« به نظر می‌رسد که در این صورت نیز «تولد» موضوعیت نداردوبلکه حیات مستقل جنین درخارج ازرحم ، شرط استقرارحقوق متزلزلی است که با انعقاد جنین به نفع او ایجاد شده است. از این رو، درصورت انقضای حداقل مدت حمل درصورتی که جنین به محیط آزمایشگاه نیاز نداشته باشد، زنده خارج کردن آن از محیط آزمایشگاه درحکم زنده متولد شدن است و نظریه پزشکی متخصص در این زمینه تعیین کننده است^[۸۸]» وبه تعبیر برخی از استادان: « هرگاه ثابت شود که جنین آزمایشگاهی به ‌طور مستقل درخارج از محیط آزمایشگاه می‌تواند زنده بماند، شخصیت واهلیت تمتع حقوقی جنین کامل شده و استقرار می‌یابد؛ ولو اینکه پس ازخارج کردن ازمحیط آزمایشگاهی بمیرد». ^[۸۹]

بخش سوم:

حقوق و تکالیف دریافت کنندگان جنین و طفل ناشی از آن

فصل اول: محرمانه بودن و رازداری اسرار مربوط به اهدای جنین

در بند «ت» از ماده ۶ آیین نامه اجرایی قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور آمده است : «دریافت، نگهداری و انتقال جنین های اهدایی در شرایط کاملاً محرمانه » و در تبصره همین بند بیان گردیده : «اطلاعات مربوط به جنین های اهدایی، جزو اطلاعات به کلی سری طبقه بندی می‌شوند» و در ماده ۱۰ همین آیین نامه عنوان شده که « ارائه مدارک و اطلاعات مربوط به اهدا کنندگان و دریافت کنندگان جنین اهدایی تنها با رعایت قوانین مربوط به حفظ و نگهداری اسرار دولتی و به مراجع قضایی صلاحیت دار مجاز می‌باشد».

از این عبارت این نتیجه حاصل می شود که در واقع اهدا و دریافت به صورت شناخته شده است، یعنی اهدا کنندگان و گیرندگان نام و مشخصات خود را در فرمهای مخصوص ثبت می‌کنند و نام و اطلاعات مربوط در مراکز مخصوص ‌به این امور بایگانی خواهد شد و این استدلال از ماده ۱۰ آیین نامه مربوطه به وضوح قابل درک است چرا که باید اطلاعاتی وجود داشته باشد تا در صورت صلاحدید به مراجع صلاحیت دار ارائه شود .

اما در این قانون و آیین نامه مواد و بندهایی ‌در مورد ارائه مدارک مربوط به کودک حاصل از اهدای جنین، پدر و مادر اهدا کننده یا گیرنده حفظ راز داری یا عدم آن و مانند آن وجود ندارد و این نکته ابهام وجود دارد که حفظ اسرار محرمانه و رازداری تا چه مدت زمانی و یا تا چه مراحلی از زندگی کودک ادامه دارد؟ آیا باید کودک از پدر و مادر ژنتیکی خود هیچگاه اطلاع نداشته باشد!؟ اگر اینگونه است در صورت بروز مشکلات جسمی یا ژنتیکی باید کدام سابقه قبلی کودک را مطالعه کرد و آیا دیگران باید از این مسئله آگاه نباشند؟ آیا پدر و مادر گیرنده جنین نباید ‌در مورد اهدا کنندگان جنین اطلاعات داشته باشند ؟ آیا فقط مراجع قضایی، آن هم فقط در صورت بروز مشکل حق دارند از این امور آگاه شوند ؟

در ابتدا باید گفت بهتر بود به جای عبارت جنین اهدایی از عبارت ‌گامت‌های اهدایی استفاده می شد. به طور کلی اهدای گامت به دو صورت اهدای اسپرم و اهدای تخمک انجام می پذیرد. درست است که در کل اهدای جنین به صور ۱)- اهدای تخمک و اسپرم مرد گیرنده جنین ۲)- اهدای اسپرم و تخمک زن گیرنده جنین ۳)- اهدای اسپرم و تخمک زن و شوهر قانونی و شرعی می‌باشد که قانونگذاری ایران همین مورد آخر را پذیرفته اما باز هم این ها جنین را اهدا نمی کنند بلکه گامت، یعنی همان اسپرم و تخمک را اهدا می‌کنند و در همین آزمایشگاه تبدیل به جنین شده و در داخل رحم قرار می‌دهند یا در محیط آزمایشگاه رشد می‌کند.^[۹۰]

مبحث اول : اهدای ناشناخته و دلایل مخالفان افشای راز اهدا به کودک و دیگران

طرفداران اهدای ناشناخته، دلایل متعددی برای انتخاب این روش ارائه می‌کنند. از جمله مهم ترین این دلایل تمایل والدین برای ایجاد مرز مشخص بین خانواده های دهنده و گیرنده است. در واقع، این امر باعث استقلال خانواده گیرنده می شود و از دخالتهای احتمالی اهدا کننده در فضای خانوادگی و تربیتی کودک جلوگیری می‌کند. از سوی دیگر، این کاهش ارتباط با حذف احساس دین گیرندگان نسبت به دهندگان می‌تواند جایگاه والدینی آن ها را به نحو مطلوب تری حفظ نماید.

یکی از دلایل مطرح دیگر، سلب مسئولیت دهنده در برابر کودک است که در صورت شناخته شده بودن اهدا کننده می‌تواند برای او مسئولیت های اجتماعی یا قانونی به همراه داشته باشد . از طرف دیگر، با توجه به اینکه والدین حق دارند مسائل خصوصی خود را محرمانه نگه دارند، اهدای ناشناخته این حق را برای والدین محفوظ نگه می‌دارد، درضمن به حداقل رساندن ارتباط بین دهنده و کودک موجب می شود که نظام تربیتی واحدی برای کودک به کار گرفته شود و از سرگردانی در رشد هویتی کودک جلوگیری شود، چرا که ممکن است کودک پس از آشنایی با اهدا کننده دچار اختلال چند هویتی گردد.

کاهش تعداد دهندگان در روش اهدای شناخته شده است یکی دیگر از دلایل است، به طوری که در سال ۱۹۹۹ در کمیته استرالیای غربی مطرح شد که ثبت دقیق اطلاعات دهندگان موجب کاهش کلی تعداد دهندگان شده که این کاهش در مردان بیشتر بوده است . به طور کلی، والدین استفاده کننده از گامت اهدایی تمایل دارند که ویژگی های یک خانواده طبیعی را برای کودک خود فراهم آورند و گروهی از آن ها احساس می‌کنند که اهدای ناشناخته منطبق با مصالح کودک است و به همین خاطر روش اهدای ناشناخته را انتخاب می‌کنند^[۹۱]. طرفداران این نظریه معتقدند که مجبورکردن زوجهای گیرنده گامت برای بیان اهدایی بودن گامت به کودک حاصل اشتباه و غیر منطقی است . یکی از مهم ترین دلایلی که از سوی این گروه مطرح می شود این است که بیان این مطلب به کودکی که حاصل بارور شدن سلول جنسی از زن دیگری است و به عبارت دیگر، والدین بیولوژیکی او با والدین غیر ژنتیکی یا اجتماعی او متفاوت هستند، می‌تواند باعث بروز سردرگمی و اختلالات عاطفی و روانی جدی در کودک شود چرا که درک کودک از واقعیت های جاری در زندگی طبیعی محدود است و چه بسا آگاه شدن او از جنبه‌های متفاوت پیدایش و تکوینش در مقایسه با کودکان دیگر، برای وی غیر قابل فهم بوده، ‌آسیب‌های روحی جبران ناپذیری رابه او وارد نماید.^[۹۲]

یکی از دلایل دیگر جهت مخالفت با افشای راز اهدا به خصوص در اهدای اسپرم، توجه به تفاوت پیامدهای آن از دو جنبه اهدای تخمک و اهدای اسپرم است . در روند اهدای تخمک، فرد گیرنده تخمک به علت اینکه نه ماه جنین را در رحم خود پرورش می‌دهد و پس از آن هم با شیر دادن به کودک و طی روند طبیعی زندگی با کودک رابطه مادرانه بر قرارمی کند، حس مادر شدن پیدا می‌کند و در صورتی که کودک حاصل از راز اهدا باخبر شود باز هم حس مادرانه خود را از دست نخواهد داد. اما در روند اهدای اسپرم به علت عدم وابستگیهای جسمی پدر غیر ژنتیکی کودک با افشای راز اهدا، حس پدرانه خود را تا حد زیادی از دست خواهد داد و این مسئله در ارتباط وی با کودک اختلال ایجاد خواهد کرد. درضمن آشکار شدن بیماری ناباروری مرد، اغلب برای وی معادل خدشه دار شدن احساس شخصیت و مردانگی است^[۹۳].

برخی را عقیده بر این است که علم همان روش است. در هر حال می توان به خوبی پذیرفت که هیچ علمی فاقد روش نیست و دست آورد های هر پژوهش علمی به همان نسبت حائز ارزشند که با روشهائی درست اخذ شده باشند(ساروخانی،۱۳۸۲). از رهگذر پژوهش و تجربه است که نا آزموده در بوته آزمایش قرار می‌گیرد و در ژرفنای تاریک نا آگاهی، بارقه روشن اکتشاف و آگاهی تلألو می‌یابد.

روش معادل فارسی واژه انگلیسی method یعنی راه به معنای دقیق “در پیش گرفتن راهی” و یا معین کردن گامهائی است که برای رسیدن به هدفی میباید با نظمی خاص برداشت(خاکی،۱۳۷۸).
پژوهش و روش علمی اگر یک چیز نباشند کاملا نزدیک و وابسته به یکدیگرند(هومن،۱۳۷۳). روش علمی یا روش پژوهش علمی، فرایند جستجوی منظم برای مشخص ساختن یک موقعیت نا معین است(بازرگان و دیگران،۱۳۷۶). در نهایت باید اذعان نمود دستیابی به هدف های علم یا شناخت علمی میسر نخواهد شد مگر زمانی که با روش شناسی درست صورت پذیرید. به عبارت دیگر پژوهش از حیث روش است که اعتبار می‌یابد نه موضوع پژوهش(خاکی‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏،۱۳۷۸).

۳-۲ روش تحقیق:

این پژوهش به لحاظ هدف از نوع کاربردی و از نظر روش اجرا توصیفی پیمایشی است.این پژوهش متکی بر یک مطالعه زمینه یاب از نوع اکتشافی و به صورت کمی و کیفی است که در بخش ادبیات نظری از روش مطالعات اسنادی استفاده شده است.در تحقیقات کاربردی (Applied Research) با بهره گرفتن از زمینه و بستر شناختی و معلوماتی که از طریق تحقیقات بنیادی فراهم شده برای رفع نیازمندی های بشر و بهبود و بهینه سازی ابزارها، روش ها، اشیاء و الگوها در جهت توسعه رفاه و اسایش و ارتقای سطح زندگی انسان مورد استفاده قرار می گیرند. در تحقیق توصیفی محقق به دنبال چگونه بودن موضوع است و می‌خواهد بداند پدیده، متغیر، شیئ و یا مطلب چگونه است. به عبارت دیگر، این تحقیق وضع موجود را بررسی می‌کند و به توصیف منظم و نظام دار وضعیت فعلی آن می پردازد. ویژگی ها و صفات آن را مطالعه و در صورت لزوم ارتباط بین متغیرها را بررسی می کند. یکی از روش های کسب دانش گروهی مورد استفاده ،تکنیک دلفی است که فرایندی دارای ساختار برای پیش‌بینی و کمک به تصمیم گیری در طی راندهای پیمایشی،جمع‌ آوری اطلاعات و در نهایت ،اجماع گروهی است.در حالی که اکثر پیمایش ها سعی در پاسخ به سؤال «چه هست» دارند،دلفی به سؤال «چه می‌تواند/چه باید باشد » پاسخ می‌دهد.امروزه تکنیک دلفی در تحقیقات زیادی استفاده می شود.دلفی رویکرد یا روشی سیستماتیک در تحقیق برای استخراج نظرات از یک گروه متخصصان ‌در مورد یک موضوع یا یک سؤال است. اجزای اصلی دلفی شامل تکرار یا بازگویی،پرسش نامه،متخصصین،بازخورد کنترل شده،گمنامی،آنالیز نتایج،اجماع،زمان و تیم هماهنگ کننده است. در اکثر منابع ،این تکنیک به سه دسته :کلاسیک،سیاسی و تصمیم تقسیم بندی شده است.دلفی کلاسیک دارای مشخصات گمنامی متخصصین،تکرار یا بازگویی،فیدبک کنترل شده،گزارش آماری پاسخ های گروه و تمرکز بر اجماع است،و گاه برای برآورده ساختن نیاز محققین تعدیل شده که «دلفی کلاسیک تعدیل شده » نام می‌گیرد.بعضی از مشخصات روش های تعدیل شده:تعاملات گروه بدون گمنامی پانلیست ها،عدم نیاز به در رسیدن به اجماع،نوع سؤال(باز/بسته)و روش آنالیز(کیفی /کمی)به کار رفته است.دلفی سیاسی ابزار تسهیل سازی بوده و داده ها در اینجا کلامی و رسیدن به اجماع و متخصص بودن شرکت کنندگان لازم نیست،و هدف نهایی،انتخاب مناسب تربن سیاست است.دلفی تصمیم ،پانلی متشکل از افراد در تصمیم گیری است.شرکت کنندگان دلفی متخصصین یا خبرگان و یا پانلیست ها می‌باشند.شناسایی متخصصین نکته مهمی در دلفی بوده چنان که دستیابی به اهداف،وابسته به انتخاب دقیق شرکت کنندگان است.دلفی تمرکز بر استخراج نظرات از متخصصین در زمان کوتاه داشته و نتایج وابسته به تخصص افراد در دانش مورد نظر ،کیفیت و صحت پاسخ ها،و همکاری و درگیری مداوم آن ها در دوره مطالعه است.به عبارتی ،موفقیت دلفی با انتخاب نمونه ها است. در این تحقیق خبرگان از صاحب‌نظران حوزه خصوصی سازی انتخاب شدند که ‌در مورد موضوع خصوصی سازی کار کرده یا مقاله علمی داشته اند و دلیل انتخاب ایشان ارتباط ابعاد پنج گانه سؤالات فرعی تحقیق با تخصص ایشان می‌باشد. لیست خبرگان در ضمیمه شماره ۳ آورده شده است.دلفی در برگیرنده یکسری راندها است و دلفی کلاسیک معمولا شامل چهار راند می‌باشد که به طور معمول به سه راند تعدیل می‌گردد(احمدی، ۱۳۸۸). آمارهای اصلی استفاده شده در مطالعات دلفی اندازه های مرکزی(میانگین،میانه و نما)و شاخص پراکندگی انحراف معیار و محدوده ی میان چارکی است که استفاده از میانه و نما در این میان مطلوب تر می‌باشد،هر چند میانگین نیز قابل کاربرد است.در کل به طور معمول ،برای آنالیز نتایج دلفی،در اولین راند ،آنالیز محتوا برای شناسایی تم های اصلی در پرسش نامه بدون ساختار اولیه انجام می‌گیرد که نتایج آن پرسشنامه ی بدون ساختار را به پرسشنامه با ساختار تبدیل نموده ،اساس راندهای بعدی را تشکیل می‌دهد.دومین راند ،آغاز به کارگیری روش ها کمی است که تکنیک رتبه بندی و و درجه بندی (میانه و چارک ها)استفاده می شود و در سومین راند و راندهای متعاقب ،شاخص های مرکزی و پراکندگی به کار می‌روند(احمدی،۱۳۸۷).

۳-۳ روش جمع‌ آوری اطلاعات

گرد آوری اطلاعات مورد نیاز تحقیق یکی از مراحل اساسی آن است.مرحله گردآوری اطلاعات آغاز فرایندی است که طی آن محقق یافته های می‌دانی و کتابخانه ای را گردآوری می‌کند و به روش استقرائی به فشرده سازی آن ها از طریق طبقه بندی و سپس تجزیه و تحلیل می پردازد و فرضیه های تدوین شده خود را مورد ارزیابی قرار می‌دهد و در نهایت حکم صادر می‌کند و پاسخ مسئله تحقیق را به اتکای آن ها می‌یابد.

روش های گردآوری اطلاعات را به طور کلی به دو طبقه می توان تقسیم کرد:

الف- روش های کتابخانه ای: بسته به نوع سند و موضوع تحقیق ممکن است با بهره گرفتن از فیش یا جدول یا نقشه و کروکی یا فرم های شبه پرسشنامه یا ترکیبی از همه آن ها انجام پذیرد.

ب- روش های می‌دانی: از شهرت بیشتری برخوردارند و عبارتند از: روش پرسشنامه ای، روش مصاحبه، روش مشاهده.

در این تحقیق برای تهیه ادبیات تحقیق از مطالعات کتابخانه ای و برای بخش می‌دانی آن از پرسشنامه موانع خصوصی سازی در شرکت ملی پخش فراورده های نفتی منطقه خراسان رضوی که توسط محقق با مطالعه ادبیات تحقیق با تأیید خبرگان ساخته شده است، استفاده می‌گردد. مطالعات می‌دانی تحقیق در سه مرحله صورت پذیرفته است:

1. جزء شرکت­های صنعت سرمایه گذاری نباشند.

دلیل اعمال شــرط سوم این است که، اگر نماد معاملاتی شرکتی برای یک مدت طولانی بسته شده و سهام آن مورد معامله قرار نگیرد، اولا”پارامترهای مربوط به آن سهم قابلیت مقایسه با سهامی را که به طور مداوم مورد معامله قرار گرفته ندارد و ثانیاً”پارامترهای برآوردی آن از قبیل معیارهای ریسک سیستماتیک از نظر آماری چندان معنی­دار نخواهد بود. بدین صورت که، چون شاخص ریسک سیستماتیک بر اساس رگرسیون زمانی بین بازده اوراق بهادار شرکت مورد مطالعه و بازده بازارسهام به دست می ­آید، لذا وجود وقفه­های معاملاتی طولانی­تر از حد معمول موجب می­ شود که، نتوان بازده مورد انتظار شرکت را با دقت معقول اندازه گیری نمود و سهام با حجم مبادلات زیاد نوسانات ریسک و بازار را بهتر منعکس ‌می‌کنند. از طرف دیگر، مدت کمتر از ۶ ماه ممکن است منجر به حذف تعداد زیادی از شرکت­های عضو نمونه آماری گردیده و شرکت­های سرمایه گذاری نیز به دلیل ماهیت خاص فعالیت آن ها، از جامعه­ مورد بررسی در این تحقیق کنار گذاشته می­شوند.

(جدول ۳-۱) چگونگی انتخاب شرکت­های مورد مطالعه پژوهش

شرح

تعداد

تعداد

اعضای جامعه آماری در پایان سال ۱۳۹۱

فیلتر ۱ – شرکت­هایی که بعد از ۱۳۸۵/۱/۱در بورس اوراق بهادار پذیرفته شده و قبل از ۱۳۹۱/۱۲/۲۹از تابلوی بورس خارج ‌شده‌اند.

فیلتر ۲ – شرکت­هایی که با وجود فیلتر شماره ۱، پایان سال مالی آن ها پایان اسفند ماه هر سال نمی ­باشد.

فیلتر ۳- شرکت­هایی که جزء صنعت سرمایه ­گذاری طبقه ­بندی می­شوند.

فیلتر ۴ – شرکت­هایی که با وجود فیلترهای شماره ۱و۲ ، معامله بر روی سهام آنان بیش از ۶ ماه دچار وقفه معاملاتی شده­است.

فیلتر ۵- شرکتهایی که با وجود فیلترهای ۱و۲و۳و۴ اطلاعات مورد نظر آن ها برای استخراج داده ها در دسترس نبوده است.

جمع شرکت­های حذف شده از جامعه آماری

جمع شرکت­های مورد مطالعه

۱۷۶

۷۳

۴۹

۳۳

۲۰

۵۳۴

۳۵۱

۱۸۳

۳-۵- روش پژهش

این پژوهش، جزء تحقیقات توصیفی (شبه آزمایشی) طبقه ­بندی و روش آزمون فرضیه های پژوهش، روش تجزیه و تحلیل آماری از نوع تحلیل همبستگی است. روش پژوهش همبستگی یکی از روش­های پژوهش زیر مجموعه تحقیقات پیمایشی است. هدف این تحقیقات، بررسی میزان ارتباط تغییرات یک عامل با تغییرات یک یا چند عامل دیگر است و در مواردی انجام ‌می‌گیرد که، محقق امکان کنترل و دستکاری متغیرهای تحقیق را ندارد. هنگامی که محقق دو یا چند دسته از اطلاعات مختلف مربوط به یک گروه را در اختیار دارد، می ­تواند از این روش پژهش استفاده کند. چون این روش برای مطالعه میزان تغییرات در یک یا چند عامل بر اثر تغییرات یک یا چند عامل دیگربه کار می­رود. روش مورد نظر برای بررسی همبستگی بین متغیرها، استفاده از رگرسیون ‌می‌باشد. طرح تحقیق مورد استفاده، طرح تحقیق پس رویدادی است و هر یک از فرضیه ­های تحقیق با بهره گرفتن از اطلاعات واقعی که بر مبنای عملکرد واقعی بورس اوراق بهادار در طول دوره زمانی تحقیق حاصل شده است، آزمون ‌شده‌اند. تحقیق به لحاظ هدف، تحقیقی کاربردی است که نتایج حاصل از آن می ­تواند برای طیف گسترده ­ای شامل سرمایه ­گذاران در بازارهای مالی، مسئولان بورس اوراق بهادار، مدیران پرتفوی، سهام‌داران، کارگزاران بورس اوراق بهادار، تحلیلگران مالی و محققان بازار سرمایه به منظور فراهم نمودن فضای شفاف اطلاعاتی، بهینه­ سازی طراحی سبد سهام، کمک به تصمیم ­گیری­های بهینه سرمایه ­گذاری در بورس اوراق بهادار و فراهم نمودن افق­های جدید مطالعاتی به کار گرفته شود. داده­­های این پژوهش از نوع داده ­های کمی بوده و از صورت­های مالی ۱۸۳شرکت از مجموع شرکت­های عضو بورس اوراق بهادار تهران برای سال­های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۱ استخراج گردیده است. محاسبه داده ­ها با بهره گرفتن از مدل رگرسیونی باسو، مدل رگرسیونی دچو ودیچو و محاسبات ریاضی صورت گرفته است.

۳-۶- روش­ها و ابزار جمع ­آوری داده ­ها

فرضیه ­ها به عنوان گمان­ها، حدس­ها، راه حل­ها و پاسخ­های احتمالی پیرامون مسأله تحقیق، مطرح می­شوند. پژوهشگر باید با ابزارهایی داده ­های لازم را از جامعه (نمونه) آماری جمع ­آوری و با تحلیل، پردازش و تبدیل آن ها به اطلاعات، به آزمون فرضیه ­ها بپردازد. برای جمع ­آوری داده ­ها به ابزار گوناگونی نیاز است. نوع این ابزارها تابع عوامل گوناگونی از جمله ماهیت و روش پژوهش است. باید به تأثیر هر یک از ابزارهای گوناگون جمع ­آوری داده ­ها در هدف پژوهش توجه کرد تا زمینه ­های افزایش اعتبار تحقیق فراهم آید. مباحث تئوریک این پژوهش، از طریق مطالعات کتابخانه ­ای و بررسی سوابق و مدارک موجود در رابطه با موضوع پژوهش جمع ­آوری و از کتاب­ها، پایان نامه­ ها، مجلات داخلی و خارجی معتبر مرتبط با موضوع پژوهش، استفاده شده­است. همچنین داده ­های مورد استفاده در این تحقیق، شامل اطلاعات مربوط به قیمت سهام و شاخص کل قیمت سهام پرتفوی بازار در طول دوره زمانی محاسبه شاخص ریسک سیستماتیک شرکت‌ها بوده که سری قیمت سهام برای شرکت­های مورد مطالعه از طریق نرم افزار بانک اطلاعاتی ره­آورد نوین که در محیط نرم ­افزار Excel پردازش شده جمع ­آوری وشاخص کل قیمت سهام پرتفوی بازار در طی دوره زمانی تحقیق با مراجعه به سایت سازمان بورس و اوراق بهادار تهران(www.irbourse.com) استخراج ودیگر داده ­های مورد نیازتحقیق از طریق مراجعه به هفته­نامه­ ها، ماهنامه­ها و سالنامه­های منتشرشده توسط سازمان بورس ‌و اوراق بهادار تهران جمع ­آوری گردیده­اند.

۳-۷- روش­ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ­ها

تجزیه و تحلیل داده ­ها فرآیندی چند مرحله­ ای است که، طی آن داده­هایی که از طریق به کارگیری ابزارهای جمع ­آوری در نمونه (جامعه) آماری فراهم آمده­اند خلاصه، کدبندی، دسته­بندی و در نهایت پردازش می‌شوند تا زمینه برقراری انواع تحلیل­ها و ارتباطات­ بین این داده ­ها به منظور آزمون فرضیه ­ها فراهم آید. در این فرایند، داده ­ها هم از لحاظ مفهومی و هم از جنبه تجربی پالایش و تکنیک­های گوناگون آماری نقش به سزایی در استنتاج­ها و تعمیم­ها به عهده دارند. به منظور تجزیه و تحلیل آماری داده ­های عضو نمونه آماری از آماره­ های آمار توصیفی همچون میانگین^[۶۸]، میانه^[۶۹]، انحراف معیار^[۷۰]، ضریب کشیدگی^[۷۱]، ضریب چولگی^[۷۲]۵و نیز به منظور آزمون نرمال بودن سری­های زمانی اولیه از آزمون نرمال بودن جارکو – برا^[۷۳]۶ استفاده شده است. از طرف دیگر، به منظور آزمون فرضیه ­های تحقیق از آزمون‌های آمار استنباطی ضریب همبستگی، ضریب تعیین ( ) ، ضریب تعیین تعدیل شده ( ) و اندازه استفاده و در صورتی که ۵% value – باشد، فرضیه تحقیق تأیید، در غیر این صورت رد می­ شود. همچنین به منظور تنظیم جداول آماری، تجزیه و تحلیل داده ­های آماری، مدل سازی و رسم نمودارها از نرم افزارهای Excel، EVIEW’S استفاده شده است.

۳-۷-۱- شاخص کشیدگی^[۷۴]۷

۲-۳-۴- مشخصات اعتماد الکترونیک

وانگ^[۱۳] و همکاران(۲۰۰۵)، چهار ویژگی برای اعتماد قائل هستند. چهار ویژگی اعتماد که عموما در تحقیقات گوناگون مورد توجه قرار گرفته است ‌در مورد اعتماد الکترونیک و یا اعتماد در محیط مجازی نیز مصداق دارد. با این تفاوت که اعتماد الکترونیک دارای برخی از مفاهیم ویژه است که اولا منحصر به محیط مجازی بوده و ثانیاً آگاهی از این تفاوت ها ما را در درک بهتر و عمیق تر اعتماد الکترونیک کمک می‌کند. این مفاهیم ویژه عبارتند از:

الف)اعتماد کننده و اعتماد شونده

در هر ارتباطی مبتنی بر اعتماد، دوطرف خاص وجود دارند، اعتماد کننده و اعتماد شونده. این دو نقش اعتماد، می توان بر عهده یک فرد، یک شرکت و یا حتی یک محصول قرار گیرد. توسعه اعتماد مبتنی بر توانایی اعتماد شونده به انجام فعالیت ها، طبق نظر و علاقه اعتماد کننده می‌باشد. در فضای مجازی بر خلاف محیط واقعی، ‌اعتماد کننده، مشتری و یاکسی است که از طریق تارنما به انجام تجارت الکترونیک می پردازد و در مقابل، اعتماد شونده تارنمای موردنظر می‌باشد.

ب)آسیب پذیری

اعتماد، شامل قبول آسیب پذیری توسط اعتماد کننده است. به عبارت دیگر اعتماد تنها زمانی تبلور پیدا می‌کند که محیط نامطمئن و پرخطر بوده و ‌اعتماد کننده حاضر به آسیب پذیر کردن خودش و یا به عبارت دیگر پذیرش ریسک باشد. به علت پیچیدگی و ریسک فراوان موجود در تجارت الکترونیک، فروشندگان می‌توانند به شیوه ای غیر قابل پیش‌بینی در اینترنت رفتار کنند. خریداران و مصرف کنندگان نیز اغلب ‌در مورد ریسک موجود در هنگام استفاده از تارنما و نیز ریسک موجود در هنگام تراکنش به صورت برخط نامطمئن می‌باشند. همان‌ طور که گیفن بیان می‌کند حتی زمانی که مصرف کنندگان اینترنتی تنها به بررسی تارنما پرداخته و از آن خریداری نمی کنند باز هم داده و اطلاعات به صورت اتوماتیک، از فعالیت های آن ها جمع‌ آوری شده که بعدها می‌تواند مورد سواستفاده قرار گیرد.

ج)رفتار ناشی از اعتماد

اعتماد منجر به اقدامات و رفتارهایی می شود که اغلب همراه با ریسک پذیری است. شکل و نوع اقدام به موقعیت مورد نظر بستگی دارد و این رفتارها می‌توانند محسوس و یا نامحسوس باشند. اعتماد مشتری در تجارت الکترونیکی می‌تواند منجر به دو نوع اقدام از سوی مشتری شود.

1. 1. خرید مجازی که اغلب با ارائه کارت اعتباری و اطلاعات شخصی است.

1. تماشای فروشگاه های الکترونیکی

این اقدامات می‌تواند منجربه نتایج مثبت برای فروشندگان الکترونیکی شود که می توان آن را فروش بالقوه دانست.

د)موضوعیت ذهنی

اعتماد موضوعی ذهنی و به طور مستقیم مرتبط و تاثیر پذیر از تفاوت های شخصی و عوامل محیطی است. افراد مختلف نقش اعتماد را در سناریوهای مختلف، متفاوت ارزیابی کرده و تلقی های گوناگون از آن دارند. اعتماد در محیط مجازی نیز مانند اعتماد در محیط واقعی مفهومی ذهنی است. سطح اعتماد مورد نیاز برای ایجاد تراکنش با توجه به ویژگی های شخصی هر نفر متفاوت است همچنین انسان ها طرز تلقی های گوناگونی نسبت به فناوری دارند(خداد حسینی و همکاران،۱۳۸۸).

۲-۳-۵- فرایند شکل گیری اعتماد الکترونیکی

ازدیدگاه بسیاری از محققان، اعتماد فرایندی پویا و مرحله است که در گذر زمان حاصل می شود. اعتماد، بر اساس تجربه و اثر مثبت یا منفی آن افزایش یا کاهش می‌یابد و زمانی آغاز می شود که یک فرد مشخصه هایی را در یک تجارت ببیند که قابلیت اعتماد را داشته باشد اما در این میان دستیابی به اعتماد مشتری به عوامل بسیاری بستگی دارد که وابسته به تجارت الکترونیکی هستند و وب سایت های الکترونیکی در بهبود یا ضعف این عوامل نقش بسزایی دارند در حالی که اعتماد برخط به خودی خود تحت کنترل تجارت الکترونیکی قرار نداشته و وب سایت های الکترونیکی مستقیم و بلاواسطه نمی توانند به ایجاد یا بهبود اعتماد بپردازند. بلکه به وسیله عوامل تحت کنترل مانند کیفیت اطلاعات، اطمینان، امنیت، حریم خصوصی، رضایت الکترونیکی و شهرت می‌توانند طی گذشت از مراحل فرایند اعتمادسازی، باعث ایجاد و تثبیت اعتماد مشتری شوند(سیدنقوی،۱۳۹۲).

به نقل از سید نقوی(۱۳۹۲) ازنظر”دایال^[۱۴] وهمکارانش”(۱۹۹۹) اعتماد با روش های ساختارمند و مرحله ای ایجاد می شود که در آن مشتری و بازاریاب به مبادله ی ارزش ها می پردازند. آن ها برای ایجاد اعتماد در تجارت الکترونیکی چهار مرحله را مشخص می‌کنند که این مراحل شامل جاذبه، سفارشی سازی مشتری محور، سفارشی سازی بازاریاب محور و اعتماد ‌بر اساس همکاری می‌باشد و در مرحله جاذبه، مشتری به جستجوی در وب سایت پرداخته و به تجارب اولیه ای ‌در مورد وب سایت دست پیدا می‌کند و در این مرحله هیچ رابطه ای بین مشتری و بازاریاب وجود ندارد. در مرحله دوم مشتری به سفارشی سازی در صفحات وب با توجه به علائق خود می پردازد و به دریافت اطلاعات مورد علاقه خود مانند دریافت اخبار مورد علاقه، اطلاعات مرتبط با آب و هوا و یا دریافت اطلاعات سرگرم کننده می پردازد. در مرحله سوم بازاریاب سعی دارد تا دیدگاه ها و چشم اندازهای مناسبی را در اختیار مشتری قرار داده و پیشنهادهای مناسبی را به وی ارائه کند و در مرحله ی نهایی مشتری و بازاریاب به همکاری با یکدیگر پرداخته و مشتری به بازاریاب اجازه می‌دهد تا به اطلاعات شخصی وی همچون اطلاعات شخصی و مالی دسترسی داشته باشد تا بتواند به صورت کاملا مفید و اثربخش به وی مشاوره لازم ارائه داده و وی را ‌در مورد نیازهای متفاوت کمک کند.

۲-۳-۶- اهمیت اعتماد الکترونیک

یکی از مشکلات عمده در راه توسعه تجارت الکترونیک این است که با وجود سرمایه گذاری های کلان، استفاده از آن به راحتی مورد پذیرش کاربران قرار نمی گیرد. یکی از این دلایل، احساس عدم اعتماد در مشتری می‌باشد. برای جذب و نگه داشتن مشتریان لازم است که درک و آگاهی آن ها از امنیت را بالا برد و اعتماد آن ها را حفظ کرد(کیم^[۱۵] و همکاران، ۲۰۱۰).

اعتماد مرکز ارتباط مشتری برخط است و عدم اعتماد یکی از بزرگترین موانع کسب و کار برخط می‌باشد. داشتن دانش کافی ‌در مورد چگونگی ایجاد اعتماد و فاکتورهای مؤثر بر آن، شرکت‌ها را در ایجاد اعتماد و مدیریت آن کمک می‌کند. مشاهده و درک شرکت‌ها از اعتماد برخط، با مسائل محرمانگی شروع می شود و به مرور زمان تکمیل می شود(هوفمن^[۱۶] و همکاران،۱۹۹۹).

امروزه اعتماد به چیزی بیش از امنیت و محرمانگی اشاره دارد و به مسئله ای چند بعدی با ساختار پیچیده تبدیل شده که نتایج مهمی را در بردارد(سلطان^[۱۷] و همکاران، ۲۰۰۲).

از دید غیرفنی این ابعاد درسهم مجموعه مشخصات خلاصه می‌شوند :

۴- نیازمند آگاهی از وزن های ورودی ها و خروجی ها نبوده:

در این روش با بهره گرفتن از مدل‌های ریاضی، برای عوامل موجود، اوزان متناسبی با توجه به اطلاعات در دسترس تعیین می شود تا ‌بر اساس آن ها، حداکثر سازی نسبت خروجی ها به ورودی ها و کارایی صورت پذیرد.بدین صورت اوزان تعیین شده سلیقه ای نبوده و در واقع بهترین اوزان قابل حصول در بین واحدهای تحت بررسی محسوب می‌گردد.

۵- خاصیت جبرانی بودن:

در تحلیل پوششی داده ها، عوامل و ویژگی هایی که در آن ها نقاط قوت بیشتری دارد به منظور حداکثر نمودن کارایی مورد استفاده قرار می‌گیرد و از این طریق موجبات جبران کمبود در عوامل دیگر فراهم می‎آید. بدین ترتیب مدل این امکان را برای واحد تصمیم گیرنده فراهم می‌کند، تا با استفاده بیشتر از ویژگیهایی که نقاط قوت بارزتری در آن ها دارد، کارایی خود را حداکثر نماید.

۶- ارائه واحدهای الگو و راهکارهای بهبود عملکرد:

واحدهای الگو، واحدهایی هستند که از نظر کارکردی در بالاترین سطح ممکن نسبت به سایرین قرار دارند. این واحدها در حقیقت مرجعی دقیق برای اثبات عدم کارایی واحدهای ناکارا هستند. در واقع تصویر هر واحد ناکارا روی مرز کارا بهترین وضعیت قابل دسترس برای آن واحد ناکارا می‌باشد.

۷- تخمین در تغییر ورودی ها و خروجی واحدهای که در زیر مرز کارا قرار گرفته برای تصویر کردن آن بر روی مرز کارا. (مهرگان، ۱۳۸۸،۵۹)

۳-۱۰-۲- معایب DEA

۱- به عنوان یک تکمیک بهینه سازی امکان پیشگیری خطا در اندازه گیری و سایر خطاها را ندارد.

۲- جهت اندازه گیری کارایی نسبی است و کارایی مطلق را نمی سنجد ، یعنی می‌تواند مشخص کند که واحد نسبت به بقیه واحدها چگونه عمل می‌کند ولی نسبت به عملکرد بهینه از نظر تئوریک مقایسه ای را ممکن نمی سازد.

۳- چون غیر پارامتری است انجام آزمون‌های آماری برای آن مشکل است.

۴- اضافه کردن یک واحد جدید به مجموعه واحدهای قبل بررسی شده موجب تغییر در امتیاز کارایی تمامی واحدها می‌گردد.

۵- تغییر در نوع و تعداد ورودی ها ممکن است در نتایج ارزیابی تغییر دهد.

۳-۱۱- مدل پنجره ای

روش تحلیل پنجره با امکان­ پذیر ساختن ترکیب مشاهدات در سری­های زمانی و مقطعی تا حدودی مشکل ناکافی بودن مشاهدات را در ارزیابی­های زمانی برطرف می­ کند. این تکنیک بر اساس میانگین متحرک عمل می­ کند و برای یافتن روندهای عملکرد یک واحد در طول زمان مفید ‌می‌باشد. با هر واحد در یک دوره متفاوت، مانند یک واحد مستقل رفتار می­ شود. در این صورت، عملکرد یک واحد در یک دوره خاص در مقابل عملکرد خود آن واحد در سایر دوره­ ها، علاوه بر عملکرد سایر واحدها مورد ارزیابی قرار ‌می‌گیرد. این وضعیت باعث افزایش تعداد دوره ­های مورد بررسی در تحلیل می­ شود که در هنگام مطالعه نمونه ­هایی در اندازه کوچک مفید ‌می‌باشد. تغییر عرض پنجره، یعنی تعداد دوره ­های زمانی، نشان­دهنده تأمین طیفی از تحلیل­های هم­زمان، که تنها شامل مشاهدات یک دوره زمانی به تحلیل­های مقطعی که شامل مشاهداتی از تمام دوره ­های مورد مطالعه است، ‌می‌باشد (Tulkens and Eeckaut,1995).

یک تحلیل پنجره­ای “واقعی” با یک عرض پنجره جایی میان یک و همه دوره ­های مورد مطالعه افقی (ارزیابی یک واحد در طول زمان)، می ­تواند به عنوان مورد خاصی از یک تحلیل متوالی مشاهده شود. با این وجود در تحلیل متوالی فرض می­ شود آنچه در گذشته عملی بوده است، عملی باقی خواهد ماند و ‌بنابرین‏ تمام مشاهدات قبلی را شامل می­ شود. اما مسئله فوق ‌در مورد تحلیل پنجره­ای که فقط مشاهداتی را در نظر ‌می‌گیرد که در محدوده تعداد خاصی از دوره ­های زمانی (یعنی یک پنجره) بوده و به واسطه آن تعداد مشاهدات در هر تحلیل ثابت باقی می­ماند، صادق نمی ­باشد. با پنجره تعریف شده، مشاهدات در آن پنچره در یک رفتار بین زمانی انگاشته می­ شود و ‌بنابرین‏ به عنوان یک تحلیل بین زمانی مقطعی مورد تحلیل قرار ‌می‌گیرد. قابل ذکر است از آنجایی که تمامی واحدها در یک پنچره نسبت به همدیگر اندازه ­گیری می­شوند، این روش به طور ضمنی فرض می­ کند که هیچ تغییر تکنیکی در هر کدام از پنجره­ها وجود ندارد. این مطلب یک مسئله کلی در تحلیل پنجره DEA است، حتی این مسئله زمانی حادتر است که تحلیل پنجره DEA همراه با روش شاخص مالمکوئیست که جهت تخمین تغییرات تکنیکی مورد استفاده قرار ‌می‌گیرد، به کار گرفته می­ شود. با کاهش عرض پنجره این مشکل کاهش می­یابد و جهت اعتبار بخشیدن به تحلیل پنجره­ای، عرض پنجره باید طوری انتخاب شود که چشم­پوشی از تغییرات تکنیکی منطقی باشد. اولین فرمولاسیون تحلیل پنجره توسط سان در ۱۹۸۸ با بهره گرفتن از نمادهای زیر ارائه شد. اگر فرض کنیم که n تا DMU_S داریم که K دوره زمانی مورد ارزیابی قرار گیرند، آنگاه ρ نشان­دهنده طول پنجره و w نیز نماینده تعداد پنجره­ها ‌می‌باشد.

(۲-۱)

حداکثر تعداد DMU_S از طریق تساوی مقابل به دست می ­آید: و طول پنجره نیز به یکپارچگی نیاز نداشته و در فرمولاسیون زیر اصلاح می­ شود:

(۲-۲)

فرمولاسیون ۱ در صورتی به کار می­رود که تعداد دوره ­های زمانی فرد باشند و حالت دوم زمانی اتفاق می‎افتد که تعداد دوره­ ها زوج باشند، استفاده می­شوند. زمانی که تعداد دوره­ ها زوج باشند فرمولاسیون ۲ به صورت زیر در می ­آید (Cooper et all., 2007):

(۲-۳)

حال فرض می­کنیم n تا DMU که در دوره ­های زمانی با m تا ورودی و S تا خروجی را در نظر می­گیریم. آنچنان که این واحدها نمونه ­ای شامل مشاهده خواهد بود و یک مشاهده n در دوره t، یعنی دارای یک بردار m بعدی از نهاده­ها و یک بردار s بعدی از ستاده ­ها ‌می‌باشد. پنجره­ای که از زمان k شروع شده، و دارای عرض ، ‌می‌باشد که با مشخص شده و دارای مشاهده ‌می‌باشد. ماتریس نهاده­ها و ستاده ­ها برای تحلیل پنجره­ای به صورت زیر در خواهد آمد (Asmild et all., 2004):

مسئله پنجره نهاده محور تحت فرض بازده به مقیاس ثابت به صورت زیر در خواهد آمد:

(۲-۴)

با اضافه کردن محدودیت به مدل فوق (Banker et all., 1984) مدل نهاده محور تحلیل پنجره­ای با فرض بازده به مقیاس متغیر به دست می ­آید. به کار بردن فرض بازده به مقیاس متغیر برای این تحلیل به دلیل وجود واحدهایی در اندازه­ های مختلف ‌می‌باشد.

(۲-۵)

۳-۱۲- جمع بندی