البته کودکان مبتلا به اتیسم در زمینه روابط این تمرین­ها ناتوانی هایی دارند که ما بایستی آن را در رویکرد درمانی خود حل کنیم. در این روش از طریق ارتباط غیر کلامی آموزش­هایی به کار برده می­ شود تا مشکل ارتباطی حل شود. در مطالعات گسترده ­ای که انجام شده است این حقیقت وجود دارد که کودکان مبتلا به اتیسم در ارتباط غیر کلامی دچار مشکل هستند. همکاری بین درمانگر و مراجع برای فهمیدن تکلیف دوسا کاملاً ضروری است و در حین این همکاری شاهد پیشرفت­هایی در ارتباط خواهیم بود.

۲-۵-۵-۱- چهارچوب “سیستم خود / خود بدنی – تکلیف دوسا- دیگری” و اتیسم

توجه مشترک به­عنوان توجه اشتراکی به یک چیز با دیگری تعریف می­ شود. این پدیده نقش­های مهمی در رشد عملکرد نمادی، زبان، کسب مهارت­ های اجتماعی و غیره دارد. کودکان مبتلا به اتیسم ویژگی­های خاص و منحصر به فردی ‌در مورد رفتارهای توجه مشترک دارند و در مقایسه با سایر کودکان معلول، رفتارهای توجه مشترک کمتری نشان می­ دهند (سیگمن و کاساری، ۱۹۹۵؛ به نقل از موریساکی، ۲۰۰۵).

ساختار روش دوسا ‌به این ترتیب است که درمانگر و مراجع در هنگام فعالیت­های دوسا با هم رودر رو می­شوند و مراجعه کننده لازم است توجه خود را به فعالیت­های دوسا بدهد. کونو (۲۰۰۳) پیشنهاد ‌کرده‌است که اگر به جای واژه شئ از دوسا در محتوای توجه مشترک استفاده کنیم، به نظر می­رسد که تمرین روش دوسا و توجه مشترک ساختارهای شبیه به هم دارند.

دوسا شامل جنبه­ های زیر ‌می‌باشد: خود، خود بدنی را به عنوان یک چیز واقعی در نظر می­گردد. به­عنوان مثال در زمان بازی دست­ها، دست فرد بایستی به عنوان جزئی از بدن خود فرد در نظر گرفته شود. زمانی که درمانگر به سیستم خود- خود بدنی- تکلیف دوسا- دیگری می ­پردازد، سیستم تعاملی سه گانه شکل خواهد گرفت. اگرچه دوسا مانند یک شئ خارجی کامل (برای مثال اسباب بازی) نیست اما استفاده از آن به عنوان یک شئ در ایجاد توجه مشترک کمک می­ کند. از آن­جائی که کودکان مبتلا به اتیسم در کنترل توجه خود به سمت جسم خارجی دچار مشکلاتی هستند ‌بنابرین‏، راحت،تر توجه خود را به یک شئ نزدیک مانند تکلیف دوسا معطوف ‌می‌کنند (کورتز، ۲۰۰۸).

۲-۵-۵-۲- اثر کاربرد روش دوسا بر کودکان مبتلا به اتیسم

کونو (۱۹۷۸، به نقل از کورتز، ۲۰۰۸) در مطالعات اولیه خود نشان داد که اثر روش درمانی دوسا بر این دسته کودکان اتیسم در حوز­ی تغییرات رفتاری،آن دسته از تغییراتی که به چهارچوب سیستم خود / خود بدنی مربوط می­ شود عبارتند از :

• • آن ها آموخته­اند که چه طور تنش های مزمن خود را آرام کنند.

• • رفتارهای بیش فعالانه و حرکات تکانشی کاهش می­یابد و یا از بین می­رود.

• • رفتارهای مشکل­زا مانند خود آسیب زنی کاهش می­یابد و یا از بین می­رود.

• • حرکات دست و دیگر قسمت­ های بدن آن ها روان­تر و ماهرانه­تر می­ شود.

• آن ها می ­توانند بر روی فعالیت­ها یا بازی خود تمرکز کنند.

همچنین ‌در مورد تغییرات رفتاری توسط استفاده از روش دوسا، دسته­ای از تغییرات به چهارچوب سیستم خود / خود بدنی – دیگران گزارش شده که عبارتند از :

• • آن ها شروع به برقراری تماس چشمی ‌می‌کنند .

• • پیگیری درخواست دیگران برای آن ها آسان­تر می­ شود.

• • به نظر می­رسد فاصله بین ­فردی آن ها نزدیک­تر می­ شود.

• • تعاملات زبانی افزایش می­یابد.

• بازی­ها و کارهای مشارکتی در آن ها افزایش می­یابد.

از آن ­جا که تببین این تغییرات از طریق چهارچوب سیستم خود- خود بدنی میسر نبود، محققان تلاش کردند تا این تغییرات را از نقطه نظر تعامل بین مراجع و درمانگر در آموزش روش دوسا توضیح دهند. ساختارهای بنیادی تعامل بین آن ها دو دوسته هستند:

1. 1. ارائه تکالیف دوسا از سوی درمانگر به مراجع

1. پاسخ مراجع به تکالیف ارائه شده از سوی درمانگر

از طریق این ساختار کودکان مبتلا به اتیسم، آگاهی از وجود و درخواست دیگران را تجربه ‌می‌کنند و تکالیف را به درستی می­پذیرند. تجربیات تکراری درمانی ممکن است به آن ها در برقراری مهارت­ های ارتباطی پایه با درمانگران و به­دست آوردن تمایز بین خود و دیگران کمک کند.

مطالعاتی که اخیراًً انجام شده است بر تغییرات رفتاری­ای که ممکن است با چهارچوب سیستم خود – خود بدنی- شئ – دیگران متناظر باشد متمرکز ‌شده‌اند. در گذشته برخی از محققان تلاش کردند تا این دسته از تغییرات را در قالب چهارچوب­های قبلی توصیف کنند اما موفق نشدند. این دسته از تغیییرات عبارتند از :

• • آن ها قادر به درک اشاره دیگران می­شوند.

• • نشان دادن و چیزی را دادن در آن ها مشاهده می­ شود.

• • خزانه لغات آن ها افزایش می­یابد.

• شروع به شرکت در فعالیت­های گروهی ‌می‌کنند.

در تمرین روش دوسا، لازم است که مراجع به تکالیف درمانی توجه کند و آن را با درمانگر به اشتراک بگذارد. همزمان احساس­های دیگری مانند موفقیت، تلاش و دشواری نیز با درمانگر تقسیم و این تجربیات مشترک بین مراجع و درمانگر موجب ایجاد انگیزه مثبت در کودکان مبتلا به اتیسم برای شرکت در صحنه­ های اجتماعی می­ شود.

کونو (۲۰۰۳) به ثبت چیزهایی که مورد توجه این دسته از کودکان بودند و بررسی انتقال توجه آن ها به سمت چیزهای اصلی پرداخت. ‌بر اساس نتایج مطالعات او مسیر انتقال توجه در تمرین تکلیف دوسا شامل سه مرحله ی زیر می­ شود:

1. 1. آن ها به چیزهای خارجی و غیر مرتبط با تکلیف دوسا توجه ‌می‌کنند.

1. 1. آن ها به درمانگر توجه ‌می‌کنند.

1. آن ها توجه خود را به بدن خود و فعالیت دوسا معطوف ‌می‌کنند.

با توجه ‌به این مراحل، تکلیف قابل توجهی توسط درمانگر انتخاب می­ شود. رابطه بین این سه مرحله و بخشی از تکالیف مربوط در روش دوسا در جدول نشان داده است.

جدول۲-۱: رابطه ی بین ۳ مرحله تغییرات و بخشی از تکالیف مربوط در روش دوسا

نمونه هایی از تکالیف مرتبط
چهار مرحله تغییرات تعامل
سه مرحله تغییرات توجه مشترک

کونو

چهار مرحله تغییرات دوسا کونو

پذیرش وضعیت های آموزشی پذیرش تماس بدنی با درمانگر توجه به بخش ها بدنی تکلیف

نخستین مرحله

معرفی

مرحله ۱ ۲

دیگران درمانگر

نخستین مرحله

کنترل امتناع و مقاومت مراجع ‌در مورد آرامسازی توسط دیگران

بیابان زایی وخشکسالی، معضلاتی با ابعاد جهانی هستند که تمام مناطق جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد واغلب از جامعه بین‌المللی خواسته می شود که با اقداماتی هماهنگ به مقابله با این معضلات بپردازند. ‌در کنوانسیون بیابان زدائی، بیابان زایی به عنوان تخریب سرزمین در مناطق خشک، نیمه خشک وخشک نیمه مرطوب به علت عوامل مختلف ازجمله تغییرات اقلیمی وفعالیت های انسانی می‌باشد( ماده اول). این کنوانسیون اعلام می‌دارد که مناطق خشک، نیمه خشک وخشک نیمه مرطوب درکل،بخش وسیعی ازسطح کره زمین رادربرمی گیرند وزیستگاه ومنبع معاش برای جمعیت فراوانی می‌باشد. این کنوانسیون اعلام می داردکه نیاز به همکاری بین‌المللی وتوافقاتی می‌باشد تا بتوان به توسعه پایدار دست یافت. این امر مستلزم راهبردهای یکپارچه درازمدتی است که براحیاء، حفاظت ومدیریت پایدارمنابع آب وخاک متمرکز هستند. ویژگی اصلی این کنوانسیون این است که درآن، چگونگی دستیابی کشورها به توسعه برنامه های اقدام ملی، جلب همکاری های فنی وعلمی( مواد۱۸-۱۹) واقدامات حمایتی(مواد۱۹-۲۱) تشریح می‌شوند. این طرح ها وبرنامه ها می‌توانند بسیاری از موضوعات مهم تخریب خاک وروش های مناسب برای حفاظت ومدیریت خاک رابیان کنند.

هدف اصلی این کنوانسیون پیکار با پدیده بیابان زایی و کاهش اثرات خشکسالی بر کشورها به ویژه کشورهای آفریقایی است. براین اساس بخش وسیعی ازکشورهای درحال توسعه به ویژه کشورهای کمتر توسعه یافته رادرمیان آن دسته از کشورهایی می‌داند که خشکسالی یابیابان زایی شدید را تجربه کرده‌اند. در راستای این اهداف، کنوانسیون در بند ب ماده۳ از طرف های کنوانسیون خواسته است با روح همبستگی بین‌المللی و مشارکت، همکاری وهماهنگی را در سطوح منطقه ای، زیرمنطقه ای و بین‌المللی بهبود بخشیده و منابع مالی، انسانی، تشکیلاتی و فنی را در جایی که ضرورت دارد متمرکز نمایند و همچنین در بند پ ماده۴ بر همکاری زیرمنطقه ای، منطقه ای وبین المللی بین کشورهای مبتلا به در زمینه‌های حمایت محیط زیست که مربوط به بیابان زایی می‌باشد تأکید شده است. وجود این عبارت بیانگر نقش مهم و اساسی اصل همکاری و حسن همجواری است که به عقیده کنوانسیون حل معضل بیابان زایی تنها از طریق همکاری منطقه ای و بین‌المللی کشورهای عضو قابل حل می‌باشد. این کنوانسیون در راستای اصل نهم اعلامیه استکهلم درباره محیط زیست درماده۶ از کشورهای پیشرفته خواسته است که از جهت فراهم نمودن منابع مالی و انتقال دانش و فناوری توسط این کشورها به کشورهای در معرض خطر درحال توسعه یا کمتر توسعه یافته تلاش نمایند. از آنجایی که در اصول نهم و دهم اعلامیه ریو بر نقش تبادل دانش علمی و فناوری و همچنین اطلاع رسانی و مشارکت افراد مورد توجه واقع شده است، ماده ۱۶ کنوانسیون،جمع‌ آوری، تحلیل و مبادله اطلاعات و آمار کوتاه مدت و بلندمدت مربوطه را بین اعضا مورد توجه قرار داده و همچنین اعضا بایستی اطمینان یابند که جمع‌ آوری، تحلیل و مبادله اطلاعات جوابگوی نیازهای جوامع محلی ونیازهای تصمیم گیرندگان، با هدف حل مسائل خاص و اینکه جوامع محلی در این فعالیت ها مشارکت دارند، می‌باشد. ‌بنابرین‏ اطلاعات قابل دسترسی، از کلیه منابع عمومی در رابطه با بیابان زدایی و کاهش اثرات خشکسالی بایستی به صورت کامل، آشکار و صریح در دسترس عموم مردم قرار بگیرد. از دیدگاه کنوانسیون مردم محلی بهتر از هرکسی دررابطه با بوم سازگان شکننده و حساس منطقه ای که آن ها درآن زندگی می‌کنند خبر دارند، پس بهتر می‌توانند درراستای بیابان زدایی قدم بردارند. ‌بنابرین‏ همسو با اصل بیستم و بیست و دوم اعلامیه ریو کنوانسیون در ماده ۱۹بر ساختن و توسعه ظرفیت ها در تمام سطوح بخصوص در سطح محلی از طریق مشارکت کامل مردم محلی و بومی به ویژه زنان و جوانان با همکاری سازمان های غیر دولتی و محلی تأکید نموده است.

• ساختار

مطابق ماده ۲۲ کنوانسیون کنفرانس اعضاءعالی ترین مرجع تشکیلات کنفرانس به شمار می‌آید. این کنفرانس صلاحیت اصلاح معاهده را مطابق این ماده دارا می‌باشد. آخرین جلسه کنفرانس اعضااز دهم تا بیست و یکم اکتبر سال ۲۰۱۱ در کره جنوبی برگزار شده است. کلیه امور مربوط به کنوانسیون در سطح ملی از طریق یک دبیرخانه انجام می شود که در رأس آن مرجع ملی مقابله با بیابان زایی قرار دارد. تاکنون سه گزارش ملی توسط این دبیرخانه تهیه و به کنوانسیون ارسال گردیده است. در ضمن با توجه به راه اندازی ۶ شبکه موضوعی درمنطقه آسیا که مسئولیت آن به شش کشور منطقه با هدف حمایت از اجرای برنامه اقدام ملی و برنامه اقدام منطقه ای واگذار شده، ایران مسئولیت شبکه موضوعی مدیریت مراتع و تثبیت شن های روان را بر عهده گرفته است. هدف این شبکه جمع‌ آوری و تدوین اطلاعات وارتقاء ظرفیت های منطقه ای جهت احیاء سیستم های پایدار برای مدیریت مراتع و تولیدات دامی بر اساس شرایط اجتماعی و اقتصادی برابر در کشورهای منطقه بوده است. اگر چه این کنوانسیون به طور مستقیم مقررهای در رابطه باگرد و غبار مطرح ننموده است، اما از ‌آنجا که دلیل اصلی پدیده گرد و غبار فرسایش خاک می‌باشد.اجرای صحیح این کنوانسیون و تقویت نهادهای آن عاملی کلیدی در کنترل بحران ریزگردها به شمار می‌آید(حسینی،پیشین،۵-۶).

بند۳ الحاقیه اجرایی کنوانسیون بیابان زدایی برای کشورهای آسیایی نکاتی را مورد تأکید قرار داده است که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تشکیلات ونهادهای مناسبی مأمور تهیه، هماهنگی واجرای برنامه عمل شوند.
• جمعیت ها و ‌گروه‌های محلی در تدوین، هماهنگی واجراء ازطرق مختلف مشارکت داشته باشند والویت های اجرای کار در مناطق مشخص شود.
• برنامه های گذشته وحال بیابان زدایی با مشارکت ‌گروه‌های مبتلا به ارزیابی شود واین ارزیابی، پایه ای برای طراحی واجرای برنامه های بعدی باشد.

راهبرد عمومی برنامه عمل باید با تأکید بر برنامه های جامع توسعه محلی ‌و مبتنی بر روش مشارکتی ‌و همگام با استراتژی کاهش فقر باشد.

صبوری(۱۳۸۶)تحقیقی با عنوان بررسی رابطه هوش هیجانی و خوداثربخشی در میان معلمان مدارس ابتدایی شهرستان گرمسار انجام داده است فرضیه های پژوهش ۱بین هوش هیجانی و خوداثر بخشی مدیران رابطه وجود دارد۲ بین هریک از مؤلفه‌ های هوش هیجانی با خوداثر بخشی معلمان رابطه وجود دارد.جامعه آماری پژوهش شامل ۱۵۰ نفراز معلمان شهرستان گرمسار که به شیوه تصادفی انتخاب شده اند .روش تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش اجرا توصیفی-همبستگی بوده است.نتایج نشان داد که بین هوش هیجانی و خوداثر بخشی مدیران رابطه معنادار وجود دارد و همچنین بین هریک از مؤلفه‌ های هوش هیجانی با خوداثر بخشی معلمان رابطه معنادار وجود دارد.

میرزایی (۱۳۸۶) در پژوهشی به بررسی رابطه ی هوش هیجانی وسلامت سازمانی با بهره وری مدیران مدارس متوسطه شهر تهران پرداخته است هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی رابطه بین هوش هیجانی وسلامت سازمانی مدیران با بهره وری مدیران مدارس متوسطه شهر تهران است جامعه آماری این پژوهش کلیه مدیران ومعلمان مدراس متوسطه شهر تهران ‌در سال‌ ۸۵ بوده است تعداد ۱۵۰ نفر مدیر و ۴۵۰ نفر معلمان به روش تصادفی انتخاب شدند و ابزار استفاده شده مشتمل بر پرسشنامه های سلامت سازمانیOHI ،هوش هیجانی بار- ان وبهره وری محقق ساخته بر اساس مدل اچیو است. نتایج حاصل از رگرسیون چندمتغیری خطی نشان داد که بین هوش هیجانی B=0/238 , P<0/01 و سلامت سازمانی B=0/448,P<0/01 ‌با بهره وری مدیران مدارس رابطه وجوددارد و الگوی ریاضی برای پیش‌بینی بهره وری بر اساس هوش هیجانی وسلامت سازمانی برقرار زیر است.سلامت سازمانی ۰/۴۴۸ + هوش هیجانی ۰/۲۳۸ + ۳۹/۷۹۱= بهره وری

عابدی و دیگران (۱۳۸۲) در پژوهشی با عنوان بررسی اثر بخشی شیوه یادگیری مبتنی بر خود ‌بر هوش هیجانی دانش اموزان دوره راهنمایی شهر اصفهان انجام داده‌اند فرضیه موردنظر در این پژوهش این است که استفاده از شیوه یادگیری مبتنی برخود درافزایش هوش هیجانی دانش آموزان مؤثر است. جامعه آماری این پژوهش را کلیه دانش اموزان دختر وپسر مقطع راهنمایی شهر اصفهان که تعداد ۶۰ نفر بوده را تشکیل داده‌اند . روش نمونه گیر ی در این پژوهش خوشه ای چندمرحله ای است.ابزار مورداستفاده برای اندازه گیری هوش هیجانی ، مقیاس هوش هیجانی گوپر (۱۹۹۷-۱۹۹۶) بوده است وروش آماری در این پژوهش ، امارتوصیفی واستنباطی ، تحلیل واریانس وکوواریانس بوده است. نتیجه این پژوهش دررابطه ‌با تاثیر معنا دار برنامه یادگیر ی مبتنی برخود ، درافزایش خودکنترلی و هوش هیجانی با نتایج ها وتر (۱۹۸۳) مطابقت دارد که فردمسئول قادربه کنترل عواطف منفی خود( مثل عصبانیت ) می‌باشد ودارای کردار اجتماعی است و یادگیرنده بامشارکت در یادگیری برنامه یادگیری مبتنی بر خود قادر می‌گردد تا فعالانه دریادگیری مشارکت کند.

شماعی زاده ودیگران(۱۳۸۴ ) پژوهشی باعنوان بررسی تاثیر مشاور شغلی بر افزایش خودکارامدی کار ‌آفرینی دانشجویان دانشگاه اصفهان انجام داده‌اند. فرضیه تحقیق : ۱)‌مشاور شغلی به شیوه گروهی ،‌خودکارامدی ‌کارآفرینی دانشجویان را افزایش می‌دهد.۲) بین افزایش خودکارامدی ‌کارآفرینی و جنسبت رابطه وجوددارد.جامعه اماری این پژوهش را کلیه دانشجویان مراجعه کننده به مراکز ‌کارآفرینی دانشگاه اصفهان تشکیل داده است وروش نمونه گیری تصادفی ساده است ابزار مورداستفاده در این پژوهش پرسشنامه خودکارامدی ‌کارآفرینی است .‌از مجموع نتایج به دست امده میتوان استنباط کرد که مشاوره شغلی درافزایش خودکارامدی ‌کارآفرینی دانشجویان مؤثر بوده است.

خلیلی آذر (۱۳۸۶) پژوهشی با عنوان( مقایسه هوش هیجانی دانش اموزان تیز هوش وعادی و رابطه ان با پیشرفت تحصیلی) انجام داده است. فرضیه های۱ )بین هوش هیجانی دانش آموزان تیز هوش وعادی تفاوت معنا داری وجوددارد ۲)‌بین هوش هیجانی دانش آموزان تیز هوش وپیشرفت تحصیلی رابطه معنا داری وجوددارد.۳) بین هوش هیجانی دانش اموزان عادی و پیشرفت تحصیلی رابطه معنا داری وجوددارد.جامعه آماری در این پژوهش کلیه دانش اموزان دوره پیش دانشگاهی مدارس تیز هوش وعادی شهر تهران است که ‌در سال‌ تحصیلی ۸۵-۸۶ ثبت نام کرده‌اند نمونه پژوهش ۱۲۰ نفر و بر اساس ( جدول کوهن ۱۳۸۶، به نقل از سرمد و همکاران ۱۳۸۰) انتخاب شده اند. نمونه دانش آموزان عادی و تیز هوش ۶۰ نفر به صورت چندمرحله ای ونمونه دانش اموزان عادی به تعداد ۶۰ نفر به صورت تصادفی انتخاب شده است.برای اندازه گیر ی میزان هوش هیجانی ‌از مقیاس بار ان (۱۹۹۷) استفاده شده است. بر اساس یافته های مطالعه حاضر تفاوت معنا داری بین هوش هیجانی دانش اموزان مدارس تیز هوش وعادی مشاهده نشد. ‌بنابرین‏ فرضیه اول این پژوهش تأیید نمی شود یعنی هوش هیجانی دانش اموزان عادی وتیز هوش در پژهش حاضر متفاوت نیستند.۲) این فرضیه هم تاییدنمی شود یعنی بین هوش هیجانی وپیشرفت دانش اموزان تیز هوش رابطه ای وجود ندارد.۳) بر اساس یافته های این پژوهش میزان همبستگی هوشبهر هیجانی وپیشرفت تحصیلی دردانش اموزان

ب- سوابق پژوهش ها در خارج از کشور :

کرایس براون و همکاران ( ۲۰۰۲) در تحقیقی رابطه ی بین تصمیم گیری شغلی خود کارآمدی و هوش هیجانی را مورد بررسی قرار دادند . یافته های تحقیق نشان داد که هوش هیجانی به وسیله همدلی ، سودمند کردن احساسات دستکاری روابط بین فردی و عوامل خود کنترلی به طور مثبت و مستقیم با تصمیم گیری شغلی و خود کارآمدی رابطه دارد. در نهایت این که نقش جنس به عنوان یک متغیر تعدیل کننده در بررسی رابطه هوش هیجانی و متغیرهای شغلی مورد تأیید قرار نگرفت به عبارت دیگر بین مردان و زنان تفاوت معناداری دیده نشد . ( براون و همکاران (۲۰۰۲)به نقل از ایران بخش،۱۳۸۶ )

کریس واتکین ^[۷۵] ( ۲۰۰۰) در زمینه ی هوش هیجانی و پیشرفت شغلی به نتایج زیر دست یافت : کاربرد هوش هیجانی موجب پیشرفت و بهبود فرایند تصمیم گیری می شود . هوش هیجانی تاثیر مستقیمی بر میزان فروش کالا دارد و افراد دارای هوش هیجانی بالا در شغل های نیازمند تخصصی ( فنی ) کارایی بهتری دارند .(به نقل از همان منبع)

سارنی ( ۱۹۹۸ ) در تحقیقی بر روی ۴۰۰ نفر از کارکنان شرکت های مختلف دریافت که : افراد دارای هوش هیجانی بالا از شادابی و نشاط ، سر زندگی و استقلال بیشتری در کار برخوردارند و عملکرد بهتری داشتند به زندگی خوش بین تر بوده و در برابر استرس مقاومت بیشتری دارند.(به نقل از رحمانی،۱۳۸۵)

در انعقاد عقد بیمه ، شرایط خاصی ‌در مورد اهلیت انعقاد قرارداد وجود دارد . در واقع ، برای انعقاد قرارداد بیمه تنها اهلیت عمومی تمتع و استیفاء کفایت نمی کند و تنها برخی افراد حق انعقاد قرارداد بیمه را به نفع خود دارند .

عقد بیمه در پی حصول توافق طرفین عقد و ایجاب و قبول منعقد می شود. از آنجا که تحصیل این توافق نوعاً در پی سیر مراحلی صورت می‌گیرد و در یک مجلس تحقق نمی یابد ، موجب پیچیدگی در تعیین زمان انعقاد عقد می شود . همچنین زمان شروع قرارداد ممکن است غیر از زمان انعقاد آن باشد و یا به تحقق امری موکول شود .

هر کسی نمی تواند از تأمین بیمه ای سود برده و با انعقاد قرارداد بیمه ، در صورت تحقق ریسک موضوع بیمه مبالغی را از بیمه گر دریافت کند . تنها افرادی می‌توانند ذینفع قرارداد بیمه قرار گیرند و از پوشش بیمه بهره مند شوند که دارای نفع بیمه ای باشند . منظور از نفع بیمه ای آن است که نفع شخص در آن باشد که حادثه موضوع بیمه تحقق نیابد و در صورت تحقق حادثه ضرری متوجه او شود. ماده ۴ قانون بیمه در این رابطه چنین مقرر می‌دارد : « موضوع بیمه ممکن است مال باشد اعم از عین یا منفعت یا هر حق مالی یا هر نوع مسئولیت حقوقی ، مشروط بر اینکه بیمه گذار نسبت به بقای آنچه بیمه می‌دهد ذینفع باشد و همچنین ممکن است بیمه برای حادثه یا خطری باشد که از وقوع آن بیمه گذار متضرر می شود.»

عقد بیمه می‌تواند به وسیله نماینده بیمه گذار منعقد شود . نمایندگی ممکن است مطابق قواعد عمومی وکالت و یا اداره فضولی مال غیر باشد و در این موارد قوانین مقرر در قانون مدنی مجری خواهد بودد . در صورتی که قرارداد به نمایندگی منعقد شود ، مطابق قانون مدنی، قرارداد برای اصیل محسوب شده و حقوق و تکالیف ناشی از عقد متوجه اصیل خواهد بود . ماده ۵ قانون بیمه در این رابطه مقرر می‌دارد : « بیمه گذار ممکن است اصیل باشد یا به یکی از عناوین قانونی نمایندگی صاحب مال یا شخص ذینفع را داشته یا مسئولیت حفظ آن را از طرف صاحب مال داشته باشد.»

در مواردی که طرف قرارداد سمت نمایندگی خود را به بیمه گر اعلام می‌کند ، این امر در بیمه نامه قید شده و حقوق و تکالیف ناشی از عقد بیمه متوجه اصیل خواهد بود . ولی چنانچه طرف قرارداد سمت نمایندگی خود را از بیمه گر مخفی نماید ، به نظر می‌رسد قرارداد بیمه برای خود او منعقد شده و خودش متعهد پرداخت حق بیمه خواهد بود . ماده ۶ قانون بیمه در این رابطه مقرر داشته است : « هر کس حق بیمه می‌دهد ، بیمه متعلق به خود اوست مگر آنکه در بیمه نامه تصریح شده باشد که مربوط به دیگری است …..»

همچنین ممکن است قرارداد بیمه توسط شخصی که فاقد نفع بیمه ای است منعقد شود ، ولی در این صورت ذینفع عقد بیمه باید شخصی باشد که دارای نفع بیمه ای ‌در مورد ریسک موضوع بیمه است . در این موارد ، که اصطلاحاً بیمه برای حساب دیگری نامیده می شود ، بیمه گذار متعهد پرداخت حق بیمه خواهد بود بدون اینکه در صورت وقوع ریسک موضوع بیمه ، حق دریافت مبلغ و تأمین تعیین شده در بیمه نامه را داشته باشد . در این صورت تعهدات بیمه گر به ذینفع بیمه ای پرداخت خواهد شد .

در حقوق تجارت بین الملل ، بیمه گر برای انعقاد قرارداد و ارائه خدمات بیمه ای بایستی اولاً ؛ توانایی ارائه تأمین را داشته باشد . از آنجایی که بیمه گر در ازاء دریافت حق بیمه به بیمه گذار تأمین می‌دهد ، ‌بنابرین‏ لازمه تأمین آن است که بیمه گر قدرت و توانایی مالی لازم جهت ارائه این تأمین را داشته باشد . ‌بنابرین‏ چنانچه بیمه گر فاقد این توانایی در زمان اجرای تعهد باشد ، عقد بیمه به دلیل عدم قدرت بر تسلیم تأمین بیمه ای بیمه گر، باطل خواهد بود.^[۳۲] ثانیاًً؛ باید دارای شخصیت حقوقی باشد . به موجب ماده ۳۱ قانون تأسیس بیمه مرکزی و بیمه گری مصوب ۳۰/۲/۱۳۵۰ ، عملیات بیمه در ایران به وسیله شرکت های سهامی عام ایرانی که کلیه سهام آن ها با نام بوده و با رعایت این قانون و طبق قانون تجارت به ثبت رسیده باشند انجام می شود . ‌بنابرین‏ یکی از شرایط اساسی بیمه گر چه در بیمه اموال و مسئولیت و چه در سایر اقسام بیمه ، برای انعقاد عقد بیمه این است که شخص حقوقی باشد .

گفتار دوم : پرداخت حق بیمه

بیمه گذار مکلف به پرداخت حق بیمه مطابق با قرارداد بیمه است و در صورت عدم پرداخت ، بیمه گر می‌تواند اجرای تعهد را بخواهد . متعهد پرداخت بیمه شخص بیمه گذار است. در تمام موارد ، خود بیمه گذار مکلف به پرداخت حق بیمه بوده و تکلیفی بر عهده ذینفع بیمه نخواهد بود. در مواردی که بیمه توسط نماینده یا وکیل منعقد می شود ، بیمه گذار شخص موکل و اصیل است و مطابق اصول تکلیفی بر عهده وکیل و نماینده نیست .

زمان پرداخت حق بیمه همان است که در قرارداد بیمه تعیین شده است . با انعقاد عقد ، تکلیف بیمه گذار به پرداخت کل حق بیمه ایجاد می شود و لذا در صورت عدم تعیین موعد ، بیمه گذار مکلف است کل حق بیمه را نقدا بپردازد .

در تجارت بین الملل ، سند بیمه باید توسط شرکت بیمه ، بیمه گر یا نمایندگان و کارگزاران آن ها صادر و امضا گردد. شرکت بیمه می‌تواند تحت پوشش بیمه ای باز ، سند بیمه را به صورت بیمه نامه یا گواهی بیمه صادر کند . بیمه نامه توسط شرکت بیمه در قالب توافقنامه ای تنظیم شده که مشتمل بر مبلغ بیمه شده ، جزئیات مربوط به کالای بیمه شده و حمل آن ، ریسکهای تحت پوشش و نیز مواد و شرایط بیمه است که معمولأ ظهر فرم بیمه چاپ شده است . گواهی بیمه نیز توسط شرکت بیمه صادر شده و مبلغ بیمه همراه با کلیه جزئیات حمل را در بر می‌گیرد . ^[۳۳]

هدف از تنظیم قرارداد بیمه آن است که در صورت عدم وصول کالا یا بروز هر گونه آسیبی خسارت آن دریافت شود . ‌بنابرین‏ دارنده بیمه نامه باید دقت داشته باشد که مبلغ بیمه شده با ارزش کالا برابری کند. مبلغ بیمه شده باید شامل بهای کالا ، هزینه حمل و بیمه جدید باشد . گاه حتی خسارت درآمد از دست رفته و هزینه های ناشی از جایگزین نمودن کالا نیز منظور می شود .

گفتار سوم : شکل قرارداد بیمه

عقد بیمه عقدی رضایی است و لذا به محض توافق طرفین عقد ‌در مورد موضوع بیمه و بهای عقد تحقق می‌یابد .

برای این منظور در ابتدا شخصی که به دنبال تحصیل پوشش بیمه است می بایست اطلاعات لازم ‌در مورد ریسک و موضوع بیمه را به اطلاع بیمه گر برساند . این امر موضوع پیشنهاد بیمه است که بیمه گر باید مطالعه نموده و بر اساس آمار در مقوله مناسب قرار دهد و نرخ بیمه آن را تعیین کند .

قرارداد بیمه ابتدا از طریق پیشنهاد به بیمه گر ارائه می شود ؛ این پیشنهاد در حکم ایجاب از طرف مشتری است و لذا موجب تعهدی برای بیمه گر یا مشتری نمی شود .

مطابق قواعد عمومی ، مادام که این ایجاب مورد قبول بیمه گر قرار نگرفته ، مشتری می‌تواند پیشنهاد خود را پس بگیرد . چنانچه قرارداد بر اساس اطلاعات داده شده منعقد شود ، اطلاعات اهمیت عمده ای در قرارداد بازی کرده و به عنوان « اعلام ریسک » موضوع پوشش بیمه ، مبنایی برای احراز حسن نیت یا سوء نیت بیمه گذار قرار خواهد گرفت .

بیمه گر مکلف به قبول پیشنهاد بیمه ارائه شده نیست و پیشنهاد تنها ایجاب از سوی مشتری تلقی می‌گردد ، لذا او می‌تواند از پذیرفتن پوشش ریسکی که زمینه فعالیت او نیست یا برای او ریسک و خطر بالایی محسوب می شود امتناع کند .

ب-مستخدمین روز مزد:

این گروه به صورت روز مزد استخدام شده اند یعنی خدمت آن ها برای یک یا چند روز است و مزد آن ها هم روزانه پرداخت می شود مستخدمین روز مزد به دو دسته تقسیم می شود:موقت و ثابت. دسته اول برای خدمات موقت و استثنایی به مدت یک یا چند روز استخدام شده اند (مانند کارگران ساختمان‌ها و تأسیسات و …). دسته دوم برای انجام کارهای اداری و فنی به مدت نا معینی استخدام می‌شوند. رابطه مستخدمین روز مزد یک رابطه قرار دادی و تابع حصول حقوق عمومی است . _^[۳۱]

ج- مستخدمین حکمی:

این افراد بر طبق اختیاراتی که به موجب قوانین خاص به وزیران یا سرپرستان سازمان های دولتی داده شده است به استخدام دولت در آمده اند. وضع مستخدمین حکمی از لحاظ انکه آنان برای مدت نا معین استخدام شده اند و مشاغل آن ها کم و بیش حساس و ثابت است شبیه وضع مستخدمین رسمی است بدون آنکه از مزایای استخدام رسمی یا پیمانی برخوردار باشند.

۲-۴-۱-۲-مامورین به خدمات عمومی غیر دولتی

این افراد مامور به ارائه خدمات عمومی هستند اما مامور دولتی محسوب نمی شوند. یا به عبارت دیگر شخص حقوقی عمومی غیر دولتی گفته می شود که فهرست آن ها در بخش قبل ذکر گردید.

۲-۴-۲- افراد غیر رسمی

افراد عادی نیز مانند افراد رسمی مرتکب جعل مهر می‌شوند. افراد عادی مرتکب جعل مهر عبارتند از بالغ و غیر بالغ باشند که در ذیل به توضیح هر کدام می پردازیم :

۲-۴-۲-۱- بالغ

منظور از بالغ کسی است که به سن بلوغ شرعی رسیده باشد.بلوغ در قانون تعریف نشده است نا گزیر با مراجعه به آرای فقهی در آغاز باید دید بلوغ چیست و بالغ چه کسی است تا معنی نا بالغ که گاه در قانون مترادف طفل به کار رفته معلوم شود.بلوغ از “بَلغ” در لغت به معنای رسیدن به انتهای مقصد است. اعمّ از آن که مقصد مکان باشد یا زمان یا امرى معیّن و البته گاهى نزدیک شدن به مقصد مراد است هر چند به آخر آن نرسد.

مراد از بلوغ، رسیدن فرد به سنین اوان ازدواج و رشد است و رشد هم به معناى پختگى و رسیده شدن میوۀ عقل است.اما در اصطلاح عرف و شرع وقتی گفته می شود بچه بالغ شد؛ یعنی علائم بلوغ در او پیدا شد و تکلیف بر عهده اش آمد پس او بالغ است.

در کتابها و رساله های فقهی هر جا سخن از بلوغ است مقصود نویسنده به استناد بعضی از آیات قران کریم از جمله: «واذالاطفال منکم الحلم فلیستاذنوا…» چون کودکان به حد حلم رسیدند باید از شما اذن گیرند^۱_[۳۲]رسیدن به حدحلم و بلوغ نکاء است. علاوه بر نشانه های طبیعی که در چندی و چونی آن بین فقیهان امامیه اختلاف است. سن نیز به عنوان معیاری قراردادی اماره بالغ شدن شناخته شده است. اکثر فقیهان امامیه سن بالغ شدن در دختران را ۹ سال و در پسران ۱۵ سال تمام قمری می‌دانند. ولی حقیقت این است که مدت عمر هیچگاه ملاک معتبری برای تشخیص بلوغ نیست^۱[۳۳].

۲-۴-۲-۲-غیر بالغ:

چنان که می‌دانیم یکی از ارکان مسئولیت کیفری ادراک است که به معنی درک و فهم انسان از ماهیت و پیامدهای اعمال خود است. فقیهان اسلامی میان طفلی که تا حدودی از لحاظ عقلی رشد یافته و قادر به تمیز است و طفلی که هنوز ممیز نیست تفاوت قائل شده و وضع هر یک را تابع احکام جداگانه دانسته اند. به طور کلی نابالغ در مقررات کیفری کشور ما که ملهم از احکام شرعی است به دو دوره تقسیم شده است. :

الف: غیربالغ غیر ممیز:

این دوره از تولد طفل آغاز می شود وبنا به روایتی با فرا رسیدن ۷ سالگی پایان می‌یابد. گفته می شود کودک در این دوره توانایی درک افعال خویش و عواقب سوء آن را ندارد. سن ۷ سالگی اماره ای کاشف از رشد عقلانی کودک است وگرنه ممکن است کودکی دیر تر یا زودتر به سن تمیز برسد.در هر حال کوک در این دوره غیر ممیز به شمار می‌آید اگر چه قدرت تمیز داشته باشد.به سخن دیگر عدم تمیز کودک در این سن اماره مطلق است و دلیل خلاف آن در دادگاه پذیرفته نیست. پس اگر کودک پیش از رسیدن به سن ۷ سالگی مرتکب جعل مهر شود مسئولیت کیفری ندارد و برای نگهداری به والدین کودک سپرده می‌شوند. لیکن سلب مسئولیت کیفری طفل را دربرابر ضررهایی که به واسطه جعل مهر به مال دیگری وارد ساخته است از مسئولیت مدنی معاف نمی گرداند.

البته محجورین هم که به نوعی غیر بالغ محسوب می‌شوند می‌توانند مرتکب جعل مهر شوند.محجور در اصطلاح حقوقی به کسی گفته می‌شود که از بخشی از تصرفات و اعمال حقوقی منع شده‌است به عبارت دیگر حجر عبارت است از منع شخص به حکم قانون از اینکه بتواند امور خود را به طور مستقل و بدون دخالت دیگری اداره کند و شخصاً اعمال حقوقی انجام دهد و فاقد اهلیت استیفا باشد. محجور از ریشه حجر و به معنی منع و بازداشتن برگرفته شده‌است.

ب:غیر بالغ ممیز:

این دوره از ۷ سالگی شروع می شود و تا رسیدن به سن بلوغ یعنی پایان ۹سال قمری در دختران و ۱۵ سال قمری در پسران ادامه می‌یابد. کودک را در این دوره ‌به این دلیل ممیز می‌نامند که فرض می‌کنند کودک به مرحله ای از رشد عقلانی رسیده که قادر است بد را از خوب بازشناسد. تمیز در قوانین کشور ما تعریف نشده است ولی می توان گفت مقصود ازآن فرق گذاشتن میان بد و خوب و یا پسند و ناپسند است. البته در این باره دادگاه باید تحقیق کند که آیا متهم در حین ارتکاب جرم به عواقب عمل خود آگاه بوده یا خیر؟ اگر دادگاه دلیلی بر ممیز بودن طفل به دست نیاورد نمی تواند به محکومیت او حکم دهد. غیر بالغ ممیز چنانچه مرتکب جعل مهر شود طبق حکم دادگاه برای نگهداری به کانون اصلاح و تربیت فرستاده می شود و یا اقدامات تامینی و تربیتی ‌در مورد او اجرا می شود^۱[۳۴].

فصل سوم : تقلب در مهر

تقلب نوعی از دروغ، کلاهبرداری و حیله‌گری است که باعث ایجاد برتری ناعادلانه متقلب بر دیگران می‌شود. تقلب گونه‌ای از نقض قانون است. در قانون و حقوق کمتر از واژه تقلب استفاده می‌شود و بیشتر به عنوانکلا‌هبرداری و فساد نام برده می‌شود. در دنیای ورزش نیز می‌توان به دوپینگ اشاره کرد که تقلب محسوب می‌شود و استفاده از آن غیر قانونی است

در قرآن کریم ، کلمه قلب ، با همه مشتقات آن ، ۱۶۸ بار و کلمه تقلب نیز ۱۱بار ، به کار رفته است از نظر لغوی «دگرگون شدن در کار ، در کاری بسود خود و زیان دیگری تصرف کردن ، نادرستی و دغل است. قلب به معنای شخص ناقلای چندپهلو و مقلب ، به معنی دسیسه ، نقشه و دوز و کلک به کار رفته است این معانی به کلمه جعل و تزویر نزدیک است.^۱_[۳۵]