نمایندگان کمیته باید دسترسی کامل و آزادانه به همه بازداشت شدگان را داشته باشند، قادر به مصاحبه خصوصی با آن ها باشند این مصاحبه ها سنگ بنای یک ملاقات را تشکیل می‌دهند، مقامات بازداشت باید نام بازداشت شدگان را به نمایندگان صلیب سرخ اعلام کنند و کمیته باید قادر باشد لیستی از نام آن ها را تنظیم کند.

هدف کمیته از این بازدیدها این است که به بازداشت شدگان اطمینان دهد:

• • مطابق قواعد و استانداردهای بین‌المللی با آن ها رفتاری انسانی خواهد شد.

• • از شرایط زندگی قابل قبولی برخوردار خواهند بود.

• امکان مبادله اخبار را با خانواده هایشان خواهند داشت.

نمایندگان کمیته بین‌المللی صلیب سرخ هر سال با حدود ۴۴۰۰۰۰ زندانی درگیری های مسلحانه در بازداشتگاه ها ملاقات می‌کنند.

کمیته بین‌المللی صلیب سرخ همچنین از طرفهای مخاصمه در درگیری های مسلحانه می‌خواهد که قاعده مربوط به نگهداری بازداشت شدگان در شرایط بهداشتی و امن را محترم بشمارند.

نمایندگان کمیته بین‌المللی صلیب سرخ در طول بازدیدها گفتگوهای خصوصی با هریک از بازداشت شدگان خواهند داشت، آن ها همه جزئیات بازداشت شدگان را یادداشت می‌کنند تا وضعیت آنان تا زمان آزادی پیگیری شود.کمیته بین‌المللی صلیب سرخ در ضمن آن که از اتخاذ هر گونه موضع گیری نسبت به دلایل دستگیری یا بازداشت خودداری خواهد کرد، می کوشد اطمینان حاصل نماید افراد بازداشتی از تضمینات قضائی که بر اساس حقوق بشردوستانه از آن برخوردارند، منتفع شوند.

در نهایت باید خاطر نشان کرد که فعالیت های کمیته بین‌المللی صلیب سرخ برای رفاه بازداشت شدگان صرفا یک هدف بشردوستانه است، به منظور رفاه روحی و جسمی آن ها و اطمینان از این که رفتار با آن ها و شرایط بازداشت بر اساس حقوق بین الملل بشردوستانه انجام می‌گیرد.

در رابطه با تمام مطالب این قسمت باید به مواد ۳۷^[۱۴۵]،۴۲^[۱۴۶]، بند (۱) ماده۴۳^[۱۴۷]، ۷۶^[۱۴۸]، بند (۱) ماده ۷۸^[۱۴۹]، ۸۱^[۱۵۰]، ۸۲^[۱۵۱]، ^۸۸۶، ^۹۸۹، ^۱۰۹۰، ^۱۱۹۲ و ^۱۲۱۴۳ کنوانسیون چهارم ژنو، ماده ^۱۳۷۴، بند (۳) ماده ^۱۴۷۵ پروتکل اول الحاقی و قواعد ^۱۵۹۹، ^۱۶۱۲۱ و ^۱۷۱۲۴ از مجموعه قواعد عرفی حقوق بین الملل بشردوستانه اشاره کرد.

مبحث ششم: حمایت از اسیران جنگی

قبل از این که وارد بحث شویم و توضیحاتی ‌در مورد حمایت از اسیران جنگی دهیم، شایسته است که ابتدا مفهوم اسیر جنگی را روشن سازیم.

«اسیر جنگی»^[۱۵۲] به شخصی نظامی می‌گویند که در طول یک جنگ و یا بلافاصله پس از پایان جنگ توسط نیروهای طرف مقابل دستگیر و به اسارت گرفته می‌شود.این اصطلاح که در عهدنامه ۱۹۲۹ ژنو به کار گرفته شده بود، در عهدنامه سوم ژنو و مقررات بین‌المللی پس از آن حذف و به جای آن از اصطلاح زندانی جنگی استفاده شد.اما در ادبیات حقوقی فارسی از آن جا که اصطلاح زندانی جنگی متداول و معمول نیست، به جای آن اصطلاح اسیر جنگی کاربرد دارد.

قوانین حمایتی از زندانیان جنگی خاص هستند و اولین بار در کنوانسیون ژنو ۱۹۲۹ شرح داده شدند.اما این قوانین در سومین کنفرانس ژنو ۱۹۴۹ و دو پروتکل الحاقی ۱۹۷۷ تصحیح شدند.از سال ۱۹۲۱ تا زمان برگزاری کنفرانس دیپلماتیک ۱۹۴۹، کمیته بین‌المللی صلیب سرخ سعی بسیار در گستراندن حمایت های مربوط به اسیران جنگی در مخاصمات کرد^[۱۵۳] و در واقع باید گفت که کنوانسیون ژنو اولین سندی بود که در ارتباط با زندانیان جنگی یک مکانیسم نظارتی را ایجاد کرد.

حقوق بین الملل بشردوستانه تحت عنوان حقوق اسرای جنگی بیشتر نظامیان را تحت پوشش قرار می‌دهد.^[۱۵۴] کنوانسیون سوم ژنو نیز یک طیف گسترده از حمایت را برای زندانیان جنگی فراهم ‌کرده‌است.

در واقع بازداشت و اسیر کردن زندانیان جنگی شکلی از مجازات نیست، بلکه هدف فقط جلوگیری از مشارکت آینده آنان در درگیری هاست.این موضوع که به نفع قدرت بازداشت کننده است و مانع از آن می شود که رزمندگان دشمن در عملیات نظامی بیشتری شرکت کنند در کنوانسیون سوم ژنو تعریف نشده است.به هر حال زمانی که این افراد اسیر می‌شوند باید در برابر هر گونه خشونت همچون تهدید و توهین مورد حمایت قرار گیرند.

گفتار اول: وضعیت حقوقی اسیران جنگی

لزوم تفکیک رزمندگان از جمعیت غیرنظامی قاعده ای قدیمی در حقوق بین الملل عرفی است.رزمندگان حق دارند که مستقیما در درگیری های مسلحانه شرکت جویند و به محض اسارت از وضعیت اسیر جنگی برخوردار شوند، نمی توان آن ها را به دلیل مشارکت در درگیری ها یا به دلیل ارتکاب اعمالی که ناقض حقوق بین‌المللی بشردوستانه نیست، محاکمه کرد.اسیران جنگی از ابتدای دستگیری، ضمن پیروی از قوانین و دستورات و فرامین کشور اسیر کننده، وضعیت حقوقی خاصی را دارا می‌باشند و در هیچ حالتی نمی توانند از حقوق و حمایت هایی که حقوق بشردوستانه به آن ها داده است، اعراض کنند.

قطعنامه حمایت از اسرای جنگی مصوب بیست و یکمین کنفرانس بین‌المللی صلیب سرخ در سال ۱۹۶۹ این موضوع را به رسمیت شناخته است.

قطع نظر از مفاد کنوانسیون سوم ژنو «جامعه بین‌المللی پیوسته بر رفتار انسانی نسبت به اسرای جنگی، شامل تأمین غذا و مراقبت های پزشکی، تأکید ‌کرده‌است».^[۱۵۵]

حق داشتن وکیل و مترجم نیز از جمله مهم ترین حقوقی هستند که طبق کنوانسیون های ژنو از جمله مواد ۹۹^[۱۵۶] و ۱۰۵^[۱۵۷] کنوانسیون سوم و ماده ۷۲^[۱۵۸] کنوانسیون چهارم برای اسیران جنگی در نظر گرفته شده است.

بند اول: رفتار انسانی با اسیران، حفظ و نگهداری آنان

رفتار انسانی با اسیران جنگی ریشه در چهارچوبی اخلاقی، نظامی و سیاسی دارد که احتمالا توسعه و اجرای مقررات حمایتی حقوق بین الملل بشردوستانه را تحت تأثیر قرار خواهد داد.رفتار انسانی با اسیران جنگی در واقع ‌به این معنا است که رزمندگان به اسارت گرفته شده دیگر هیچ خطری برای جان افرادی که آن ها را به اسارت گرفته اند، ندارند.این امر مبنای رفتار انسانی پیش‌بینی شده در مخاصمات مسلحانه با اسیران را تشکیل می‌دهد.

رفتار با اسیران جنگی تا پیش از خاتمه قرن نوزدهم با توجه به مخاصمه، منطقه جغرافیایی آن و طرف های مخاصمه متفاوت بود.متأسفانه رفتار غیرانسانی نسبت به اسیران تا قرن ها ادامه داشت و آن ها معمولا یا کشته می شدند و یا به بردگی گرفته می شدند و عقاید علمای حقوق بین الملل توجیه کننده این اعمال بود.به تدریج و مخصوصا در قرن هفدهم و هجدهم بود که اسیر جنگی در مهد اولیه حقوق بین الملل معاصر یعنی در قاره اروپا مفهومی حقوقی یافت.این امر در واقع مرهون نظرات بشردوستانه دانشمندانی چون جان لاک انگلیسی، منتسکیو و ژان ژاک روسو فرانسوی می‌باشد.^[۱۵۹]

امروزه با توجه به مقررات جوامع بین‌المللی، مقامات کشور اسیر کننده وظیفه دارند در هر زمان و تحت هر شرایطی و بدون در نظر گرفتن نژاد، تابعیت، مذهب، جنسیت و امثال آن ها با اسیران جنگی در کمال انسانیت رفتار کنند.رفتار انسانی نه تنها قدرت بازداشت کننده را ملزم می‌کند که از دست زدن به اعمال غیرانسانی خودداری کند، بلکه قدرت بازداشت کننده باید از ارتکاب این اعمال توسط هر عضو دیگری ممانعت به عمل آورد.^[۱۶۰]

• درجه ریسک : تصمیمات مربوط به ساختار سرمایه در شرایطی اتخاذ می‌گردد که مدیران باید توجه خود را به آثار روش های تامین مالی بر میزان ریسک و بازده شرکت معطوف نمایند و از این طریق اثر ساختار مالی را بر ثروت سهام‌داران ارزیابی نمایند.

در تجزیه و تحلیل ساختار سرمایه ، عمدتاًً به دو نوع ریسک توجه می شود :

الف : ریسک تجاری^[۱۷] : ریسک تجاری در حقیقت به بی اعتمادی در برآوردهای آتی بازده دارایی ها یا عدم اطمینان به بازده حقوق صاحبان سهام بر می‌گردد و در صورتی که شرکت برای تامین مالی خود از بدهی استفاده نکرده باشد ، این ریسک تنها عامل بسیار مهم در تعیین ساختار سرمایه شرکت است ؛ هر مقدار ریسک تجاری شرکتی بیشتر باشد، نسبت بدهی بهینه آن کمتر خواهد شد.

ب : ریسک مالی^[۱۸] : معرف ریسک ناشی از (( اهرم مالی )) است و اهرم مالی به استفاده از اوراق بهادار دارای درآمد ثابت (بدهی و سهام ممتاز) اطلاق می‌گردد. این نوع ریسک، ریسک اضافی است که سهام‌داران عادی به دلیل استفاده شرکت از بدهی در ساختار سرمایه اش، متحمل می‌گردند . وقتی شرکت نسبت بالایی از بدهی را در ساختار سرمایه خود به کار می‌گیرد، یعنی درجه اهرم مالی بالایی دارد و در نتیجه بار بالاتری از تعهدات مالی ثابت را تحمل می کند (هامپتون،۳۵:۱۹۸۹).

• گروه صنعت : از آنجا که هر صنعت دارای ریسک تجاری خاص خود می‌باشد ، اهرم مالی هر صنعت نیز با صنعت دیگر متفاوت است . تحقیقات بسیاری پیرامون صنعت و تاثیر آن بر ساختار سرمایه صورت گرفته است ، به عنوان نمونه پژوهش کسترک^[۱۹](۱۹۸۶) نشان می‌دهد که صنایع دارو، ابزار، الکترونیک و چوب غالباً دارای اهرم پائین هستند. از سوی دیگر صنایع کاغذ ، فولاد ، خطوط هواپیمایی و سیمان غالباً دارای اهرم بالا می‌باشند.

همچنین تایتمن^[۲۰](۱۹۸۴) حدس زد که شرکت هایی که تولیدات مشابه دارند، نیازمند خدمات مشابه هستند. ‌بنابرین‏ شرکت ها باید دارای اهرم مشابه باشند. علاوه بر این پروفسور اسکات^[۲۱] (۱۹۷۲) در پژوهش خود نشان داد که اولاً بین صنعت و ساختار سرمایه شرکت ارتباط وجود دارد، یعنی این که هر صنعت دارای یک اهرم خاص می‌باشد و ثانیاًً اهرم در بین ‌گروه‌های صنعت دارای انحراف بزرگتر از درون ‌گروه‌های صنعت است. همچنین او ثابت کرد که شرکت هایی با ریسک تجاری مشابه دارای ساختار مشابه هستند. (به نقل از خشنود، ۵۴:۱۳۸۴)

• اندازه شرکت: برخی از محققان حدس زده اند که نسبت های اهرمی ممکن است به اندازه شرکت وابسته باشد. وارنر^[۲۲] (۱۹۷۷)، شواهدی مبنی بر این که هزینه های مستقیم ورشکستگی با اندازه شرکت ارتباط دارد، ارائه نمود. همچنین باید توجه کرد که شرکت های بزرگ که دارای تنوع فعالیت بیشتر هستند، کمتر مستعد ورشکستگی می‌باشند و در نتیجه شرکت های بزرگ تر دارای اهرم بزرگ تری نیز می‌باشند. هزینه انتشار بدهی و اوراق بهادار (سهام) به اندازه شرکت وابسته است. شرکت های کوچک برای انتشار سهام جدید و بدهی های بلند مدت باید هزینه بیشتری را نسبت به شرکت های بزرگ تر متقبل شوند. دلیل این که اعتبار دهندگان تمایل بیشتری برای پرداخت وام و اعتبار به شرکت های بزرگ دارند، آن است که اعتبار دهندگان عقیده دارند که شرکت های بزرگ توانایی بیشتری در پرداخت دیون خود نسبت به شرکت های کوچک دارند.

محققان در تحقیقات خود شاخص های مختلفی را برای اندازه شرکت به کار برده اند، مثلاً اسکات و مارتین^[۲۳] (۱۹۷۷) ارزش دفتری مجموع دارایی ها را به عنوان شاخص اندازه شرکت به کار برده است.

فری^[۲۴] و جونز^[۲۵] (۱۹۷۹) دو شاخص، یکی میانگین مجموع دارایی ها و دیگری میانگین فروش را به عنوان شاخص اندازه شرکت به کار برده اند . تیتمن و وسلز^[۲۶] (۱۹۸۸) نیز لگاریتم طبیعی مجموع فروش و لگاریتم طبیعی دارایی ها را به عنوان شاخص اندازه شرکت استفاده کرده‌اند. (به نقل از خشنود، ۵۴:۱۳۸۴)

موراد گلیو و سیوا پرساد (۲۰۱۲) در پژوهش خود جهت محاسبه اندازه شرکت از لگاریتم ارزش بازار شرکت استفاده کرده‌اند ؛ در پژوهش حاضر نیز از همین متغیر جهت محاسبه اندازه شرکت استفاده خواهد شد .

• • کنترل^[۲۷] : به طور کلی ، ورود افراد خارج از شرکت به عنوان مالکان جدید، بیشتر حامل مسئله ای روان شناسانه است. چنانچه شرکت بخواهد وجوه عمده ای را از طریق بازار سرمایه و از محل فروش سهام عادی به افراد بیرونی تحصیل نماید، ناگزیر است بپذیرد که این راه تامین مالی ممکن است از جنبه روان شناسانه برای سهام‌داران اولیه خوشایند نباشد. هنگامی که اشخاص خارج از شرکت در مالکیت سهام مشارکت می‌کنند، موسسین اولیه نگران خواهند شد که سهمشان از مالکیت شرکت نسبت به قبل کاهش یابد و نتوانند مانند سابق بر امور شرکت کنترل داشته باشند. از طرف دیگر ، ایجاد بدهی به جای سهام، بر روی موقعیت کنترل مدیریت ، ممکن است ساختار سرمایه را تحت تاثیر قرار دهد. اگر مدیریت شرکت در حال حاضر کنترل آرای سهام (در مجامع عمومی) را در دست داشته باشد ولی موقعیت خرید سهام بیشتری را نداشته باشد، احتمال دارد که برای تامین مالی جدید از بدهی استفاده کنند. اگر وضعیت مالی شرکت چنان ضعیف باشد که استفاده از بدهی آن را در معرض ریسک عدم پرداخت قرار دهد، در این صورت شرکت ممکن است از حقوق صاحبان سهام به جای بدهی استفاده نماید (هامپتون، ۳۵:۱۹۸۹).

• انعطاف پذیری^[۲۸] : انعطاف پذیری بر قابلیت شرکت برای تحصیل سرمایه از هر منبعی که بخواهد بهره برداری کند، اشاره دارد. انعطاف پذیری سبب فراهم آوردن قابلیت تدبیر برای مدیر مالی می شود تا اگر نرخ بازده حاصله نسبت به حقوق صاحبان سهام رضایتبخش باشد شرکت بتواند سرمایه بیشتری از محل سهام تحصیل کند تا جایی که نسبت بدهی به سرمایه به حداقل ممکن ( تا حد صفر ) برسد.

اما چون به طور نرمال تجاوز نسبت بدهی به سرمایه از سطح معینی، که قابل اندازه گیری است، مجاز نیست شرکت نمی تواند فرض کند که می‌تواند سرمایه بیشتر را از طریق صدور اوراق بدهی تحصیل کند . از این رو انعطاف پذیری برای مقاصد عملی می‌تواند به معنای آن باشد که شرکت نمی تواند به طور کامل ظرفیت بدهی خود را خالی کند. به بیان دیگر، انعطاف پذیری برآن دلالت دارد که شرکت ” قدرت استقراض ” خود را ذخیره می‌کند تا قادر باشد درموارد غیر قابل پیش‌بینی که ممکن است به دلیل عوامل خارج از کنترل شرکت به وجود آیند، وجوه مورد نیاز خود را از طریق بدهی تحصیل کند. (هامپتون،۳۶:۱۹۸۹)

سایر عوامل : علاوه بر عوامل یاد شده ، تصمیمات ساختار سرمایه مانند هر نوع تصمیم دیگر ‌در شرکت متاثر از عوامل بسیار زیادی هستند. عواملی از جمله میزان رشد شرکت، سطح کلی فعالیت های تجاری، سطوح نرخ بهره، قیمت های سهام، قابلیت دسترسی به وجوه در بازارهای سرمایه، سیاست های مالیاتی، رابطه بین سهام‌داران و مدیران، تلقی وام دهندگان از شرکت و سایر عوامل بر روی تصمیمات تامین مالی وترکیب ساختار سرمایه مؤثر می‌باشند .

۵ـ دیدگاه های بلند مدت (چگونه می‌توان سیاست‌گذاری را به دیدگاه‌های بلندمدت جهانی حساس‌تر کرد؟)

۶ـ جهانی شدن و فناوری اطلاعات ( چگونه جهانی‌شدن و ظهور فناوری اطلاعات می‌تواند برای همه کارامد باشد؟)

۷ـ فاصله دارا و ندار ( چگونه اقتصاد بازار اخلاقی می‌تواند تشویق شود تا به فاصله بین دارا و ندار کمک کند؟)

۸ـ بهداشت ( چگونه تهدید بیماری‌های بازپدید و نوپدید و میکروارگانیسم‌ها می‌تواند کاهش یابد؟)

۹ـ ظرفیت برای تصمیم گیری ( چگونه می‌توان ظرفیت تصمیم‌گیری را بهبود بخشید، در حالی که طبیعت کار و مؤسسه‌های تغییر می‌کند؟)

۱۰ـ صلح و جنگ ( چگونه ارزش‌های مشترک و راهبردهای امنیتی جدید می‌تواند جنگ‌ها، برخوردهای قومی، تروریسم و به‌کارگیری سلاح‌های کشتارجمعی را کاهش دهد؟)

۱۱ـ زنان (چگونه وضعیت در حال تغییر زنان به بهبود شرایط بشری کمک می‌کند؟)

۱۲ـ تبهکاری فراملی ( چگونه می‌توان از تبدیل تبهکاری سازمان‌یافته به یک تشکیلات جهانی قوی‌تر و پیچیده‌تر جلوگیری کرد؟)

۱۳ـ انرژی ( چگونه تقاضای فزاینده انرژی می‌تواند با ایمنی و بازدهی بالا برآورده شود؟)

۱۴ـ علم و فناوری ( چگونه می‌توان به خط‌شکنی‌های علمی و فناورانه برای بهبود شرایط بشری شتاب داد؟)

۱۵ـ اخلاقیات جهانی (چگونه ملاحظات اخلاقی می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های جهانی گنجانده شود؟)

گروه کارشناسی سازمان ملل برای هر چالش فوق شاخص هایی را معرفی کرده و با این شاخص ها در مناطق مختلف جهان، وضعیت چالش های فوق به صورت سالانه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. گروه سازمان ملل متحد در مطالعات آینده در آستانه هزاره سوم ۱۲ گروه اقدام را به عنوان کلان راهبردها مطرح ‌کرده‌است که از دسته بندی مجموعه ۲۵۰ اقدام به وجود آمده است. (گلن، ۱۳۸۲)

ایجاد پیمان ها، توافق و همکاریها، پرداختن به بازاریابی اجتماعی و پشتیبانی از اعلام نظرات، ایجاد استانداردها و مجوز ها، تحکیم یا تغییرات مقررات و قوانین، پرداختن به تحقیق و توسعه، شرکت در جلسات، گفتگو و کارگاه ها، ایجاد سیستم های اقتصادی، محاصره و تشویق ها، بهبود برنامه ریزی، حسابداری و پیش‌بینی، ایجاد برنامه های آموزشی، توسعه و مشارکت اطلاعات، تغییر مؤسسات، ساختارها و اولویت ها، راه اندازی مؤسسات و پروژه ها و برنامه های جدید از جمله ایت اقدامات هستند.

معمولا مطالعات آینده برای زمان‌های ۵ تا ۲۰ سال انجام می شود و حدود ۲۵ تا ۵۰ سال را هم می توان در بسیاری از مطالعات مورد ملاحظه قرار داد. بنیاد آینده ‌در مورد مطالعات آینده به یک نوآوری جسورانه دست زده است و مطالعه آینده برای سال سه هزار میلادی پرداخته است و از روش سناریونویسی برای این کار استفاده ‌کرده‌است. این مطالعه ۶ سناریو برای جهان در هزاره سوم میلادی ترسیم ‌کرده‌است که به شرح ذیل می‌باشد. (گلن، ۱۳۸۲)

• • هنوز زنده در سال ۳۰۰۰

• • پایان بشریت و ظهور ققنوس

• • در باره زمان است

• • شکافهای بزرگ

• • ظهور و سقوط امپراطوری ‌ربات‌ها

• ناامید از جستجوی هوش غیر زمینی بعد از ۹ قرن

یافته های پروژه هزاره نشان می‌دهد که چالش‌های فراروی بشر در هزاره سوم ذاتا فراملیتی و دارای راه حل های فراسازمانی هستند یک دولت و یا یک سازمان به تنهایی نمی تواند به آن ها بپردازند و یا در جستجوی حل مسائل آن باشد بلکه این چالش ها نیاز به فعالیت های هماهنگ بین دولت ها، سازمان های بین‌المللی، شرکت‌ها، دانشگاه ها و سازمان های غیر دولتی دارد. همچنین این چالش ها دارای معادل های محلی و منطقه ای هستند و توسعه پایدار می‌تواند با هدف محلی یا جهانی مورد بحث واقع شود برخی چالش‌ها دارای مقیاس انفجار به صورت یک بحران هستند که نیاز به برخورداری فوری و همه جانبه و جدی دارد. برای مثال جمعیت جهان همواره و با سرعت در حال افزایش است که باید سریعتر هماهنگی لازم با اتخاذ برنامه های بین‌المللی جهت برخورد با این چالش و یا موارد مشابه آن صورت گیرد.

۲-۳ – آینده نگاری

۲-۳-۱- آینده پژوهی

آینده پژوهی، اصول و رو شهای مطالعه و سپس تصمیم گیری، طرح ریزی و اقدام در خصوص علوم و فناوری مرتبط با آینده است. آینده پژوهی، تفکرات فلسفی و رو شهای علمی و مدل‌های مختلف بررسی و مطالعه آینده را مطرح و با بهره گرفتن از آن ها، آینده های بدیل و احتمالی را ترسیم می کند. لذا، آینده پژوهی، ابزاری برای معماری و مهندسی هوشمندانه آینده است )گوردون وگلن^[۱۷]، ۱۹۹۳، ص ۱۵۰) به دلیل تنوع موضوع های مطرح در آینده پژوهی، بهتر است به جای رشته‌های مستقل، آن را حوز های چند رشته ای یا فرارشته ای )نجاریان، محمودنیا، ضرغامی ویمنی، ۱۳۹۱) بنامیم . با این همه، هر نامی که برای آن برگزینیم، آینده پژوهی امروز نه تنها وجود دارد بلکه در شکل گیری آینده ی بشر نیز نقشی مهم ایفا می‌کند. حوزه های موضوعی بالقوه در آینده پژوهی، از نظر تعداد با شمار پدیده‌های متنوع موجود در جهان برابری می‌کنند.

‌بنابرین‏ آینده پژوهی الزاماً چند رشته ای یا فرارشته ای است؛ این حوزه هم موضوع های گوناگونی را در بر می‌گیرد و هم کارشناسانی را در خود جای داده است که در رشته‌های مختلف آموزش دیده اند. در واقع، حوزه فرارشته ای آینده پژوهی و تخصص آینده پژوهان قلمرو و مرز مشخصی ندارد. عملگرایی آینده پژوهان، آ نها را ترغیب می‌کند تا وابستگی های متقابل و پیچیده پدیده ها را به یکدیگر در محاسبات خود مورد توجه قرار دهند و نتایج هر اقدام )اجتماعی( را با رویکردی کل نگرانه ارزیابی کنند. از این رو، آینده پژوهان هر دانشی را از هر حوز های اگر بر پدیده در حال بررسی تأثیرگذار باشد، مطالعه خواهند کرد. آینده پژوهی به رغم ماهیت فرارشته ای خود، از ویژگی هایی برخوردار است که به ناچار آن را در زمره علوم اجتماعی قرار می‌دهد علمی اجتماعی، وحدت آفرین و فرارشته ای. البته برخی مطالعات آینده پژوهی به موضوع هایی نظیر تغییرات مبتنی بر فناوری می پردازند؛ موضوع هایی که در نگاه اول چندان اجتماعی به نظر نمی رسند اما حتی در این قبیل پژوهش ها نیز تقریباً همیشه، ملزومات یا پیامدهای اجتماعی چنین تغییراتی مورد توجه قرار دارند؛ تقریباً همیشه ملزومات یا پیامدهای روا نشناختی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی یا فرهنگی در سطح جامعه مد نظر قرارمی گیرند )بل^[۱۸]، (.۲۰۰۳ به بیان دیگر، آینده پژوهی گرچه بدون تردید از جنبه‌های اجتماعی برخوردار است و در جایگاه یک علم ، بیشتر رنگ و بوی اجتماعی دارد اما الزاماً فرارشته ای و وحدت آفرین نیز هست. برای ‌پاسخ‌گویی‌ به نیازهای اطلاعاتی نقش آفرینان اجتماعی باید دانش های نامتجانس نظیر دانش های زیستی و فیزیکی در قالب بسته هایی ترکیبی و کل نگر، و با طرحی ویژه ، بازآرایی شوند؛ به گونه ای که بتوان از آ نها کاملاً متناسب با شرایط معینِ تاریخیِ حاکم بر اهداف برنامه ریزی بهره گرفت.

۲-۳-۲- تعاریف و مفاهیم

تعریف و بسط مفاهیم کلیدی

با گسترش روز افزون ادبیات COO ، مفاهیم متعدد و تعاریف گوناگونی شکل گرفته است که باید با دقت فراوان آن ها را مورد بررسی قرار داده و طبقه بندی کنیم. برای مثال در ابتدا ناگاشیما^[۸۵] (۱۹۷۰ ) مفهوم “Made in … ” را مطرح می‌کند که بیانگر تصور مصرف کنندگان نسبت به کشوری است که محصول در آن تولید شده، اما به تدریج مفاهیم دیگری مانند ”کشور محل ساخت “، ”تصویر کشور“، ”اثر کشور محل ساخت “ و … توسط محققان ارائه شده است . در این مطالعه ، ما ابتدا به ارائه ی تعریف برخی از این مفاهیم پرداخته و در ادامه یک دسته بندی از تعاریف مختلف را نشان می‌دهیم .

• • اثر ”Made in … “ : تصور ، شهرت و کلیشه ای که مصرف کنندگان و بازرگانان به محصولات یک کشور مشخص نسبت می‌دهند. محصولات معرّف آن کشور، ویژگی‌های ملیتی، محیط اقتصادی و سیاسی، تاریخ و سنتهای کشور در این تصور سهیم اند (Nagashima 1970) .

• • کشور محل ساخت ^[۸۶] : یک راهنمای اطلاعاتی است که یک ارزیابی جهانی را از کیفیت، عملکرد یا ویژگی‌های مشخصی از محصول/ خدمت به وجود می آورد (Bruning 1997). این عبارت را به اختصار COO می گوییم.

• • تصویر محصول- کشور ^[۸۷] : بر چسب ̋ Made in ̋ حاوی اطلاعاتی درباره ی خود کشور و محصولات آن است که تصویر محصول- کشور را ارائه می‌دهد ( Brijs 2006 ). این عبارت را به اختصار PCI می نامیم.

• • تصویر کشور^[۸۸] : تصویر کشور یا CI، مجموع همه ی باورهای توصیفی ، استنباطی و اطلاعاتی است که یک فرد ‌در مورد یک کشور دارد (Martin & Eroglu 1993).

• اثرات کشور محل ساخت ^[۸۹] : هر تأثیری که کشور محل ساخت بر روی ادراکات مثبت و یا منفی مصرف کننده از محصول دارد (Cateora & Graham 1999).

اثرات COO از طریق ادراک مصرف کنندگان از ابعاد CI و نگرش آنان نسبت به کشور و محصولات آن، مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد (Lisboa 2007). در واقع همه ی این مفاهیم با هم در ارتباط بوده و در نهایت یک مفهوم واحد را به ذهن متبادر می‌سازند. یعنی مفهومی که بیانگر تأثیر کشور محل ساخت محصولات بر ارزیابی‌های مصرف کنندگان از آن محصولات می‌باشد. تاکور و لاواک^[۹۰] (۲۰۰۳ ) چنین استدلال می‌کنند که COO به عنوان یک نشانه ی آشکار یا ضمنی به صورت یک کلیشه ی ملی عمل می‌کند و مصرف کنندگان، آن را در ارزیابی کیفیت محصولات، مورد استفاده قرار می‌دهند. تصویر مطلوب تر از یک کشور در ذهن مصرف کننده، ارزیابی مطلوب تری را از محصولات ساخته شده در آن کشور به همراه دارد (Schooler 1965، Han 1990). محققان چگونگی تغییر و تعدیل توان اثرات COO را توسط سه عامل مشخصات مصرف کننده، محصول و زمینه، مورد بررسی قرار می‌دهند (Zolfagharian & Sun 2010).

اثر COO ، هاله ای یا خلاصه^[۹۱]

رفتار مصرف کننده می‌تواند به دو طریق توسط کشور محل ساخت تحت تأثیر قرار بگیرد (Ghazali et al 2008 )؛ اول اینکه خریداران ممکن است که COO را به طور ساده ای، به عنوان یکی از ویژگی‌های فراوانی که در ارزیابی محصول به کار می رود، استفاده کنند (Hong & Wyer 1989). دوم اینکه ممکن است یک ” اثر هاله ای“ به وجود بیاورد که به وسیله ی آن، ارزیابی و توجه مصرف کنندگان به دیگر ابعاد محصول تحت تأثیر قرار بگیرد (Erickson et al 1984، Han 1989). هان^[۹۲] (۱۹۸۹) در مطالعه ی خود، دو کارکرد متفاوت را برای CI بر می شمارد : اول ” اثر هاله ای “ که در آن ادراکات مطلوب (یا نامطلوب) ‌در مورد یک کشور به قضاوت‌های مطلوب ( یا نامطلوب ) درباره ی محصولات آن کشور منجر می شود. این اثر زمانی اتفاق می افتد که مصرف کننده قادر به ارزیابی صحیح از ویژگی‌های محصول ، قبل از خرید نمی باشد و به جای آن از علائمی استفاده می‌کند که تصویر کشور، ارائه می‌دهد. البته ممکن است که این اثر به دلیل دشمنی ها و کینه های تاریخی نیز به وجود آمده باشد، مانند نگرش منفی چینی ها نسبت به محصولات ژاپنی . دوم ” اثر خلاصه^[۹۳] “ که در آن مصرف کنندگان ، شناخت و باورهایشان را درباره ی محصولات و یا برندهای یک کشور به صورت مختصر جمع بندی کرده و این تجارب اندوخته شده به یک استنباط درباره ی کیفیت آن محصولات می‌ انجامد (Lisboa 2007).

همچنین برخی شرایط محیطی وجود دارند که جنبه‌های اصلی سازه ی تصویر کشور را آشکار می‌سازند (Robnik et al 2009). برخی از این شرایط عبارتند از ؛ هویت فرهنگی، فضای سیاسی، زبان، تاریخ ملی، چشم انداز طبیعی، وضعیت جوی، توسعه ی اقتصادی و فن آوری، مذهب و شخصیت افراد. بریجز^[۹۴] (۲۰۰۶) در یک مطالعه ی دیگر هنر، صنعت و محصولات آن کشور را (چه از لحاظ کیفیت وچه از لحاظ بازاریابی) نیز ‌به این عوامل اضافه می‌کند.

اجزای COO

تعدادی از ویژگی های مدیریت بر مبنای هدف ‌به این شرح است:

• رئیس و مرئوس با تشریک مساعی و توافق با یکدیگر، وظایف و مسئولیت های کار را معین می نمایند.

• مرئوس با همکاری رئیس، اهداف عملیاتی کوتاه مدت خود را تعیین می‌کند. این هدف گذاری با راهنمایی رئیس انجام می‌گیرد تا اطمینان حاصل شود که اهداف مرئوس ، منطبق با واقعیات و هماهنگ با نیازهای سازمان است.

• رئیس و مرئوس به اتفاق یکدیگر، معیارهایی را که باید بر اساس آن اندازه گیری یا ارزیابی شود معین می نمایند.

• بعد از آغاز کار، هر چند وقت یک بار، رئیس و مرئوس با یکدیگر ملاقات کرده ، پیشرفت کار را مورد بررسی وارزیابی قرار می‌دهند و در صورت لزوم، اهداف جدیدی برای دوره بعد تعیین می‌کنند.

• نقش رئیس در این روش، پشتیبانی از مرئوس و تقویت اوست. رئیس می کوشد تا با مشاوره و راهنمایی دائم، مرئوس را در نیل به اهداف تعیین شده یاری دهد.

• در مرحله ارزیابی عملکرد، رئیس بجای اینکه خود را در مقام قضاوت قرار دهد ، نقش مشاوری را دارد که می‌خواهد به مرئوس کمک کند تا او بهتر و آسان تر به اهدافش نایل آید.

• در مرحله ارزیابی عملکرد، نتایج حاصل از عملکرد فرد بررسی می شود یا مورد انتقاد قرار می‌گیرد، نه خود او.

مشارکت مرئوس در هدفگذاری از جمله مهمترین مزایای مدیریت بر مبنای هدف به شمار می‌آید؛ زیرا از این طریق ، مرئوس نیز در نیل ‌به این اهداف سهیم و ذی نفع می‌گردد. تحقیق نشان داده است کسانی که خود در تعیین اهداف مشارکت دارند، در نیل به ان اهداف بسیار موفق تر از کسانی هستند که در این امر دخالتی ندارند.

بر خلاف اکثر روش های معمول ، در مدیریت بر مبنای هدف، کارکنان بر اساس یک معیار ثابت و معینی ارزیابی نمی گردند، بلکه مسئولیت ها و اهداف بر حسب توانایی‌های افراد و موقعیت و وضعیت موجود، تعیین و عملکردشان نیز بر همان اساس سنجیده و اندازه گیری می شود. در این روش تأکید، بیشتر بر عملکرد فرد است تا صفات و ویژگی های شخصی وی. علاوه بر این، برخوردهای تند و موضع گیریها به حداقل می‌رسد؛ زیرا رئیس، نقش خود را بیشتر در ارشاد و راهنمایی مرئوس می بیند تا محاکمه و صدور حکم. همچنین، در حالی که در روش های معمول، کار فرد بعد از انجام آن بررسی می شود، در مدیریت بر مبنای هدف، تأکید بر حال و آینده است.

البته باید دانست که مدیریت بر مبنای هدفدر هر شرایطی قابل اجرا نیست. برای مدیر خود رأی‌ و مقتدری که عادت به دستور دادن دارد، بسیار دشوار یا حتی غیر ممکن است که بتواند به شیوه مدیریت بر مبنای هدف که دخالت دادن مرئوس در تصمیم گیری ها و حمایت وپشتیبانی از وی، پایه و اساس آن را تشکیل می‌دهد، عمل کند. مرئوس نیز ممکن است از موقعیتی که به او داده شده است سوء استفاده کند و اهداف سهل الوصول و پیش پا افتاده ای را بر گزیند.

گذشته از این کاستی ها، استفاده از روش مدیریت بر مبنای هدف برای ارزیابی عملکرد به منظور اتخاذ تصمیماتی چون افزایش حقوق و ترفیع مقام، خالی از اشکال نیست. با توجه به اینکه در این روش هدف گذاری و نحوه نیل به هدف با توافق رئیس و مرئوس و با در نظر گرفتن توانایی‌های مرئوس و موقعیت انجام می‌گیرد، پس بدیهی است که در این شرایط، نمی توان استاندارد های یکسان و ثابتی برای مقایسه عملکرد کارکنان با یکدیگر وضع نمود.

کارت امتیازی متوازن

در اوایل دهه ۱۹۹۰ ، مؤسسه‌ نولان نورتن تحقیقی را با عنوان «اندازه گیری عملکرد سازمان های آینده» انجام داد. دیوید نورتن مدیر اجرایی این مؤسسه‌ و رابرت کاپلان مشاوره علمی این پژوهش بعد از یک سال تحقیق روی ۱۲ شرکت، چارچوبی جامع به نام «کارت امتیاز متوازن» را معرفی نمودند. نتیجه تحقیق طبق گفته کاپلان و نورتن مجموعه ای از معیارها بود که به مدیران بینش جامع و سریعی از کسب و کار می‌دهد. آن ها ‌به این حقیقت پی بردند که شرکت نخواهند توانست مزیت رقابتی خود را تنها با ایجاد و توسعه دارایی های مشهود حفظ نمایند. بلکه «دارایی های نامشهود» یا «سرمایه فکری» سازمان ها ست که به عنوان عامل بحرانی موفقیت در ایجاد و حفظ مزیت رقابتی مؤثر خواهد بود.

کارت امتیاز متوازن مجموعه ای از معیارهای کمی است که بر اساس استراتژی سازمان انتخاب شده و از آن به عنوان ابزاری برای برقراری ارتباط با کارکنان و ذینفعان خارجی استفاده می شود. این ارتباطات که به یاری مجموعه ای از معیارهای گذشته نگر و آینده نگر انجام می‌گیرد، به سازماندر دستیابی به چشم انداز و اهداف استراتژیک کمک می‌کند. کارت امتیاز متوازن به عنوان سه ابزار در سازمان عمل می کند:

1. 1. ابزار ارتباطات (با بهره گرفتن از نقشه استراتژی)

1. 1. سیستم اندازه گیری

1. سیستم مدیریت استراتژی

کارت امتیازی متوازن به سازمان ها در غلبه بر سه عامل کلیدی کمک می کند:

۱- اندازه گیری عملکرد اثر بخش سازمان

۲- شناسایی دارایی های نامشهود

۳- چالش پیاده سازی موفق استراتژی

کارت امتیاز متوازن هم شامل معیارهای مالی است که نتایج فعالیت های گذشته را نشان می‌دهد و در بر گیرنده معیارهای عملیاتی در حوزه های رضایت مشتری، فرایندهای داخای و یادگیری و نوآوری که این معیار ها، محرک های عملکرد مالی آینده هستند و همچنین میزان پیشرفت جنبه هایی را نشان می‌دهد که به منظور دست یابی به «سرمایه فکری» و «دارایی نامهشود» ضروری است. ‌به این ترتیب ضعف سیستم های اندازه گیری عملکرد سنتی در ارتباط با خلق ارزش از دارایی های نامشهود مانده می شود. چنانچه نتایج تحقیقات ۸۲ شرکت نشان می‌دهد BSC می‌تواند به عنوان ابزاری جهت پایش فرایند ایجاد ارزش در بلند مدت استفاده شود.

کارت امتیازی متوازن سیستمی است که اهداف کلان ، معیارها، اهداف کمی، برنامه ها و ابتکارات را به هم مرتبط می‌سازد. این مجموعه، استراتژی سازمان را شرح می دهدو نحوه تحقق استراتژی سازمان را نشام می‌دهد.

کارت امتیازی متوازن چار چوبی است که شرکت ها به منظور پرورش افراد ، همسوسازی و تعهد به استراتژی از آن استفاده می نمایند. به علاوه سیستم جامعی است که معیارهای عملکرد را با استراتژی ها همسو می‌سازد. به عبارت دیگر ترجمه استراتژی های کسب و کار به معیارهای عملکرد قابل کنترل امکان پذیر می‌سازد.

کاپلان و نورتن کارت امتیازی متوازن را به صفحه داشبورد هواپیما تشبیه می‌کنند. خلبان به منظور هدایت هواپیما به اطلاعات جزئی درمورد سوخت ، سرعت هواپیما، ارتفاع ،مقصد و دیگر معیارها احتیاج دارد تا بتواند وضعیت جاری و آینده پرواز را کنترل نماید. همان‌ طور که اعتقاد و اتکا آن ها به یک اصل در پرواز ممکن اس خطرناک باشد، مدیران جهت اداره سازمان های امروزی در محیط پیچیده کسب و کار لازم است نگاهی جامع به عملکرد داشته باشند:

• چگونه مشتریان ما را می بینند؟

• به منظور رضایت سهام‌داران و مشتریان در چه فرآیندهایی باید سرآمد باشیم؟

• آیا می‌توانیم به طور مستمر بهبود یابیم و ارزش خلق نماییم؟

• به منظور رضایت سهام‌داران عملکرد مالی ما چگونه بایستی باشد؟

مناظر کارت امتیازی متوازن