوداگاهی: آگاهی از احساسات خود
برگشت هیجانی: توانایی فرد در حفظ و نگهداری عملکرد خود، درست در زمانی که تحت فشار قرار دارد
انگیزش: برخورداری از نیرو و انرژی لازم از نیرو و انرژی لازم جهت دستیابی به اهداف و مقاصد چالشی
حساسیت میان فردی: نشان دادن حساسیت و همدردی به دیگران
نفوذ: نفوذ در دیگران و متقاعد ساختن آنها برای پذیرفتن اهداف و چشم اندازها

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

شهود: تصمیم گیری و استفاده از دلیل و شهود در جایگاه مناسب
وظیفه شناسی: سازگاری گفتار و عمل فرد مطابق استانداردهای اخلاقی از قبل تعییت شده (خشگو، ۱۳۸۸)
مولفه های هوش هیجانی
حیطه‌های اصلی هوش هیجانی به شرح زیر هستند:
۱- شناخت عواطف شخصی:خودآگاهی، یعنی تشخیص هراحساس به همان صورتی که بروز می‌کند سنگ بنای هوش هیجانی است. توانایی نظارت بر احساسات در هر لحظه برای به دست آوردن بینش روان شناختی و ادراک خویشتن نقشی تعیین کننده دارد. ناتوانی در تشخیص احساسات راستین، ما را به سردرگمی دچار می‌کند. افرادی که نسبت به احساسات خود اطمینان بیشتری دارند بهتر می‌توانند زندگی خویش را هدایت کنند. این افراد درباره احساسات واقعی خود در زمینه اتخاذ تصمیمات زندگی، از انتخاب همسر گرفته تا شغلی که برمی گزینند، احساس اطمینان بیشتری دارند.
بعضی از افراد واقعا در زمینه شناخت عواطف شخصی خود فاقد خودآگاهی‌اند. این عده وقتی از لحاظ عاطفی و هیجانی به هم می‌ریزند نمی‌دانند کهآیا خشمگینند یا غمگین؟ خوشحال ا ند یا صرفا پرانرژی؟ این افراد بهای «بی سوادی هیجانی» خود را در روابط بین فردی و حتی درونی مختل می‌پردازند.
۲- به کار بردن درست هیجان‌ها: قدرت تنظیم احساسات خود، توانایی‌ای است که بر حس خودآگاهی متکی باشد و به ظرفیت شخص برای تسکین دادن خود، دورکردن اضطراب‌ها، افسردگی‌ها یا بی حوصلگی های متداول اشاره دارد. افرادی که به لحاظ این توانایی ضعیفند، دایما با احساس نومیدی، خشم مزمن و افسردگی دست به گریبانند، در حالی که افرادی که در آن مهارت زیادی دارند با سرعت بسیار بیشتری می‌توانند ناملا یمات زندگی را پشت سر بگذارند. برای مثال بیرون ریختن غضب را برخی افراد به عنوان روشی برای مقابله با عصبانیت به کار می‌گیرند چرا که این باور در میان عموم مردم رواج دارد که «انجام این کار باعث می‌شود احساس بهتری پیدا کنی». از دهه ۱۹۵۰ روانشناسان با این روش مخالفت کردند چرا که دریافتند برون ریزی خشم یکی از بدترین راه‌های خاموش کردن آن است، زیرا انفجار غضب عموما برانگیختگی مغز هیجانی را تقویت می‌کند و باعث می‌شود افراد در عوض احساس خشم کمتر، عصبانیت بیشتری احساس کنند. به همین ترتیب بسیاری از افراد در زمینه مدیریت اضطراب و نگرانی‌های خود دچار مشکلند. ذهن نگران در زنجیره بی پایانی از ناراحتی‌های جزیی گرفتار می‌شود، از یک موضوع به موضوع دیگر می‌رود و به عقب باز می‌گردد.
نگرانی‌های مزمن و مکرر، شبیه چرخش به دور خود است که هیچ گاه به راه حل مثبتی منجر نمی‌شوند. توانایی تنظیم هیجانات مختلف – خشم، نگرانی، افسردگی و غیره- از مولفه های هوش هیجانی است و عامل تاثیر گذاری در خدمت بهداشت روان محسوب می‌شود.
۳-برانگیختن خود: برانگیختن خود به زبان ساده یعنی کنترل تکانه ها (تکانه هایی مثل خشم، میل جنسی و…) تسلط بر نفس، تاخیر در ارضای فوری خواسته‌ها و امیال، رهبری هیجان‌ها و توان قرار گرفتن در یک وضعیت روانی مطلوب. خویشتن داری عاطفی یا همان به تاخیر انداختن کامرواسازی و فرونشاندن تکانه ها یکی از مولفه های اساسی هوش هیجانی است. افراد دارای این مهارت در هر کاری که به عهده می‌گیرند بسیار مولد و اثربخش خواهند بود.
۴- شناخت عواطف دیگران: همدلی، توانایی دیگری بر خود آگاهی عاطفی متکی است و اساس مهارت رابطه بامردم است. افرادی که از همدلی بیشتری برخوردارند به علایم اجتماعی ظریفی که نشان دهنده نیازها یا خواسته‌های دیگران است توجه بیشتری نشان می‌دهند. این توانایی آنان را در حرفه‌هایی که مستلزم مراقبت ازدیگرانند، تدریس، فروش و مدیریت موفق‌تر می‌سازد. انسان‌هایی که در شناخت عواطف دیگران مهارت دارند به راحتی و گاهی بدون دیدن چهره طرف مقابل مثلا از پشت تلفن قادرند حالت روحی دیگران را حدس بزنند. شناخت عوطف دیگران به ویژه در روابط بین زوجین اهمیت دارد. تا هنگامی که انسان در این کشور کویری که زمان و زندگی نام گرفته زندگی می‌کند، تنهایی و انزوایش نیز پابرجاست. پس به ۲ دلیل مهم می‌بایست توانایی شناخت عواطف دیگران را در خود بالا ببریم: اول اینکه چون ما هرگز نمی‌توانیم مستقیما وارد تجربه دیگران شویم، هیچ گاه نمی‌توانیم کاملا بدانیم که طرف مقابل ما چه چیزی را می‌خواهد به ما برساند. وقتی پی می‌بریم که هر قدر تلا ش کنیم نمی‌توانیم چنان با هوش یا حساس باشیم که بفهمیم دیگری چه تجربه‌ای می‌کند، احساس گناه می‌تواند ما را یاری دهد که از روی اصالت، متواضع باشیم. در این بین هر چقدر قدرت و مهارت شناخت و عواطف دیگران در ما بالا تر باشد بیشتر می‌توانیم در دنیای خصوصی و گاهی درد دیگران سهیم شویم و تنهایی و انزوای آن‌ها را کم کنیم. دوم اینکه «زبان» نمی‌تواند تجربه را به خوبی منتقل کند زیرا تجربه نهفته در دل تجارب عمیق انسانی غنی‌تر از آنند که کلمات توان بازگو کردن آن‌ها را داشته باشند.
۵- برقراری رابطه با دیگران: بخش عمده‌ای از هنر برقراری ارتباط، مهارت کنترل عواطف در دیگران است. افرادی که در این زمینه مهارت دارند، به خوبی و عمیقا به دیگران گوش می‌دهند، دیگران را می‌پذیرند و دست به قضاوت نمی‌زنند، در دیگران احساس ارزش و عزت تولید می‌کنند نه احساس گناه و در هر آن چه که به کنش متقابل آرام با دیگران بازمی گردد به خوبی عمل می‌کنند. آنان ستاره‌های اجتماعی هستند ستاره‌هایی که حتی در روز نیز درخشانند!
البته افراد از نظر توانایی‌های خود در هر یک از این حیطه‌ها با یکدیگر تفاوت دارند و ممکن است بعضی از ما مثلا در کنار آمدن با اضطراب‌های خود کاملا موفق باشیم اما در تسکین دادن ناآرامی‌های دیگران چندان کارآمد نباشیم. بدون شک زیر بنای اصلی سطح توانایی ما، زیستی و عصبی است اما مغز به طرز چشمگیری شکل پذیر است و همواره در حال یادگیری. سستی افراد را در مهارت‌های عاطفی می‌توان جبران کرد، هر کدام از این حیطه‌ها تا حد زیادی نشانگر مجموعه‌ای از عادات و واکنش‌هاست که با تلا ش صحیح می‌توان آن‌ها را بهبود بخشید.
ویژگی افرادی که هوش هیجانی بالا دارند
هوشبهر و هوش هیجانی قابلیت‌های متضاد نیستند؛ بلکه بیشتر می‌توان چنین گفت که متمایزند. همه ما از ترکیبی از هوش و عواطف برخورداریم، افراد دارای هوش بالا و هوش هیجانی پایین و یا هوشبهر پایین و هوش هیجانی بالا، علی رغم وجود نمونه‌هایی نوعی، نسبتا نادرند. فی الواقع میان هوشبهر و برخی جوانب هوش هیجانی همبستگی مختصری وجود دارد، هر چند این ارتباط آن قدر است که روشن کند این دو قلمرو اساسا مستقلند. گونه خالص دارای هوشبهر بالا، یعنی کاملا فاقد هوش هیجانی، تقریبا تصویر اغراق آمیزی از روشنفکرانی است که در قلمرو ذهن استادند اما در دنیای فردی ناکار آمدند. نیم رخ‌های آماری مردان و زنان در این خصوص تا حدودی متفاوت است. مرد دارای هوشبهر بالا با طیف گسترده‌ای از علا یق و توانایی‌های ذهنی مشخص می‌شود که البته جای تعجبی ندارد. این مرد بلند پرواز و مولد، قابل پیش بینی وسرسخت است و در بند علا یق فردی خود نیست. او همچنین عیب جو و فخر فروش مشکل پسند و بازدارنده، در تجارب احساسی ناراحت، غیر بیانگر و مستقل و از نظر عاطفی سرد و بی روح است. مردانی که از نظر «هوش هیجانی» بالا هستند، از نظر اجتماعی متوازن، خوش برخورد و بشاش هستند و در مقابل افکار نگران کننده یا ترس آور مقاومند. آنان در زمینه خدمت به مردم یا حل مشکلا ت، قبول مسئولیت و برخورداری از دیدگاه‌های اخلا قی، ظرفیتی قابل توجه دارند; در ارتباط خود با دیگران هم حسی و توجه نشان می‌دهند. زندگی عاطفی آنان غنی اما همخوان است، آنان با خود، دیگران و مجموعه اجتماعی که در آن زندگی می‌کنند راحتند. زنان دارای «هوشبهر» بالا از اتکا به نفس هوشمندانه‌ای که از آنان انتظار می‌رود برخوردارند، تفکرات خود را به راحتی مطرح می‌کنند، برای موضوعات ذهنی ارزش قائلند و طیف گسترده‌ای از علا یق ذهنی و زیبایی شناختی دارند.
آنان همچنین درون نگر هستند، مستعد ابتلا به اضطراب، فرو رفتن در خیالات و احساس گناه بوده و در ابراز آشکار خشم خود درنگ می‌کنند، هر چند که آن را به طور غیرمستقیم ابراز می‌دارند. زنان دارای «هوش هیجانی» سرشار با جرات هستند و احساسات خود را به طور مستقیم ابراز می‌دارند و درباره خودشان احساس مثبتی دارند و زندگی برای آنان سرشار از معنا است. آنان نیز همانند مردان، خوش برخورد و اجتماعی هستند و احساسات خود را به طور مقتضی ابراز می‌دارند، نه اینکه آن را به صورت انفجارهایی ابراز دارند که بعدها از آن تاسف بخورند. همچنین به خوبی با فشارهای عصبی منطبق می‌شوند، جایگاه اجتماعی آنان به آنها امکان می‌دهد تا به آسانی با افراد جدید روبه رو شوند، با خودشان به قدر کافی راحت هستند تا آنکه بتوانند شوخ طبع، خود انگیخته و درمقابل تجارب عاطفی پذیرا باشند. برخلاف زنان دارای هوشبهر بالا و ناب، زنان دارای هوش هیجانی بالا، به ندرت احساس اضطراب یا گناه می‌کنند یا در خیالات واهی غرق می‌شوند. البته این تصایر نشانگر دو جنبه افراطی هر حالت است – هوشبهر و هوش هیجانی به درجات مختلف در وجود همه ما در هم آمیخته شده‌اند. الفبای یادگیری هوش هیجانی شناخت هیجان‌های اصلی و ترکیبات فرعی آن‌هاست. برخی از هیجان‌ها را می‌توان «اصلی» تلقی کرد; هیجان‌هایی که به مثابه رنگ‌های اصلی آبی، زرد و قرمزند و سایر ترکیبات از آنها سرچشمه می‌گیرند. عنوان برخی از خانواده‌های اصلی و برخی از اعضای آنها از این قرار است:
ـ خشم: تهاجم، هتک حرمت، تنفر، غضب، اوقات تلخی، غیظ، آزردگی، پرخاش، خصومت، اذیت، تندمزاجی، دشمنی.
ـ اندوه: غصه، تاثر، دلتنگی، عبوسی، مالیخولیا، دلسوزی به حال خود، احساس تنهایی، دل شکستگی، ناامیدی و در سطح آسیب شناختی افسردگی شدید.
ـ ترس: اضطراب، بیم، ناآرامی، دلواپسی، بهت، نگرانی، ملاحظه کاری، تردید، زودرنجی، ترسیدن، ترس ناگهانی یا شوک، وحشت و از نظر آسیب شناسی روانی هراس^[۸۲] و وحشت زدگی^[۸۳].
ـ شادمانی: شادی، لذت، آسودگی، خرسندی، سعادت، شوق، تفریح، احساس غرور، وجد، به هیجان آمدن، خشنودی، رضایت، شنگولی، از خود بی خود شدن و در سطح آسیب شناختی شیدایی^[۸۴].
ـ عشق: پذیرش، رفاقت، اعتماد، مهربانی، هم ریشگی، صمیمیت، پرستش، شیفتگی.
ـ شگفتی: جا خوردن، حیرت، بهت، تعجب.
ـ شرم: احساس گناه، دست پاچگی، حسرت، احساس پشیمانی، احساس پستی، افسوس، دل شکستگی، توبه.
فهرست مذکور یقینا نمی‌تواند کلیه سوال‌های مربوط به طبقه بندی هیجان‌ها را پاسخ دهد. برای مثال حسادت را که گونه‌ای از خشم آمیخته با اندوه و ترس است چگونه می‌توان طبقه بندی کرد. با این حال، قدم اول در این مسیر شناخت دقیق و ظریف انواع هیجان‌هاست. قدم بعدی خودآگاهی است; خودآگاهی به معنای وسیع کلمه عبارت است از تشخیص احساسات و یافتن واژگانی برای بیان آنها، یافتن پیوند موجود میان افکار، احساسات و واکنش‌ها، آگاهی بر اینکه در تصمیم گیری فکر یا احساسات غلبه دارد، توجه کردن به پیامدهای انتخاب راه‌های مختلف و پیاده کردن این بینش‌ها در تصمیم گیری درباره موضوع‌هایی نظیر سیگار کشیدن.
یکی از اقدامات عملی برای غنا بخشیدن به خودآگاهی این است که هنگام هیجانی شدن از خود بپرسیم: «الان دقیقا چه احساسی دارم؟ آیا رنجیده‌ام؟ آیا حسودی می‌کنم؟ الان دقیقا چه فکری به ذهنم خطور کرد؟». پس از مدتی تمرین در می‌یابیم که همیشه برای واکنش نشان دادن نسبت به احساسات، طرق مختلفی وجود دارد. هر قدر شخص برای پاسخگویی به یک هیجان، راه‌های بیشتری را بداند زندگی پربارتری خواهد داشت. راه دیگر برای بسط خودآگاهی، نوشتن حالات درونی است. بعد از چندین ماه نوشتن حالات روحی مختلف خود – از آنجا که کلمه‌ها در ذهن گم می‌شوند نه روی کاغذ – می‌توانیم خود را در یک نمودار تاریخی بررسی کنیم. مثلا می‌فهمیم که سال قبل در برابر یک مساله چگونه عصبانی می‌شدیم و امسال چگونه واکنش نشان می‌دهیم. همدلی، توانایی اجتماعی و هیجانی مهمی در این زمینه است، یعنی درک احساسات دیگران و خود را در جای آنان فرض کردن و احترام گذاشتن به تفاوت‌هایی که در احساسات افراد نسبت به چیزهای مختلف وجود دارد. توانایی برقراری ارتباط با افراد دیگر نیز از مولفه های هوش هیجانی است: فرد می‌بایست تمرین کند تا شنونده و پرسشگر خوبی باشد، بتواند میان آنچه دیگری انجام می‌دهد و آنچه می‌گوید تمایز قایل شود و سعی کند به جای رفتارهای نپخته‌ای مثل عصبانی شدن یا منفعل بودن راه‌های بالغانه تری مثل جسارت و جرات ورزی را یاد بگیرد.
شکل گیری اجزای هوش هیجانی، ابتدا در سال‌های اولیه زندگی کودک انجام می‌گیرد، اگرچه شکل گیری این ظرفیت‌ها در خلا ل سال‌های مدرسه نیز ادامه پیدا می‌کند. پیامی که یک دختر کوچک هنگامی که برای درست کردن پازل خود از مادر گرفتارش کمک می‌خواهد، دریافت می‌کند، بر حسب نحوه پاسخ دهی مادر متفاوت است. چنانچه پاسخ مادر ابراز خشنودی آشکار از کمک کردن به او باشد، وی یک نوع پیام دریافت می‌کند و اگر پاسخ مادر این جواب موجز باشد که «مزاحم من نشو، کارهای مهمی دارم که باید انجام بدهم» برداشت کاملا متفاوتی پیدا می‌کند. تمام مبادلات کوچک میان والد و فرزند، دارای زیرمجموعه‌ای عاطفی است و تکرار این پیام‌ها در طی سالیان به شکل گیری دیدگاه‌ها و توانایی‌های عاطفی اساسی در کودکان می انجامد.
تحقیقات نشان می‌دهند که صرف بی توجهی به کودک، از سو»رفتار آشکار بسیار مضرتر است; کودکانی که نادیده گرفته می‌شوند از همه کودکان دیگر بدتر عمل می‌کنند، از همه مضطرب‌تر، بی توجه تر و بی احساس تر هستند و به صورت متناوب پرخاشگر و گوشه گیرند. میزان اجبار به تکرار کلاس اول در میان این کودکان ۶۵ درصد است. سه چهار سال اول زندگی دوره‌ای است که مغز کودک نوپا حدود دو سوم اندازه کامل خود رشد می‌کند و به لحاظ پیچیدگی، به گونه‌ای متحول می‌شود که در تمام دوران زندگی، هیچ گاه به این میزان رشد نخواهد کرد. در خلال این دوره، نسبت به دوران بعدی زندگی، فراگیری مطالب اساسی با سهولت بیشتری تحقق می‌پذیرد و فراگیری عاطفی نیز در پیشاپیش تمام آموخته‌ها انجام می‌گیرد. در خلال این دوران فشار روانی جدی می‌تواند به مراکز یادگیری مغز آسیب برساند و از این رو به هوش افراد زیان وارد آورد(عیدی، ۱۳۸۶).
مدل‌های هوش هیجانی
مایر و همکارانش مدل‌های هوش هیجانی را به دو دسته کلی تقسیم می‌کنند:
الف: مدل توانایی
ب: مدل ترکیبی (مایر، سالووی، کارسو، ۲۰۰۰)
الف: مدل توانایی هوش هیجانی: مایر و سالووی(۱۹۹۳-۱۹۹۰). هوش هیجانی را نوعی هوش اجتماعی دانسته و در پنج حیطه خودآگاهی، خودکنترلی، خودانگیزی، هوشیاری اجتماعی و تنظیم روابط خلاصه کرده‌اند. ولی از سال(۱۹۹۵) به بعد به سمت الگویی محدود تر تغییر جهت داده، پس از طی یک سری پژوهش‌ها و مطالعات، به تکمیل نظریات خود پرداخته و مدل توانایی را ارائه دادند. در این مدل هوش هیجانی به عنوان یک توانایی ذهنی واقعی در نظر گرفته می‌شود، که با تعاریف استاندارد هوش منطبق بوده و در آن هیجان و فکر به شیوه‌ای سازش یافته و معنادار در تعاملند. بر اساس مدلی که توسط مایر و سالووی تدوین شده است، هوش هیجانی در دو سیستم شناختی و هیجانی بررسی می‌شوند. مدل مذکور از چهار شاخه یا مؤلفه تشکیل می‌شود که هر یک طبقه‌ای از توانایی‌ها را که بر اساس پیچیدگی آن به صورت سلسله مراتب تنظیم شده‌اند، نشان می‌دهد. مهارت‌های فرعی هر شاخه مطابق با پیچیدگی هر شاخه، سازمان یافته است. میزان این پیچیدگی به طور چشمگیری به مهارت‌های شاخه‌های دیگر مدل بستگی دارد (Golman , 1998).
ابعاد هوش هیجانی در مدل توانایی
۱- شناسایی هیجان‌ها: این شاخه خود شامل مهارت‌هایی مانند توانایی شناسایی احساسات در خود و دیگران، بروز هیجان‌ها به طور دقیق و تمایز بین هیجان‌های واقعی و غیر واقعی می‌باشد و ادراک ارزیابی و بیان هیجان‌ها را در بر می‌گیرد. ادراک هیجانی شامل نامگذاری و توجه در رمز گشایی پیام‌های هیجانی می‌شود که از طریق حالت چهره‌ای، تن صدا، آثار هنری و دیگر مصنوعات فرهنگی ابراز می‌شود. در چرخه سیستم شناختی هیجان‌ها این مؤلفه‌ها شامل بازشناسی و وارد کردن اطلاعات است. هوش هیجانی بدون شاخه اول نمی‌تواند شروع شود. از مهارت‌های شاخه اول دو ویژگی اساسی است که نقش حیاتی در زندگی هیجانی دارند، خودآگاهی و همدلی، خودآگاهی به معنی شناسایی هیجان‌های خود، به همان صورت که حادث می‌شوند و توانایی تفکر و نظارت لحظه به لحظه و مداوم بر آن‌هاست. همدلی از سه جزء اساسی تشکیل شده است:
الف: ادراک و تمایز به معنای استفاده از اطلاعات به منظور شناسایی، تمایز و نامگذاری هیجان‌های دیگران.
ب: توانایی تجربه پذیرش نقطه نظرات دیگران.
ج: احساسات هیجانی به معنای توانایی سهیم بودن در احساسات دیگران (Golman , 1998)
۲- تسهیل هیجانی تفکر یا استفاده از هیجان: این شاخه خلاصه شامل مهارت‌های زیراست:
استفاده ازهیجان ها در تمرکز، توجه بر وقایع مهم، توسعه هیجان‌هایی که فرایند تصمیم گیری را تسهیل می‌کنند، استفاده از نوسانات خلقی برای در نظر گرفتن نقطه نظرات مختلف و استفاده از هیجان‌ها برایتسهیل روند حل مسئله و خلاقیت. به طور کلی این شاخه، فرایندی را شامل می‌شوند که در آن هیجان‌ها به عنوان منابع اطلاعات و انگیزشی وارد سیستم‌های شناختی شده و آن را تحت تاثیر قرار می‌دهد. افراد می‌توانند از حالت هایهیجانی خود برای پیش بردن برخی اهداف استفاده کنند، هیجان‌های مثبت، شناخت های مثبت و هیجان‌های منفی شناخت های منفی ایجاد می‌کنند. این نوسانات خلق به سیستم شناختی امکان می‌دهد که مسائل را از ابعاد مختلف ملاحظه کنند و این امر افراد را تشویق می‌کند تا نقطه نظرهای مختلف را مد نظر قرار داده و به حل عمیق و خلاقانه مسئله نائل شوند (بشارت، ۱۳۸۴).
۳- ادراک هیجان‌ها: توانایی درک هیجان‌های پیچیده و زنجیره‌های هیجانی و چگونگی تغییر هیجان‌ها از مرحله‌ای به مرحله دیگر و همچنین توانایی تشخیص علل هیجان‌ها و درک روابط بین آنها را در بر می‌گیرد. این شاخه مربوط به توانایی بیان هیجان‌ها یا کلمات و باز شناسی انتقال میان هیجان‌هاست. برای مثال چگونه احساس شرم و نه احساس گناه، آغازگر حالت خشم است و افراد می‌توانند در هنگام خشم، کاملا احساس شرم کنند (Golman , 1998).
پس افراد با هوش بالا قادر به تشخیص و بکارگیری کلمات مناسب برای هیجان‌های خود بوده و می‌توانند هیجان‌های هم خانواده را تشخیص داده و یک گروه هیجانی را از میان هیجان‌های وسیع و مبهم متمایز کنند
۴- نظم بخشی و مدیریت هیجان‌ها: تنظیم هوشمندانه هیجان برای ارتقای هیجانی و رشد هوشمندانه است، که توانایی به تعویق انداختن احساسات، توانایی چالش یا گریز از یک هیجان به صورت متفکرانه، توانایی کنترل فکورانه هیجان‌ها در ارتباط با خویشتن و دیگران، توانایی تنظیم هیجان‌ها در خود و دیگران از طریق تعدیل هیجان‌های منفی و افزایش هیجان‌های خوشایند بدون سرکوب و یا اغراق در اطلاعاتی که هیجان‌های مذکور منتقل می‌کنند را در بر می‌گیرد(Golman , 1998).
نظم بخشی و مدیریت هیجان‌ها، مستلزم در نظر گرفتن مسیرهای هیجانی متفاوت و انتخاب یک مسیر درست از میان آن‌هاست. نظم بخشی هیجان‌ها لزوما به معنی کنترل هیجان‌ها نیست. عواطف، کارکردهای سازمان دهنده برانگیزاننده و سازگاری کننده مهمی دارند و به همین علت هم نباید به شدت کنترل شوند. نظم بخشی هیجانی به توانایی بازنگری و بازسازی شدت و جهت یک هیجان در خود و دیگران برمی گردد و شامل توانایی تعدیل هیجان‌های منفی و تغییر احساسات زیان آور به سمت سازش یافتگی و نگهداری هیجان‌هایی که لذت بخش ارزیابی شده‌اند، می‌شوند (عیدی، ۱۳۸۶).
ب: مدل‌های ترکیبی هوش هیجانی: در این مدل‌ها هوش هیجانی با سایر توانایی‌ها و ویژگی‌های شخصیتی نظیر انگیزش ترکیب می‌شوند. مثل مدل بار- آن ( ۱۹۹۷ ) و مدل گلمن ( ۱۹۹۵ ) و چهارچوب جدید مفهومی گلمن (۲۰۰۱).

اما هزار دختر بافنده این زمان
با چرک و خون زخم سرانگشتهایشان
جان می کنند در قفس تنگ کارگاه
از بهر دستمزد حقیری که بیش از آن
پرتاب می کنی تو به دامان یک گدا…
هنگام بوسه و غزل عاشقانه نیست
هرچیز رنگ آتش و خون دارد این زمان
هنگامه رهایی لب ها و دست هاست
در روی من مخند
شیرینی نگاه تو بر من حرام باد
بر من حرام باد از این پس شراب و عشق
بر من حرام باد تپش های قلب شاد!
یاران من به بند
در دخمه های تیذه و نمناک باغشاه
در عزلت تب آور تیعیدگاه خارک
در هر کنار گوشه ی این دوزخ سیاه…
(ابتهاج،۶۳:۱۳۷۰)
همان گونه که ملاحضه گردید سایه ابتدا در این شعر اختلاف طبقاتی را با به تصویر کشیدن شب جشن تولّد محبوب خود و مقایسه کردن آن با رنج دختران بافنده و گرسنگی آنان را نشان می دهد.نوازندگی گالیا با ناز انگشتان او بر پرده های ساز از یک طرف و سرانگشتان زخمی و چرک آلود هزار دختر بافنده فقیر از سوی دیگر،باز تابی زیبا از مسائل اجتماعی است که شاعر تحت تأثیر تبلیغات سوسیالیستی و شعارهای آنان سروده است «این شعر اثری است، مردم گرا که مفاهیم آن از واقعیت های ملموس زندگی مایه گرفته است شعر( کاروان) نشان می دهد که واقعیت های زندگی مردم سزاوارترین مضامین برای آفرینش هنری به شمار می آیند و هنرمند می تواند این واقعیت های تلخ و سرسخت را به منزله آنچه هست، ببیند و آنها را به نحو مؤثّری برای مردم تصویر کند و از آن که باید باشد، یعنی از حقیقت سخن بگوید».(عابدی، ۱۳۳۷ : ۱۳۵)

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

در ادامه شعر، همان گونه که خود می گوید( هنگام بوسه و غزل عاشقانه نیست) به مسائل سیاسی می پردازد، در بند بودن دوستانش در دخمه های تاریک و نمناک، یادآور رنج ها و اندیشه های سیاسی اوست و این چنین به وعده خود جامه عمل می پوشاند مجموعه( قطعنامه) شاملو نیز این چنین سراسر است از همین اندیشه های سیاسی و توجه به مردم که تحت تأثیر همین تبلیغات تفکر چپ از ذهن شاعر تراوش کرده است، این مجموعه شامل چهار شعر طولانیست که در دوشعر آن به نام (شکوفه های سرخ یک پیرهن) و (سرود مردی که خودش را کشت) همانند مقدمه هوشنگ ابتهاج در (سراب) از گذشته خود انتقاد می کند و تعهّد می کند که از این به بعد در خدمت جامعه باشد شاملو خود در مورد این دو شعر می نویسد: «این اشعار حاصل مستقیم پشیمانی و رنج روحی من بود از اشتباه کودکانه چاپ مشتی اشعار سست و قطعات رمانتیک و بی ارزش در کتابی با عنوان آهنگ های فراموش شده است، دیر، امّا ناگهان بیدار شده بودم، تعهّد را تا مغزه استخوان هایم حس می کردم».( شاملو، ۱۳۶۴: ۸۱)
این مجموعه آغاز شعر سیاسی شاملو است،
سنگ می کشم بر دوش
سنگ الفاظ
سنگ قوانی را
و از عرق ریزان غروب، که شب را
در گود تاریکش
می کند بیدار…
من چنینم، احمقم شاید
که می داند
که من باید
سنگ های زندانم را به دوش کشم
به سان فرزند مریم که صلیبش را
و نه بسان شما
که دسته شلاق دژخیم تان را می تراشید
از استخوان برادرتان
و رشته تازیانه جلادتان را می بافید
از گیسوان خواهران
و نگین به دسته شلاق خودکامگان می نشانید
از دندان های شکسته پدرتان!
(شاملو، ۱۳۷۲: ۷۶-۷۴)
امّا تأثیر ترجمه های اشعار روسی و تفکّرات ناسیونالیستی در ین اشعار کمرنگ است، ولی در شعر( شعری که زندگی است) این تأثیر نمایان و هویداست:
موضوع شعر شاعر پیشین
از زندگی نبود
در آسمان خشک خیالش
جز با شراب و یار نمی کرد گفتگو
او در خیال بود و شب روز
تأثیر شعر او نیز
چیزی جز این نبود
آن را به جای مته نمی شد به کار زد
امروز شعر حربه خلق است
زیرا که شاعران

حمیرا مشیرزاده نیز نظریه‌های مطرح در این حوزه را به ۲ دوره زمانی (نظریه‌های رایج در علوم اجتماعی تا دهه ۱۹۷۰ و نظریه‌های متاخر) تقسیم بندی کرده و نظریات دوره اول را در سه گروه (نظریه‌های توده ای، نظریه‌های رفتار جمعی، نظریه‌های روانشناختی) و نظریه‌های متاخر را در سه گروه (نظریه‌های سازماندهی و بسیج منابع، نظریه نظام جهانی و نظریه‌های هویت و شناخت) جای میدهد. (مشیرزاده ۱۳۸۰)
به هر حال اغلب متفکران حوزه جنبش‌های اجتماعی در این مورد با یکدیگر توافق دارند که در حال حاضر ۲رویکرد پارادایم ـ غالب در حوزه جنبشهای اجتماعی وجود دارند. رویکرد جنبشهای جدید اجتماعی و رویکرد بسیج منابع که به تربیت در محفل آکادمیک اروپایی و انلگوساکسون رایج است.
در تقسیم بندی جنبشهای اجتماعی به معنا آن نیست که تمامی صاحبنظران متعلق به یک رویکرد، از نظریه و چشم انداز واحدی در مورد جنبشهای اجتماعی برخوردارند و ثانیا اغلب محققان در پژوهشهای خود هیچ کدام از این رویکرد‌ها را به تنهایی برای تبیین یک جنبش‌های اجتماعی خاص کافی ندانسته و از مفاهیم و مفروضات نظری رویکردهای نظری مختلف بهره می‌گیرند. به هر صورت در در این پایان نامه از دو نظریه ساختارهای فرصت سیاسی و نظریه بسیج منابع استفاده شده است که در این قسمت به شرح آنها می‌پردازیم.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نظریه بسیج منابع :
رویکرد بسیج منابع را میتوان زیر مجموعه‌ای از نظریه گسترده تر انتخاب عقلانی به شمار آورد ویژگی اساسی این رویکرد نظری توجه و تأکید آن بر عقلانی بودن رفتار کنشگران اجتماعی است. مطابق این برداشت که منبعث از دیدگاه‌های فایده گرایانه مطرح در سنت فکری لیبرالسیم می‌باشد. کنشگران اجتماعی همواره مشغول بررسی عواقب و نتایج کنش خود و محاسبه سود و زیان احتمالی ناشی از دست زدن به آن کنش می‌باشند بدین تربیت، صاحبنظران این رویکرد برخلاف صاحبنظران مکتب کارکردگرایی که پیش از دهه ۱۹۷۰ بر حوزه نظری جنبشهای اجتماعی حاکم بود. جنبشهای اجتماعی را به هیچ وجه رفتارهایی انعکاسی و کنشگرانی غیرعقلانی به حساب نمی‌آورند. همچنین مطابق این دیدگاه دیگر نمیتوان تمایز چندانی میان سیاست نهادینه از قیبل رقابت‌های حزبی و جنبش‌های اجتماعی قایل شد بدین معنا که جنبش اجتماعی تداوم اشکال متعارف کنش سیاسی فرض می‌شود که بازیگران درگیر آنها به شیوه‌ای منطقی به دنبال کسب منابع خویش اند. بدین ترتیب جنبش‌ها نیز بخشی از فرایند و جریان طبیعی سیاست‌اند. سوال اصلی مطرح در این رویکرد آن است که بسیج در چه مواقعی شکل می‌گیرد؟ پاسخ به این سوال از آنجا اهمیت دارد که علیرغم عمل کردن کنشگران در همه جا و همیشه بر طبق مفروضات این نظریه کنش جمعی و بسیج پدید‌های دائمی و فراگیر نیست. به عبارت دیگر با وجود اینکه کمابیش همه انسانها همواره با وضعیت مطلوب زندگی خود احساس فاصله می‌کنند چرا تنها در برخی مواقع این بدنبال دستیابی به منابع خود از طریق کنش جمعی بر می‌آیند و چرا علیرغم تعارض دائمی منابع کنشگران بسیج امری دائمی نیست؟
در پاسخ به این سوال است که نظریه پردازان این رویکرد بحث منافع را مطرح می‌سازند. برغم آنها جنبشهای اجتماعی بسیجی هدفمند است که در زمان موجود بودن منابع لازم برای آن اعم از منابع مادی و نمادین، امکان تحقیق می‌یابد. جنبشهای اجتماعی بدون منابع قابل توجه شامل پول، نیروی انسانی، تسهیلات اداری، دفتری، تجهیزات ارتباطاتی، دسترسی به رسانه‌های گروهی و یک تصویر مردمی مثبت، نمی‌توانند به توفیق برسند و حتی در سطحی جدی شکل بگیرند. ظهور افول جنبشها وابسته به توان آنها برای جذب منابع و بسیج کردن افراد و شکل دادن به ائتلاف است. (Mccionnis and plummer 1997: 457 به نقل از مشیرزاده ۱۳۸۱: ۱۴۳)
کوهن ۱۹۸۵ تأکید می‌کند که نظریات موجود در رویکرد بسیج منابع را میتوان به چند گرایش عمده تقسیم کرد از منطق به شدت فردگرا و منفعت محور رویکرد‌های کنشگر عقلانی ناب از قیبل رویکرد اولسون گرفته تا رویکرد سازمانی مک کارتی. زالد و مدل تعارض سیاسی تیلی، گمسون و تارو (choen 1985. 679)
سهم عمده اولسون در نظریه بسیج منابع، طرح منطق کنش جمعی با توجه به مساله سواری مجانی است این مساله از دو امر متناقص نما حاصل می‌شود :
اول: این که کنشگران همواره به دنبال پیشنیه کردن منابع خود از طریق کنش هایشان هستند.
دوم: دیگر اینکه شرکت کردن در کنش جمعی نمی‌تواند به منظور دستیابی به اهداف جمعی صورت گیرد به بیان دیگر کنش جمعی در شرایطی صورت می‌پذیرد که برای هریک از مشارکت کنندگان به صرفه تر آن خواهد بود که بدون شرکت در کنش جمعی و متحمل شدن هزینه‌ها و مخاطرات احتمالی تنها از منافع حاصل از آن که کالایی عمومی است بهره مند شود. اما از آنجا که کنش‌های جمعی واقعا رخ می‌دهند این سوال در چارچوب نظریه بسیج منابع به این صورت مطرح می‌شود که در چه مواقعی منابع بالقوه شرکت در جنبش از هزینه‌های احتمالی شرکت در آن فزونی در کنش اجتماعی را منطقی می‌سازد؟
در گونه نظریات این رویکرد پاسخهای مختلفی به این سوال می‌دهند. نظریه پردازان گونه سازمانی، نظریه بسیج منابع شرط وقوع جنبش را وجود سازمان جنبش اجتماعی و موفقیت آن در جذب هوادار ارائه برنامه، ساختن زیر ساخت‌های لازم برای جنبش و ایجاد همبستگی مشترک در بین اعضا می‌بیند. منظور این نظریه پردازان از سازمان جنبش اجتماعی، سازمانی پیچیده یا رسمی است که اهدافش را با اولویت‌های یک جنبش اجتماعی یگانه دانسته و می‌کوشد تا آنها را تحقق بخشد. موفقیت جنبشهای اجتماعی در بسیج، علاوه بر شرط موجود بودن تنش‌های اجتماعی بسته به شیو‌های است که از طریق آن جنبشها قادرند تا نارضایتی‌ها را سامان داده، هزینه‌های کنش را کاهش داده، شبکه‌های از پیش موجود از این نوع بهره برد. در میان اعضا انگیزه ایجاد و به اجماع دست یابند. (della porta and Diani 1999. 8)
به اعتقاد مک کارتی و زالد، گسترش ناگهانی جنبش‌های اجتماعی در دهه ۱۹۶۰، ۱۹۷۰ معلول گسترش سازمان‌های اجتماعی است که آن هم نتیجه گسترش منابع در اختیار جنبشهای اجتماعی (شامل مشروعیت، پول، نیروی انسانی حامیان و امکانات)
در جوامع غربی حرفه‌ای شدن سازمان جنبش‌های اجتماعی از یکسو باعث بالا رفتن منابع حاصل از حمایت از جنبش از قبیل توسعه فرصتهای حرفه‌ای شده و از سوی دیگر هزینه‌های مشارکت را تا حد پرداخت وجه اشتراکی سالانه پایین می‌آورد و از این طریق باعث حل شدن معمای سواری مجانی می‌شود.
همچنین مک کارتی و زالد، تحت تاثیر علوم اقتصاد و مدیریت، مفاهیمی از قبیل صنعت جنبش اجتماعی و بخش جنبش اجتماعی را وارد ادبیات حوزه جنبشهای اجتماعی کردند. صنعت جنبشهای اجتماعی در برگیرنده همه سازمان‌های جنبش اجتماعی است.
که هدفشان نیل به وسیع ترین اولویت‌های یک جنبش اجتماعی است. بخش جنبش اجتماعی نیز همه صنایع جنبش اجتماعی موجود در یک جامعه را در بر می‌گیرد. (مشیرزاده ۱۳۸۰: ۱۴۵)
بدین ترتیب سطح تحلیل و نقطه عزیمت زالد و مک کارتی سازمان جنبش اجتماعی است و نه فرد آنها می‌کوشند تا موفقیت یا عدم موفقیت جنبش‌های اجتماعی را با عنایت به متغیرهای سازمانی آنها توجیه کنند. از یکسو فهم فعالیت جنبش‌های اجتماعی وابسته به بررسی چگونگی تجمع منابع است و از سوی دیگر، تجمع منابع مستلزم حداقلی از سازماندهی است در نتیجه در بررسی یک جنبش اجتماعی باید به سازمان جنبش اجتماعی توجه ویژه‌ای را بندول کرد.
دسته دیگری از نظریات متعلق به رهیافت بسیج منابع که کوهن آنها را گونه تعارض سیاسی می‌نامد تأکید خود را بر بعد سیاسی کنش جمعی و تعارضاتی که منجر به شکل گیری آنها می‌شود متمرکز کرده اند. این گروه از نظریه پردازان به بررسی این مطلب می‌پردازند که اصولا جنبش‌های اجتماعی حول چه نوع تعارضاتی شکل می‌گیرند و تعارضات مختلف چگونه می‌توانند بر ماهیت جنبش‌هایی که در نتیجه آنها شکل می‌گیرند تاثیرگذار باشند. برای مثال، اوبرشال معتقد است که تعارضات اجتماعی اگر بر نمادها و ارزش‌ها باشند نسبت به تعارضات اجتماعی شدیدتر و تنظیم آنها دشوارتر است زیرا حل این نوع تعارضات نمی‌تواند به نفع دو طرف تمام شود (مشیرزاده ۱۳۸۰: ۱۴۸)
مسئله دیگری که این گروه در پی پاسخگویی به آن هستند این است که چه افرادی بیشتر احتمال دارد که به عضویت شبکه‌ها و سازمان‌های جنبش‌های اجتماعی در آیند؟ این بحث یادآور ایده‌ای قدیمی است که بر طبق آن شرکت کنندگان در جنبش‌های اجتماعی عمدتا افرادی منزوی و بدون ریشه و تعلق اجتماعی خاص‌اند که می‌کوشند برای جبران حاشیه نشینی اجتماعی شان، خود را در جمعیت غرق کنند اما مطابق تحلیل صاحبنظران رودیکرد تعارض سیاسی از آنجا که لازمه شکل گیری بسیج وجود نوعی انسجام گروهی و سازماندهی و تشکل اجتماعی است و از آنجا که در جوامع فاقد سازماندهی مبتنی بر گروه‌های داوطلبانه دستیابی به شرایط بسیج سخت تر است لذا میتوان پیش بینی کرد که شرکت کنندگان در ناآرامی‌های جمعی و فعالان در سازمان‌های اپوزیسیون عمدتا از میان افرادی که از سابقه مشارکت جمعی برخوردارند خواهند بود در حالیکه افراد ذره‌ای شده و منزوی سهم و حضور کمرنگی خواهند داشت. (Della porta and Diani 1999)
در بین نظریه پردازان این دسته از نظر سطح تحلیل و توجه تفاوت‌هایی به چشم می‌آید. کسانی چون اوبرشال با اجتناب از تحلیل ساختاری، به عوامل تعیین کننده وضیعت‌های مادی و خرده ـ نهادین مشارکت توجه می‌کنند در حالیکه تیلی در تحلیل جنبشهای اجتماعی تغییرات ساختاری کلان را مدنظر قرار می‌دهد. تیلی جنبشهای اجتماعی را پاسخ‌هایی به روابط متغیر قدرت در سطح منطقه‌ای یا محلی می‌داند. ماهیت و شکل سازمانی جنبشهای اجتماعی بسته به نوع اقتدار سیاسی که با آن درگیر نبرد میشوند تغییر می‌کند. بدین معنا، هویت جمعی و مقاصد استراتژیک جنبشهای اجتماعی را صرفا باید در تعامل با محیط سیاسی پیرامون آنها و بویژه نهادهای دولتی تحلیل کرد. تیلی رفتار هریک از مدعیان قدرت (از جمله جنبش‌های اجتماعی ) را با عنایت به چند ویژگی آنها تحلیل می‌کند، منابع، سازمان، بسیج، کنش جمعی و فرصت، توجه تیلی به زمینه‌های سیاسی شکل‌گیری کنش جمعی، عناصری چون سرکوب و نیز تساهل و آسیب پذیری دولت به فرایند سیاسی را وارد تحلیل او می‌کند تیلی معتقد است که دولت بعنوان قدرتمند ترین بازیگر سیاسی در دوران مدرن، جنبش‌های اجتماعی را بطور گزینشی و بر اساس منابع نخبگان حاکم سرکوب یا تسهیل می‌کند برای مثال، تیلی با بررسی وضعیت نظام سیاسی در ایالات متحده به این نتیجه می‌رسد که سرنوشت متحمل برای جنبشهای اجتماعی در امریکا وجود دارد، انحلال (در نتیجه سرکوب شدن بوسیله دولت) جذب شدن در نظام سیاسی (همانند جنبش کارگری)و تبدیل شدن به یک گروه فشار پایدار (سرنوشت متحمل اغلب جنبش‌های اجتماعی) (نش ۱۳۸۰: ۱۵۰)
در مجموع، ویژگی عمده نظریات مطرح در سنت فکری بسیج منابع، تکیه بر ابعاد عقلانی جنبش‌های اجتماعی و توجه به اهمیت انتخاب‌های آگاهانه و استراتژیکی است که از سوی رهبران و نیز شرکت کنندگان در جنبش‌ها در مورد خصایص کنش‌های جمعی آنان صورت می‌پذیرد.
جنبشهای اجتماعی از این منظر، کنش‌های منطقی و منفعت محور هستند که غالبا از سوی افرادی دنبال می‌شوند که نتواسته‌اند بطور مستقیم خود را وارد فرایند تاثیرگذاری بر تصمیم گیری‌های اجتماعی و سیاسی کنند. بدین معنا، جنبشهای اجتماعی صورتی دیگر از کنش‌های متداول سیاسی‌اند.
از این فرضیه‌های کلی در زمینه نظریه بسیج منابع، می‌توان نتایج زیر را بدست آورد :
نهادهای دولتی نیروی سرکوب و کنترل اندکی را به کار می‌گیرند، یا اینکه گاهی به سرکوب شدید می‌پردازند و گاهی نیز از شدت سرکوب می‌کاهند.
اعتراض کنندگان از همبستگی فوق العاده‌ای برخوردارشوند.
جنبش‌های معترض تماس موفقی را با اعضای طبقات مختلف به گروه های همسال ایجاد که مشارکت افراد را در فعالیت‌های اعتراض آمیز تشویق کنند. جنبش‌های معترض تماس موثری را با اعضای طبقات مختلف اقتصادی، گروه های قومی و سازمانهای مذهبی ایجاد نماید.
جنبش معترض از خودمختاری قابل ملاحظه در برابر کنترل دولتی برخوردار شوند.
شرکت کنندگان در اعتراض، به یکدیگر وابسته و پیوند خورند.
در شرایط ساختاری بازدارنده زیر، احتمال شرکت افراد در جنبشهای اعتراض آمیز کاهش می‌یابد:
نیروهای پلیسی، امنیتی و ارتش، بی وقفه و به شدت به سرکوب ادامه دهند.
گروه‌های ضدرژیم از وحدت و انسجام لازم برخوردار نباشند. بیشتر مردم به گروه های نامتجانسی تعلق دارند که مشارکت در اعتراضهای ضددولتی را ترغیب نمی‌کنند. از لحاظ جغرافیایی نیز پراکنده هستند و تماسهای گسترده‌ای با گروه های قومی، مذهبی، اقتصادی و به ویژه افراد دارای مناصب بالا دارند.
نهادهای مقتدر دولتی، رفتار ناراضیان را زیر نظر داشته و ناراضیان برای تحقق اهداف شخصی خود، به نخبگان حاکم متوسل شوند، نه به جنبش معترض.
دولت حاکم از نهادهای خارجی کمک دریافت کند. هیچ جنگ خارجی یا بحران اقتصادی خارجی، قدرت حکومت را تضعیف نمی‌کند. جنبشهای ضددولتی از کمکهای خارجی ناچیزی برخوردارند.
نظریه ساختار فرصت سیاسی
شرایط ساختاری جنبش‌های سیاسی
علمای علوم اجتماعی و به ویژه تحلیل گران ساختاری کانون توجه خود را به فرایند سیاست و به قدرت دولتها احزاب سیاسی و گروه‌های سیاسی و اجتماعی و داخلی و نهادهای فرا ملی معطوف می‌دارند. از دید آنها اقدام سیاسی کارساز از سوی معترضان به شرایط ساختاری مناسب بستگی دارد. به اعتقاد نظریه پردازان بسیج منابع اگر فرصت‌های ساختاری بر محدودیت‌های ساختاری برتری داشته باشد مردم در جنبش مخالفی که هدف آن دگرگونی وضعیت سیاسی موجود است شرکت خواهند نمود.
بسیج سیاسی علاوه بر دسترسی به منابع (اطلاعات، پول، و مهارت‌های سازمانی – ارتباطی) به فرصت‌های مناسب برای استفاده از از این منابع نیز نیاز دارد.
فرصت ساختاری بیانگر روابط قدرت میان حکومت، گروه های اجتماعی و نهادهای خارجی است. اگر چنانکه میزان سرکوب مردم از سوی حکومت محدود باشد و گروه‌های اجتماعی بتوانند به همبستگی فوق العاده و رهایی از کنترل حکومت دست یابند و اگر نهادهای و سازمان‌های خارجی با اعطای منابع به بخش مخالف به جای اعطای منابع به دولت موجبات ضعف حکومت را فراهم آورند اعتراض سیاسی این فرصت را خواهند داشت تا اقدام سیاسی علیه حکومت را سازماندهی نمایند.
در مقابل، محدویت‌های ساختاری از مشارکت در سازمانی معترض جلوگیری می‌کند. سرکوب اعتراض کنندگان از سوی حکومت، سبب می‌شود تا فعالان بالقوه از مشارکت خوداری کنند. اختلاف‌های گروهی، تلاشی و پراکندگی جنبش مخالف را به همراه دارد. نهادهای مقتدر حکومتی، فعالیت گروه های ناراضی را تحت نظر دارند. جنبش‌های معترض، از شبکه سازمانی مستقل که بتواند پیروی اعضای جنبش را از موازین حاکم بر جنبش تضمین کند، بی بهره هستند. نهادهای خارجی از جمله ملت ـ کشورهای دیگر، سازمانهای بین دولتی و سازمانهای فراـ ملی غیردولتی، تنها در بعضی از موارد، امکانات اندکی (اسلحه، کارشناس، منابع مالی) در اختیار جنبشهای معترض قرار می‌دهند.
از منظر نظریه فرصت های سیاسی برای بررسی و تبیین جنبش های اعتراضی باید به سه پرسش کلی پاسخ داده شود. این پرسش‌ها عبارتند از:

1. 1. چه انگیزه هایی باعث می شود تا مردم به اعتراضات مسالمت آمیز، شورش‌ها و جنبش های اعتراضی و انقلابی بپیوندند؟

1. 1. چرا جنبش‌های اعتراضی برای نیل به اهداف خود تاکتیک های خاصی را بر می گزینند؟ به عبارت دیگر چه عواملی بر اتخاذ یک یا چند تاکتیک خاص مانند : خشونت، رفتار مسالمت آمیز، اعتراض علنی، تشکیل ائتلاف با گروه های دیگر و. . . از طرف جنبش های اعتراضی تاثیرگذار هستند؟ ‌

1. 1. جنبش های اعتراضی چگونه اولویت های خود را تشخیص می دهند و تحت چه شرایطی در دستیابی به اهداف سیاسی خود موفق می شوند ؟ به طور کلی می توان گفت که ارزش های فرهنگی، ساختارهای اجتماعی سیاسی و رفتارهای فردی – خاستگاه، فعالیت‌ها و نتایج اعتراض‌ها را شکل می دهند.

ارزش های فرهنگی
ارزش های فرهنگی تعمیم یافته در هر جامعه عامل فرمانبرداری و فرمانروایی سیاسی به شمار می روند. مقام های دولتی برای حفظ قدرت خود و ثبات نظام سیاسی متن های مختلفی مانند ایدئولوژی ها، دکترین های مذهبی، اسطوره های ملی گرایانه و تصمیم های قانونی را به اعضای جامعه منتقل می کنند. هر نظام سیاسی هنگامی از مشروعیت فراگیر برخوردار می شود که نهادهای موجود در جامعه ارزش‌های غالب مورد نظر نظام را منتقل کنند و افراد نیز این ارزش‌ها را درک و قبول نمایند و اصولی را که مشروعیت ایجاد می کنند با رفتار خود تلفیق نمایند. چالش های موفقیت آمیز علیه حکومت موجود زمانی به وقوع می پیوندد که رهبران مخالف، اصول مسلط مشروعیت سیاسی را دگرگون سازند. ارزش های فرهنگی از طریق وسایل ارتباط جمعی و سازمان‌های مختلف حکومتی و غیر حکومتی تبلیغ می‌شود. جنبش های اعتراضی با بهره گرفتن از این ابزارها و با پررنگ نمودن برخی از این ارزش‌ها و تبلیغ آرمان‌ها و نارضایتی‌های مشترک، قدرت سیاسی جنبش را افزایش می دهند و به ویژه فرصت های بیشتری برای قراردادن یک مشکل اساسی در دستور کار سیاسی به دست می‌دهند. گروه‌ها ی فرمانبردار با پذیرش برداشت های جدید از واقعیت های سیاسی و فرهنگی، متقاعد می شوند که می‌توانند از طریق اقدام جمعی سازمان یافته وضعیت موجود را دگرگون کنند. اما علاوه بر این آنچه در تصمیم گیری افراد جهت شرکت در یک جنبش اعتراضی ایجاد انگیزه می‌کند امکان دست یابی به هدف جنبش است.
بر اساس نظریه گزینش عقلایی(گزینه معقول) که جرج هومنز ارائه نموده است، دو انگیزه‌ی مهم در انتخاب راه افراد برای پیوستن به جنبش‌های اعتراضی دخیل است:
اول: ارزش‌های مربوط به اهداف یک اقدام خاص(نتایج مورد نظر) در جنبش.

۵-۵- ارزیابی کشت مخلوط
۵-۵-۱- نسبت برابری زمین (LER)
معیاری که اغلب جهت ارزیابی در موثر بودن کشت مخلوط مورد استفاده قرار می‌گیرد، نسبت برابری زمین می‌باشد. این معیار نسبت میزان زمین لازم برای تک کشتی‌ها را در مقایسه با کشت مخلوط توصیف می‌کند و عبارت از نسبت سطح زمینی است که لازم است تا با کشت گیاه به صورت تک کشتی، عملکردی مشابه یک هکتار کشت مخلوط بدست آید (جوانشیر و همکاران، ۱۳۷۹).
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۵-۵-۱-۱- LER جزئی آفتابگردان
کانوپی لوبیا چشم بلبلی دارای حجم و ارتفاع بیشتری در مقایسه با کانوپی سویا می‌باشد، بنابراین در مقایسه با سویا رقیب قویتری در جذب نور و سایر منابع برای آفتابگردان بشمار می‌رود. بدین ترتیب چنین بنظر می‌رسد که افزایش جذب نور بوسیله کانوپی آفتابگردان موجب بهبود فتوسنتز و در نهایت افزایش عملکرد اقتصادی آفتابگردان می‌شود و LER جزئی آفتابگردان در شرایط مخلوط با سویا در مقایسه با لوبیا چشم بلبلی بزرگتر بود. تفاوت‌های مورفولوژیکی دو گیاه در کشت مخلوط و در نتیجه ایجاد اشکوب‌های مختلف و استفاده بهتر از منابع از جمله نور، مواد غذایی و عمق‌های مختلف خاک می‌تواند دلیل LER بزرگتر از یک باشد که نشان می‌دهد که در کشت مخلوط گیاهان مکمل هم بوده‌اند (جوانمرد، ۱۳۸۸؛ تمری، ۱۳۹۰).
۵-۵-۱-۲- LER جزئی سویا
ارزیابی کشت مخلوط سورگوم دانه‌ای و سویا نشان داد که مخلوط این دو گیاه در کلیه تیمارها موجب افزایش نسبت برابری زمین شده است و در این میان تراکم ۷/۶۶ بوته در متر مربع و نسبت اختلاط ۶۷: ۳۳ سویا / سورگوم باعث افزایش عملکرد تا ۳۰ درصد گردید (بهشتی، ۱۳۷۵).
۵-۵-۱-۳- LER جزئی لوبیا چشم بلبلی
وجود فضای بین بوته‌ای بیشتر روی ردیف کاشت و در نتیجه کاهش رقابت درون گونه‌ای سبب افزایش نسبت برابری زمین جزئی شده و در نتیجه منجر به افزایش عملکرد ذرت شد (رستمی و همکاران، ۱۳۸۸).
۵-۵-۱-۴- LER کل
واتیکی و همکاران (۱۹۹۳) گزارش کردند که جذب نور بیشتر در مخلوط، دلیلی برای افزایش عملکرد کل ماده خشک است که این امر به‌دلیل بالا بودن شاخص سطح برگ در این تیمار است. مظاهری (۱۳۶۴) با بهره گرفتن از روش جایگزینی، کشت مخلوط ذرت و لوبیا را در نسبت‌های ۷۵، ۵۰ و ۲۵% ذرت مطالعه کرد و اشاره کرد که نسبت برابری زمین برای همه تیمارها از یک بیشتر بود. نقش اختلافات مرفولوژیک در دستیابی به LER بالاتر توسط سلیم و همکاران (۲۰۰۳) در کشت مخلوط آفتابگردان و ماش و توسط دوا و همکاران (۲۰۰۵) در کشت مخلوط سیب زمینی و لوبیا سبز گزارش شد.
کشت مخلوط علوفه‌ای سورگوم و لوبیا چشم بلبلی، مزیت ۸۸ درصدی عملکرد نسبت به تک کشتی را نشان داد (احمد و همکاران، ۲۰۰۶). نسبت برابری زمین برای همه ترکیب‌های کشت مخلوط بیشتر از یک و بین ۴۵/۱ تا ۶۶/۱، یعنی ۶۴-۴۵% سطح زمین بیشتری در تک کشتی نیاز است تا عملکرد مشابه کشت مخلوط بدست آید (دهیما و همکاران، ۲۰۰۶).
ارزیابی کشت مخلوط سورگوم دانه‌ای و سویا نیز نشان داد که مخلوط این دو گیاه در کلیه تیمارها موجب افزایش نسبت برابری زمین تا ۳۰% شده است (بهشتی، ۱۳۷۵). یولاه و همکاران (۲۰۰۷) نیز این نسبت را در مخلوط ذرت با سویا ۶۲/۱ گزارش کردند. ماکادو و همکاران (۱۹۸۴) گزارش دادند که در کشت مخلوط لوبیا، ذرت و آفتابگردان، مقدار LER برای لوبیا و ذرت، ۲۵/۱ و برای آفتابگردان و ذرت، ۲۹/۱ بدست آمد.
۵-۵-۲- ضریب تهاجم (A)
در آزمایش‌هایی که به روش سری‌های جایگزین دو گونه با یکدیگر به صورت مخلوط کشت شده باشند، با تعیین ضریب تهاجم می‌توان گونه غالب و مغلوب را تشخیص داد. ضریب تهاجم، موفقیت نسبی دو گونه گیاهی در بهره‌برداری از منابع را تعیین می کند و معیاری در ارزیابی تداخل بین چند گونه گیاهی بشمار می‌رود (ردوسویچ و همکاران، ۲۰۰۵). علت استفاده از شاخص تهاجم این است که در واقع هیچ یک از شاخص‌های فوق به تنهایی نمی‌تواند معیار مناسبی جهت اندازه‌گیری توانایی دو گیاه در تیمارهای مختلف کشت مخلوط باشد.
۵-۵-۳- افت واقعی عملکرد (AYL)
شاخص افت واقعی عملکرد، میزان کاهش واقعی عملکرد هر یک از اجزای مخلوط را در مقایسه با کشت خالص مربوطه براساس نسبت‌های کشت مورد مطالعه نشان می‌دهد. مقادیر مثبت و منفی شاخص کاهش واقعی عملکرد می‌تواند سودمندی و یا عدم مزیت کشت مخلوط را نسبت به تک کشتی آن نشان دهد. این شاخص به نوعی افزایش و یا کاهش محصول هر یک از گیاهان را در مقایسه با محصول پیش‌بینی شده ارزیابی می‌کند و گیاهان غالب و مغلوب را در کشت مخلوط مشخص می‌سازد. همچنین از شاخص AYL جزئی می‌توان کاهش یا افزایش عملکرد را بدست آورد، در صورتی‌که LER جزئی مربوط به هر گونه چنین قابلیتی ندارد (بانیک و همکاران، ۲۰۰۶). این شاخص با علامت مثبت بیانگر سودمندی مخلوط به تک کشتی بر پایه عملکرد هر گیاه است (ایلماز و همکاران، ۲۰۰۸).
۵-۵-۳-۱- AYL جزئی آفتابگردان
یک روند افزایشی در مقدار این شاخص با کاهش سهم کاشت آفتابگردان در شرایط مخلوط با هر دو لگوم مشاهده شد. بالاترین (۲۹/۰) و پائین‌ترین (۰۰۱/۰-) مقدار ضریب افت واقعی عملکرد جزئی آفتابگردان به‌ترتیب در تک کشتی آفتابگردان در شرایط کنترل علف‌های هرز و تیمار ۱۰۰%+۵۰% (سویا+آفتابگردان) بدست آمد. دامنه تغییرات مقدار محاسبه شده این ضریب در الگوهای کشت مخلوط برا
بر ۶۵/۲۸ بود (شکل ۴-۳۵).
۵-۵-۳-۲- AYL جزئی لگوم
بالاترین مقدار (۵۴/۱) این شاخص در تیمار تک کشتی لوبیا چشم بلبلی در شرایط کنترل علف‌های هرز و پایین ترین مقدار (صفر) در تیمار تک کشتی سویا و لوبیا چشم بلبلی دیده شد. همچنین یک روند کاهشی با کاهش سهم کاشت سویا در شرایط مخلوط با آفتابگردان مشاهده شد. دامنه تغییرات مقدار محاسبه شده این ضریب در الگوهای کشت مخلوط برابر ۶۵/۲۸ بود (جدول ۴-۳۶).
۵-۵-۳-۳- AYL کل
مثبت بودن کلیه مقادیر AYL نشان‌دهنده سودمندی کشت مخلوط نسبت به تک کشتی است. شایگان و همکاران (۱۳۸۷) گزارش کردند که بالاترین میزان کاهش یا افزایش AYL (45/9) از تیمار افزایشی (۱۰۰% ذرت+۵/۱۲% ارزن) بدست آمد. زو و همکاران (۲۰۰۸) نیز در کشت مخلوط افزایشی ارزن علوفه‌ای و اسپرس اظهار داشتند که طی چهار سال متوالی کشت، هیچ یک از دو گونه در مخلوط افت عملکرد نشان ندادند.
۵-۵-۴- نسبت رقابتی (CR)
با بررسی شاخص رقابت اگرچه میزان اضافه محصول نشان داده نمی‌شود، ولی با اشاره به شدت رقابت بین دو گونه در تیمارهای مختلف مخلوط می‌توان نسبت به سودمندی مخلوط قضاوت کرد، زیرا تیمارهایی که با تولید LER بالا بعنوان تیمار برتر شناخته مى‌شوند، دارای کوچکترین مقادیر CR هستند. به بیان دیگر با ارزیابی این شاخص می‌توان صحت تصمیم‌گیری درباره تیمار برتر را مورد بازبینی قرار داد. مقادیر ۱< CR، بر عدم سودمندی مخلوط و شدید بودن رقابت اشاره دارد و مقادیر کمتر از یک، ترکیب‌های سودمند را معرفی می‌کند و اشاره دارد به اینکه ارزش کشت مخلوط بیش از کشت خالص است.

۵-۵-۴-۱- CR جزئی آفتابگردان
بالاترین مقدار نسبت رقابتی جزئی در کشت مخلوط (۹۱/۰) در الگوی ۱۰۰%+۵۰% (سویا+آفتابگردان) بدست آمد که البته با تیمار ۳۰٪ و ۴۰٪ این ترکیب در یک گروه آماری قرار گرفت. کمترین مقدار این شاخص در کشت مخلوط (۶۵/۰) در الگوی ۱۰۰%+۴۰% (لوبیا چشم بلبلی+آفتابگردان) بدست آمد که البته با تیمار ۲۰% و ۵۰٪ این ترکیب در یک گروه آماری قرار گرفت. در بررسی شاخص‌های رقابتی دو گونه در کشت مخلوط مشخص گردید که در هیچ یک از تیمارها ضریب رقابت برای گونه‌های مورد بررسی برابر یک نمی‌باشد که این امر بیانگر عدم برابری رقابت درون گونه‌ای با رقابت برون گونه‌ای بود (دهیما و همکاران، ۲۰۰۷).
۵-۵-۴-۲- CR جزئی لگوم
ضعف لوبیا در رقابت که سرعت رشد کم و قدرت سایه‌اندازی اندکی در ابتدای فصل رشد دارد و زیادی قدرت رقابتی ذرت که سرعت رشد سریع دارد و تفاوت نظام ریشه‌ای این گیاهان (نظام ریشه‌ای افشان و گسترده ذرت در مقابل نظام ریشه‌ای عمودی در لوبیا) ممکن است دلیل کاهش عملکرد بیولوژیکی لوبیا در کشت مخلوط آنها با ذرت باشد (اوفوری و استرن، ۱۹۸۷).
ایلماز و همکاران (۲۰۰۸) افزایش نسبت رقابت و غالبیت ذرت در تیمار ۵۰% ذرت+۵۰% ماش را عامل عدم افت عملکرد ذرت دانستند و افت واقعی عملکرد در حداکثر سهم ذرت (۱۰۰% ذرت+۵۰% ماش) را به‌دلیل کاهش نسبت رقابت و غالبیت گیاه مذکور گزارش نمودند. متقیان و همکاران (۱۳۹۲) نیز با بررسی نسبت رقابت در ترکیب‌های مختلف کشت اشاره نمودند که گیاه ریحان در مخلوط ۵۰% ریحان+۵۰% کنجد (۸۷/۰) و کنجد در ترکیب‌های ۲۵% ریحان+۷۵% کنجد (۷۵/۱) و ۷۵% ریحان+۲۵% کنجد (۷۶/۱) از حداکثر نسبت رقابت برخوردار بودند.
۵-۵-۵- سودمندی مخلوط (IA)
۵-۵-۵-۱- سودمندی مخلوط جزئی آفتابگردان
نتایج مقایسه میانگین نشان داد که بیشترین مقدار IA جزئی آفتابگردان (۲۱/۰) در تیمار تک کشتی آفتابگردان در شرایط کنترل تمام فصل علف‌های هرز و کمترین مقدار آن (۰۰۰۸/.-) در تیمار ۱۰۰%+۵۰% (آفتابگردان+لوبیا چشم بلبلی) بدست آمد. یک روند افزایشی در مقدار این شاخص با افزایش سهم کاشت سویا در شرایط مخلوط با آفتابگردان شاهد هستیم. همچنین IA جزئی آفتابگردان در شرایط کنترل علف‌های هرز نسبت به شرایط تداخل علف‌های هرز ۱۰۰٪ افزایش نشان داد (شکل ۴-۴۰).
۵-۵-۵-۲- IA جزئی لگوم
نتایج مقایسه میانگین نشان داد که بیشترین مقدار IA جزئی لگوم (۴۰/۰) در تیمار تک کشتی لوبیا چشم بلبلی در شرایط کنترل تمام فصل علف‌های هرز و کمترین مقدار آن (صفر) در تک کشتی دو تیمار لوبیا چشم بلبلی و سویا در شرایط تداخل علف‌های هرز مشاهده شد. یک روند کاهشی با کاهش سهم کاشت سویا در شرایط مخلوط با آفتابگردان مشاهده شد. همچنین IA جزئی لگوم در شرایط کنترل علف‌های هرز نسبت به شرایط تداخل علف‌های هرز ۱۰۰٪ افزایش نشان داد (شکل۴-۴۱).
۵-۵-۵-۳- IA کل
در زراعت‌های تک‌کشتی همواره مقادیر زیادی از نور در طول فصل رشد از میان کانوپی عبور کرده و تلف می‌شود که این تلفات در کشت مخلوط بعلت پوشش بیشتر سطح خاک، اختلاف ارتفاع گیاهان و موج‌دار شدن سطح کانوپی به حداقل می‌رسد (احمدی و همکاران، ۱۳۸۹). بر اساس نظریه فیزیولوژیست‌ها کشت مخلوط گونه‌های مختلف با توجه به وجود اختلافاتی نظیر اختلاف صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک از طریق جذب بیشتر تشعشع خورشیدی با توجه به نوع آرایش برگ‌ها موجب افزایش جذب نور و در نهایت افزایش عملکرد می‌شود (لی و همکاران، ۲۰۰۸).
احمدی و همکاران (۱۳۸۹) اشاره داشتند که بیشترین میزان سودمندی کشت مخلوط متعلق به تیمار افزایشی ۱۰۰:۱۵ که برابر ۴۱/۴ است که این امر احتمالاً ناشی از استفاده بهتر از منابع موجود مانند نور، آب و مواد غذایی در این تیمار بود. کمترین مقدار نیز متعلق به تیمار افزایشی ۱۰۰:۴۵ بود که احتمالاً ناشی از رقابت بیشتر این دو گیاه در این تیمار می‌باشد و در تیمارهای افزایشی هر چه بر تراکم بوته در واحد سطح افزوده شد، شاخص سودمندی کشت مخلوط کاهش یافت.
نتایج مشابهی در کشت مخلوط گندم و نخود مبنی بر سودمندی اقتصادی بالاتر کشت مخلوط نسبت به کشت خالص بهدست آمد (بانیک و همکاران، ۲۰۰۶). در پژوهشی دیگر بالاترین میزان سودمندی کشت مخلوط (معادل ۴۵/۵) در تیمار (۱۲٪ ارزن+۱۰۰٪ ذرت) بدست آمد که احتمالاً ناشی از استفاده بهتر از منابع موجود مانند نور، آب و مواد غذایی و غیره در این تیمار میباشد (شایگان و همکاران، ۱۳۸۷).
۵-۵-۶- ضریب نسبی تراکم (RCC)
برای تعیین میزان رقابت بین گیاهان و غالبیت نسبی یک گونه بر گونه دیگر در کشت مخلوط از شاخص ضریب نسبی تراکم استفاده گردید. این ضریب مشخص‌کننده میزان رقابت بین گیاهانی است که با بهره گرفتن از روش جایگزینی به صورت مخلوط کشت شده‌اند (گوش، ۲۰۰۴). ضریب ازدحام نسبی همانند ضریب تهاجم بیانگر یکسان نبودن رقابت درونگونهای با رقابت برونگونهای است. اگر ضریب نسبی تراکم برای هر دو گونه برابر واحد باشد در مخلوط حالت موازنه یا تعادل رقابت برقرار خواهد بود. در حالتی که ضریب نسبی تراکم برای هر گونه با واحد برابر نباشد گیاهی که ضریب آن بیشتر است گیاه غالب محسوب می شود. با بهره گرفتن از این معیار اگر ۱> RCC باشد میزان محصول بدست آمد ه از کشت مخلوط کمتر از کشت خالص است و اگر ۱ RCC > باشد کشت مخلوط سودمند خواهد بود (لیتورگیدیس و همکاران، ۲۰۱۱).
۵-۵-۶-۱- RCC جزئی آفتابگردان
لامعی هروانی (۱۳۹۱) اشاره کرد که مقادیر
ضریب نسبی تراکم جو و تریتیکاله در تیمارهای مخلوط بیشتر از تک‌کشتی بوده که گویای این است که اثر رقابت درون و برون گونه‌ای برابر نبود. در تحقیقی دیگر در خصوص رقابت بین جو و یولاف وحشی گزارش شد که ضریب ازدحام نسبی جو و یولاف وحشی به‌ترتیب ۷/۲ و ۵/۰ بود که حاکی از آن است که جو رقیب قوی‌تری نسبت به یولاف وحشی است (موریشتا و همکاران، ۱۹۹۱).
۵-۵-۶-۲- RCC جزئی لگوم