کارکرد این گونه مدل ها به طور مشخص در آثار مابوگونج آغاز گردید .مابوگونج بر این اعتقاد بوده است که به وسیله ی نظریه ی عام سیستمی،بهتر می توان مهاجرت را تبیین کرد.در این مدل هم مهاجرین وهم نهادهایی که در کنش متقابل هستند در قالب یک چارچوب کلی نگرییسته شده و به این ترتیب مجموعه ی اجزا در حال کنش متقابل با یکدیگر با ویژه گی ها و روابط در ساختاری منسجم لحاظ می شوند .
متغیر های اصلی این مدل عبارتند از
۱-خرده سیستم اجتماعی شدن :این متغیر به تاثیر گذار بر جامعه پذیری فرد مهاجر نظر دارد ،میزان توسعه یافته گی مکان مبداء مهاجرت ،بعد خانوار ، میزان تحصیلات والدین مهاجر،میزان وابستگی مهاجر به محل تولد ونیز میزان احساس غربت به آن .
۲-خرد ه سیستم نهادی :این متغیر ها نهادهایی که شخص به آنها به نوعی در چالش است مورد توجه قرار می دهد .سطح آگاهی و اطلاعات عمومی و نیز میزان تحصیلات شخص مهاجر ،سطح آگاهی و شناخت شخص مهاجر در مورد مناطق مبداء ومقصد ،وضعیت سازمان ها و اتحادیه های صنفی موجود در مبدا، و مقصد و نوع ارتباط با آنها صلاحیت وشایستگی مهاجر برای اولین استخدام در منطقه ی مقصد و بالاخره وضعیت تاهل مهاجر.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۳-خرده سیستم مصرفی :شامل بدست آوردن کالای مصرفی با دوام (خودرو و…)ساختن واحد مسکونی در مبداء وبالاخره استخدام همسر در مقصد.
۴-متغیر های تنظیمی :این متغیر ها مواردی مواردی را در نظر می گیرد نظیر وضعیت منطقه سکونت در مقصد ،انگیزه ی مراجعت به مبداء،مدت اقامت در مقصد و متغیر های جمعیتی مانند جنس و سن.این مدل (سیستمی) سپس به وسیله ی ریچموند و ورما برای بررسی مهاجرت های بین المللی نیز مورد استفاده قرار گرفت .(حاج حسینی،۱۳۸۵)
مهاجرت ها در شهرستان بیجار بیشتر به صورت خانواده گی صورت می گیرد وسرپرست خانوار تصمیم به مهاجرت می گیرد و اعضای خانواده همراه او مهاجرت می کنند .مهاجران اغلب سطح تحصیلی بالایی دارند وشرایط شغلی نسبتا بهتری از مبداء برای آنها وجود دارد . بیجاری ها به راحتی در مقصد پذیرفته می شوند چرا که با فرهنگ ،زبان ،قومیت و مذهب جامعه ی میزبان مشابهت زیادی دارند در واقع مجموعه ای از عوامل موجود در مبداء و مقصد در ارتباط با هم موجب تصمیم گیری مهاجران بیجاری می شود.
استفاده از این نظریه برای تبیین مهاجرت از بیجار مفید است چرا که عوامل فرهنگی و بحث قومیت و مذهب وتاثیر وجود شباهت در این زمینه ها بین مهاجرین و جامعه ی میزبان را در خصوص علل مهاجرت مطرح کرده است.
۲-۳-۹مدل وابستگی:
این مدل در دید گاه تضاد یکی از دید گاه های جامعه شناختی تبیین مسائل اجتماعی نضج گرفت.در دیدگاه تضاد جامعه عرصه تضادها و مبارضات طبقاتی است و متغیرهایی مانند روابط حاکمیت ،تقسیم کار،توضیع نابرابر امکانات اقتصادی و تغییرات و دگرگونی های اساسی (انقلاب ها)مورد بحث قرار می گیرند. در دیدگاه تضاد تبیین پدیده ها و مسائل اجتماعی در مقیاس کلان(نظام های سیاسی اجتماعی )است.تبیین مهاجرت در این دیدگاه به نظریات یا مدل های وابستگی شهرت یافته اند .از دید نظریه پردازان این دید گاه مهاجرت در بطن روابط سرمایه داری جهانی و توسعه ی وابسته ی کشورهای عقب مانده ،باید مورد تحلیل قرار گیرد. این گروه از نظریه پردازان بر این اعتقادند که علت های مهاجرت را نمی توان از اثرات آن جدا نمود ،زیرا مهاجرت از یک سو ،معلول توسعه نابرابر کشورها ی سرمایه داری و کشورهای عقب مانده بوده و از سوی دیگر عامل گسترش و توسعه و تعمیق نابرابر است.
بنابر این در تعیین فرایند مهاجرت ،لازم است نخست به مسئله عدم توسعه توجه نمود ، زیرا در این راستا است که روابط نابرابر ساختی و مکانی بین بخش های مختلف جامعه مد نظرقرار می گیرد.یکی از اید ه های مطح شده در این دیدگاه روابط مرکز پیرامون، در امر توسعه ی کشورهای توسعه نیافته است که توسط «سمیرا امین»ارائه شده است .کشورهای سرمایه داری وضعیت مسلط (مرکز)و کشورها ی توسعه نیافته وضعیت تحت سلطه (پیرامون)را دارند. این وضعیت در ساختار داخلی کشور ها نیز تاثیر گذاشته و سبب به وجود آوردن قطب های پیشرفته و توسعه نیافته سرمایه داری (معمولا در شهرها )و مناطق توسعه نیافته سرمایه داری (معمولا در شهرها)ومناطق توسعه نیافته (معمولا روستاها )گشته است و نوعی عدم تعادل منطقه ای را به وجود آورد .این امر باعث مهاجرت و مهاجرت و جابه جایی نیروی کار از مناطق روستایی محروم به سوی مناطق شهری پیشرفته می گردد.
«پل سینجر»یکی دیگر از نظریه پردازان این دیدگاه ،دو مجموعه عوامل مربوط به مبداء را که باعث مهاجرت می شوند از هم متمایز می کند ، این دو مجموعه عبارتند از :
۱-عوامل رکودی :این عوامل زمانی رخ می دهد که جمعیت روستایی به دلیل بهبود نسبی وضع بهداشت و درمان ،رشدی بیش از تولیدات کشاورزی داشته باشد و لذا نیروی کار اظافی به وجود می آید. این نیروی کار به علت نبود اشتغال در روستاها به سوی شهر ها مهاجرت می کنند.
۲-عوامل تغییر دهنده،اما تغییر دهنده موقعی موثرند که روش های سرمایه داری مدرن در مناطق روستایی نفوذ کرده باشد و باعث تغییر شیوه ها و تکنیک های تولیدی می گردد. در اینجا هدف ،افزایش بهره وری کار از طریق صنایع سرمایه بر است و بنابر این تعداد شاغلین را کاهش داده ،سبب مهاجرت نیروی کار اظافه موجود در روستا می گردد.
به طور خلاصه در نظریات وابستگی ،مهاجرت امری اجبار است که بر اساس عدم توسعه یک محیط(روستا)نسبت به محیط دیگر(شهر)و وابسته گی غیر سرمایه داری به وجود می آید و این امر کاملا استثماری و ادامه ی آن باعث گسترش هرچه بیشتر توسعه نیافته گی می گردد.از مدل فوق برای تبیین مهاجرت های شهر به شهر نیز می توان استفاده کرد و مهاجرت از شهر های توسعه نیافته به شهر های توسعه یافته تر در یک کشور را در این چارچوب تبیین کرد.
بر نگاه این دیدگاه می توان گفت بیجار به عنوان شهر پیرامونی نسبت به همدان زنجان و تهران قرار دارد .از سویی شهر سنندج به عنوان مرکز استان غالب امکانات توسعه ای را در خود جای داده وشهرستان بیجار شرایط توسعه ای نامطلوبی دارد نکته ی دیگری که بسیار با اهمیت است تخصیص اعتبارات بر اساس جمعیت است که بیجار که در گذشته دومین شهر پر جمعیت استان بوده اکنون در سرشماری۱۳۹۰ شهرستان بیجار در رتبه ی هفتمین پر شهر جمعیت استان کردستان قرار دارد ، لذا همواره اعتبارات کمی به دلیل جمعیت کمتر این شهرستان نسبت به بقیه ی شهرستان ها به بیجار اختصاص داده می شود.ساکنین بیجار برای خرید و مداوای بیماران خود به زنجان وهمدان می روند. و به اقتصاد این دو شهر کمک زیادی می شود و این یکی از عوامل رشد و توسعه ی این دو هر است و بیجار روز به روز از آنها بیشتر به لحاظ توسعه ای عقب بیافتد .
گر چه این نظریه بیشتر برای بحث جوامع توسعه یافته و در حال توسعه و ارتباط این دو مفید است اما در سطح خرد می تواند تا حدودی مورد استفاده قرار گیرد. البته به دلیل زیاد نبودن تفاوت بین شهر های استان کردستان و شهرهای اطراف باید نگاه ظریفی داشت تا به مصادیق دیدگاه وابستگی در سطح خرد رسید.
۲-۳-۱۰نظریه ی لانسینگ و مولر:
به نظر آنها تحرک مستلزم یک نیروی کششی قویی تر از عامل رانش (دفع) می باشد افراد باید یک نیروی جنبشی برای تحرک داشته باشند به نظر آنها عوامل سکونت گاه باعث رانش می شود، خصوصیات رانش عبارتند از بیکاری، پایین بودن سطح دستمزدها، کمبود امکانات بهداشتی و آموزشی و توزیع نامناسب آنها، وضع بعد اقتصادی و عدم جذب جمعیت به بازار کار که باعث مهاجرت به شهرهای بزرگتر می شود. در مقابل خصوصیات رانشی جاذبه هایی در شهرهای بزرگ وجود دارد که باعث تشویق افراد برای مهاجرت به آنجا می شود. عوامل چون درآمد بالاتر، بهداشت و بیمارستان های مجهز وجود امکانات آموزشی و رفاهی که باعث می-شود به سمت شهرهای بزرگتر مهاجرت کنند. علاوه بر این عوامل جاذبه و دافعه عوامل فرعی هم موثر است و آن موانعی است که بین مبدأ و مقصد وجود دارد. در این میان فاصله یکی از موانع مهاجرت است. در این جا منظور از فاصله هم فاصله ی فیزیکی و هم فاصله ی اجتماعی فرهنگی است. فاصله ی فیزیکی زمان و هزینه های لازم برای مسافرت را مدنظر قرار می دهد و فاصله ی اجتماعی فرهنگی مربوط به تفاوتهای جامعه ی مبدأ و مقصد در زمینه ی زبان، میزان نوگرایی، مذهب و ارزشهای اجتماعی است.
به اعتماد لانسینگ و مولر توسعه ی آموزش و ادامه ی تحصیل دانشجویان را که برای ادامه ی تحصیل به شهرهای دیگر می روند را با آن محیط آشنا می کند و آنها را برای ماندن در آنجا آماده می کند. همچنین این نظریه معتقد است خصوصیات فردی و برداشت ها و اداراکات افراد از وضع مبدأ و مقصد و عوامل بین مبدأ و مقصد بر تصمیم گیری های افراد موثر است. عوامل فردی چون سواد آرزوها، تمایلات، آگاهی از امکانات و … بر تصمیم افراد به مهاجرت موثر ا ست (لهسایی زاده، ۱۳۶۸: ۲۳۳ – ۲۲۰).
دیدگاه لانسینگ و مولر در بررسی عوامل مهجرت از بیجار بسیار مفید است چرا که به چند عامل مهم اشاره دارد که برای شهرستان بیجار صادق است،مردم بیجار به دلیل نبود امکانات رفاهی ، پزشکی و اموزشی همواره از این شهر ذفع می شوندو جاذبه های شهر های دیگر مثل خدمات پزشکی مناسب ،دسترسی به راه آهن و فرودگاه و دانشگاه های دولتی باعث جذب ساکنین بیجار می شود و از طرفی هم فاصله ی کم اجتماعی فرهنگی و اجتماعی ونزدیکی فیزیکی به شهر های همدان و زنجان و سهولت ارتباط با استان تهران با عث جذب جمعیت به سوی این شهر ها شده است.قومیت ترک به دلیل همزبانی و تشابه بالای فرهنگی غالبا جذب زنجان می شوند و کردها هم همدان وتهران را به دلیل هم مذهب بودن وشبکه های مهاجرت ترجیح میدهند این شهر ها را مقصد مهاجرتی خود انتخاب کنند.
۲-۴پیشینه ی تجربی:
در این بخش مروری بر تحقیقات انجام شده در زمینه ی موضوع مورد تحقیق خواهیم داشت.
به دلیل فراگیر بودن پدیده ی مهاجرت مطالعات گسترده ای پیرامون آن انجام شده است و هر یک از پژوهشگران و سازمان ها بر اساس اهداف و دیدگاه های خود به آن پرداخته اند. این پژوهش ها در مناطق مختلفی راجع به مهاجرت انجام شده و با توجه به شرایط موجود در منطقه ی تحت مطالعه به نتایجی دست یافته اند .
تحقیقات پیشین در زمینه ی موضوع مورد نظر می تواند منبع با ارزشی در هدایت تحقیق و معرفی نظریه هایی برای آزمون وتفسیر های احتمالی از مشاهدات باشند(دواس ،۱۳۸۳ :۳۳).
با توجه به این نکات و تا آنجا که نگارنده اطلاع دارد تاکنون تحقیق در مورد موضوع مورد مطالعه در شهرستان بیجار به صورت علمی و منسجم صورت نگرفته است
از جمله مطالعاتی که در زمینه ی مهاجرت صورت گرفته شامل :
۲-۵-۱مطالعات داخلی
نصیری در مقاله ای با عنوان«تحلیلی بر دلایل مهاجرفرستی شهرهای کوچک،مطالعه ی موردی شهر قیدار»به علل مهاجر فرستی شهر های کوچک پرداخته.و از دیدگاه جاذبه و دافعه یبرای تبیین مهاجرت بهره گرفته. و با اجرای یک پیمایش به در میان مهاجرین قیداری ساکن در شهر زنجان علل مهاجرت را بررسی کرده و به این نتیجه رسیده که گرچه شاخص های اقتصادی در ایجاد انگیزه ی مهاجرت از شهر قیدار موثر است اما بی تردید بین فرایند تصمیم گیری برای مهاجرت و متغیر های تاثیر گذار دیگر نظیر کمبود مکانی فضائی خدمات شهری ،کیفیت زندگی در شهر مبداءتاثیر عملکرد مدیریت شهری ،عوامل جاذبه در مرکز استان ،اعتقادات هنجاری و شاخص های تبعی و مهاجر فرستی از شهر قیدار رابطه وجود دارد .وی به منظور کاهش مهاجر فرستی و کمک به جذب و نگه داشت جمعیت پیشنهادات زیر را بیان کرده:
-تمرکز زدایی امکانات وخدمات از مرکز استان به منظور از بین بردن دلایل و زمینه های مهاجر فرستی
-کنترل شهر های بزرگ وهدایت سرمایه گذاری به سمت شهر های کوچکتر
-ایجاد تعادل بین شهرهای بزرگ وکوچکدر استان ها درجهت متعادل کردن سیاست های برنامه ریزی توسعه ی یکپارچه در سطح استانی
-باز شناسی و برریس نقاط ضعف و قوت شهر های کوچک در زمینه ی جذب جمعیت و مهاجر فرستی
-سرعت بخشیدن به توسعه ی فضاهای خدماتی در شهر قیدار بر اساس نیاز شهروندان
این پژوهش تا حدودی مشابه کار ما است با این تفاوت که علل مهاجرت را تنها از دید افرادی که هقدام به مهاجرت کرده اند سنجیده در حالی که ما قصد داریم علاوه بر این کار انگیزه های مهاجرت را در بین ساکنین حال حاضر بیجار نیز بررسی کنیم و یک تصویری از علل مهاجرت در گذشته و حال را ترسیم کنیم.و از طرفی شرایط نمونه مورد برسی تحقیق یاد سده بسیار متفاوت از شرایط نمونه ی مورد بررسی ماست چرا که تفاوت قومیتی ،زبانی و مذهبی در شهرستان مورد بررسی این تحقیق وجود ندارد.
زاهد (۱۳۸۵)در پژوهشی با عنوان «نگاهی کلان به به مهاجرت و توزیع جمعیت در ایران از سال ۱۳۵۵-۱۳۷۵» به تبیین حرکات جمعیت بر اساس این نظریه که «زیر ساخت پدیده ی مهاجرت را روابط مسلط اجتماعی (قوانین و هنجار ها)تشکیل می دهند»پرداخت .نتیجه این پژوهش که با روش کمی و کیفی انجام شده است نشان می دهد بر اساس نظریه ی زاهد،تمرکز گرایی در روابط اجتماعی از طریق تکنولوژی ملهم از آن روابط ،موجب توزیع متمرکز امکانات در مرکزیت این روابط می شود و جمعیت برای دستیابی به این امکانات به سوی قطب های مذکور روانه می شوند.
در دهه ی اول ۱۳۵۵-۶۵،به دنبال گسترش حدود دو برابر و نیم بخش عمومی یا دولتی و تقریبا ثابت ماندن تعداد شاغلین در بخش خصوصی ،علی رغم افزایش جمعیت ،یک نظام کاملا تمرکز یافته ی دولتی بر ساختار مشاغل کشور حاکم گردیده .این تمرکز در روابط سبب تمرکز در توزیع امکانات ومهاجرت به سوی این مراکز شد.به این ترتیب تهران و دیگر نقاط شهری کشور به ترتیب اولویت از لحاظ تمرکز گرایی در روابط اجتماعی پذیرای این جمعیت مهاجر شدند.
این روند در دهه ی دوم مطالعه(۱۳۶۵-۷۵) به صورت قبل ادامه نیافت وگسترش بخش خصوصی ،تا حدی از شدت هجوم مهاجران به شهرها کاست ما افزایش تعداد جمعیت موجب شد علی رغم ملایم تر شدن مکندگی شهرها ،باز هم بر حجم مهاجران به درون آنها به خصوص تهران افزوده شد.علاوه بر این بخش خصوصی هم در سالهای دهه ی دوم ،به صورت متمرکز رشد یافت وهمین عامل موجب جذب جمعیت به سوی مراکز تمرکز این که همان شهر ها بودند(زاهد ،۱۳۸۵: ۱۹۵-۱۹۶).
این کار پژوهشی رویکردی کل گرا داشته و با توجه به وسعت زیاد کشور و تنوع قومیتی زبانی و مذهبی و سطوح متفاوت توسعه در مناطق کشور قابلیت تبیین را در سطح کلی دارد وبه شرایط خاص هر منطقه توجه نکرده است.
قاسمی اردهائی و حسینی راد در بخشی از مقاله خود با عنوان «بررسی ویژه گی های مهاجران داخلی در ایران طی دهه ی ۱۳۷۵-۸۵» به مقایسه ی افراد مهاجر وافراد غیر مهاجر بر حسب جنس سن تعداد نفر در خانوار ،وضع فعالیت اقتصادی می پردازند. آنها به این نتیجه رسیدند که جریان های مهاجرت در ایران کاملا جنس گزین و سن گزین است یافته های این تحقیق نشان می دهد که:
۳۸%درصد جمعیت مهاجر در گروه سنی ۲۰ تا۲۹سال قرار دارد و در تمام گروه های سنی جمعیت مهاجر ،نسبت مردان بیشتر از زنان است.
از نظر تعداد نفر در خانوار ،خانوار های مهاجر نسبت به خانوارهای غیر مهاجر از تعداد اعضای کمتری بر خور دارند به طوری که در صد مهاجران در خانوار های یک الی ۴ نفره بیشتر از غیر مهاجران است.
مطالعه ی تطبیقی وضع فعالیت اقتصادی مهاجران و غیر مهاجران کشور نشان می دهد که مهاجرین نسبت به غیر مهاجرین بیشتر به فعالیت مشغولند.بررسی جمعیت فعال نیز نشان می دهد که درصد اشتغال بین مهاجرین بیشتر از غیر مهاجرین است .این امر بیشتر به ویژه گی های جمعیتی اجتماعی و اقتصادی مهجرین (از جمله ساختار سنی و تحصیلات ) بر میگردد (قاسمی اردهائی و حسینی راد،۱۳۸۸ :۴۱-۵۱).
در این کار تحقیقی به ویژه گی های مهاجران پرداخته شده و از علل و عوامل مهاجرت بحثی نشده است.و از نوع تحلیل ثانویه است.
مطالعه ای که توسط جهاد دانشگاهی استان خوزستان درباره ی علت مهاجرت روستاییان این استان در سال ۱۳۶۲ صورت گرفته که نتایج این تحقیق نشان می دهد پایین بودن نسبت درآمد روستاییان به نسبت درآمد شهربان، کمبود خدمات، آب آشامیدنی، و جاده از دلایل مهاجرت آنها بوده است. در این پژوهش از نظریه ی جاذبه و دافعه استفاده شده. این کار تحقیقی در به یافتن علل مهاجرت روستا شهری پرداخته حال این که ما به بررسی علل مهاجرت از نوع شهر به شهر می پردازیم.

شکل ۷-۱- درصد واکس رسوب کرده بر حسب تابعیت دما برای نفت سیستمA

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

از شکل ۷-۱- دیده می شود که پیش بینی های حاصل از مدل وون اصلاح شده دارای دقت قابل قبولی هستند.WAT پیش بینی شده از مدل اصلاح شده ۰۳/۳۰۹ درجه کلوین می باشد، در حالی که میزان آزمایشگاهی آن ۷۵/۳۰۸ کلوین است.
شکل ۷-۲- مقایسه نتایج پیش بینی شده از مدل اصلاح شده در مقابل پیش بینی مدل های دیگر را نشان می دهد

شکل۷-۲-مقایسه میزان درصد واکس برای سیستم A حاصل از مدل اصلاح شده و مدل های دیگر
از شکل ۷-۲ دیده می شود که پیش بینی مدل وون اصلاح شده نسبت به سایر مدل ها، بسیار نزدیک تر به داده های تجربی است. اما WAT پیش بینی شده توسط مدل وون اولیه نسبت به مدل اصلاح شده و یا مدل پدرسن بسیار نزدیک تر است به مقادیر تجربی. لازم به ذکر است که مدل وون اصلاح شده دارای پارامترهای تنظیم شونده A ، B و C است که می تواند برای مطابقت با داده های تجربی تنظیم گردند. همچنین باید توجه گردد که مدل پدرسن نیز این پارامترها را داراست، اما مدل پدرسن دارای محاسبات بسیار فشرده تری می باشد، و با توجه به ماهیت پیچیده محاسبات جداسازی آنی، همگرایی آن همیشه به دست نمی آید. بنابراین، در مورد مدل پدرسن تنظیم کردن مقادیر مورد نظر بسیار مشکل تر است.
ترکیب نفت سیستم B داده شده در جدول ۷-۱ به عنوان ترکیب خوراک برای محاسبات جداسازی آنی مورد استفاده قرار گرفت. در دماهای مختلف، پیش بینی میزان رسوب واکس از این برنامه به دست آمده است .مقایسه پیش بینی از برنامه و داده های تجربی در شکل ۷-۳ نشان داده شده است.

شکل ۷-۳- میزان درصد واکس نفت B بر حسب دما
از شکل ۷-۳، می توان مشاهده کرد که پیش بینی های مدل وون اصلاح شده کاملا نزدیک به داده های تجربی است.WAT حاصل ازپیش بینی مدل وون اصلاح شده ۷۳/۳۰۹ کلوین است، در حالی آزمایشات ۶۵/۳۰۹ درجه کلوین را بدست می دهند. شکل ۷-۴ مقایسه پیش بینی مدل وون با پیش بینی های سایر مدل ها را نشان می دهد.

شکل ۷-۴- مقایسه میزان درصد واکس نفت B از مدل های مختلف
یک بار دیگر دیده می شود که مدل وون پیش بینی های بهتری برای مقدار رسوب واکس در یک دمای داده شده نسبت به سایر مدل ها می دهد. دلیلش هم تمایز میان اجزای تشکیل دهنده واکس و غیر واکسی است، به حساب آوردن تغییر حجم در طول فرایند انجماد، و این فرض که فاز جامد محلول غیر ایده آل است. باز هم پیش بینی WAT، نسبت به مدل وون اصلی بهتر است. مدل وون اصلاح شده، تفاوت در ظرفیت های حرارتی بین حالت های جامد و مایع از یک جزء را، زمانیکه رابطه فوگاسیته جزء در فاز جامد به فوگاسیته جزء در حالت مایع مادون سرد در شرایط مشابه را محاسبه می کند، نادیده میگیرد. به همین دلیل ممکن است انحراف در WAT مدل وون اصلاح شده وجود داشته باشد.
ترکیب سیستم های C، همانطور که در جدول ۷-۱ داده شده، به عنوان خوراک به مخزن جداسازی آنی، مورد استفاده قرار گرفت.مقدار رسوب در دماهای مختلف با بهره گرفتن از این برنامه برای مدل اصلاح شده به دست آمد. پیش بینی با داده های تجربی در شکل ۷-۵ مورد مقایسه قرار گرفتند.

شکل ۷-۵- میزان درصد رسوب در دما های مختلف برای نفت سیستم C
از شکل ۷-۵ می توان دید که پیش بینی های مدل اصلاح شده در توافق با داده های تجربی دیده می شود. در منطقه ۲۸۰-۲۹۵ K، مدل مقدار رسوب واکس را زیادتر پیش بینی می کند. لازم به ذکر است که مدل قادر به توصیف نوع و شکل بلور واکس نیست. کریستال واکس انواع بسیاری از اشکال جامد مانند اورتورومبیک، تریکلینیک، و غیره می باشد. از خواص ترموپلاستیک، مانند گرمای گداخت و درجه حرارت همجوشی، وابسته به عادت جامد بلوری هستند. خواص مورد استفاده در مدل اصلاح شده برای نرمال-پارافین گزارش شده است نه آنچه که مربوط به بلورهاست. بنابراین، خواص مورد استفاده در مدل وون اصلاح شده ممکن است خواص واقعی بلورهای واکس را به تصویر بکشد. که می تواند دلیل آن باشد که مدل دقیقاً رفتار واکس را توصیف نمی کند.
شکل ۷-۶ مقایسه پیش بینی شده از مدل اصلاح شده با سایر مدل ها است. دیده می شود که، دوباره، پیش بینی های کلی بهتر با مدل اصلاح شده است. دلیل این امر همان است که در موارد قبلی دیده می شود. پیش بینی WAT 91/309 در محدوده قابل قبولی است. مقدار آزمایشگاهی ۳۷/۳۱۰ است، اما، دوباره، پیش بینی WAT از مدل وون اصلی خیلی بهتر است.

شکل ۷-۶- مقایسه درصد رسوب واکس نفت C بر حسب دما برای مدل های مختلف
۷-۲- پیش بینی محاسبات حاصل از جداسازی آنی سه فازی
همانطور که قبلاً اشاره شد ، در فشارهای بالا فاز بخار هم وارد صحنه می شود. در این شرایط، محاسبات جداسازی آنی سه فازی باید صورت بپذیرد. اجزاء نفت مورد استفاده برای این منظور در جدول ۷-۲ آورده شده است. داده های آزمایشگاهی برای تعادل سه فازی جامد-مایع-گاز جهت انجام محاسبات سه فازی کمیاب بوده و بدین منظور پیش بینی حاصل از مدل ارائه شده با پیش بینی داده شده بوسیله ووُن (۱۹۸۶) در شکل ۷-۷ مورد مقایسه قرار گرفته است.
از این شکل، می توان دید که پیش بینی صورت پذیرفته از مدل ارائه شده در برابری مناسبی با نتایج مدل ووُن قرار دارد. انحراف هایی هم که دیده می شود بدلیل استفاده از معادله حالت های مختلف می باشد، که در اینجا از معادلات PR^[77] و ER^[78] استفاده گردید و این در حالی می باشد که در مقاله ی ووُن از SRK استفاده شده است.
جدول۷-۲: اجزاء نفت استفاده شده در جداسازی آنی سه فازی(ووُن ۱۹۸۶)

Components

mole %

Components

mole %

CO₂

۹٫۱۶

C₂₁

۰٫۰۳۷

C_l

۶۸٫۸

C₂₂

۰٫۰۳۱

_ هدف کاربردی: بررسی راهکارهای توسعه گردشگری گل و گیاه در منطقه شرق گیلان.
_ دیگر ضرورت های تحقیق: بررسی جایگاه گردشگری گل و گیاه در توسعه گردشگری در منطقه
شرق گیلان

۱-۴سوال های تحقیق

پژوهش فوق پاسخگوی سوالات زیر خواهد بود:
– توانمندی های گردشگری گل و گیاه در توسعه گردشگری منطقه شرق گیلان کدامند؟
– آیا امکانات موجود در منطقه شرق گیلان می تواند پاسخگوی نیازها و خواسته های گردشگران باشد؟
– آیا اطلاع رسانی مناسب در خصوص توانمندی های گردشگری گل و گیاه منطقه شرق گیلان می تواند در تغییر نگرش گردشگران به ان منطقه موثر و کارا باشد؟

۱-۵–فرضیه های تحقیق

در پژوهش فوق دو فرضیه مورد بررسی قرار می گیرد:
– فرضیه اول: گردشگری گل و گیاه در افزایش ورود گردشگران به منطقه شرق گیلان نقش دارد.
– فرضیه دوم: گردشگری گل و گیاه، زمینه ای بر ایجاد فرصت های شغلی در منطقه شرق گیلان می باشد.

۱–۶–روش تحقیق و مراحل آن

نوع روش تحقیق در این پژوهش از نظر هدف، کاربردی است و روش آن از نوع توصیفی تحلیلی بوده و تلاش شده است با توجه به پاسخ های پرسش شوندگان، تحلیل های توصیفی صورت بگیرد. همچنین برای انجام تحقیق، روش کتابخانه ای و میدانی مورد استفاده قرار گرفته که در روش کتابخانه ای از مطالعات اسنادی و کتابخانه ای، بانک های اطلاعات علمی، موتور های جستجوی اینترنت و امکانات سمعی و بصری و مقالات علمی و تخصصی، آمار و اطلاعات مربوط به منطقه شرق گیلان مورد بررسی واقع شد و در روش میدانی نیز علاوه بر عکس برداری از جاذبه های گل و گیاه و همچنین مشاهده موردی و به منظور بدست اوردن اطلاعات از پرسشنامه استفاده گردید و سپس آمار بدست آمده مورد تحلیل و توصیف قرار گرفت.

از آنجایی که هدف از پژوهش حاضر شناخت توانمندی های های گردشگری گل و گیاه در منطقه شرق گیلان است، از طریق تهیه پرسشنامه و ارزیابی نتایج حاصل از پرسشنامه و تحلیل آنها به روش توصیفی و منتج از نتایج، اثرات توسعه گردشگری بر سطح زندگی ساکنین محلی به منظور برقراری ارتباط معناداری بین متغیر های مختلف و ارتباط آن با توسعه گردشگری به تجزیه و تحلیل پاسخ ها پرداخته شده است. جامعه آماری، کارشناسان، متخصصین، راهنمایان تور و مدرسین گردشگری بوده اند که از طریق نمونه گیری تصادفی ساده و استفاده از پرسشنامه در قالب فضای مجازی و ارسال به پست های الکترونیکی هر یک توزیع گردید و در بین انها و براساس پاسخ هایشان بررسی علمی صورت گرفت. در این پژوهش ابتدا به صورت استقرایی گردآوری یافته های گوناگون انجام گرفت و در پایان به صورت قیاسی به تجزیه و تحلیل یافته ها پرداخته می شود.

۱-۷–جامعه آماری، حجم نمونه و متغیرهای تحقیق

جامعه مورد نظر تحقیق شامل کارشناسان گردشگری، متخصصین برنامه ریزی گردشگری، راهنمایان تور، مدیران آژانس های مسافراتی و مدرسین گردشگری می باشد که از طریق فضای مجازی و ارسال به پست های الکترونبکی هر یک توزیع گردید. حجم نمونه جامعه آماری ۲۷۰ نفر متخصص بوده که به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند. متغیرهای تحقیق در پژوهش فوق و بر اساس فرضیه های موجود، گردشگری گل و گیاه به عنوان متغیر مستقل و ایجاد فرصت های شغلی و جذب گردشگران به عنوان متغیر وابسته می باشد.

۱-۸–پیشینه تحقیق

پیوست در کتاب سبزی کاری به معرفی انواع گونه های سبزی و روش کشت و بهره برداری از آنها پرداخته است. خلیقی در کتاب گلکاری به چگونگی کشت و داشت گل های زینتی ایران پرداخته است. حمید اوغلی در کتاب بررسی وضعیت گلخانه های استان گیلان به تحقیق در ارتباط با چگونگی موقعیت گلخانه ها در استان گیلان پرداخته است. حاتم زاده در کتاب آشنایی با گل ها و گل دهی به بررسی انواع گل ها پرداخته و شرایط مساعد برای گل دهی گیاهان را بررسی می کند. پیش بین در کتاب گل های آپارتمانی و مشاوره گیاه پزشکی به بررسی انواع گل های آپارتمانی پرداخته و تاثیر ان را بر سلامت اعضای خانوار مورد پژوهش قرار داده است. فتوحی قزوینی در کتاب پرورش مرکبات در ایران به بررسی انواع و وضعیت مرکبات کشور پرداخته است. حسن پور اصیل در کتاب چای کاری و فن آوری چای به بررسی این نوع محصول مهم در ایران پرداخته است.

۱-۹–محدوده مورد مطالعه

با توجه به عنوان پایان نامه محدوده مورد مطالعه منطقه شرق استان گیلان انتخاب گردید. این منطقه مطالعاتی شامل شهرستان های: استانه اشرفیه، سیاهکل، لاهیجان، لنگرود، املش و رودسر می باشد و به فراخور موضوعیت پژوهش، شهرها بخش ها و روستاهای این محدوده مورد مطالعه قرار گرفت.

. ۱-۱٠–موانع و محدودیت ها

با توجه به خاص بودن تحقیق فوق، موانع ویژه ای بر سر راه پژوهشی آن قرار دارد که عبارتند از:
-نبود منابع کتابخانه ای علمی
-نبود منابع علمی اینترنتی
-ناشناخته بودن مفهومیت موضوع برای مخاطبان
-عدم همکاری مسوولین مرتبط با موضوع در روند پژوهش، به دلیل ناشناخته بودن و مبهم بودن موضوع

۱-۱۱–مفاهیم و واژه ها

گردشگری: گردشگری عبارت است از فعالیت افرادی که برای استراحت، کار و دلایل دیگر به خارج از محیط سکونت معمول خویش سفر کرده، حداکثر برای یک سال متوالی در آنجا اقامت کنند. (پاپلی یزدی و سقایی، ۱۳۸۹، ۱۳)
گردشگر: بر اساس تعریفی از سازمان ملل که بنا بر پیشنهاد کنفرانس بین المللی جهانگردی آن سازمان در رم ارائه گردیده؛ «توریست یا بازدید کننده موقت کسی است که به منظور تفریح، استراحت، گذران تعطیلات، بازدید از نقاط دیدنی، انجام امور پزشکی، درمانی و معالجه، تجارت، ورزش، زیارت، دیدار از خانواده، مأموریت و شرکت در کنفرانسها به کشوری غیر از کشور خود سفر می کند؛ مشروط بر اینکه حداقل مدت اقامت او از ۲۴ ساعت کمتر و از ۳ ماه بیشتر نبوده و کسب شغل و پیشه هم مد نظر نباشد». (پاپلی یزدی و سقایی، ۱۳۸۹، ۱۷)
گل: گل اندام زایشی در گیاهان است. گل از نظر زیباسازی محیط و تولید میوه و دانه که از مواد غذایی مهم به شمار می‌آیند اهمیت زیادی دارد. مراحل اصلی تولید مثل جنسی یعنی میوز و لقاح درون گل انجام می ‌گیرد. پیدایش دانه فرایند تولید مثل جنسی را کامل می‌کند و پیدایش جنین درون دانه اولین مراحل دوران حیات گیاه جوان است. (www. fa. wikipedia. org)
گیاه: تعریف کلمه گیاه از ان چه که ظاهرا به نظر می رسد مشکل تر است. اگر چه گیاه شناسان محدوده رده بندی گیاهان را تعریف کرده اند، مرزهای تعیین کننده اعضا رده بندی گیاهان بسیار اختصاصی تر از تعریفات رایج گیاه است. ما گیاه را به عنوان یک موجود زنده یوکاریوت و دارای تعداد زیادی سلول تعریف می کنیم که عموما فاقد اندام های حسی یا حرکت ارادی بوده و در صورت رشد کامل دارای ریشه، ساقه و برگ می باشند. (www. fa. wikipedia. org)
گردشگری گل و گیاه: این نوع از گردشگری فعالیتی است که در آن گردشگران به قصد بازدید از مناطق رویشی یک گونه گیاهی خاص اقدام به سفر به آن مکان می کنند که در این بازدید، دیدار از گونه های گیاهی، نمایشگاه‎های گل و گیاه، دهکده های گل، بازارهای فروش گل و گیاه و موزه های گیاهی را هدف سفر خود قرار می دهند (www. fa. wikipedia. org)
گیلان: گیلان در شمال میانی ایران، دارای گستره ای به اندازه ۱۴۷۱۱ کیلومتر مربع است این استان بین ۳۶ درجه و ۳۴دقیقه تا ۳۸ درجه و ۲۷ دقیقه عرض شمالی و ۴۸ درجه و ۵۳دقیقه تا ۵٠درجه و ۳۴ دقیقه طول خاوری جای گرفته است. درازای گیلان از شمال باختری به جنوب خاوری، دویست و سی پنج کیلو متر و پهنای آن بین بیست و پنج تا یک صد و پنج کیلومتر است. کوههای تالش را در باختر و البرز باختری را در جنوب دارد. کمترین دوری کوه از دریا در حویق، نزدیک به سه کیلومتر و بیشترین دوری در امامزاده هاشم به پنجاه کیلومتر می رسد. این استان مازندران را در خاور، اردبیل را در باختردارد، زنجان و قزوین در جنوب آن نشسته اند و دریای کاسپین و جمهوری آذربایجان همسایه شمالی آن به شمار می آیند. (کشور دوست، ۱۳۸۵، ۱۴)
فصل دوم
مبانی نظری تحقیق

۲-۱–گردشگری

ده ها تعریف از گردشگری ارائه شده است که برخی از آنها به شرح زیر است:
گردشگری مجموع پدیده ها و ارتباطات ناشی از کنش متقابل میان گردشگران، سرمایه، دولت ها و جوامع میزبان، دانشگاه هاو سازمان های غیر دولتی، در فرایند جذب، حمل و نقل، پذیرایی و کنترل گردشگران و دیگر بازدید کنندگان است. در تعریف فنی دیگری سازمان جهانی جهانگردی، گردشگری را از ابعاد مختلف، براساس تمایز در رویکرد به مکان مورد بازدید، به صورت زیر تقسیم کرده است (پاپلی یزدی، ۱۳۸۹، ص ۱۲).
_گردشگری عبارت است از فعالیت افرادی که برای استراحت، کار و دلایل دیگر به خارج از محیط سکونت معمول خویش سفر کرده، حداکثر برای یک سال متوالی در آنجا اقامت کنند.
_گردشگری داخلی: در این حالت اشخاص مقیم یک کشور حداکثر برای مدت دوازده ماه به محلی در در کشور خودشان که خارج از محیط معمولی زندگی آنهاست سفر می کنند و هدف اصلی سفر آنها انجام کاری نیست که سرانجام آن دریافت مزدی از محل مورد بازدید باشد.
_گردشگری خارجی: افراد برای حداکثر مدت دوازده ماه به کشوری که محل اقامت معمول آنها نیست و خارج از محیط معمول زندگی شان قرار دارد سفر می کنند و هدف اصلی آنها از این بازدید انجام کاری نیست که سرانجامش دریافت مزدی از کشور مورد بازدید باشد.
گردشگری به علت خصلت بین رشته ای خود قابلیت نگرش های متفاوت را داراست و این امر سبب ارائه تعاریف بسیاری برای آن گردیده است. در تعاریف اولیه گردشگری بیشتر بر بعد فاصلا تاکید شده است و گردشگران بر مبنای فاصله ای که از محل مسکونی خود داشته اند، طبقه بندی شده اند.
کمیسیون ملی گردشگری آمریکا (۱۹۷۳) در تعریف گردشگری در داخل این کشور، فاصلا پنجاه مایل را درنظر گرفته است که در برگیرنده تمامی سفر ها به جز سفر برای کار می شود. تعاریف فاصله ای صرف نظر از خطا و اشتباهات، تنها به این دلیل که کمیتی اقتصادی و آماری برای پدیده گردشگری آماده می کند، مورد قبول واقع گردید. در حالی که تعاریف فاصله ای به تنهایی نمی توانند گردشگری را بخوبی توصیف کنند. این تعاریف تنها برجنبه تقاضا تاکید دارند و عرضه و همچنین آثار ناشی از گردشگری را نادیده می گیرند. از این‎رو گردشگری به تعاریف دیگری احتیاج پیدا می کند که هریک از آنها در ابعاد مختلف، گردشگری را توصیف می‎کنند.
در بعد جغرافیای گردشگری زمانی از فعالیت گذراندن اوقات فراغت به تفریح که مستلزم غیبت شبانه از مکان مسکونی عادی است تعریف می شود. (پاپلی یزدی، ۱۳۸۹، ۱۴)
از بعد اجتماعی نیز تعریف گردشگری، فصل مشترک بین زندگی عادی ساکنان بومی و زندگی غیر عادی گردشگران را در بر می گیرد. این دو تعریف خود نشان تمایز بین تعاریف مختلف از گردشگری است که هر یک بر گرفته از موضوع های مورد نظر در مطالعات گردشگری اند.
در منابع خارجی و حتی فارسی تعریفی از گردشگری با توجه به ضوابط شرعی صورت نگرفته است. در صورتی که در اسلام مسافرت و گردش دارای احکام و ضوابطی است. در اسلام مسافرت تشویق و ترغیب شده است: سیروفی الارض. گردشگری و مسافرت های زیارتی (چه در اسلام و چه در غیر اسلام) یکی از انواع گسترده گردشگری است که خود تحت تاثیر تقویم و ضوابط و قوانین شرعی است. قوانین و ضوابط شرعی نقش اساسی در اقتصاد و فرهنگ گردشگری دارند. در همه ادیان، بخصوص اسلام، یک سری وظایف و مسائل اخلاقی برای مسافر معین شده است که رعایت آنها از نظر شرعی لازم است. (پاپلی یزدی، ۱۳۸۹، ص ۱۵)

^b54/3 ± ۹۲/۳۸

^a50/1 ± ۷۹/۲۲

^b88/1 ± ۶۱/۳۱

^b92/2 ± ۸۰/۳۳

^b35/2 ± ۴۳/۳۵

^a16/1 ± ۸۲/۲۰

– در هر ردیف، مقادیر دارای حداقل یک حرف مشترک فاقد اختلاف معنی‌دار هستند (۰۵/۰< p).
۴-۳-۱- درصد رطوبت لاشه
طبق داده‌های ارائه شده در جدول ۴-۳ اختلاف معنی‌داری در میزان رطوبت لاشه فیل‌ماهیان مورد آزمایش مشاهده نشد (۰۵/۰ >p ). بیشترین میزان رطوبت لاشه در تیمار شاهد برابر ۰۷/۰ ± ۷۰/۷۷ درصد و کم‌ترین میزان آن برابر ۲۷/۰ ± ۴۶/۷۶ درصد در سطح g/kg10 عصاره رزماری مشاهده شد. با توجه به یکسان بودن جیره پایه در تیمارهای مختلف غذایی و یکنواختی میزان چربی (انرژی) و پروتئین آن‌ ها، عدم مشاهده تفاوت در میزان رطوبت لاشه نشان می‌دهد که میزان رطوبت تحت تاثیر مقدار عصاره رزماری قرار نداشته است. مطالعات مشابه در خصوص استفاده از ترکیبات و همچنین گیاهان محرک رشد و سیستم ایمنی در فیل‌ماهیان جوان پرورشی بیانگر عدم ایجاد تغییرات معنی‌دار در میزان رطوبت لاشه ماهیان تغذیه شده با جیره‌های حاوی این مواد است [۱۷،۳۷،۶۱،۷۲]. نتایج بررسی شالابی و همکاران (۲۰۰۶) و متوالی (۲۰۰۹) بر روی تاثیر گیاه سیر بر ماهیان تیلاپیا نیز تایید کننده نتایج تحقیق حاضر است [۴۷،۶۵]. ابراهیمی و همکاران (۱۳۹۱) نیز تغییر معنی‌داری را در میزان رطوبت لاشه فیل‌ماهیان تغذیه شده با عصاره سیر مشاهده نکردند [۴]. بر خلاف نتایج حاصل از این بررسی، طاعتی و همکاران (۲۰۱۲) در بررسی خود کاهش معنی‌داری را در میزان رطوبت لاشه فیل‌ماهیان تغذیه شده با جیره‌های حاوی پربیوتیک ایمونوال (ماده محرک رشد) مشاهده کردند [۶۷]. تفاوت در ترکیب غذا، شرایط پرورش و اندازه ماهیان مورد آزمایش می‌تواند منجر به ایجاد نتایج متفاوت گردد.
۴-۳-۲- درصد پروتئین لاشه
همانطور که در جدول شماره ۴-۳ مشاهده می‌شود، تیمار شاهد و تیمار حاوی g/kg20 عصاره رزماری به ترتیب با مقدار پروتئین برابر ۰٫۰۴ ± ۱۴٫۱۳ و ۰٫۰۳ ± ۱۴٫۱۲ درصد، کاهش معنی‌داری را نسبت به تیمار g/kg1/0 نشان دادند (۰۵/۰ >p ). بین دیگر تیمارها اختلاف معنی‌داری از لحاظ مقدار پروتئین لاشه مشاهده نگردید. از آن‌جایی که تحقیقات مختلف نشان‌دهنده تاثیرپذیری ترکیب شیمیایی بدن از ترکیب جیره غذایی و حتی درصد و مقدار غذادهی روزانه است [۲،۳]، به نظر می‌رسد در شرایط تحقیق حاضر وجود عصاره رزماری در جیره‌های غذایی باعث شده تا در فرایند متابولیسم، پروتئین مسیر اصلی خود یعنی مسیر سنتز بافت را طی نموده و به شکل پروتئین ذخیره گردد. در نتیجه مقدار پروتئین ابقاء شده در لاشه افزایش یافته است، به همین دلیل بیشترین میزان پروتئین در سطح g/kg1/0 عصاره مشاهده شده است. از سوی دیگر همانگونه که مشاهده می‌شود، چربی کبد فیل‌ماهیان تیمار g/kg1/0 به طور معنی‌داری کمتر از دیگر تیمارهاست (۰۵/۰ >p ). این مطلب نیز تایید کننده قرارگرفتن چربی در مسیر سوختن و تامین بهتر انرژی است که باعث سنتز پروتئین در مسیر اصلی خود و ابقاء بهتر پروتئین در بافت‌ها شده است. بر این اساس می‌توان گفت که عصاره رزماری در سطح g/kg1/0 باعث ابقاء بهتر پروتئین و افزایش پروتئین لاشه فیل‌ماهیان شده است. تحقیقات انجام شده در خصوص استفاده از منابع مختلف محرک رشد و سیستم ایمنی در فیل‌ماهیان نیز تایید کننده نتایج بدست آمده در تحقیق حاضر است [۳۹،۶۷]. نتایج حاصل از تحقیقات متوالی (۲۰۰۹) ‌شالابی و همکاران (۲۰۰۶) در مورد استفاده از سیر بیانگر افزایش میزان پروتئین لاشه در تیمارهای تغذیه شده با جیره‌های حاوی این گیاه است [۴۷،۶۵]. در مقابل برخی از تحقیقات نشان‌دهنده عدم وجود تغییر معنی‌دار در میزان پروتئین لاشه فیل‌ماهیان جوان تغذیه شده با مواد محرک رشد و سیستم ایمنی بوده است [۱۷،۳۷،۶۱].
۴-۳-۳- درصد چربی لاشه
طبق داده‌های ارائه شده در جدول شماره ۴-۳ اختلاف معنی‌داری در میزان چربی لاشه بین تیمارهای آزمایشی مشاهده نشد (۰۵/۰< p). بیشترین مقدار چربی لاشه در تیمار g/kg10 به میزان ۰۷/۰ ± ۰۰/۵ درصد و کم‌ترین مقدار آن در تیمار شاهد به میزان ۰۶/۰ ± ۱۵/۴ درصد اندازه‌گیری شد. میزان چربی موجود در غذای روزانه ماده مغذی مهمی است که باعث ایجاد انرژی در اکثر ماهیان می‌گردد و برای رشد و تکامل ضروری است. محققین دریافته‌اند که ماهیان، استفاده از پروتئین را به چربی و کربوهیدرات ترجیح می‌دهند. چربی در برخی از بافت‌های ماهیان خاویاری به وفور ذخیره می‌شود. ماهیان خاویاری نسبت به ماکرل و سالمون که به ماهیان چرب مشهورند نیز دارای چربی بیشتری هستند [۴۵]. با توجه به یکنواختی میزان انرژی و پروتئین در جیره‌های غذایی و هم‌چنین تاثیرپذیری محتوای چربی لاشه از کمیت چربی در جیره‌های غذایی، به نظر می‌رسد در تحقیق حاضر میزان عصاره رزماری تاثیری بر کمیت چربی در لاشه ماهیان مورد تغذیه در شرایط این آزمایش نداشته است. در عین حال به نظر می‌رسد ماهیان تیمار g/kg10 که سطوح بالاتری از پروتئین و چربی لاشه را نسبت به دیگر تیمارها به خود اختصاص داده‌اند، به نحو مطلوبتری از غذا بهره‌مند گردیده‌اند. ریتنز در سال ۱۹۸۳ بیان داشت که یک رابطه معکوس بین درصد آب و درصد چربی لاشه در قزل‌آلای رنگین‌کمان وجود دارد که ارتباطی با میزان پروتئین جیره ندارد [۱۰]. به رغم وجود رابطه معکوس بین میزان رطوبت و چربی لاشه، در تحقیق حاضر هیچ‌گونه رابطه معنی‌داری بین میزان رطوبت و چربی در تیمارهای مختلف مشاهده نشد. تحقیقات مشابه در خصوص استفاده از ترکیبات محرک سیستم ایمنی و رشد در ماهیان نیز نتایج مشابهی را ارائه نموده است [۳۷،۳۹،۶۱]. در مقابل برخی تحقیقات افزایش معنی‌داری را در میزان چربی ماهیان تغذیه شده با جیره‌های حاوی مواد محرک رشد و سیستم ایمنی به اثبات رسانده‌اند [۱۷،۶۷]. نکته قابل توجه در این خصوص مدت زمان انجام تحقیق می‌باشد. با توجه به اینکه متابولیسم چربی تحت تاثیر عوامل مختلف قرار داشته و انعکاس محتوای انرژی جیره غذایی در ترکیب لاشه، نیاز به زمان طولانی‌تری دارد،‌ لذا به نظر می‌رسد در صورتی که زمان انجام تحقیق طولانی‌تر بود، تفاوت‌هایی در میزان چربی لاشه مشاهده می‌شد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۴-۳-۴- درصد خاکستر لاشه
طبق داده‌های جدول ۴-۳ اختلاف معنی‌داری از لحاظ خاکستر لاشه در بین تیمارهای مورد بررسی وجود نداشت (۰۵/۰< p). بیشترین میزان خاکستر لاشه در تیمار g/kg20 (05/0 ± ۰۳/۴ درصد) و کم‌ترین میزان خاکستر لاشه در تیمار g/kg10 (03/0 ± ۸۳/۳ درصد) مشاهده شد. ترکیبات غذایی مختلف دارای اثرات متفاوتی بر ترکیب لاشه ماهیان می‌باشد. علاوه بر بازارپسندی، کیفیت لاشه ماهیان پرورشی به طور عمده به کیفیت غذای مصرفی آن‌ ها وابسته است به طوری که این عامل یکی از فاکتورهای کنترل کیفی محسوب می‌گردد [۴]. با این حال همیشه افزودن یک مکمل خاص به جیره غذایی منجر به تغییر حتمی و معنی‌دار در اجزای شیمیایی ترکیب بدن نمی‌شود [۴]. از سوی دیگر با توجه به این‌که خاکستر لاشه ناشی از محتوای مواد معدنی می‌باشد، با توجه به یکسان بودن محتوای مواد مغذی دریافت شده به وسیله ماهیان همه تیمارها تفاوت در میزان خاکستر لاشه در بین تیمارهای آزمایشی قابل انتظار نمی‌باشد. به همین دلیل در تحقیق حاضر نیز،‌ افزودن عصاره رزماری به جیره فیل‌ماهیان جوان پرورشی باعث ایجاد تغییر معنی‌داری در میزان خاکستر لاشه نشد. نتایج تحقیقات مشابه در مورد استفاده از مواد محرک رشد و سیستم ایمنی نیز تایید کننده نتایج تحقیق حاضر می‌باشد [۱۷،۳۷،۶۱،۶۷].
۴-۳-۵- چربی کبد
همانطورکه در جدول ۴-۳ مشاهده می‌شود، میزان چربی کبد تیمارهای اکسی‌تتراسایکلین (۱۶/۱ ± ۸۲/۲۰ درصد) و g/kg1/0 عصاره رزماری (۵۰/۱ ± ۷۹/۲۲ درصد) به طور معنی‌داری کمتر از چربی کبد در دیگر تیمارهاست (۰۵/۰< p). با توجه به یکنواختی نسبت بین چربی و پروتئین در تیمارهای غذایی و تفاوت در ترکیب چربی کبد در تیمارهای مختلف به نظر می‌رسد در تیمارهای اکسی‌تتراسایکلین و g/kg1/0 متابولیسم چربی باعث تامین بهتر انرژی شده و پروتئین در مسیر اصلی سنتز پروتئین پیشرفته و ابقاء بهتر پروتئین در این تیمارها را به همراه داشته است. در مقابل کاهش میزان چربی کبد نشان‌دهنده تعادل مناسب چربی در جیره‌های غذایی و مصرف چربی در مسیر تولید انرژی می‌باشد، زیرا که مطالعات مختلف نشان داده است که ماهیان خاویاری که از غذاهای پرچرب استفاده می‌کنند، چربی را اکثرا در کبد و اندام‌های گوارشی ذخیره می‌کنند. بر این اساس می‌توان گفت سطح g/kg1/0 عصاره رزماری تاثیر مثبت بر راندمان مصرف غذا داشته و باعث ابقاء بهتر پروتئین و تولید پروتئین بیشتر شده است [۴۵].
۴-۴- شاخص‌های رشد
نتایج بدست ‌آمده از آنالیز داده‌های حاصل از زیست‌‌سنجی و شاخص های تغذیه‌ای ماهیان مورد آزمایش در جدول ۴-۴ آورده شده است. میزان رشد و بازدهی غذایی از جمله عوامل موثر در موفقیت اقتصادی یک واحد تولیدی است، اگرچه فاکتورهای دیگر از جمله کیفیت غذای مصرفی، درجه حرارت، اندازه ماهی و خصوصیات کیفی محیط پرورش نیزاز اهیمت فراوانی برخوردار است [۴].
۴-۴-۱- وزن اولیه
هیچ‌گونه اختلاف معنی‌داری از لحاظ وزن اولیه در بین ماهیان تیمارهای پرورشی وجود نداشت (۰۵/۰< p). ماهیان با میانگین وزنی ۲۸/۵ ± ۹۴/۱۳۰ (میانگین ± خطای استاندارد) در بین تیمارها توزیع شدند.
۴-۴-۲- وزن نهایی
وزن نهایی ماهیان در تیمارهای آزمایشی، فاقد اختلاف معنی‌دار بود (۰۵/۰< p) (جدول ۴-۴). تیمارهای اکسی‌تتراسایکلین، g/kg1و g/kg10 عصاره رزماری به ترتیب با مقدار ۰۰۶/۱۲۴ ± ۳۱/۱۶۴۶ و ۵۰/۷۹ ± ۱۲/۱۶۴۵ و ۶۳/۱۵۳ ± ۳۶/۱۶۴۴ گرم دارای بیشترین میانگین وزن نهایی در بین تیمارهای مورد آزمایش بودند. کم‌ترین میزان وزن نهایی به تیمار g/kg20 (71/36 ± ۲۶/۱۵۱۵ گرم) عصاره رزماری مربوط بود.
بررسی منابع نشان‌دهنده اثرات متفاوت مواد محرک سیستم ایمنی بر شاخص‌های رشد و تغذیه فیل‌ماهیان جوان پرورشی بوده است. افزایش وزن ماهیان تغذیه شده با جیره‌های حاوی مواد محرک رشد و سیستم ایمنی، به علت افزایش میزان سلامتی، افزایش میزان هضم و جذب، گسترش سطوح جذب مواد هضم شده در لوله گوارش و یا تحریک ترشح آنزیم توسط معده بوده است [۳۷]. علاوه بر این مواد محرک رشد و سیستم ایمنی با افزایش میزان هورمون رشد در پلاسمای خون و در نتیجه افزایش میزان ترشح لیزوزیم در ماهیان باعث افزایش میزان رشد می‌شود [۳۵]. عصاره‌های بدست آمده از گیاهان و ادویه‌های مختلف از طریق اعمال اثرات آنتی‌باکتریایی بر میکروفلور روده و هم‌چنین تحریک ترشح آنزیم‌های هاضمه باعث افزایش میزان هضم و جذب پروتئین‌ها و هم‌چنین تاثیر بر میزان ترشح آنزیم‌ها در جهت تحریک رشد می‌شود [۴۵]، علاوه بر این بسیاری از بررسی‌های دیگر، بیانگیر تاثیر معنی‌دار این مواد بر میزان رشد ماهیان می‌باشد [۳۵،۳۷،۳۹،۶۱،۶۷]. برخلاف یافته‌های فوق نتایج برخی بررسی‌های مشابه در مورد استفاده از مواد محرک سیستم ایمنی و رشد در ماهیان،‌ بیانگر عدم تاثیر معنی‌دار این مواد بر میزان رشد است [۱۷]. دیاب و همکاران (۲۰۰۸) در بررسی‌های خود بر روی تاثیر گیاه سیر (ماده محرک رشد و سیستم ایمنی) بر ماهی تیلاپیا به این نکته اشاره داشتند که استفاده کوتاه مدت از این گیاه (۴ هفته)،‌ تاثیر معنی‌داری را بر میزان رشد ماهیان نداشت،‌ اما با افزایش طول دوره آزمایش (۸ ماه)، افزایش معنی‌داری در رشد حاصل شد [۲۷]. بنابراین با توجه به نتایج تحقیق حاضر، به نظر می‌رسد طولانی‌تر کردن طول دوره تغذیه فیل‌ماهیان جوان پرورشی با جیره‌های حاوی عصاره رزماری نیز می‌تواند باعث افزایش معنی‌دار میزان رشد در برخی از تیمارها شود. بر اساس مشاهدات به عمل‌آمده در هنگام تغذیه فیل‌ماهیان جوان پرورشی با جیره‌های حاوی عصاره رزماری، ماهیان مربوط به تیمار شماره ۵ (g/kg20) به دلیل بوی تند غذا که ناشی از وجود عصاره رزماری در آن بود، تا حدودی از خوردن آن امتناع می‌کردند. داده‌های جدول ۴-۴ کم‌ترین میزان رشد را در ماهیان مربوط به این تیمار نشان می‌دهد که می‌تواند ناشی از این ویژگی باشد.
۴-۴-۳- درصد افزایش وزن بدن
طبق داده‌های ارائه شده در جدول شماره ۴-۴ درصد افزایش وزن بدن ماهیان مربوط به تیمار حاوی g/kg20 عصاره رزماری(۴۷/۴ ± ۷۸/۶۲)، به طور معنی‌داری کمتر از تیمار اکسی‌تتراسایکلین (۲۰/۴ ± ۹۵/۹۰) بود (۰۵/۰< p). تفاوت معنی‌داری بین دیگر تیمارها از لحاظ درصد افزایش وزن بدن وجود نداشت. درصد افزایش وزن بدن در سطوح g/kg 1/0، g/kg 1 و g/kg10 عصاره رزماری از تیمار شاهد بیشتر بود. بیشترین درصد افزایش وزن بدن در بین تمام تیمارها به تیمار حاوی اکسی‌تتراسایکلین مربوط بود. این نتایج نشان داد افزودن عصاره رزماری در سطح g/kg20 به جیره غذایی فیل‌ماهیان جوان پرورشی، نه تنها اثر مثبتی بر ویژگی‌های رشد نداشته است، بلکه می‌تواند اثرات منفی داشته باشد. نتایج تحقیق اکرمی و همکاران (۲۰۱۱) نیز بیانگر عدم وجود اختلاف معنی‌دار میزان رشد فیل‌ماهیان تغذیه شده با سطوح مختلف الیگوساکارید (ماده محرک رشد) بود [۱۷]. با توجه به اینکه درصد افزایش وزن بدن نیز در واقع متاثر از وزن نهایی است،‌ مطالب ارائه شده در خصوص وزن نهایی در اینجا نیز صادق است.
۴-۴-۴- ضریب رشد ویژه (SGR)
اختلاف معنی‌داری از لحاظ ضریب رشد ویژه در بین تیمارهای پرورشی مشاهده نشد (۰۵/۰< p). طبق اطلاعات ارائه شده در جدول ۴-۴ بیشترین میزان ضریب رشد ویژه در تیمار اکسی‌تتراسایکلین با میانگین۱۴/۰ ± ۲۶/۲ درصد و بعد از آن به ترتیب در تیمارهای g/kg 1/0، ۱ و ۱۰ عصاره رزماری مشاهده شد که از تیمار شاهد با میانگین ۳۶/۰ ± ۸۱/۱ درصد به طور قابل توجهی بیشتر است. از میان تیمارهای تغذیه شده با سطوح مختلف عصاره رزماری، فیل‌ماهیان تغذیه شده با جیره حاوی g/kg 1/0 عصاره رزماری(۱۱/۰ ± ۰۶/۲)، بیشترین ضریب رشد ویژه را نشان دادند. این در حالی است که ضریب رشد ویژه تیمار g/kg20 (11/0 ± ۶۰/۱) به دلیل عدم تمایل ماهیان این تمیار به غذای حاوی این میزان از عصاره و در نتیجه عدم تغذیه کافی از آن، از تیمار شاهد نیز کمتر بود. مهم‌ترین عاملی که می‌تواند باعث این امر شده باشد، کاهش مطلوبیت غذایی^[۱۳۶] به دلیل استفاده بیش از حد از عصاره رزماری در غذا باشد. بررسی‌های مشابه نیز بیانگر افزایش میزان ضریب رشد ویژه در تیمارهای تغذیه شده با مواد محرک رشد نسبت به گروه شاهد است [۳۷،۶۱،۶۷].
۴-۴-۵- ضریب تبدیل غذایی (FCR)
بر اساس داده‌های جدول شماره ۴-۴ ضریب تبدیل غذا اختلاف معنی‌داری را در بین تیمارهای پرورشی نشان نداد (۰۵/۰< p). کمترین میزان ضریب تبدیل غذایی در تیمار حاوی اکسی‌تتراسایکلین (۰۶/۰ ± ۲۰/۱) و تیمار g/kg1 عصاره رزماری (۰۴/۰ ± ۲۷/۱) و بیشترین میزان این شاخص در تیمار g/kg20 عصاره رزماری (۰۸/۰ ± ۵۱/۱) مشاهده شد (۵۰/۰> p). ضریب تبدیل غذایی شاخصی برای ارزیابی کارایی مصرف غذا بوسیله ماهیان است. کاهش ضریب تبدیل غذایی (بالا بودن FCR)، نشانه متداول بیماری در ماهی است. ضریب تبدیل مناسب، ضریبی است که به عدد یک نزدیک باشد. در مجموع نتایج حاصل نشان‌دهنده کاهش تدریجی ضریب تبدیل غذایی همزمان با افزایش سطح عصاره رزماری تا سطح g/kg1 است. به طوری که کمترین مقدار این شاخص در تیمار حاوی g/kg1 عصاره رزماری و تیمار اکسی‌تتراسایکلین بود و نشان‌دهنده کارایی بهتر مصرف غذا بوسیله ماهیان این تیمارها می‌باشد. نتایج تحقیقات مشابه نیز بیانگر کاهش معنی‌دار ضریب تبدیل غذایی در ماهیان تغذیه شده با جیره‌های حاوی مواد محرک رشد و سیستم ایمنی است [۳۷،۳۹،۶۱،۶۷]. در مقابل برخی تحقیقات تغییر معنی‌داری را در ضریب تبدیل غذایی ماهیان بین تیمارهای مختلف مشاهده نکردند [۱۷]. تشابه نسبت مواد غذایی استفاده شده در جیره‌های غذایی، سریع‌الرشد بودن ماهی، شرایط پرورش و کوتاه بودن دوره آزمایش می‌تواند در عدم مشاهده تفاوت معنی‌دار در ضریب رشد موثر باشد.
۴-۴-۶- شاخص وضعیت (CF)
اختلاف معنی‌داری در شاخص وضعیت ماهیان تیمارهای آزمایشی مشاهده نشد (۰۵/۰< p). طبق جدول ۴-۴ بیشترین میزان این شاخص در تیمار g/kg1/0 عصاره رزماری (۰۲/۰ ± ۴۳/۰) و تیمار اکسی‌تتراسایکلین (۰۱/۰ ± ۴۲/۰) مشاهده شد (۰۵/۰> p). داده‌‌های مربوط به این شاخص، از روند خاصی پیروی نمی‌کنند اما طبق داده‌های جدول ۴-۴ تیمار g/kg20 عصاره رزماری از کمترین شاخص وضعیت برخوردار است که با دیگر فاکتورهای مربوط به رشد نیز همخوانی دارد. بر اساس نتایج دیگر تحقیقات در خصوص استفاده از مواد محرک سیستم ایمنی و رشد در فیل‌ماهیان جوان پرورشی، شاخص وضعیت ماهیان تغذیه شده با جیره‌های حاوی این مواد،‌ افزایش معنی‌داری را نشان می‌دهد [۳۹،۶۱،۶۷].
با توجه به داده‌های بدست‌ آمده و بالاتر بودن شاخص‌های درصد افزایش وزن، وزن نهایی، نرخ رشد ویژه و شاخص وضعیت در تیمار g/kg1/0 و g/kg1 عصاره رزماری نسبت به تیمار شاهد و یکسان بودن آن با تیمار اکسی‌تتراسایکلین می‌توان گفت که این مقادیر از عصاره رزماری، سطوح مطلوب افزودن عصاره رزماری در جیره غذایی بچه فیل‌ماهیان به منظور بهبود فاکتورهای رشد هستند.
۴-۴-۷- کارایی غذا (FE)
طبق داده‌های جدول ۴-۴ کارایی غذا با افزایش میزان عصاره رزماری روند کاهش نشان می‌دهد (۰۵/۰> p). بیشترین میزان کارایی غذا در تیمار اکسی‌تتراسایکلین (۸۶/۰ ± ۳۷/۱۳) مشاهده شد. کارایی غذا در تیمار g/kg 1/0 عصاره رزماری (۹۷/۰ ± ۳۸/۱۲) از تیمار شاهد (۴۳/۰ ± ۱۷/۱۲) بیشتر بود ولی اختلاف معنی‌داری در بین تیمارهای پرورشی مشاهده نشد (۰۵/۰> p).
۴-۴-۸- بازده مصرف پروتئین (PER)
بازده مصرف پروتئین در بین تیمارهای آزمایشی اختلاف معنی‌داری نشان نداد (۰۵/۰< p). بیشترین میزان بازده مصرف پروتئین در تیمار g/kg10 عصاره رزماری (۵۸/۰ ± ۷۱/۲) مشاهده شد که نسبت به تیمار شاهد (۳۸/۰ ± ۴۵/۲) افزایش قابل توجه نشان داد (۰۵/۰> p). بازده مصرف پروتئین و کارایی مصرف غذا شاخص‌هایی برای سنجش کیفیت جیره ماهی و بالانس بودن اسیدآمینه‌های آن محسوب می‌شوند. از این شاخص‌ها برای سنجش استفاده از پروتئین و همچنین میزان تبدیل آن استفاده می‌شود [۶۵]. در تحقیق حاضر علیرغم معنی‌دار نبودن ضریب تبدیل پروتئین و کارایی غذا بین تیمارهای مختلف، میزان این دو شاخص در تیمارهای تغذیه شده با جیره‌های حاوی عصاره رزماری نسبت به تیمار شاهد افزایش نشان داد که نشان‌دهنده افزایش کیفیت جیره‌های حاوی عصاره رزماری نسبت به جیره پایه و همچنین افزایش میزان تبدیل پروتئین در فیل‌ماهیان تغذیه شده با جیره‌های حاوی این عصاره است. نتایج برخی تحقیقات بیانگر افزایش میزان بازده مصرف پروتئین در ماهیان تغذیه شده با جیره‌های حاوی مواد محرک رشد و سیستم ایمنی است [۶۱،۶۸]. در مقابل برخی تحقیقات کاهش معنی‌داری در میزان بازده مصرف پروتئین ماهیان تغذیه شده با جیره‌های حاوی مواد محرک سیستم ایمنی را گزارش کردند [۱۷]. فلاحتکار و همکاران (۱۳۸۵) در بررسی خود، تغییر معنی‌داری را در میزان بازده مصرف پروتئین فیل‌ماهیان جوان پرورشی تغذیه شده با جیره‌های حاوی سطوح مختلف ویتامین C (ماده محرک رشد) مشاهده نکردند که با نتایج تحقیق حاضر مطابقت دارد [۱۱].
۴-۴-۹- شاخص کبدی (HI)
شاخص کبدی ماهیان مربوط به تیمار شاهد (۰۷/۰ ± ۱۷/۲) و تیمار g/kg20 عصاره رزماری (۰۶/۰ ± ۰۶/۲) به طور معنی‌داری کمتر از شاخص کبدی ماهیان مربوط به دیگر تیمارهای پرورشی بود (۰۵/۰< p). بیشترین شاخص کبدی مربوط به ماهیان مربوط به تیمار g/kg10 عصاره رزماری (۲۴/۰ ± ۹۳/۲) و اکسی‌تتراسایکلین (۱۷/۰ ± ۹۱/۲) بود (۰۵/۰ >p ).
اثبات شده است که در شرایط نامناسب زندگی، ماهیان اصولا کبد کوچک‌تری دارند (میزان انرژی ذخیره شده در کبد نیز در شرایط نامناسب کمتر است) [۴۵]. در بررسی صفرپور و همکاران (۲۰۱۱)، شاخص کبدی فیل‌ماهیان جوان پرورشی تغذیه شده با جیره‌های حاوی سطوح مختلف ویتامین E (ماده محرک رشد و سیستم ایمنی) افزایش معنی‌داری نسبت به گروه شاهد نشان داد [۶۱]. در مقابل، برخی تحقیقات،‌ استفاده از مواد محرک رشد و سیستم ایمنی را بر شاخص کبدی فیل‌ماهیان بی‌تاثیر دانستند [۶۷]. افزایش معنی‌دار شاخص کبدی فیل‌ماهیان تیمار g/kg10 عصاره رزماری نسبت به گروه شاهد، بیانگر افزایش جذب انرژی حاصل از هضم غذا و ذخیره آن در کبد به منظور رشد و متابولیسم است. در نتیجه با توجه به داده‌های حاصل از این تحقیق، افزودن g/kg10 عصاره رزماری به جیره فیل‌ماهیان جوان پرورشی می‌تواند باعث افزایش میزان جذب انرژی حاصل از هضم غذا و ذخیره آن در کبد به منظور رشد گردد.
۴-۴-۱۰- میزان بقا ماهیان
اختلاف معنی‌داری از لحاظ میزان بقا ماهیان تیمارهای آزمایشی در انتهای دوره مشاهده نشد (۰۵/۰ >p ).

پیامبر (ص) فرمودند:
مَنْ أَحْیَا أَرْضاً مَیْتَهً فَهِی لَهُ، وَ لَیْسَ لِعِرْقِ ظَالِمٍ حَق (نوری، ۱۴۰۸ ق، ج ۳، ص ۱۹۴)
«هر کس زمین مرده‌ای را زنده کند از آن او می‌شود، و کاشت ستمگر را حقّی نیست.»
یعنی پس از احیای زمین به دست یک یا چند کشاورز، اگر کسی و قدرتمندی بیاید و چیزی در آن زمین بکارد، یا ساختمانی بسازد، با این کاشت و ساخت حقّی به آن زمین پیدا نخواهد کرد.
در «لسان العرب» این طور آمده:
وَ فی حَدیثِ إحیاءِ المَوات: «مَن أحیا أرضاً مَیتَهً فَهِی لَه، وَ لَیسَ لِعرقِ ظالِمٍ حَقّ» (ابن منظور، ۱۴۱۴ ق، ج ۲، ص ۷۲۱)
سپس ابن منظور «لِعِرقِ الظّالِم»، را این‌گونه توضیح می‌دهد: یعنی این‌که مردی به زمینی که پیش از او کسی آن را احیا کرده است بیاید، و از روی غصب، درختی در آن بکارد، یا بذری بپاشد، یا چیزی ایجاد کند که زمین را در اختیار گیرد. و این چنین کسی هیچ حقّی در آن زمین پیدا نمی‌کند.
ابوحمزه ثمالی می‌گوید: از امام باقر (ع) شنیدم که درباره تیول‌هایی که شاهان به کسانی می‌بخشند فرمود:
هِی مِنَ الفَی‌ءِ وَ الأنفالِ وَ ما أشبَهَ ذلِک (عیاشی، ۱۳۸۰ ق، ج ۲، ص ۴۸)
«این‌ها از غنائم جنگی و انفال و نظایر این‌هاست (یعنی اموال عمومی).»
امام کاظم (ع) در این باره می‌فرمایند:
إنَّ الأرضَ لِلَّهِ تَعالی، جَعَلَها وَقفاً عَلی عِبادِهِ …(حر عاملی، ۱۴۰۹ ق، ج ۲۵، ص ۴۳۴)
«زمین از آن خدای متعال است، که آن را وقف بر بندگان خود کرده است …»
آشکار است که اختصاص دادن مواهب عمومی، که متعلّق به همه است به بعضی، و دیگران را از آن محروم کردن، خروج از وضع الهی است. و طبیعی است که این عملکرد موجب فقر بسیاری از مردم می‌شود؛ چنان‌که واضح و مشهود است.
۳-۱-۳-۲- بی‌عدالتی و بی‌تقوایی مسئولین
یک جامعه زمانی به معنای واقعی اسلامی خواهد بود که مردم آن صالح باشند و اوامر الهی را انجام دهند. اما اگر مردم هم صالح باشند ولی مسئولین و خواص قوم تقوای الهی را رعایت نکنند و دائماً به فکر چپاول و غارت مردم باشند، فساد از رده‌ی بالای حکومت متولد شده، کم‌کم رشد می‌کند و کل جامعه را آلوده می‌کند؛ چرا که آنان الگوی مردم بوده و تأثیرگذاری بالایی در بین مردم دارند. این مورد را در چند شق بررسی می‌کنیم:
الف) اختصاص یابی اموال عمومی و فرصت‌های اقتصادی به کسانی خاص
یکی از فسادهای مالی که در بسیاری از حکومت‌ها اتفاق می‌افتد غارت اموال عمومی توسط افراد فرصت طلب و سودجو است. در صورتی که همه مردم جامعه علی‌الخصوص قشر ضعیف جامعه باید از این اموال بهره‌مند شوند و اصلاً خصوصی سازی این اموال بر فقر جامعه می‌افزاید. قرآن کریم در این باره می‌فرماید: ﴿ما أَفاءَ اللَّهُ عَلی رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُری، فَلِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ، کَی لا یَکُونَ دُولَهً بَیْنَ الْاغنیا مِنْکُمْ … ﴾^[۳۶] (حشر: ۵۹)
این مطلب در سفارش‌های امیرالمؤمنین (ع) نیز به چشم می‌خورد:
ایشان در عهدنامه مالک اشتر می‌نویسند:
إِیَّاک وَ الِاستِئْثَارَ بِما لِلنَّاسِ فِیهِ الأُسوَهُ (عبده، ۱۳۹۱، ج ۳، ص ۱۲۰)
«از آن بپرهیز که چیزی را که همه مردم در آن سهیم‌اند به خود یا کسانی اختصاص دهی (و در اختیار آنان بگذاری).»
همچنین در نامه‌ای به یکی از کارگزارانشان این طور می‌فرمایند:
بَلَغَنِی عَنْک أَمْرٌ إِنْ کُنْتَ فَعَلْتَهُ فَقَدْ أَسْخَطْتَ إِلَهَک وَ عَصَیْتَ إِمَامَک أَنَّک تَقْسِمُ فَیْ‌ءَ الْمُسْلِمِینَ الَّذِی حَازَتْهُ رِمَاحُهُمْ وَ خُیُولُهُمْ وَ أُرِیقَتْ عَلَیْهِ دِمَاؤُهُمْ فِیمَنِ اعْتَامَک مِنْ أَعْرَابِ قَوْمِک … أَلَا وَ إِنَّ حَقَّ مَنْ قِبَلَک وَ قِبَلَنَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ فِی قِسْمَهِ هَذَا الْفَیْ‌ءِ سَوَاءٌ یَرِدُونَ عِنْدِی عَلَیْهِ وَ یَصْدُرُونَ عَنْه (عبده، ۱۳۹۱، ج ۳، ص ۷۶)
«خبر کاری از تو به من رسیده است که اگر چنان کرده باشی، خدای خود را خشمگین ساخته‌ای و امام خویش را به خشم آورده‌ای: غنائم مسلمانان را که با نیزه‌ها و اسب‌های مجاهدان به دست آمده و خون‌های ایشان بر سر آن ریخته است، میان نور چشمان از اعراب قوم خود تقسیم کرده‌ای … آگاه باش! که حقّ مسلمانانی که در نزد تو و ما به سر می‌برند، از این غنیمت یکسان است؛ آنان برای گرفتن حق خود نزد من می‌آیند و آن را می‌گیرند و بازمی‌گردند.»

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اما فقط امیرالمؤمنین (ع) نبودند که این نکته را متذکر شده‌اند، بلکه سایر معصومین (ع) نیز این مطلب را تذکر داده‌اند:
پیامبر (ص) فرمودند:
النَّاسُ شُرَکَاءُ فِی ثَلَاثٍ النَّارِ وَ الْمَاءِ وَ الْکَلإ (نوری، ۱۴۰۸ ق، ج ۳، ص ۱۵۰)
«مردمان در سه چیز با یک دیگر شریک‌اند: آتش، آب، و چراگاه.»
فَإِنَّهُمْ یُحِبُّونَ جَمْعَ الْمَالِ مِمَّا حَلَّ وَ حَرُمَ وَ مَنْعَهُ مِمَّا افْتُرِضَ وَ وَجَبَ إِنْ أَنْفَقُوهُ أَنْفَقُوهُ إِسْرَافاً وَ بِدَاراً وَ إِنْ أَمْسَکُوهُ أَمْسَکُوهُ بُخْلاً و اِحتِکَاراً (مجلسی، ۱۴۰۳ ق، ص ۱۰۳، ص ۲۴)
«آنان (نا‌متعهّدان) گرد آوردن مال را از حلال و حرام دوست می‌دارند … و اگر آن را نگاه دارند، از روی بخل و احتکار چنین می‌کنند (نه برای هدف‌های درست و مصالح عمومی).»
خَمْسَهٌ لَعَنْتُهُمْ وَ کُلُّ نَبِی مُجَابٍ: الزَّائِدُ فِی کِتَابِ اللَّهِ، وَ التَّارِک لِسُنَّتِی… وَ الْمُسْتَأْثِرُ بِالْفَی‌ءِ وَ الْمُسْتَحِلُ لَه (کلینی، ۱۴۲۹ ق، ج ۲، ص ۲۹۳)
«پنج کس را من و هر پیغمبر مستجاب‌الدّعوه‌ای نفرین کرده‌ایم: آن کس که چیزی بر کتاب خدا بیفزاید، و آن کس که سنّت مرا فرو گذارد … و کسی که غنیمت جنگی (و اموال عمومی) را به خود اختصاص دهد و آن را برای خویش حلال شمرد.»
از نکات مهم این حدیث آن است که تصرّف در اموال عمومی و حلال شمردن آن‌ها را برای خود و بستگان و دوستان، در ردیف تصرّف در کتاب خدای متعال قرار داده است. و این نگرش، از بزرگ‌ترین آموزش‌های اسلامی است در قضایای مربوط به اقتصاد و اموال.
امام صادق (ع) در این باره می‌فرمایند:
فَالْأَمْطَارُ هِی الَّتِی تُطَبِّقُ الْأَرْضَ … وَ بِهَا یَسْقُطُ عَنِ النَّاسِ فِی کَثِیرٍ مِنَ الْبُلْدَانِ مَئُونَهُ سِیَاقِ الْمَاءِ مِنْ مَوْضِعٍ إِلَی مَوْضِعٍ وَ مَا یَجْرِی فِی ذَلِک بَیْنَهُمْ مِنَ التَّشَاجُرِ وَ التَّظَالُمِ حَتَّی یَسْتَأْثِرَ بِالْمَاءِ ذُو الْعِزِّ وَ الْقُوَّهِ وَ یُحْرَمُهُ الضُّعَفَاءُ (مجلسی، ۱۴۰۳ ق، ج ۳، ص ۱۲۶)
«باران‌ها زمین را سیراب می‌کنند … و به سبب آن‌ها- در بسیاری از سرزمین‌ها- زحمت آب رسانی از نقطه‌ای به نقطه دیگر، و درگیری‌ها و ستم‌هایی که از این راه پیش می‌آید از میان می‌رود، مگر هنگامی که صاحبان ‌جاه و قدرت آن را به خود اختصاص دهند و ضعیفان را از آن محروم سازند.»
امام رضا (ع) – در معرفی کسانی که سنّت پیغمبر (ص) را تغییر داده بودند- این طور فرمودند:
جَعَلَ الْأَمْوَالَ دُولَهً بَیْنَ الْاغنیا (ابن‌بابویه، ۱۳۷۸ ق، ج ۲، ص ۱۲۶)
«(از جمله کارهای خلاف شرعی که کردند) اموال را در اختیار مشتی ثروتمند قرار داد تا میان آنان دست به دست بگردد.»
ب) فروگذاشتن مساوات در تقسیم امکانات
یکی از وظایف مسئولین حکومتی تقسیم اموال و امکانات عمومی در بین مردم به مساوات است. در این مقام هیچ کس رتبه و درجه‌ای نسبت به دیگران ندارد و همه باید به اندازه یکدیگر بهره ببرند. بدیهی است که رعایت نکردن این امر باعث افزایش اختلافات طبقاتی و فقر عده‌ای خاص از مردم خواهد شد. امیرالمؤمنین (ع) نیز از این نکته غافل نبوده و به مردم این طور می‌فرمودند:
… لَوْ کَانَ الْمَالُ لِی لَسَوَّیْتُ بَیْنَهُمْ فَکَیْفَ وَ إِنَّمَا الْمَالُ مَالُ اللَّه! (عبده، ۱۳۹۱، ج ۲، ص ۱۰)
«… اگر مال از آن من بود، آن را میان ایشان مساوی تقسیم می‌کردم، حال چگونه چنین نکنم با این‌که مال، مال خدا است؟!»
همچنین در بین اصحاب سیره پیامبر (ص) را یادآور شده و می‌فرمودند:
أَلَیْسَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَقْسِمُ بِالسَّوِیَّهِ بَیْنَ الْمُسْلِمِین (ابن شهر آشوب، ۱۳۷۹ ق، ج ۲، ص ۱۱۱)
«آیا رسول خدا (ص)، (غنائم را) میان مسلمان، به صورت مساوی، تقسیم نمی‌کرد؟»
ثَلَاثٌ إِنْ حَفِظْتَهُنَ وَ عَمِلْتَ بِهِنَّ کَفَتْک مَا سِوَاهُنَّ وَ إِنْ تَرَکْتَهُنَّ لَمْ یَنْفَعْک شَیْ‌ءٌ سِوَاهُنَّ قَالَ وَ مَا هُنَّ یَا أَبَا الْحَسَنِ قَالَ إِقَامَهُ الْحُدُودِ عَلَی الْقَرِیبِ وَ الْبَعِیدِ وَ الْحُکْمُ بِکِتَابِ اللَّهِ فِی الرِّضَا وَ السَّخَطِ وَ الْقَسْمُ بِالْعَدْلِ بَیْنَ الْأَحْمَرِ وَ الْأَسْوَدِ … ‌(مجلسی، ۱۴۰۳ ق، ج ۱۸، ص ۱۵۶)
امیرالمؤمنین (ع) به عمر بن خطّاب فرمود: «سه چیز است که اگر آن‌ها را به خاطر بسپاری و عمل کنی، از کارهای دیگر تو را بی‌نیاز می‌کند؛ و اگر آن‌ها را فروگذاری، چیزهای دیگر برای تو سودی ندارد».
عمر گفت: «ای ابوالحسن! آن سه کدام است؟» گفت: «اجرای حدود الهی در حقّ خودی و بیگانه، حکم کردن از روی کتاب خدا در حالت خشنودی و خشم، و تقسیم کردن عادلانه میان سرخ و سیاه …»
ج) کوتاهی کردن در زنده کردن و پرداخت حقوق مستضعفان
رسیدگی به مستضعفین و زنده کردن حقوق آنان از مهم‌ترین وظایف حاکم جامعه اسلامی است؛ چرا که مستضعفین و فقرا قشر ضعیف جامعه هستند و اگر مسئولین به آن‌ها توجه نکنند، صدای آن‌ها به جایی نمی‌رسد و حقوق آن‌ها پایمال خواهد شد. امام علی (ع) این موضوع را این‌گونه بیان فرموده‌اند:
یُؤْخَذُ بِهِ لِلضَّعِیفِ مِنَ الْقَوِی حَتَّی یَسْتَرِیحَ بَرٌّ وَ یُسْتَرَاحَ مِنْ فَاجِر (عبده، ۱۳۹۱، ج ۱، ص ۸۷)
«به وسیله او (رئیس جامعه)، حق ناتوان از توانا گرفته می‌شود، تا نیکوکار خیراندیش آرامش داشته باشد، و نابکار شر نرساند.»
همچنین ایشان سیاستشان را در برخورد با ضعیفان و قدرتمندان این طور بیان کردند:
الذَّلِیلُ عِنْدِی عَزِیزٌ حَتَّی آخُذَ الْحَقَّ لَهُ وَ الْقَوِی عِنْدِی ضَعِیفٌ حَتَّی آخُذَ الْحَقَّ مِنْهُ (عبده، ۱۳۹۱، ج ۱، ص ۸۵)