بطور کلی می توان گفت عرضه اولیه سهام مشتمل بر فرایند های زیر است:

• • فرایند تشکیل گروه عرضه

• • فرایند عقد قرارداد پذیره نویسی

• • فرایند تشکیل سندیکا و گروه فروش

• • فرایند انجام راستی آزمایی

• • فرایند تهیه بیانیه ثبت و ارائه به سازمان

• • فرایند بازار یابی

• • فرایند ثبت سفارش و کشف قیمت

• • فرایند عرضه سهام و بازار گردانی(تامین سرمایه امین، ۱۳۸۸:۹۴).

۳-۵-۲- روش های عرضه عمومی اولیه
اولین عرضه عمومی، به روش های مختلفی صورت می پذیرد که انتخاب هرکدام از آن ها بسته به قوانین در کشورهای مختلف، متفاوت است. معمولا سه روش برای تعیین قیمت در عرضه های عمومی اولیه وجود دارد که عبارتند از: جراج یا مزایده^[۶۶]، عرضه با قیمت ثابت^[۶۷]و روش ثبت دفتری^[۶۸](تامین سرمایه امین، ۱۳۸۸:۱۲۴).

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۱- روش حراج :
در این روش دارایی به شخصی تعلق می گیرد که بالاترین قیمت را برای آن پیشنهاد داده باشد این روش انواع مختلفی دارد از جمله:

• • حراج انگلیسی

در این نوع حراج عرضه کننده یک قیمت پایه برای دارایی خود تعیین می کند. سپس درخواست های خرید ارائه می شود و هرکس که بالاترین در خواست را ارائه کند دارایی را دریافت خواهد کرد. این روش با مشکلاتی روبرو است از جمله اینکه چون افراد می توانند هر قیمتی را ارائه کنند لذا در خواست کنندگان قیمت ها را پایین نگه می دارند و بنابراین عرضه کننده می تواند عایدی کمتری را بدست آورد. از طرف دیگر درخواست کنندگان ممکن است تحت تاثیر دیگران و بدنبال برد در حراج، حاضر به خرید دارایی به قیمتی بالاتر از ارزش ذاتی آن شوند که این مسئله نیز، مانع از کشف قیمت واقعی دارایی خواهد شد.

• • حراج هلندی

این روش که به تازگی در عرضه های اولیه رواج یافته به این شکل است که حراج گذار ابتدا قیمت بالایی را پیشنهاد می دهد با علم به اینکه کسی در آن قیمت در خواستی را ارائه نخواهد داد. سپس قیمت را کاهش می دهد تا فردی تصمیم بگیرد تعدادی از سهام را خریداری کند. این فرایند تا جایی ادامه می یابد که تمام سهام به قیمت آخرین درخواست فروش رود. در این حراج ناهمگنی سرمایه گذاران بالقوه از اهمیت ویژه ای برخوردار است و در خواست کنندگان از سفارش هایی که پیش از سفارش آنها ارائه شده اطلاعی ندارند.

• • روش حراج با سفارش مهر و موم شده

در این نوع حراج مشارکت کنندگان بدون اطلاع از میزان در خواست سایر مشارکت کنندگان در خواست های خود را ارائه می دهند.کسی که بالاترین قیمت را پیشنهاد دهد به عنوان برنده انتخاب خواهد شد قیمت ارائه دارایی یا به قیمتی است که فرد برنده ارائه کرده و یا قیمتی که بعد از او قرار دارد.
۲ – روش عرضه با قیمت ثابت
در این روش شرکت تامین سرمایه با هماهنگی ناشر، قیمت معینی را به عنوان قیمت عرضه تعیین می کند. این قیمت در پیشنویس امید نامه گنجانده می شود و بین دو هفته تا دو ماه قبل از تاریخ عرضه اعلام می شود. شرکت تامین سرمایه امید نامه را توزیع و درخواست های خرید را جمع آوری می کند. سرمایه گذاران هم وجوه مربوطه را واریز و در نهایت شرکت تامین سرمایه با هماهنگی ناشر واگذاری سهام را انجام می دهد.
۳ – ثبت دفتری
در این روش به واسطه مزایای حاصل از آن، نسبت به سایرین کاربرد بیشتری دارد. در این روش شرکت ناشر بعد از انتخاب شرکت تامین سرمایه و با مشورت وی یک قیمت پایه و یک محدوده قیمت مجاز تعیین و سپس به جمع آوری سفارش ها بر پایه فعالیت های تبلیغاتی که انجام می شود از سرمایه گذاران نهادی پرداخته و آنها را در دفتری ثبت می کند، پس از اتمام فرایند ثبت دفتری، نمودار عرضه و تقاضای سهام ترسیم، براساس آن و صلاحدید و مشاوره شرکت تامین سرمایه قیمت تعیین می گردد.
این روش به دو شکل انجام می شود یک نوع از آن به این شکل است که گفته شد. اما در نوع دیگر، ترکیبی از عرضه به قیمت ثابت و ثبت دفتری بکار گرفته می شود. در این نوع روش عرضه به سرمایه گذاران خرد با روش قیمت ثابت و براساس قیمتی است که در روش ثبت دفتری به دست آمده است. در این روش برای توزیع بهتر سهام، شرکت تامین سرمایه سندیکا تشکیل می دهد این سندیکا میزان معینی از تخصیص سهام را به هریک از اعضا ارائه می دهد. اعضا به دو طریق به پذیره نویسی می پردازند: تضمین فروش کامل که کل اوراق بهادار عرضه شده از ناشر خریداری می شود و روش با حداکثر تلاش که شرکت تامین سرمایه متعهد می شود که بیشترین تلاش را برای فروش انجام دهد(تامین سرمایه امین، ۱۳۸۸:۱۲۵). قیمت گذاری عرضه اولیه، عامل کلیدی موفقیت یا عدم موفقیت اولین عرضه عمومی است و مولفه مهم تعیین قیمت مطلوب نیز، بازده روز اول می باشد(کانکو وپتوی^[۶۹]،۲۰۰۳). لذا قیمت تعیین شده برای اولین عرضه عمومی باید به گونه ای باشد که منجر به حداکثر کردن ارزش شرکت، جبران هزینه های کسب اطلاعات توسط سرمایگذاران و پوشش ریسک سرمایه گذار در مقام خریدار سهام شرکتی که تاکنون سهام خود را عرضه ننموده است، شود(شرمن^[۷۰]،۲۰۰۰ ).
۴-۵-۲- ناهنجاری های عرضه های عمومی اولیه
در کنار مزایای گفته شده در ارتباط با ورود یک شرکت به بورس، اولین عرضه عمومی دارای ناهنجاری هایی نیز می باشد. اگرچه برخی صاحبنظران این عرضه معتقدندکه این ناهنجاری ها چندان واقعی نبوده وتنها به طور ظاهری در تحقیقات نمود می یابند(روبینستن^[۷۱]،۲۰۰۰). با این وجود مهم ترین ناهنجاری های موجود در اولین عرضه عمومی” ارزش گذاری کمتر از واقع، افت قیمت در بلندمدت و عرضه های عمومی اولیه داغ” می باشند که به بیان ساده تر ” بازده کوتاه مدت بالاتر از بازده بازار، بازده بلندمدت کمتر از بازده بازار و بازار پر رونق” می باشند. از میان ناهنجاری های مذکور، ارزش گذاری کمتر از واقع باتوجه به شیوع بیشتر، مورد توجه بسیاری از پژوهشگران واقع شده است.
۱-۴-۵-۲- پدیده قیمت گذاری کمتر از واقع
امروزه ادبیات تجربی درباره عرضه های اولیه در مرحله تکامل قرار دارد. با توجه به تحقیقات، در اکثر کشورها پدیده عرضه به پایین تر از قیمت بازار پس از عرضه مشاهده و میزان آن در طول زمان متفاوت است. مبانی تئوریک و مدلهای تجربی زیادی برای آزمون این پدیده مطرح گردیده است. یکی از عوامل، بروز این پدیده را به وجود عدم تقارن اطلاعاتی میان ارکان IPO نسبت می دهند. با بررسی تئوری های عدم تقارن اطلاعاتی در ارتباط با این پدیده نتایج قابل توجه زیر کسب شده است:

• • بخش اعظم عرضه به پایین تر از قیمت بازار پس از عرضه، مربوط به عوایدی است که سرمایه گذار آگاه (سرمایه گذاران نهادی) از شرکت در IPO کسب می کند و در نهایت سرمایه گذار ناآگاه (سرمایه گذاران خرد) بازدهی چندانی نمی تواند به دست آورد.

• • به طور مقطعی تفاوت قیمت عرضه با قیمت بازار پس از عرضه، در نتیجه عدم اطمینان های قبلی سرمایه گذار از نحوه ارزش گذاری های عرضه های عمومی پیشین افزایش می یابد.

• • سرمایه گذاران آگاه دارای اطلاعاتی هستند که در صورت افشا (از طریق پیشنهاد قیمت) می تواند بر قیمت عرضه موثر باشد و به شرکت تامین سرمایه در کشف صحیح قیمت کمک می کند(تامین سرمایه امین، ۱۳۸۸:۲۱۳).

انحراف بسیار زیادی که در قیمت عرضه با قیمت بازار پس از عرضه مشاهده می شود. درطی زمان این ابهام را در اذهان بوجود می آورد که آیا تئوریهای مبتنی بر اطلاعات، میتواند مفسر این پدیده باشند. در مقابل چنین پیش زمینه ای دو دیدگاه در مورد علت تفاوت قیمت عرضه با قیمت بازار آن پس از عرضه(در اولین روز) مطرح می شود:
بن ونیست و اسپیندنت^[۷۲] (۱۹۸۹) بر لزوم عرضه به پایین تر از قیمت بازار تاکید نمودند. چنانچه متعهد پذیره نویس در استخراج اطلاعات به منظور قیمت گذاری به صورت کارا عمل کند. در این صورت عواید مورد انتظار ناشر حداکثر می شود. در دیدگاه نمایندگی که مبتنی بر تحقیقات ریتر است عرضه به پایین تر از قیمت بازار پس از عرضه، بر ماهیت خود انتفاعی شرکت تامین سرمایه تاکید دارد. در مکانیزم تحصیل اطلاعات بن ونیست و اسپیندنت، پذیره نویس در تعیین قیمت عرضه و تخصیص سهام IPO نیاز به اختیار و آزادی عمل دارد. اختیار عمل در تخصیص سهام ممکن است مساله نمایندگی متعهد پذیره نویس در مقابل ناشر را وخیم تر نماید. بدلیل آنکه متعهد پذیره نویس دائما با با سرمایه گذاران نهادی مراوداتی خواهد داشت در حالی که با ناشر ارتباط چندانی ندارد؛ از این رو در قیمت گذاری و تخصیص سهام منافع سرمایه گذاران نهادی برای وی از اهمیت بیشتری برخوردار است.
طبق فرضیه بازار های سرمایه کارا، قیمت سهام در هر لحظه از زمان منعکس کننده ارزش ذاتی سهام با توجه به اطلاعات موجود و مربوط می باشد، در حالی که وجود پدیده قیمت گذاری کمتر از واقع بیانگر این نکته است که قیمت عرضه سهام عرضه های عمومی اولیه، ارزش ذاتی این سهام را منعکس نمی سازد (یتمن^[۷۳]،۲۰۰۱). پدیده قیمت گذاری کمتر از واقع سهام عرضه های عمومی اولیه برای نخستین بار در بازار سرمایه آمریکا و توسط ریلی^[۷۴](۱۹۷۳)، لوگو^[۷۵] (۱۹۷۳) و ایبوتسون^[۷۶] (۱۹۷۵) شناسایی شد.
در این میان پژوهش ایبوتسون(۱۹۷۵) بیش از همه توجه همگان را به خود جلب کرد. ایبوتسون دریافت شرکت های که سهام خود را برای اولین بار و از طریق بورس اوراق بهادار به عموم مردم عرضه می کنند، سهام را به قیمتی پایین تر از ارزش ذاتی عرضه می کنند. بگونه ای که بین قیمت عرضه و قیمت بازار در پایان ماه اول دادوستد اختلاف قابل توجهی وجود دارد. بعد از این پژوهش، ایبوتسون و جف^[۷۷] (۱۹۷۵)با بررسی نمونه وسیع تر از پژوهش ایبوتسون در همان قلمرو زمانی، اظهار کردند که قیمت گذاری کمتر از واقع سهام عرضه های عمومی اولیه پدیده ای ادواری است یعنی در دوره هایی که تعداد عرضه های عمومی اولیه در بازار زیاد است( دوره های داغ عرضه های عمومی اولیه) قیمت گذاری کمتر از واقع بیشتر بوده و در دوره هایی که تعداد عرضه های عمومی اولیه در بازار کمتر است(دوره های سرد عرضه های عمومی اولیه) میزان قیمت گذاری کمتر از واقع،کمتر می شود.
قیمت گذاری کمتر از واقع که در برخی کشورها به رقمی معادل ۳۸۸٪ می رسد(دستگیر و علیخانی،۱۳۸۵)، عبارت از ” مابه تفاوت قیمت فروش سهام اولین عرضه عمومی به سرمایه گذاران و قیمت نهایی آخرین معامله در اولین روز عرضه “(جانگویست،۲۰۰۴) و یا ” تغییر ایجاد شده در قیمت پایانی عرضه به روش بورس در بازار در پایان اولین روز معامله سهام ” است(ریتر^[۷۸]،۱۹۸۶). به بیان ساده، قیمت گذاری کمتر از واقع به حالتی اطلاق می شود که در آن شرکت انتشار دهنده سهام، قیمت عرضه سهام را به طور تعجب آوری بسیار پایین تر از قیمت بازار آن تعیین می نماید. به گونه ای که نخستین سرمایه گذاران اولین عرضه عمومی، تنها از مبادله سهام در روز اول خریداری آن بازده قابل توجهی به دست می آورند(دستگیر و علیخانی بوانی، ۱۳۸۶).
تاکنون فرضیه های بسیاری برای پدیده قیمت گذاری کمتر از واقع سهام ذکر شده است که مانند اکثر فرضیات در زمینه مالی وحسابداری، هیچ یک به تنهایی قادر به توضیح کامل آن نمی باشند. از یک دیدگاه، تئوری های موجود در زمینه ارزش گذاری کمتر از واقع را می توان به چهار گروه ” عدم تقارن اطلاعاتی، عوامل نهادی، عوامل نظارتی و عوامل رفتاری “تقسیم نمود که البته، مدل های مبتنی برعدم تقارن اطلاعاتی نسبت به سایرین ارجحیت دارد(جانگویست،۲۰۰۵). به عقیده ریتر این تئوری ها مانع الجمع نیستند؛ اما برخی تئوری ها در برخی کشورها بدلیل برخورداری از محیط اقتصادی،اجتماعی، سیاسی و فرهنگی متفاوت با سایر کشورها، مصداق نداشته و قدرت تبیین پدیده قیمت گذاری کمتر از واقع سهام عرضه های اولیه را ندارند. در این تئوری ها، فرض می شود که یکی از طرفین درگیر در فرایند عرضه عمومی اولیه سهام، نسبت به سایرین اطلاعات بیشتری در اختیار دارد.
انواع حالات عدم تقارن اطلاعاتی که هریک به نوبه خود منجر به ارزش گذاری کمتر از واقع سهام اولین عرضه عمومی می گردد، به سه صورت نمایان می شود:
حالت اول، زمانی است که عدم تقارن اطلاعاتی به سود بانک سرمایه گذاری می باشد. با توجه به این که این گونه موسسات در مورد تقاضای بازار آگاه تر هستند؛ لذا شرکت منتشر کننده سهام، ناگزیر به ارزش گذاری کمتر از واقع برای فروش با حداکثر کوشش می شود(بارون^[۷۹]،۱۹۸۲). در حالت دیگر، شرکت ناشر سهام، اطلاعات بیشتری در زمینه ارزش خود دارد وبه این ترتیب هرچه شرکت مزبور با ارزش تر باشد، از ارزش گذاری کمتر از واقع به عنوان علامتی که به بازار ارائه می نماید، استفاده می کند (ولچ^[۸۰]،۱۹۸۹). وضعیت سوم زمانی است که برخی سرمایه گذاران موجود در بازار نسبت به سایرین آگاه تر هستند در نتیجه از سرمایه گذاری در سهامی که بیش از حد قیمت گذاری شده اند ، خودداری می نمایند. لذا ترس از خرید آسان سرمایه گذاران ناآگاه، منجر به اتخاذ ارزش گذاری زیرقیمت می شود(راک^[۸۱]، ۱۹۸۶).
تئوری های مبتنی بر عدم تقارن اطلاعاتی عمومیت بیشتری داشته و بر پایه این پندار شکل گرفته اند که بازده کوتاه مدت سهام عرضه های عمومی اولیه، نتیجه عدم تقارن اطلاعاتی بین ذینفعان مختلف در فرایند عرضه عمومی اولیه ( شرکت ناشر، شرکت تامین سرمایه و سرمایه گذاران بالقوه در بازار) است. شناخته شده ترین تئوری ها یا فرضیه هایی که بر محور عدم تقارن اطلاعاتی شکل گرفته اند و توضیح دهنده پدیده قیمت گذاری کمتر از واقع هستند، عبارتند از:

• • فرضیه نفرین برنده^[۸۲]

در این فرضیه، بازده کوتاه مدت سهام عرضه های عمومی اولیه پاداشی جهت جذب سرمایه گذاران غیرحرفه ای و کم اطلاع به مشارکت مستمر در بازار عرضه های اولیه محسوب می شود(سو و فلیشر^[۸۳]، ۱۹۹۹). زیرا سرمایه گذاران حرفه ای و بااطلاع در مقایسه با سرمایه گذاران غیرحرفه ای و کم اطلاع، شرکت عرضه کننده سهم و شرکت تأمین سرمایه، اطلاعات بیشتر و بهتری درباره ارزش ذاتی سهم عرضه شده در اختیار دارند. برهمین اساس، سرمایه گذاران بااطلاع می توانند عرضه های اولیه خوب را از عرضه های اولیه بد تشخیص دهند. بنابراین سرمایه گذاران با اطلاع تنها متقاضی خرید سهام عرضه های اولیه کمتر از واقع قیمت گذاری شده می شوند؛ در حالی که سرمایه گذاران کم اطلاع به دلیل عدم قدرت تشخیص، متقاضی خرید کلیه سهام(اعم از عرضه های اولیه خوب وبد) می شوند. از این رو، اگر سهام عرضه شده کمتر از واقع قیمت گذاری شوند، باتوجه به اینکه تعداد سهام عرضه شده ثابت و محدود است باتقاضای بیش از حد سرمایه گذاران با اطلاع مواجه شده و این امر سبب سهمیه بندی سهام برای سرمایه گذاران بی اطلاع می شود. برهمین قیاس، اگر سهام عرضه شده بیش از واقع قیمت گذاری شوند، منحصرا عاید سرمایه گذاران کم اطلاع شده و در نتیجه برای آنها بازده منفی ایجاد می کنند؛ همین موضوع سبب نفرین سرمایه گذاران بااطلاع به وسیله سرمایه گذاران کم اطلاع (” نفرین برنده “) می گردد(چان و وانگ، به نقل از باقرزاده و همکاران،۱۳۸۸). این فرضیه در تحقیقات متعددی ازجمله مایکلی وشاو^[۸۴]، یو و تسائی^[۸۵] و سو^[۸۶] به صورت تجربی مورد آزمون قرار گرفته ونتایج حاصله آن را تأیید کرده است.

• • فرضیه ابهام آتی^[۸۷]

این فرضیه عامل اصلی قیمت گذاری کمتر از واقع سهام عرضه های اولیه را به ابهام آتی در خصوص ارزش ذاتی سهم عرضه شده نسبت می دهد. طبق این فرضیه، هرقدر ابهام آتی درباره ارزش ذاتی سهم عرضه شده بیشتر باشد، مزیت اطلاعاتی سرمایه گذاران بااطلاع نسبت به سرمایه گذاران کم اطلاع افزایش می یابد. بنابراین با فرض ثابت بودن سایر عوامل، عرضه هایی که بیشتر در معرض عدم تقارن اطلاعات قرار دارند، قیمت گذاری کمتر از واقع بیش تری خواهند داشت(ریتر، به نقل از باقرزاده و همکاران،۱۳۸۸).

بزرگ

۲۳۶ (n=28)

۶۱/۲

۰۱۰/۰

خیلی بزرگ

۲۰۶ (n=28)

۴۲/۲

۰۱۷/۰

n تعداد درخت راش
۴- ۶- مشخصه های درختان راش در حاشیهی حفره های تاج پوشش و تودهی مجاور
نتایج تجزیه واریانس مشخصه های درختان راش در حاشیه حفره های تاجپوشش نشان داد که اختلاف معنیدار برای طول تنه صاف و شعاع تاج رو به حفره وجود دارد و برای طول تاج و شعاع تاجپشت به حفره و قطراختلاف معنیدار نشده است (جدول۴- ۶- ۱). مقایسه میانگینها در جدول ۴- ۶- ۲ مشاهده میشود.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

تجزیه واریانس یک طرفه مشخصه های درختان راش در جهتهای مختلف حاشیه هر طبقه تاجپوشش برای تمام شاخص عدم اختلاف معنیداری را نشان داد (جدول۴- ۶- ۳ الی۴- ۶ – ۶ ).
عدم اختلاف معنیداری مشخصه های درختان راش در جهتهای مختلف جغرافیایی حفره های تاجپوشش در جدول ۴- ۶- ۷ مشاهده میشود.
آزمون t مستقل برای مقایسه شعاع رو به حفره با شعاع پشت به حفره درختان راش در حاشیه طبقات حفره های تاجپوشش با تودهجنگلی مجاور عدم اختلاف معنیداری را نشان داد (جدول۴- ۶- ۸).
مقایسه شعاع رو به حفره با شعاع پشت به حفره درختان راش در حاشیه طبقات حفره های تاجپوشش (جدول۴- ۶- ۹ ) نشان داد که اختلاف معنیدار وجود دارد به طوریکه میانگین (۹/۱ ± ۶۵/۴) شعاع رو به حفره بیشتر از میانگین (۳۲/۲ ± ۸۴/۳ ) شعاع پشت به حفره میباشد.
در جدول۴- ۶- ۱۰؛ برای مقایسه شاخصهای درختان راش در حاشیه طبقات حفره های تاجپوشش با تودهجنگلی مجاور، عدم اختلاف معنیداری مشاهده میشود. در جدول۴- ۶- ۱۱ ملاحظه میگردد که برای مقایسه شاخصهای درختان راش در حاشیه هرطبقه حفره تاجپوشش با توده جنگلی مجاور آن فقط شعاع تاج (حفره:۳۸۶/۰±۴۳/۳ و مجاور : ۳۲۹/۰ ± ۳۱/۱) و طول تاج (حفره: ۰۳۱/۱± ۳۷/۷ و مجاور : ۶۳۹/۰± ۶۲/۱۰) برای حفره کوچک و توده مجاور آن و همچنین برای حفره بزرگ و مجاور آن فقط طول تنه صاف ( حفره:۸۳۷/۰± ۰۶/۸ و مجاور: ۰۸۷/۱± ۰۳/۱۱) اختلاف معنیدار شده است.
ضرایب همبستگی پیرسون(جدول ۳- ۵- ۱۲ ) نشان داد که بین طول تاج درختان با شعاع تاج رو و پشت به حفره های تاج پوشش همبستگی مثبت معنیدار وجود دارد.
جدول۴- ۶- ۱- تجزیه واریانس شاخصهای درختان راش در حاشیه حفره های تاجپوشش

متغیر

درجه آزادی

میانگین مربعات

آمارهF

اندازه حفره

خطای آزمایش

اندازه حفره

خطای آزمایش

طول تنه صاف (متر)

۳

۶۰

۴۷/۴۶

۸۲/۱۳

^*۰۲۴ /۰

طول تاج (متر)

۳

۶۰

۶۲/۳۰

۹۲/۲۰

۳-۷) روایی^[۴۸]
در این پژوهش به منظور تعیین روایی صوری و محتوایی پرسشنامه ها، چند نسخه از آن در اختیار چند تن از کارشناسان و متخصصان از جمله استاد راهنما قرار گرفت که پس از دریافت نظرات و انجام اصلاحات لازم، روایی صوری و محتوایی آن با نظر آنان تایید شد.
۳-۸) پایایی^[۴۹]
در این پژوهش جهت تعیین مقدار پایایی، تعداد ۳۰ پرسشنامه در اختیار جمعی از کارکنان قرار گرفت که پس از تکمیل پرسشنامه ها، به روش همسانی درونی و با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ، پایایی پرسشنامه های پاداش اجتماعی برابر ۸۷/۰، اعتیاد به کار برابر ۸۵/۰، تعهد سازمانی برابر ۸۸/۰ و فرسودگی شغلی برابر ۸۷/۰ محاسبه شد که نشان داد پرسشنامه ها از پایایی مطلوبی برخوردار می باشند.
۳-۹) روش تجزیه و تحلیل داده ها
در این پژوهش برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش آمار توصیفی و آمار استنباطی از طریق برنامه نرم افزاری SPSS 20 استفاده شد:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

الف) آمار توصیفی: در این روش، برای توصیف ویژگی های جمعیت شناختی آزمودنی ها و متغیرهای پژوهش از شاخص های آمار توصیفی همچون فراوانی، درصد فراوانی، میانگین، انحراف معیار و نمودار ستونی استفاده شد.
ب) آمار استنباطی: در این روش جهت تعمیم اطلاعات حاصل از نمونه به جامعه آماری از ضریب همبستگی پیرسون و و تحلیل رگرسونی چند متغیره گام به گام استفاده شد.
در این بخش به توضیح هر یک از آزمون های آماری مورد استفاده در این پژوهش، پرداخته می شود:
ضریب همبستگی پیرسون: در بررسی همبستگی دو متغیر اگر هر دو متغیر مورد مطالعه در مقیاس نسبی و فاصله‌ای باشند از ضریب همبستگی گشتاوری پیرسون استفاده می‌شود. اگر ضریب همبستگی جامعه ρ و ضریب همبستگی نمونه‌ای به حجم n از جامعه r باشد، ممکن است r تصادفی و اتفاقی بدست آمده باشد. برای این منظور از آزمون معنی داری ضریب همبستگی استفاده می‌شود. در این آزمون بررسی می‌شود آیا دو متغیر تصادفی و مستقل هستند یا خیر؟ به عبارت دیگر آیا ضریب همبستگی جامعه صفر است یا خیر؟ این ضریب میزان همبستگی بین دو متغیر فاصله ای یا نسبی را محاسبه کرده مقدار آن بین ۱+ و ۱- می باشد اگر مقدار بدست آمده مثبت باشد به معنی این است که تغییرات دو متغیر به طور هم جهت اتفاق می افتد یعنی با افزایش در هر متغیر، متغیر دیگر نیز افزایش می یابد و برعکس اگر مقدار r منفی شد یعنی اینکه دو متغیر در جهت عکس هم عمل می کنند یعنی با افزایش مقدار یک متغیر مقادیر متغیر دیگر کاهش می یابد و برعکس. اگر مقدار بدست آمده صفر شد نشان می دهد که هیچ رابطه خطی بین دو متغیر وجود ندارد و اگر ۱+ شد همبستگی مثبت کامل و اگر ۱- شد همبستگی کامل و منفی است.
تحلیل رگرسیونی گام به گام: در تحقیقاتی که از تحلیل رگرسیون استفاده می شود، هدف پیش بینی یک یا چند متغیر ملاک از یک یا چند متغیر پیش بین است. چنانچه هدف پیش بینی یک متغیر ملاک از چند متغیر پیش بین باشد از مدل رگرسیون چندگانه استفاده می‌شود. در صورتی که هدف، پیش بینی همزمان چند متغیر ملاک از متغیرهای پیش بین یا زیر مجموعه ای از آنها باشد از مدل رگرسیون چند متغیری استفاده می‌شود. در تحقیقات رگرسیون چندگانه هدف پیدا کردن متغیرهای پیش بینی است که تغییرات متغیر ملاک را چه به تنهایی و چه مشترکا پیش بینی کند.
ورود متغیرهای پیش بین در تحلیل رگرسیون به شیوه های گوناگون صورت می‌گیرد. در مجموع سه روش وجود دارد: الف) روش همزمان، ب) روش گام به گام و ج) روش سلسله مراتبی.
در این پژوهش از روش رگرسیون گام به گام استفاده شد. در روش گام به گام اولین متغیر پیش بین بر اساس بالاترین ضریب همبستگی با متغیر ملاک وارد تحلیل می‌شود. از آن پس سایر متغیرها پیش بین بر حسب ضریب همبستگی تفکیکی (جزئی) و نیمه تفکیکی (نیمه جزئی) در تحلیل وارد می‌شود. در این روش پس از ورود هر متغیر جدید ضریب همبستگی نیمه تفکیکی یا تفکیکی، تمام متغیرهایی که قبلا در معادله وارد شده اند به عنوان آخرین متغیر ورودی مورد بازبینی قرار می‌گیرد و چنانچه با ورود متغیر جدید معنی داری خود را از دست داده باشد، از معادله خارج می‌شود. بنابراین، روش گام به گام یکی از شیوه های رگرسیون چند متغیره است که با مقایسه تمامی متغیرهای مستقل، متغیری که بیشترین تأثیر را می­گذارد، وارد معادله می­نماید، این روند به ترتیب تکرار می­گردد تا جایی که هیچ متغیری توانایی ورود به معادله رگرسیون چند متغیره را نداشته باشد.
فصل چهارم
یافته های تحقیق
۴-۱) مقدّمه
داده‌های جمع‌ آوری شده اعداد و ارقامی بدون معنی می‌باشند که از آمار برای معنا‌دار کردن آنها به منظور تحقق اهداف پژوهش ها کمک گرفته می‌شود. از این رو تجزیه و تحلیل داده ها جهت بررسی صحّت و سقم فرضیه های پژوهش و تعمیم اطّلاعات حاصل از نمونه به جامعه آماری از اهمیت خاصی برخوردار است. بنابراین، تجزیه و تحلیل اطلاعات به عنوان بخشی از فرایند روش پژوهش علمی یکی از پایه‌های اصلی هر مطالعه و پژوهش به شمار می‌رود که بوسیله آن کلیه فعالیت های پژوهشی تا رسیدن به یک نتیجه، کنترل و هدایت می‌شوند.
در پژوهش حاضر با بهره گرفتن از بسته نرم افزاری SPSS 20 و به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات، داده های به دست آمده به دو طریق مورد ارزیابی قرار گرفتند:

• تجزیه و تحلیل توصیفی داده ها: جهت توصیف ویژگی های جمعیت شناختی آزمودنی ها از قبیل جنسیت، سن، سطح تحصیلات و سابقه کار و همچنین بررسی توصیفی متغیرهای پژوهش، از درصد فراوانی، میانگین و انحراف استاندارد استفاده شده است.

• تجزیه و تحلیل استنباطی داده ها: جهت تعمیم اطّلاعات حاصل از نمونه به جامعه آماری و همچنین آزمون فرضیه های پژوهش از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیونی استفاده شد.

۴-۲) تجزیه و تحلیل توصیفی داده ها
۱- بررسی جنسیت آزمودنی ها:
جدول ۴-۱: توزیع فراوانی و درصد فراوانی متغیّر جنسیت

جنسیت

فراوانی

درصد فراوانی

مرد

۱۵۹

۵۹

زن

۱۱۰

۴۱

جمع کل

ضریب همبستگی

۵۳/۰

سطح معنی‌داری

۰۰۰/۰

نتیجه آزمون

تأیید فرضیه

طبق نتایج جدول شماره (۴ـ۱۴)؛ با توجه به اینکه سطح معنی‌داری خطای آزمون برای سطح اطمینان ۹۹/۰ کمتر از ۰۱/۰ است (۰۰۹/۰ = sig) پس فرضیه موردنظر تأیید می‌شود و بین اصلاحات ارضی و مشارکت اجتماعی روستاییان رابطه معناداری وجود دارد. و وجود رابطه حاکی از این می‌باشد که بعد از اصلاحات ارضی میزان مشارکت اجتماعی روستاییان در فعالیت‌های اجتماعی مانند کمک به لوله‌کشی آب، شرکت در فعالیت‌های سیاسی و… افزایش یافته است. ضریب همبستگی بین دو متغیر برابر با ۵۳/۰ است. نشان می‌دهد که رابطه مستقیم، مثبت و متوسطی بین دو متغیر وجود دارد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

فصل پنجم:
نتیجه‌گیری، بحث و ارائه پیشنهادهای تحقیق
۵ـ۱ـ مقدمه
گرایش به دگرگونی در ذات همه جامعه‌های انسانی وجود دارد. دگرگونی از یک نوع جامعه به‌نوعی دیگر امری اتفاقی و تصادفی نیست، بلکه نشان‌دهنده روندهای فراگیر تکاملی و توسعه‌ای در انطباق‌پذیری جامعه با محیطی گسترش یابنده است. و حتماً عواملی تأثیرگذار و یا مرتبط با این تغییرات همراه است که ممکن است برگرفته از ساختار سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و یا اقتصادی یک جامعه باشد. ارزیابی دیدگاه تکاملی به تبیین منظم فرایندهای دگرگونی درون یک جامعه، فرایندهای گذار از یک نوع جامعه به‌نوعی دیگر و به‌ویژه محدوده‌ای که این حالت به‌صورت نوع‌ها یا «مراحل» متفاوتی تبلور می‌یابد، بستگی دارد. به همین دلیل در این بررسی برای ارزیابی روند تکاملی جامعه روستایی به تحلیل جامعه‌شناختی فرایند گذار جامعه روستایی می‌پردازیم. یکی از مواردی که در این گذار بیش از همه به‌چشم می‌آید تغییرات به‌وجود آمده ناشی از اصلاحات ارضی در زندگی جامعه روستایی است. تغییرات به‌وجود آمده در شیوه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و رفتار بهداشتی روش‌های معاشرت و تعاملات اجتماعی و… از جمله موارد قابل بررسی است.
در این مقاله مسأله اصلاحات ارضی از دو جهت مورد بررسی قرار گرفت. اول اصلاحات ارضی به‌عنوان یک پدیده عمومی اقتصادی، سیاسی و اجتماعی‏ مطرح شده و نظریات عمده محققان علوم اجتماعی درباره ماهیت، اثرات و عواقب‏ آن به‌طورکلی در جوامع مختلف بیان گردیده و سپس تأثیرات اجتماعی و اقتصادی اصلاحات ارضی بر روی زندگی روستانشینانی که این پدیده اجتماعی را تجربه کرده‌اند، ‌مورد تحلیل قرار گرفته است.
در یک ارزیابی کلی از تأثیرات و نتایج اصلاحات ارضی بر ساختار روابط مابین مالک و زارع و کمیت و کیفیت تولید محصولات کشاورزی نمی‌توان امیدوار بود که با نتایج درخشانی روبه‌رو خواهیم شد. هرچند نباید از یاد برد که از منظر اجتماعی و نوسازی اجتماعی و سیاسی اصلاحات ارضی را باید برنامه‌ای پیشرو و مدرن ارزیابی کرد. کمتر جامعه پیشرفته‌ای را در جهان معاصر می‌توان رصد کرد که این مرحله از تحول اقتصادی و اجتماعی را پشت سر نگذاشته باشند. هرچند در این مطالعه تلاش برای نشان دادن آثار اقتصادی و اجتماعی این اصلاح اجتماعی صورت پذیرفته اما نباید از یاد برد که اصلاحات ارضی با خود با ثبات و استواری سیاسی را نیز به‌همراه داشت.
علی‌رغم همه مشکلات موجود در راه تحقق کامل اصلاحات ارضی در ایران، شاه توانست مشروعیت سیاسی خود را در بین اقشار گسترده روستانشین گسترش و ارتقا دهد. رژیم که در نتیجه کودتای ۲۸ مرداد و مداخلات روزافزون آمریکایی‌ها در بی‌کفایتی قرار داشت؛ از یک سو با افزایش مشروعیت خویش راندمان بالای خود را در فیصله‌بخشی به بخشی از معضلات سیاسی نیز نشان داد. جبهه ملی و دیگر عناصر اپوزیسیون اعم از ملی‌گراها و چپ‌ها در برابر برنامه گسترده و تاحدودی مترقی اصلاحات ارضی خلع‌سلاح شده و به حاشیه رانده شدند و شاه ضمناً توانست تأثیر بنیادینی بر کارایی و اثرگذاری مالکان که عمدتاً از پایگاه اجتماعی متفاوتی با خانواده پهلوی بودند، بگذارد.
مسأله دیگر تأثیر و حوزه اثرگذاری اصلاحات ارضی به‌عنوان یک عامل تعیین‌کننده برای تغییرات شگفت سیاسی و اجتماعی بدون استفاده از خشونت و تنها از طرق مسالمت‌آمیز است. به نظر می‌رسد علی‌رغم محدودیت‌های فراوان و اشکالاتی که ذاتاً اجرای چنین برنامه‌هایی در کشورهای جهان سوم از جمله ایران به‌همراه دارد، باید تأثیری قابل مطالعه باشد.
از سوی دیگر شاه به هیچ عنوان در یک تحلیل ساده‌انگارانه به‌دنبال تأمین و یا بسط عدالت اجتماعی در جامعه نبود، همان‌گونه که نمی‌توان در هیچ صورت‌بندی سیاسی و اجتماعی، وی را نماینده موکلین و محافظه‌کاران سنتی وابسته به زمین دانست. او می‌خواست قدرت سیاسی را به انحصار خود درآورد. هم از آن‌رو که فی‌نفسه خواستار آن بود و هم از آن‌رو که بتواند به رؤیاهای سطحی ناسیونالیستی و مدرنیستی خود جامه عمل بپوشاند و این نه با یک طبقه قدرتمند مالکان سازگاری داشت و نه با یک قدرت مذهبی مستقل!
هرچند بسیاری از منتقدان برنامه اصلاحات ارضی بر این باورند که این تلاش نافرجام بود. شاه نتوانست و یا نخواست که به‌صورت بنیادی طبقه ملاک صاحب زمین و نفوذ را از هستی ساقط و یا روابط سنتی و قدیمی بر زمین مابین مالک و زارع را تغییر دهد. زیرا این قانون دست مالکین را از اراضی شاه کاملاً قطع کرد. بسیاری از آنان توانستند از راه رشوه دادن به مأموران اصلاحات ارضی و یا مستثنی کردن از قانون؛ جلوی تقسیم شدن اراضی خود را بگیرند. ثانیاً چنانچه اشاره شد تدوین‌کنندگان لوایح و قوانین اصلاحات ارضی بیشتر هدفشان کسانی بود که در قانون نسق‌دار به‌شمار می‌رفتند ولی فاقد زمین بودند و زمین را توسط اعضاء خانواده خود به زیر کشت می‌بردند و در ازای آن به مالک زمین سهمی از محصول را می‌پرداختند. این بدان معنی است که قوانین اصلاحات ارضی با قصد قبلی چنان طرح‌ریزی شد که زمین فقط به نسق‌دار داده شود. ثالثاً تقسیم زمین در میان زارعان نابرابر صورت گرفت.
از طرف دیگر در اوایل دهه ۱۳۴۰ و قبل از شروع برنامه‌های توسعه روستایی به‌ویژه اصلاحات ارضی، خوش‌نشینان به‌ویژه کارگران زراعی از لحاظ اقتصادی چندان تفاوتی با دهقانان صاحب نسق نداشتند. اما بعد از اصلاحات ارضی آنان خود را از لحاظ قانونی محروم، از لحاظ اجتماعی بی‌اهمیت و از لحاظ اقتصادی فقیرتر از سایرین یافتند. وضعیت کارگران زراعی که از فقیرترین قشرهای روستایی به‌شمار می‌رفتند پس از اصلاحات ارضی نه‌تنها بهبود پیدا نکرد بلکه از گذشته نیز بدتر گردید. کندی رشد کشاورزی، گسترش باغات، توسعه مکانیزاسیون در اراضی مالکان غایب از ده، جملگی در کاهش فرصت‌های کار و تقلیل میزان دستمزد کشاورزی تأثیر داشت. درنتیجه اختلاف سطح زندگی میان کارگران زراعی و زارعان بیش از پیش گردید.
۵ـ۲ـ نتیجه‌گیری
توصیف داده‌های گردآوری شده از نمونه مورد مطالعه به‌واسطه آمار توصیفی تحقیق نشان می‌دهد که که نمونه آماری مورد مطالعه در این پژوهش ۱۳۰ بوده و شرایط عمومی پاسخگویان و آماره‌های مربوط به شاخص‌های گرایش به مرکز به این شرح می‌باشد:
یافته‌های حاصل از تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که نمونه آماری به‌لحاظ وضعیت تحصیلات ۲/۲۶ درصد بیسواد، ۱/۳۳ درصد زیر دیپلم، ۱/۲۳ درصد دیپلم، ۸/۱۰ درصد فوق دیپلم، ۱/۶ درصد لیسانس، ۸/۰ درصد فوق لیسانس و بالاتر می‌باشند.
توزیع شاخص‌های مرکزی و پراکندگی متغیر سن نشان می‌دهد که سن میانگین، میانه و نما به‌ترتیب برابر با ۷۰، ۶۹ و ۶۵ است. و انحراف معیار برابر با ۱۵/۱۰ می‌باشد.
درخصوص مدت زمان سکونت در روستا، ۳/۲ درصد ۱۵ـ۲۵ سال، ۵/۸ درصد ۲۶ـ۳۵ سال، ۳/۱۲ درصد ۳۶ـ۴۵ سال، ۹/۲۶ درصد ۴۶ـ۵۵ و ۵۰ درصد ۵۶ سال و به بالا در روستا زندگی می‌کنند.
به‌لحاظ مالکیت زمین زراعی ۶۱/۲۴ درصد از پاسخگویان قبل از اصلاحات ارضی دارای زمین زراعی بودند و نیز ۳۹/۷۵ درصد زمین زراعی نداشتند. و این در حالی است که ۳/۶۵ درصد از پاسخگویان بعد از اصلاحات ارضی دارای زمین زراعی بودند و نیز ۷/۳۴ درصد زمین زراعی نداشتند. همچنین ۶/۳۴ درصد ۱ تا ۳ هکتار، ۵/۳۸ درصد ۴ تا ۶ هکتار، ۸/۱۳ درصد ۷ تا ۹ هکتار و ۱/۱۳ درصد ۱۰ هکتار و بالاتر بعد از اجرای قانون اصلاحات ارضی زمین به آن‌ها تعلق گرفت.
فرضیه اول:
«بین اصلاحات ارضی و تغییر در نوع مالکیت روستاییان رابطه معناداری وجود دارد.»
از نظر جامعه‏شناسی اصلاحات ارضی یک تغییر اساسی در نهادهای جامعه‏ است زیرا در جوامع کشاورزی نهاد مالکیت ارضی تنها به قلمرو مناسبات اقتصادی‏ و بهره‏برداری از زمین منحصر نمی‌شود بلکه روابط قدرت و مناسبات اجتماعی افراد را نیز دربر دارد. از این‌رو اصلاحات ارضی را می‌توان به‌عنوان یک نهضت اجتماعی‏ که هدف آن تغییر روابط زمینداری به نفع کشاورزان است تعریف کرد. بدیهی‏ است تغییر روابط زمینداری متضمن تغییرات اساسی از جمله تقسیم اراضی بزرگ، بهبود روابط اجتماعی در زمینه بهره‏برداری کشاورزی و تغییر روابط قدرت و ترکیب‏ طبقاتی جامعه است‏. اگرچه اصلاحات ارضی در ایران، هیچ بهبودی در توزیع عادلانه‌ی اراضی و اصلاح‏ ساختار الگوی مالکیت اراضی به نفع طبقه‌ی زمین‌داران کمتر از ۲ هکتار و طبقه‌ی بی‏زمین‏ ایجاد نکرد؛ به‏طوری‏که براساس سرشماری‌های کشاورزی ایران، برای سال‌های ۱۳۳۹ (قبل از اصلاحات ارضی) و پس از آن (۱۳۵۲) از میزان بهره‌‌برداران کم‌زمین و بدون زمین کاسته نشد و همچنان بیش از نیمی از روستاییان را زارعین بدون زمین یا کم‌زمین تشکیل می‏دادند. اما مقایسه‌ی زمین‌های بین سال‌های ۱۳۵۴ و پس از انقلاب نشان می‏دهد که از وسعت‏ اراضی واحدهای بزرگ کاسته شده است؛ یعنی گرچه تعداد بهره‏برداران واحدهای‏ بالای ۵۰ هکتار قبل و بعد از انقلاب اختلاف بارزی ندارند، ولی سهم عمده‏ای از اراضی‏ واحدهای بزرگ (کمی و بیش از نیمی از سهم آن‌ها) به واحدهای کوچک‌تر منتقل شده است. و نتیجه حاصل از آزمون این فرضیه تحقیق نشان می‌دهد که با توجه به اینکه سطح معنی‌داری خطای آزمون برای سطح اطمینان ۹۹/۰ کمتر از ۰۱/۰ است (۰۰۳/۰= sig) پس فرضیه موردنظر تأیید می‌شود و ضریب همبستگی بین دو متغیر برابر با ۴۸/۰ است. نشان می‌دهد که رابطه مستقیم، مثبت و متوسطی بین دو متغیر وجود دارد. بنابراین بین اصلاحات ارضی و تغییر در نوع مالکیت روستاییان رابطه معناداری وجود دارد. و وجود رابطه حاکی از این می‌باشد که بعد از اصلاحات ارضی تغییراتی در نوع مالکیت روستاییان به‌وجود آمده است.
فرضیه دوم:
«بین اصلاحات ارضی و تغییر در پایگاه اقتصادی ـ اجتماعی روستاییان رابطه معناداری وجود دارد.»
از آنجا که توسعه روستایی مستلزم تغییرات اساسی مثبت در سطح معیشت و رفاه عمومی جامعه روستایی است و تحقق این مهم نیازمند تغییر در پایگاه اقتصادی ـ اجتماعی روستاییان می‌باشد.
اثرات اقتصادی اصلاحات ارضی را می‌توان در دو نظریه متفاوت‏ یکی موافق و دیگری مخالف آن خلاصه کرد.
اقتصاددانانی که موافق اصلاحات ارضی هستند آن‌را یکی از عوامل مؤثر توسعه کشاورزی به دلائلی چند می‌دانند. نخست آنکه اصلاحات ارضی با واگذاری‏ زمین به کشاورزان و ایجاد انگیزه مالکیت موجب افزایش میزان کار و صرف انرژی‏ بیشتر، نگاهداری بهتر از زمین و آمادگی برای پذیرش و به‌کار بردن روش‌ها و تکنیک‏های تازه کشت و آبیاری از طرف زارعین می‌شود و درنتیجه به‏ توسعه کشاورزی کمک فراوان می‏کند. دوم آنکه اصلاحات ارضی قدرت انحصاری‏ مالکین بزرگ را در زمینه عوامل تولید به‌ویژه زمین و دستمزد کار درهم می‏شکند. با از بین رفتن قدرت انحصاری مالکین تحرک اقتصادی و رقابت بیشتری در فعالیت‌‌های کشاورزی پدیدار می‌شود و عوائد و درآمدهای زراعی به‌طور عادلانه‏تری توزیع‏ می‌گردد. سوم آنکه چون اصلاحات ارضی سبب از دست دادن درآمد نسبتاً زیاد و ثابت عمده مالکان می‌شود، افراد گروه مزبور برای به‌دست آوردن منابع جدید ثروت‏ و درآمد به سایر فعالیت‌های اقتصادی روی می‏آورند و درنتیجه تحرک و جهش بیشتری‏ در گردش چرخ‌های اقتصادی به‌وجود می‌آید.
اما مخالفان اصلاحات ارضی می‌گویند که این امر از دو جهت سبب کاهش‏ تولیدات کشاورزی می‌گردد: یکی اینکه موجب تقسیم و خرد کردن مزارع بزرگ به‏ واحدهای کوچک غیر اقتصادی می‌گردد و دیگر اینکه مدیریت و سرمایه مالکین را از دهات به‌ دور می‌راند. از این‏رو بر اثر خرد شدن واحدهای تولید، کمبود منابع مالی‏ و فقدان مدیریت، نظام کشاورزی جامعه دچار تزلزل خواهد شد و سطح تولید پائین‏ خواهد رفت. اما نیت اصلی از طرح این فرضیه تحقیق با استناد به تعریف ماکس وبر از پایگاه اجتماعی ـ اقتصادی در واقع این بود که درپی ایجاد اصلاحات ارضی آیا در وضعیت شغلی، درآمدی و تحصیلاتی جامعه روستایی تغییراتی ایجاد شده است یا نه؟ هرچند که این تغییرات می‌تواند مرتبط و متأثر از عوامل جامعه‌شناختی و اقتصادی دیگری نیز باشد اما مطابق نتیجه حاصل از آزمون این فرضیه نشان می‌دهد که با توجه به اینکه سطح معناداری خطای آزمون برای سطح اطمینان ۹۹/۰ کمتر و کوچک‌تر از ۰۱/۰ می‌باشد نتیجه گرفته می‌شود که فرضیه تحقیق (H1) مورد تأیید قرار می‌گیرد و بین اصلاحات ارضی و تغییر در پایگاه اقتصادی ـ اجتماعی روستاییان تفاوت معناداری وجود دارد. یعنی با ایجاد اصلاحات ارضی شرایط شغلی، درآمدی روستائیان بهبود یافته است. در کل آنچه مسلم است، برنامه اصلاحات ارضی با واگذاری زمین به رعایای صاحب نسق از یک‏ جهت، موجب استقلال و آزادی آنان را از قیود رژیم ارباب ـ رعیتی فراهم ساخت‏ و از جهت دیگر سطح درآمد خانوارهای دهقان را، چنان‌که قبلاً گفته شد، به‌میزان‏ قابل ملاحظه‏ای افزایش داد. ولی در مورد قشر دیگر پائین اجتماع ششدانگی، یعنی‏ کارگران کشاورز نتیجه مثبتی به‌بار نیاورده است. ازاین‏رو می‌توان گفت که اثرات‏ اصلاحات ارضی محدود به تغییر موقعیت و ارتقاء منزلت اجتماعی قشر رعیت بوده‏ است.
فرضیه سوم:
«بین اصلاحات ارضی و میزان اعتماد اجتماعی روستاییان رابطه معناداری وجود دارد.»
از نظر زتومگا پایداری جوامع انسانی در گرو تراکم و پیچیدگی روابط و تعاملات اجتماعی و به بیان دیگر شبکه‌ای شدن آن‌هاست. چنین حجم تراکم بدون وجود اعتماد که در حکم خمیرمایه‌ای برای شکل‌گیری روابط اجتماعی در مقیاس‌های خرد، میانی و کلان است، امکان‌پذیر نیست و این خود نیازمند فرهنگی است که از آن به‌عنوان فرهنگ اعتماد یاد می‌شود؛ فرهنگی که نه تنها مولد اعتماد بلکه بن‌مایه‌ای کلیدی برای سرمایه اجتماعی است و پیش‌شرطی بنیادی برای تحقق مدنیت و نظم اجتماعی پویا و درنهایت توسعه در ابعاد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است.

صاحب مالی و حالی پیش پیر هدیه بفرستاد کز وی بُد خبیر
چارصد دینار بر گوشۀ طبق نیم دینار دگر اندر وَرَق
خادم آمد شیخ را اکرام کرد وان طبق بنهاد پیشِ شیخِ فرد
چون طبق را از غِطا واکرد رو خلق دیدند آن کرامت را ازو
آه و افغان از همه برخاست زود کای سَر شیخان و شاهان این چه بود ؟
این چه سِرَّست این چه سلطانیست باز ای خداوندِ خداوندانِ راز ؟
ما ندانستیم ، ما را عفو کن بس پراکنده که رفت از ما سَخُن
ما که کورا ه عصاها میزنیم لاجرم قندیلها را بشکنیم
ما چو کرّان ناشنیده یک خطاب هرزه گویان از قیاسِ خود جواب
ما ز موسی پند نگرفتیم کو گشت از انکارِ خضری ، زرد رو
با چنان چشمی که بالا میشتافت نور چشمش آسمان را میشکافت
کرده با چشمت تعصّب موسیا از حماقت چشمِ موشِ آسیا
شیخ فرمود آن همه گفتار و قال من بِحِل کردم ، شما را آن حلال
سِرّ این ، آن بود کز حق خواستم لاجرم بنمود راه راستم
گفت آن دینار اگر چه اندکست لیک موقوفِ غریوِ کودکست
تا نگریَد کودک حلوا فروش بحر رحمت در نمیآید به جوش
(۲/۴۲۸-۴۴۴)
حکایات بلند مثنوی عبارت‌اند از:
دفتر اول: «عاشق‌شدن پادشاه بر کنیزک…» (۴۶)، «داستان آن پادشاه جهود که نصیران را میکشت از بهر تعصّب» (۳۲۷)، «حکایت پادشاه جهود دیگر که در هلاک دین عیسی سعی نمود» (۷۴۵)، «بیان توکل و ترک جهد گفتن نخچیران به شیر» (۹۰۴)، «آمدن رسول روم تا امیرالمؤمنین عُمر- رضی‌الله عنه- و…» (۱۳۹۵)، «قصۀ بازرگان که طوطی محبوس او را پیغام داد…» (۱۵۵۶)، «داستان پیر چنگی که در عهد عُمر…» (۱۹۲۲)، «قصۀ خلیفه که در کَرم در زمان خود از حاتم طایی گذشته بود(قصۀ اعرابی درویش و ماجرای زن…)» (۲۲۵۴)، «حقیر و بیخصم دیدن دیده ها، صالح و ناقۀ صالح-علیه السلام- را…»(۲۵۲۰)، «رفتن گرگ و روباه در خدمت شیر به شکار» (۳۰۲۶)، «آمدن مهمان نزد یوسف –علیه السلام- و تقاضا کردن» (۳۱۷۰)، «خدو انداختن خصم در روی امیرالمؤمنین علی– کرَّم الله وجهه- و…» (۳۷۳۴)
دفتر دوم: «اندرز کردن صوفی خادم را در تیمارداشت بهیمه…» (۱۵۷)، «حلوا خریدن شیخ احمد خضرویه جهت غریمان…» (۳۷۸)، «فروختن صوفیان بهیمۀ مسافر را جهت سماع» (۵۱۶)، «تعریف کردن منادیان قاضی مفلس را گرد شهر» (۵۸۷)، «امتحان پادشاه به آن دو غلام که نو خریده بود» (۸۴۵)، «انکار کردن موسی– علیه‌السلام- به عیادت…» (۲۱۴۳)، «به حیلت در سخن آوردن سایل آن بزرگ را…» (۲۳۴۳)، «قصۀ منافقان و مسجد ضرار» (۲۸۳۳)
دفتر سوم: «قصۀ خورندگان پیل‌بچه از حرص و ترک نصیحت…» (۲۸۳)، «فریفتن روستایی شهری را…» (۲۳۷)، «قصۀ اهل سبا و طاغی کردن» (۲۸۳)، «قصۀ خواب دیدن فرعون آمدن موسی را…» (۸۴۰)، «حکایت مارگیر که اژدهای فسرده را مرده پنداشت» (۹۷۶)، «حکایت آن شخص که در عهد داوود شب و روز دعا میکرد…» (۱۴۵۲)، «مثال رنجور شدن آدمی به وهم…و حکایت معلم» (۱۵۲۳)، «حکایت آن درویش که در کوه خلوت کرده بود…» (۱۶۱۶)، «قصۀ دقوقی…» (۱۹۲۵)، «قصۀ فریاد رسیدن رسول- علیه‌السلام- و…» (۳۱۱۳)، «استدعای آن مرد از موسی زبان بهایم را…» (۳۲۶۷)، «قصۀ وکیل صدر جهان…» (۳۶۸۷)، «صفت آن مسجد عاشقکش…» (۳۹۲۳)، «حکایت عاشقی درازهجران، بسیار امتحانی» (۴۷۵۰)
دفتر چهارم: «قصۀ مسجد اقصی و خرّوب…» (۳۸۸)، «قصۀ هدیه‌فرستادن بلقیس از شهر سبا…» (۵۶۲)، «قصۀ یاری‌خواستن حلیمه از بتان…» (۹۱۵)، «قصۀ شاعر و صله دادن شاه و…» (۱۱۵۶)، «مژده‌دادن ابویزید از زادن ابوالحسن خَرِّقانی…» (۱۸۰۲)، «حکایت آن پادشاه زاده که پادشاهی…» (۳۰۸۵)، «لابه‌کردن قبطی سبطی را…» (۳۴۳۱)
دفتر پنجم: «در سبب ورود این حدیث مصطفی – صلوات الله علیه- …» (۶۴)، «داستان آن کنیزک که با خر خاتون شهوت میراند…» (۱۳۳۳)، «در ابتدای خلقت آدم…» (۱۵۵۶)، «حکمت نظرکردن در چارُق و پوستین…» (۱۹۱۸)، «حکایت در بیان توبۀ نصوح…» (۲۲۲۸)، «حکایت محمد سَررَزی غزنوی» (۲۶۶۸)، «دعوت‌کردن مسلمان مغ را» (۲۹۱۲)، «حکایت آن امیر که غلام را گفت می بیار…» (۳۴۴۰)، «وصف ضعیفدلی و سستیِ صوفی…» (۳۷۳۸)، «صفت کردن مرد غمّاز و نمودن صورت کنیزک…» (۳۸۳۲)، «دادن شاه گوهر را میان دیوان و…» (۴۰۳۶)
دفتر ششم: «حکایت غلام هندو که به خداوندزادۀ خود پنهان هوا داشت…» (۲۴۹)، «حکایت آن صیادی که خویشتن در گیاه پیچیده بود…» (۴۳۸)، «قصۀ اَحَد اَحَد گفتن بلال در حرّ حجاز…» (۸۹۱)، «حکایت آن رنجور که طبیب در او امید صحت نمیدید» (۱۲۹۷)، «قصۀ فقیر روزیطلب بیواسطۀ کسب» (۱۸۳۹)، «حکایت مرید شیخ حسن خَرِّقانی» (۲۰۴۹)، «حکایت تعلق موش با چغز و بستن پای…» (۲۶۳۹)، «حکایت شبدزدان که سلطان محمود در میان ایشان افتاد که…» (۲۸۲۴)، «داستان آن مرد که وظیفه داشت از محتسب تبریز و…» (۳۰۲۲)، «حکایت آن پادشاه و وصیت کردن او سه پسر خویش را»(۳۵۹۱)، «حکایت صدر جهان بخارا که هر سایلی…» (۳۸۱۲)، «ذکر آن پادشاه که دانشمند را به اکراه در مجلس آورد» (۳۹۲۷)، «حکایت آن شخص که خواب دید…» (۴۲۱۹)، «مفتون‌شدن قاضی بر زن جوحی…» (۴۴۶۲)
۲-۲٫ عناوین طرحوار در مثنوی:
نکتۀ دیگری که در این مبحث میتواند مورد بررسی قرار گیرد، این است که خود مولانا داستانهایش را عنوان‌بندی کرده است؛ بدین معنا که خواننده در مثنوی معنوی با عناوین و بهاصطلاح سرفصلهایی روبروست که دربارۀ داستان و آنچه قرار است بیان شود، توضیحی کوتاه و اندکی آگاهی میدهد. « این قضیه دو بعد دارد: یکی توزیع صرفاً مکانی است و برمیگردد به تقسیم متن به واحدهای کوچکتر، که همین در بسیاری از موارد سرنخ و نشانهای است از ساختار یا معماری کلّ روایت و بر سرعت خواندن نیز تأثیرگذار است… بعد دوم معنایی و بیانی است؛ یعنی افزودن به سطوح معنا و دلالت و القا با کمک سرفصلها، سرنوشتهها و غیره» (لاج، ۲۸۵:۱۳۸۸).
گرچه گاه تصور میشود که این عنوانها از گونۀ عناوینی است که در متون داستانیِ دیگر به سبک عناوین، رایج است و گویا پیوستاری ابیات مثنوی این گمان را در ذهن برخی ایجاد کرده که این عناوین در آغاز مثنوی نبوده و بعدها به دست کاتبان افزوده شده است. اما آنچه برمیآید بسیاری از این عناوین، بیرون از قالبهای آشنای متون دیگر یا عناوین برساختۀ کاتبان نُسخ است و از این گذشته نامتعارف بهکار گرفته شدهاند. این عنوانها در سراپای مثنوی به اندازهای گوناگون است که بهآسانی در چند ویژگی سبکی خلاصه نمیشود و همین آشناییزدایی خلّاق در عنوانبندی روایت، اصلیترین گواه درستی انتساب آنها به مولانا قلمداد میشود (ر.ک توکلی، ۲۹۹:۱۳۸۹).
بنابراین اگر خود مولانا این عناوین را برگزیده باشد، در بعضی موارد میتوان این عناوین را به مثابۀ طرح داستانی دانست، زیرا توضیحی دربارۀ پیکربندی داستان میدهد و گاه مخاطب از روی این عناوین، از ابتدا تا پایان داستان را درمییابد ولی باز به سبب پرداخت شیوایی که مولانا در بیان داستانهایش دارد، به خواندن داستان علاقه نشان میدهد تا بداند کنشها، شخصیّتها و … که در عناوین داستان به آنها اشاره شده است، چگونه در داستان اِعمال میشود.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

اما گاهی عناوین داستان از خود ابیاتی که به آن اختصاص دارد جامعتر و کاملتر هستند. برای مثال در دفتر پنجم، در حکایت «یکی پرسید از عالمی عارفی که اگر در نماز کسی بگرید به آواز و آه کند و نوحه کند نمازش باطل میشود؟ جواب گفت که نام آن آب دیده است تا گرینده چه دیده است؟ اگر شوق خدا دیده است و میگرید با پشیمانی گناه، نمازش تباه نشود بلکه کمال گیرد که [لا صلوه الّا بحضور القلب] و اگر او رنجوری تن یا فراق فرزند دیده است، نمازش تباه شود که اصل نماز ترک تن است و ترک فرزند ابراهیموار که فرزند را قربان میکرد از بهر تکمیل نماز و تن را به آتش نمرود میسپرد و امر آمد مصطفی را – علیهالسّلام – بدین خصال که[فاتّبع ملّه ابراهیم] و [لقد کانت أنتم اُسوهٌ حسنه فی إبراهیم]».
عنوان این حکایت جامع است؛ به گونهای که طرح و بنمایۀ داستان بهطور کامل بیان شده است و چهبسا مطالبی که در طرح آمده در ابیات اشارهای به آنها نشده است.
آن یکی پرسید از مفتی به راز گر کسی گرید به نوحه در نماز
آن نماز او عجب باطل شود یا نمازش جایز و کامل بود؟
گفت آب دیده نامش بهر چیست؟ بنگری تا که چه دید او و گریست؟
آب دیده تا چه دید او از نهان تا بدان شد او ز چشمۀ خود روان؟
آن جهان گر دیده است آن پرنیاز رونقی باید ز نوحه آن نیاز
ور ز رنج تن بُد آن گریه و ز سوک ریسمان بِسکُست و هم بشکست دوک
(۵/۱۲۶۵-۱۲۷۰)
در مواردی نیز طرح داستان، از نظر شخصیتهایی که معرفی میکند متفاوت از صورت داستان است. برای مثال در همان دفتر پنجم «در بیان آنکه ماسویالله، هر چیزی آکل و مأکول است همچو آن مرغی که قصد صید ملخ میکرد و به صید ملخ مشغول بود و غافل از باز گرسنه که از پس قفای او قصد صید او را داشت، اکنون ای آدمی صیاد آکل، از صیاد و آکل خود ایمن مباش، اگرچه نمیبینیَش به نظر چشم، به نظر دلیل و عبرتش میبین تا چشم نیز باز شود».
مرغکی اندر شکار کرم بود گربه فرصت یافت او را در ربود
(۵/۷۱۹)
این داستان کوتاهِ کوتاه، با آنچه بهصورت طرح داستان در عنوان آن بیان شده است از نظر بنمایه یکسان است اما در آن ملخ به کرم و باز به گربه تغییر یافته است. البته اگرچه مولانا در این داستان به زمان و مکان خاصی اشاره نکرده است، اما شتاب فضای داستانی بهخوبی در آن محسوس است، گویی سرعت عمل داستان چنان است که حتی فرصت و مجالی را برای پردازش سایر عناصر داستانی باقی نمیگذارد.
از جمله دیگر عناوین طرحوار در مثنوی عبارتند از:
حکایت «آن شخص که خواب دید که آنچه میطلبی از یسار به مصر وفا شود، آنجا گنجیست در فلان محله، در فلان خانه، چون به مصر آمد کسی گفت من خواب دیدهام که گنجیست به بغداد در فلان محله در فلان خانه، نام محله و خانۀ این شخص بگفت، آن شخص فهم کرد که آن گنج در مصر گفتن جهت آن بود که مرا یقین کنند که در غیر خانۀ خود نمیباید جُستن و لیکن این گنج یقین و محقق جز در مصر حاصل نشود» (۶/۴۲۱۸) ، «حکایت آن زاهد که در سال قحط، شاد و خندان بود با مفلسی و بسیاری عیال و خلق میمردند از گرسنگی، گفتندش چه هنگام شادی است؟ که هنگام صد تعزیت است، گفت: مرا باری نیست» (۴/۳۲۴۱)، «قصۀ آن حکیم که دید طاووسی را که پرِ زیبای خود را میکَند به منقار و میانداخت و تن خود را کَل و زشت میکرد. از تعجّب پرسید که دریغت نمیآید؟ گفت: میآید اما پیش من، جان از پر عزیزتر است و این پر عدوی جان من است» (۵/۵۳۶) و …
درواقع، هدف از بیان این نکات در مورد عناوین داستانها، این مطلب است که گاه در عنوان داستان به طرح و چارچوب کلّی داستان اشاره میشود و مخاطب را پیش از شروع داستان با کنشها و محیط کلّی آن آشنا میسازد.
۲-۳٫ حکایات با طرح و پیرنگی ضعیف: