اینترنت یک منبع اطلاعاتی بی پایان و فوق العاده ارزشمند است. دی. بک ^[۱۵۳]اظهار می کند.« پلیس برای کارآمد ماندن در قرن ۲۱ باید با چالش فضای رایانه ای روبرو شده و بهره گیری از منابع و اطلاعات اختصاص یافته به پلیس را از طریق اینترنت فرا بگیرد. می توان اطلاعات امنیتی از منابع اطلاعات اختصاص یافته همچون شبه نظامیان، باند تبهکاران، کودک آزاران^[۱۵۴]و باند های مجرمین آفریقای غربی و آسیایی را جمع آوری کرد… شبکه پلیس- لیست منابع پلیس ^[۱۵۵]به مجموعه ای بین المللی از کارهای انجام گرفته برای مأموران پلیس اختصاص یافته است. این سایت شما را به سایت های رسمی پلیس، لیست منابع، cop mail (پاساژ پلیس) و قسمتی محدود شده که نیازمند کلمه عبور است مرتبط می سازد.کلمه عبور را می توان تنها پس از تایید وضعیت واقعی مامور پلیس به دست آورد. لیست های دیگر عبارتند از پیشگیری از جرم، جستجو و نجات با سگ^[۱۵۶]، جرایم رایانه ای، اسلحه، راهنمایی و رانندگی، افراد تحت تعقیب و آموزش.» دی آرکی^[۱۵۷] می افزاید:در مواردی چون ناپدید شدن یک کودک، می توان از توانایی پلیس در بهره گیری از شبکه عظیم و روبه رشد اینترنت استفاده گرفت. می توان عکس ها و جزئیات مهم را با بازدهی بسیار بالا و سریع از یک نقطه مرکزی توزیع نمود (ام.هس و بنت،۱۳۸۵: ۲۵۹-۲۶۰).
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۲-۴-۶-۷-۲-۲)اینترپل:
به دلیل فقدان مقررات بین المللی برای دستگیری و استرداد مجرمان فراری از کشور محل وقوع جرم به کشوری دیگر و نیز عدم وجود یک سیستم صحیح تبادل اطلاعات در مورد آنان و سایر امور پلیسی بین کشورها، برای ایجاد یک سیستم کنترل و مقابله بین المللی با مجرمان و تاسیس مرکز تبادل اطّلاعات و اخبار پلیسی بین کشور های مختلف در سال ۱۹۱۴ میلادی نخستین کنگره بررسی مسائل پلیس برگزار شد. ودر سال ۱۹۶۹کلمه اینتر پل برای این سازمان انتخاب ودر سطح بین المللی به گرفته شد (نجابتی،۱۳۸۱: ۲۳۵-۲۳۷).
سازمان بین المللی پلیس جنایی (INTERPOL) ^[۱۵۸] شبکه ای است از دفاتر ملی مرکزی NCB^[159] در ۱۷۷ کشور عضو می باشد اینترپل در سال ۱۹۱۴ تاسیس گردیده و ستاد مرکزی آن در شهر لیون فرانسه می باشد، اینترپل اطلاعات در خصوص مجرمان و پرونده های بین المللی را گرد آوری و منتشر می کند. اینترپل دفاتر جهانیش را از طریق یک شبکه ارتباطی ایمن به هم مرتبط می سازد. این شبکه ارسال پیام های آنی و محرمانه و سرنخ هایی برای تحقیقات بین المللی جنایی را ممکن می کند (ایمهاف^[۱۶۰]،۱۳۷۷:۱۱).
۲-۴-۷)تطبیق مبانی نظری (چارچوب نظری):
در گذشته پلیس همواره بر این باور بود که در صورت داشتن پرسنل بیشتر خواهد توانست نسبت به انجام امورات محوله اقدام نماید. اما با ظهور تکنولوژی و فناوری های اطّلاعاتی و ارتباطی و تأثیر غیر قابل انکار تبادل اطّلاعات بر سازمان و جامعه دیدگاه ها تغییر و لذا ضرورت دسترسی مناسب به اطّلاعات و لزوم بکارگیری فن آوری های اطّلاعاتی در سازمان مورد تأکید مسئولین سازمانی و کشوری قرار گرفت.
ضمن بیان مطالب در بحث فناوری اطّلاعات و چگونگی گسترش سریع و رو به رشد آن، قابلیت های این تکنولوژی، موارد قابل بهره وری در سازمان پلیس و سامانه های اطّلاعاتی حاصل از رشد فناوری اطلاعات در جهان برای تبادل اطّلاعات و مدیریت براطلاعات مبادله شده مورد بررسی قرارگرفت و به ویژگی ها و خصوصیات آن اشاره شد.
تحوّلات صورت گرفته در طول دو دهه ی اخیر در حوزه فناوری اطّلاعات و ارتباطات و ظهور عصر اطّلاعات و پدیده های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مرتبط با آن در ابتدا بصورت یک انفجار و درهم ریختگی سازمانی در نیروی انتظامی (و همه سازمان های دیگر) ظاهر شده است. این انقلاب عظیم که هنوز هم در جریان است اثرات عمیقی در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی از خود برجا گذاشته است، به طوری که هم انتظارات و نیازهای اطّلاعاتی و ارتباطی را افزایش داده و تجهیزات و ابزارهای ارتباطی و اطلاعاتی وقت را کم اثر و کم بازده نموده و هم روی فضای امنیت اجتماعی و جرایم تأثیر تشدید کننده داشته است و در مجموع ضرورت نوسازی و بروز رسانی تجهیزات و سامانه های موجود و استفاده از فناوری ها و تجهیزات و حتی شیوه های عملیاتی جدیدی را از قبیل مراقبت الکترونیکی، سامانه های خبره و گسترده نرم افزاری و اطّلاعاتی فرماندهی و کنترل و اتوماسیون اداری و شبکه ها و پایانه های ارتباطی چندرسانه ای و هوشمند و دیگر ابزارهای مربوط به کسب وتبادل اطلاعات برای تشخیص جرایم را ایجاب کرده است. این تحولات در واقع مسابقه ای را بین سرعت، کیفیت و آمار جرایم و مهارت مجرمان از یک طرف و دسترسی مناسب به اطّلاعات و سرعت عمل پلیس از طرف دیگر ترتیب داده است. در چنین شرایطی است که اهمیّت تبادل و دسترسی به اطّلاعات از طریق فن آوری اطّلاعات و ارتباطات در محیطی امن و بر بسترهای زیر ساخت شبکه به منظور نیل به سرعت، دقّت، صحّت،امنیّت، کیفیّت و اشرافیّت کامل در فضاهای اطّلاعاتی و دانشی حقیقی، مجازی و شبکه ای بیشتر از گذشته جلوه می کند.
نیروی انتظامی جمهوری اسلامی این تحول و لزوم واکنش متناسب به آن را به موقع دریافت نموده است، گرچه زمان زیادی را در مورد تجزیه و تحلیل اوضاع، برنامه ریزی و تأمین منابع تا انجام اقدامات عملی در خلال سال های۱۳۷۴تا ۱۳۸۹از دست داده است. به هرحال از آن زمان شاهد اجرا و به ثمر رسیدن طرح های توسعه ای جدی و اثر بخش در حوزه های مربوط به ارتباطات ثابت (شبکه تلفن، شبکه های رایانه ای و شبکه های پرظرفیت دیتای زیرساخت مربوط به طرح امین) و سامانه های جامع اطلاعاتی و رایانه ای مربوط به پروژه امام علی(ع) و شکل گیری مظاهر کاربردی و عملیاتی مربوط به آنها گردید، که فراز رفیع آن مربوط به تشکیل نظام خبره کنترل و فرماندهی و پلیس ۱۱۰ در نیروی انتظامی است. این اقدامات در نوع خود کم نظیر و بسیار اثر بخش بوده است و کسی ازفرماندهان، مسئولان ناجا و مردم که فایده و تأثیرگذاری آنها را در انجام مأموریت و خدمات انتظامی درنیافته باشد وجود ندارد. اما بد نیست در این زمان به این پرسش بیندیشیم که آیا اجرای این طرحها (حتی با فرض اینکه پروژه های ناتمام تکمیل شود) همه هدف گفته شده را برآورده می سازد؟ به عبارتی ساده تر آیا امکان دسترسی به اطّلاعات مورد نیاز در همه سطوح داخل وخارج سازمان برای پلیس جهت کشف جرایم فراهم می شود؟ در ادامه چه مسیری را بایستی بپیمائیم؟
با طرح مقدّمات بحث در این فصل و تعریف مدیریت تبادل اطلاعات ضمن بیان ابعاد مختلف آناز جمله: وضعیّت فن آوری اطلاعات، زیرساخت های ارتباطی، تمهیدات امنیتی و بانک های اطلاعاتی داخل و خارج سازمان و نحوه دسترسی به اطلاعات در مراحل مختلف فرایند کشف جرم از طریق سامانه های جامع مأموریتی و بعضاً پشتیبانی پلیس ها و معاونت های تخصصی و اجرایی ناجا، می توان مدل های متفاوتی را بر اساس سطوح مختلف بانک های اطلاعاتی ناجا جهت دسترسی مناسب به اطلاعات در امور کشف جرم در نظر گرفت. مثلاً سیستم های جامع جنایی پلیس کشف جرایم (متهمین،فقدانیان، سارقین مسلح، آدم ربایی و….) یا زیر سیستم های جامع اداره گذرنامه (ثبت و صدور، ممنوع الخروج و …) را می توان در سطح سامانه های پردازش عملیات قرار داد و سیستم جامع اصلی گذرنامه و یاسامانه ویژه اطلاعات جنایی پلیس آگاهی را در سطح سامانه های مدیریت اطلاعات و مجموع سیستم های جامع پلیس آگاهی و یا پلیس راهور را از نوع سامانه های پشتیبان تصمیم گیری قرار داد. همچنین می توان با افزایش سرعت اینترنت سهولت دسترسی به آن رفع محدودیت های فیلترینگ با توجه به سطوح مختلف مدیریتی برای پلیس و اشاعه فرهنگ استفاده امن از آن و تعامل با سایر سازمان ها جهت تبادل و دسترسی مناسب به اطلاعات مورد نیاز پلیس، گامی بلند برای اشرافیّت اطلاعاتی پلیس به منظور مبارزه با مجرمین به عنوان اصلی ترین سازمان تامین امنیت جامعه برداشت البته این امر زمانی به طور کامل محقّق خواهد شد که در برنامه های اجرایی پروژه های مربوطه مذکور نیز تسریع و در صورت لزوم تغییرات لازم انجام گیرد.
حال با توجه به کلیه موارد فوق وجود نیازهای زیر ساختی در کنار این پیشرفت از لزوم کارها بوده و می باشد، و تدابیر تخصّصی و مدیریتی لازم جهت هدایت، نظارت و کنترل مراحل مختلف طراحی و پیاده سازی پروژه ها باید اندیشیده شود. در جهت رعایت ضوابط فنی یکسان و هماهنگ که امکان توسعه و یکپارچگی بانک های اطلاعاتی داخل سازمان و دسترسی مناسب به سامانه های خارج سازمان را به نحو شایسته ممکن سازد به مؤلفه های مهمّی از قبیل وضعیّت بانک های اطلاعاتی، دانش فناوری اطلاعات، زیر ساخت های ارتباطی، امنیّت اطلاعات و سطوح دسترسی، سخت افزار و نرم افزار را باید مورد توجّه قرار داده شود.
در بحث بانک های اطلاعاتی با توجه به تعدد بانک های اطلاعاتی درون سازمانی و انجام کارهای موازی امکان دسترسی به بسیاری از بانک های اطلاعاتی برای پلیس کشف جرایم که بعضا حاوی اطلاعات حیاتی نیز می باشند وجود ندارد.که باید با ایجاد سطح دسترسی و یکپارچه سازی بانک های اطلاعاتی در سطوح مختلف مدیریتی که شرح داده شد، سایر اقدامات فنّی و امنیّتی و تعامل با سازمان ها و نهاد هایی که در حال حاضر دسترسی به بانک های اطلاعاتی آنها امکان پذیر نبوده ویا محدود است موجبات تبادل اطلاعات فراهم گردد.
در خصوص سخت افزار همانطور که بیان شد ناجا مانند سایر سازمان ها از تکنولوژی روز در حد مقدورات استفاده می نماید و اما عمده ترین موضوع این بحث توپولوژی شبکه های ارتباطی بود که بصورت ترکیبی از مدل های ارائه شده بهره می برد. کل شبکه یک توپولوژی توری است که ردیف اول را به صورت حلقوی به هم متصل و سپس به صورت ستاره های از مراکز اصلی پشتیبانی می گردند و در همین رده نیز امکان ارتباط حلقوی مهیا است، در ردیف بعد امکان بهره برداری با ایجاد توپولوژی ستاره ای ایجاد شده است.
موضوع نرم افزاری که برای سامانه های اطلاعاتی بکارگیری شده است با توجه به تحوّلات این تکنولوژی در طول دو دهه اخیر همواره لزوم تطبیق با سامانه ها و شبکه ها تغییر یافته، که با توجه به نظرات کارشناسان این امر در حال حاضر از عمده استانداردهای نرم افزاری، توسعه بیشتر این سامانه ها بر اساس معماری^J2EE و با زبان برنامه نویسی جاوا بوده و پیاده سازی برنامه های کاربردی نیز با زبان برنامه نویسی جاوا است. بانک اطلاعاتی آنها اوراکل با فناوری پایگاه های داده توزیعی می باشد. بیشتر برنامه های کاربردی سرویس دهنده و پایگاه داده ها بر روی سیستم عامل لینوکس استقرار یافته است. سیستم عامل لینوکس با توجه به ویژگیهای این سیستم عامل بهترین گزینه برای ناجاست.
سطح دسترسی و امنیّت اطلاعات که برای آن الگوها و استانداردهای خاص و تخصصی تاکنون بیان شده و از همه مهمتر احراز هویّت ویژگی های کارکنان و شخصیت آنان و فایروال در این مقوله بیان گردیدند.
دانش فناوری اطلاعات از دو وجه مورد بررسی قرار گرفت. که اطلاعات قابلیت ذخیره شدن در رایانه را دارند، در حالی که جایگاه دانش ذهن انسان است و در همان جا ذخیره می شود. با ترسیم چرخه دانش برابر نظرات اندیشمندان داشتن سواد رایانه ای و سواد اطلاعاتی در دنیای امروز لازمه کار هر یک از کارکنان و مدیران سازمان ها می باشد. به طور کلی دانش باید در جهت محصولات (خدمات) و فرایند سازمان به کار گرفته شود.
حال با در نظر گرفتن مطالب بیان شده نیروی انتظامی برای رسیدن به اهداف مورد نظر خود با وجود امکانات طراحی شده در جهت مدیریت مناسب تبادل اطلاعات (سامانه های اطلاعاتی در سطوح: پردازش عملیات، مدیریت اطلاعات، پشتیبانی تصمیم گیری) به دنبال سرعت، صحت، دقت و دسترسی کامل و به موقع به اطلاعات با ایجاد سامانه پکپارچه اطلاعات باید نسبت به تأمین زیر ساخت های مورد نیاز (شامل: دانش فناوری اطلاعات.امنیت اطلاعات و سطح دسترسی، سخت افزار و نرم افزار) اقدام نماید که نتیجه این امر دستیابی به بهترین سطح خدمات رسانی به مردم، افزایش سرعت انجام خدمات و امور انتظامی و عملیاتی، جلب اعتماد و رضایت مردم، استفاده از تکنولوژی روز دنیا به منظور بهینه کردن روش های اداری و محدود کردن فعالیت های مجرمین و بزهکاران را به مرحله اجرا در آورد.
۲-۴-۸) مدل مفهومی تحقیق :
بر اساس مطالب بیان شده از ابتدای این فصل می توان یک مدل مفهومی ارائه داد، جدول زیر مدل مفهومی چهار چوب نظری تحقیق را مشخص می نماید.
منابع اطلاعاتی پلیس کشف جرایم عکس برداری و ترسیم کروکی
منابع اطلاعاتی پلیس های همرده یادداشت ها و گزارش ها
فرایند کشف جرم
منابع اطلاعاتی مردمی تحقیقات اولیه
مدیریت تبادل اطلاعات
منابع اطلاعاتی برون سازمانی جستجو و بازرسی
منابع اطلاعاتی فضای مجازی مدارک عینی
کسب اطلاعات
شناسایی و بازداشت مظنونین
آمادگی و ارائه پرونده ها در دادها
۲-۴-۹) مدل تحلیلی تحقیق:

منابع
شاخص ها
متغیر ها
ردیف
۱-(قهرمانی،۱۳۹۱)
۲-(اسماعیلی،۱۳۸۶)
۳-(وروایی،۱۳۸۴)
۴-(احمدی مقدم،۱۳۸۴)
۵-(تروجانوویچ،۱۳۸۳)
۶-(ماهنامه اطلاع رسانی،مرکز تحقیقات ناجا،۱۳۸۰)
۷-(جیم چو،۱۳۸۵)
۱-سامانه فوریت های پلیسی (۱۱۰)
۲-تلفن۱۹۷ )دفتر نظارت همگانی(
۳- ستاد خبری پلیس های تخصصی وسامانه پیامکی۱۱۰ مرفوک
۴- آموزش همگانی مردم و ارتباطات مردمی
۵- کارامدی اپراتور های مرکز فوریت های پلیسی
۶- اعتماد مردم به پلیس
دسترسی به اطلاعات مردمی
۱

جدول شماره۶ : اسامی تعدادی از شاعران و تعیین انطباق شعر آنان با اصول بیان درست شعر از نظر روان شناسی
فصل پنجم
نتیجه‌گیری
آنچه از جمع‌بندی کلی و نتیجه‌گیری و آمار یافته‌های این پژوهش به دست می‌آید در وهله‌ی نخست، ما را بر آن می‌دارد که بپذیریم، شاعران کودکانه سرا در کشور اسلامی ما که مستلزم توجه به مسائل مذهبی و تربیت اسلامی و دینی کودکان است، کمتر به این امر توجه می‌کنند.
با توجه به فراوانی کتاب‌های مذهبی کودک نسبت به کل کتاب‌های کودک متوجه می‌شویم که در دهه هشتاد، کتاب‌های مذهبی کل کتاب‌ها است و این میزان توجه بیشتر شاعران به این مسائل را می‌طلبد . با توجه به تعداد اشعار بررسی‌شده در شورای کتاب کودک و نمودار شماره‌ی ۳ متوجه می‌شویم، فراوانی اشعار در سال‌های ۸۰ ، ۸۱ ، ۸۲ بسیار پایین است و در سال آخر این دهه نیز ، شاهد افت این نوع کتاب ها هستیم .
شاعران دیگر به مسائل مذهبی مانند گذشته اهمیت نمی‌دهند و به نیازهای کودکان در این کشور اسلامی توجه زیادی نمی‌کنند و سفارشی شعر می‌گویند ، درحالی‌که تبلیغات و رسانه‌های خارجی در حال افزایش و کار بر روی افکار و اندیشه‌های کودکان ما هستند ، اندیشه‌هایی که نویسندگان و شاعران و رسانه‌های اسلامی ما باید در فکر نهادینه کردن مفاهیم مذهبی و دینی در آن‌ها باشند.
با توجه به گروه‌های گوناگون مذهبی و نمودار شماره‌ی ۳ مشخص می‌شود بیشترین فراوانی اشعار مربوط به بعد اعتقادی و مفاهیم خداشناسی ، نبوت و امامت است و کمترین آن‌هم مربوط به مفاهیم معاد و عدل الهی است که جزء همان بعد اعتقادی هستند و به دلیل اینکه به فرایند شناخت­گرای ذهن کودک مربوط می‌شوند ، مانند خداشناسی مهم و قابل‌توجه هستند. متأسفانه به مسائل عبادی و اخلاقی نیز زیاد پرداخته نشده است مسائل از قبیل نماز، روزه، قرآن و … که هم مربوط به فرایند شناخت گرا و هم فرایند رفتارگرای ذهن کودک می‌شوند و انتظار می‌رود شاعران کودکانه سرا ، بیشتر به این مسائل توجه کنند. با توجه به اشعار سروده شده و بررسی نحوه‌ی بیان آن‌ها و تطابق آن‌ها با مراحل درک شناختی کودک ازنظر ژان پیاژه و رونالد گلدمن ، متوجه تطابق نداشتن بیشتر اشعار سروده شده با معیارهای موردنظرمی‌شویم و شاعران معدود و انگشت‌شماری چون مصطفی رحمان دوست، شکوه قاسم نیا و مهری ماهوتی را می‌توان نام برد که شعرشان بیشترین تطابق را با معیارهای موردنظر دارد و به مراحل تکامل درک دینی و مذهبی کودکان مخاطب خود توجه کرده‌اند. شاعران دیگر نیز یا شعرشان کاملاً مخالف با نظر روان شناسان بوده است و یا با معیارهای موردنظر تطابق کمی داشته است که با نگاهی به جدول شماره‌ی ۴ این موضوع مشخص می‌شود. اشعار بسیاری از شاعران با ایرادها و اشکالاتی روبرو بوده است که نتیجه‌ی آشنا نبودن با استنباط کودکان از موضوعات و مفاهیم دینی و عدم آگاهی از برداشت‌های کودکانه است. متأسفانه وقتی معارف دینی در سطوحی بیان شود که با فهم کودکان این گروه‌های سنی حساس ، یعنی گروه‌های سنی الف و ب که پیش از دبستان و سال‌های اول تا سوم دبستان هستند، متناسب نباشد مایه‌ی خستگی و دل‌زدگی آنان از این مفاهیم و معارف می‌شود و نه‌تنها کودکان ما را از تصورات و برداشت‌های غیرواقعی از مفاهیم دینی نجات نمی‌بخشد، بلکه این تصورات دور از واقعیت را تقویت خواهد کرد. ازاین‌روی ضروری است شاعران و همین‌طوردست‌اندرکاران تعلیم و تربیت دینی با پژوهش‌های انجام‌شده درباره‌ی برداشت‌های کودکان و نوجوانان از مفاهیم دینی آشنایی پیدا کنند و یافته‌های آن‌ها را مدنظر داشته باشند.تا بتوانند آثار بهتری را برای تربیت نسلی آگاه ودانا به مسایل مذهبی تولید کنند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

پیوست ها
پیوست شماره‌ی «۱»
فهرست کتاب‌های شعر دارای مضمون خداشناسی
۱-ابراهیمی ، جعفر و دیگران .(۱۳۸۵).اشعار « هدیه ، جای خدا و کی یاد داده در کتاباز آسمون تا اینجا از مجموعه‌یترانه‌های خانه ، تهران:کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان .
۲-رحمان دوست ، مصطفی .(۱۳۸۵). چند تا ستاره وای خدا . تهران :کتاب نیستان.
۳- _______________(۱۳۸۵).ترانه‌های نوازش . تهران:کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
۴- ______________(۱۳۸۶).اون چیه که؟اون کیه که؟ . تهران:کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
۵- _______________(۱۳۸۸).بازی بازی بازی از مجموعه‌ی ترانه‌های خانه . تهران : موسسه نشر شهر.
۶- رحمان دوست ،مصطفی و دیگران .(۱۳۸۵).اشعار « چه رنگی و باغ قشنگ » در کتاب از آسمون تا اینجا از مجموعه‌ی ترانه‌های خانه . تهران : کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
۷-رضوانی ، فاطمه السادات .(۱۳۸۶).ماجراهای شیرین علی کوچولو . قم : بوستان کتاب.
۸-رهنما ، شاهین .(۱۳۸۱).خنده‌های ماه . تهران : فرا سخن.
۹- ____________ (۱۳۸۳).ستاره بازی . تهران : منادی تربیت .
۱۰-ساعدی ، محمدابراهیم .(۱۳۸۵).من مسلمانم (۱و۲). مشهد : نشر واسع .
۱۱-شعبان نژاد ،افسانه و دیگران .(۱۳۸۵).شعر « خواب من » در کتاب از آسمون تا اینجا از مجموعه‌یترانه‌های خانه . تهران : کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
۱۲-شعبانی ، اسدالله .(۱۳۸۸).خدا خدای مهربان .مشهد: آستان قدس رضوی ، به نشر.
۱۳- __________________(۱۳۸۷). خرمن شعر خردسالان . تهران : توکا.
۱۴- __________________و دیگران .(۱۳۸۸). سه شعر از کتاب از آسمون تا اینجا. تهران : کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
۱۵-شکراللهی ، احسان .(۱۳۸۱). مثل ماه .تهران : فراسخن.
۱۶-قاسم نیا ،شکوه.(۱۳۸۷). شعر « فقط یکی» از کتاب یک بوس محکم .تهران : قدیانی .
۱۷- ______________و دیگران.(۱۳۸۵). شعر « خدا کجاس » از کتاب از آسمون تا اینجا. تهران : کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
۱۸-کشاورز ، ناصر .(۱۳۸۵). گازو کلاچو دنده شیمو شده راننده . تهران : پنجره.
۱۹- ___________ (۱۳۸۷). شعر « دویدم و دویدم » از کتاب اتل‌متل ترانه . تهران : پنجره .
۲۰- ____________(۱۳۸۴). شعر « سنگ تمیز » از کتاب کله‌کدو تو کوچه ، دنبال چند تا مورچه . مشهد : به نشر.
۲۱-محمدیان ، محمدرضا .(۱۳۸۷).شعرهای « خ-خ و ن-ن » از کتاب مهر اول .اصفهان نقش مانا .
۲۲-موسی پور ، ماهرخ .(۱۳۸۴).تاج عروس .تهران :اردین .
۲۳- _____________(۱۳۸۴).این تخم ریزه‌میزه ،چرا برام عزیزه؟ تهران : اردین.
پیوست شماره‌ی «۲»
فهرست کتاب‌های شعر دارای مضمون نبوت
۱- تالشی ، مریم .(۱۳۸۵). آخرین پیامبر خدا(۱و۲) . مشهد : ایران جوان .
۲- تفقدی ، فاطمه .(۱۳۸۶). زیباترین فصل . مشهد : بنیاد پژوهش‌های اسلامی .
۳- ساعدی ، محمدابراهیم .(۱۳۸۵). من مسلمانم (۱و۲) . مشهد : نشر واسع ، دامیته .
۴- عباسی ، علی .(۱۳۸۴). خوش‌اخلاق‌ترین پدر دنیا . مشهد : منتظران ظهور.
۵- قصابی ، لیلی .(۱۳۸۵). کودکی بر لب آب ( داستان زندگی حضرت موسی (ع) ، مشهد : بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
۶- مشرف آزاد تهرانی ، محمود .(۱۳۸۵). خورشید خانم آفتاب کن . تهران : کارگاه آموزشی و سرگرمی فردا .
۷-معینی ، مهری .(۱۳۸۷). سلام بر آن‌ها . تهران : قدیانی.
۸- مهاجرانی ، سید محمد .(۱۳۸۷). پیامبر عزیز ما(۱۴ جلد).تهران : مدرسه .
۹- هاشمی ، نجمه السادات .(۱۳۸۸). حضرت محمد (ص) . قم : حدیث نینوا.
۱۰- هاشمی ، سعید .(۱۳۸۵). بهار در بادیه (داستان منظوم کودکی پیامبر (ص)). تهران : کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
پیوست شماره‌ی «۳»
فهرست کتاب‌های شعر دارای مضمون امامت

برای سنجش اندازه شرکت از معیارهای متفاوتی از قبیل ارزش بازار، فروش و مجموع دارایی­ های شرکت استفاده می­ شود. استفاده از ارزش بازار در شرکت­های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، به دلیل وجود شرایط تورمی اقتصاد ایران و نامربوط بودن اقلام دارایی­ ها بر اساس ارزش­های تاریخی، دارای مزیت است. با این وجود، به دلیل وجود وقفه­های معاملاتی طولانی مدت یا اندک بودن حجم مبادلات انجام‌شده بر روی سهام بسیاری از شرکت­های موردبررسی، کاربرد معیار مذکور از قابلیت اتکای کافی برخوردار نمی ­باشد و در صورت انتخاب این معیار به عنوان شاخص اندازه شرکت، لازم است محدودیت دیگری برای انتخاب نمونه اضافه شود که این موضوع کاهش تعداد اعضای نمونه و درنتیجه کاهش تعمیم­پذیری پژوهش را در پی خواهد داشت. افزون بر این، یافته­های پژوهش­های انجام‌شده حاکی از آن است که بورس اوراق بهادار تهران حتی در سطح ضعیف کارا نیست (فدایی­نژاد، ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴؛ نمازی و شوشتریان، ۱۳۷۴ و نمازی، ۱۳۸۲). بنابراین، به‌احتمال‌قوی، قیمت­ها منعکس­کننده کلیه اطلاعات عمومی و حتی گذشته نمی ­باشد. درنتیجه، استفاده از معیار ارزش بازار به عنوان اندازه شرکت، از قابلیت اتکای کافی برخوردار نیست.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

استفاده از معیار فروش نیز نسبت به معیار مجموع دارایی­ ها مزیت دارد. زیرا رقم فروش نسبت به مجموع دارایی­ ها مربوط­تر است و معمولاً با افزایش تورم، فروش نیز افزایش می­یابد ولی مبلغ دارایی­ های قبلاً تحصیل شده، تغییر نمی­کند. پورحیدری و همتی (۱۳۸۳) نیز معتقدند که اگرچه مجموع کل دارایی­ ها شاخص مناسبی برای اندازه شرکت محسوب می­ شود، اما با توجه به نرخ تورم در ایران به نظر می­رسد مجموع فروش سالانه شرکت شاخص مناسب­تری برای اندازه شرکت باشد. افزون بر این، معیار فروش در پژوهش­های متعددی از قبیل جنسن^[۱۱۱] (۱۹۸۶)، استولز^[۱۱۲](۱۹۹۰)، ریاحی بلکویی^[۱۱۳] (۲۰۰۱)، باقرزاده (۱۳۸۲)، نمازی و کرمانی (۱۳۸۷)، کیمیاگری و عینعلی (۱۳۸۷)، ستایش و کاظم­نژاد (۱۳۸۸)، کاشانی­پور و همکاران (۱۳۸۸) نیز به عنوان اندازه شرکت در نظر گرفته‌شده است. بنابراین، در پژوهش حاضر، از لگاریتم طبیعی فروش برای سنجش اندازه شرکت استفاده می­گردد.
۳-۳-۱-۲- سرمایه ­های انسانی
شرکت­ها سرمایه مالی، فیزیکی و دیگر دارایی­ های خلاق خود را در راستای ایجاد درآمد به کار می‌گیرند. بنابراین، مدیرانی­ که کیفیت کاری بالایی داشته باشند نسبت به مدیرانی که کارشان از کیفیت پائینی برخوردار است، در رابطه با مقدار مشخصی داده، مقدار بیشتری ستاده تولید می­ کنند. در این پژوهش قابلیت مدیران به عنوان معیار سرمایه ­های انسانی در نظر گرفته می­ شود. برای اندازه ­گیری قابلیت ­های مدیران مشابه با پژوهش دمرجین و همکاران^[۱۱۴] (۲۰۱۳) و مطابق با مدل دمرجین و همکاران (۲۰۱۲) نمره­ی کارایی هر یک از مدیران شرکت­های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران به­وسیله تکنیک تحلیل پوششی داده ­ها^[۱۱۵]محاسبه‌شده است.
مطابق با پژوهش دمرجین و همکاران (۲۰۱۲) با بهره گرفتن از تکنیک تحلیل پوششی داده ­ها، کارایی شرکت با مقایسه فروش آن با شرط ورودی­های استفاده‌شده به­وسیله هر یک از شرکت‌ها (شامل: بهای تمام‌شده کالای فروش رفته، هزینه فروش واداری، خالص املاک، ماشین­آلات و تجهیزات، اجاره عملیاتی، خالص مخارج تحقیق و توسعه، سرقفلی خریداری‌شده و دیگر دارایی­ های نامشهود خریداری‌شده) پیش ­بینی می­ شود.
از تکنیک تحلیل پوششی داده ­ها برای حل مسئله زیر استفاده می­ شود:
max_vϴ= Sales . v₁CoGS + v₂SG&A + v₃PPE + v₄Opsleasev + v₅R&D + v₆Goodwill +v₇OtherIntan (1)
برای کارایی اندازه ­گیری شده، با توجه به مدل‌بالا، برای هر شرکت عددی بین ۰ تا ۱ در نظر گرفته خواهد شد که هر چه این عدد بیش­تر باشد، نشان­دهنده توانایی مدیران در استفاده از منابع ارزان و فروش کالا و خدمات خود به نحو صحیح است. ازاین‌رو شرکت­هایی که نمره­ی کارایی کمتر از ۱ دارند، باید اقدام به کاهش هزینه­ها و یا افزایش درآمدهای حاصل از فروش خود جهت دسترسی به کارایی لازم نمایند.
اما کارایی محاسبه‌شده مطابق با روش بالا منحصر به مدیران نبوده و کل شرکت را در برمی‌گیرد. برای مثال هرچند که مدیران توانا صرف­نظر از اندازه شرکت قادر به پیش ­بینی روند­ها در شرکت هستند، اما معمولاً مدیرانی که در شرکت­های بزرگ فعالیت می­ کنند راحت­تر با تأمین‌کنندگان منابع خود مذاکره و گفت­وگو می­ کنند. ازاین‌رو، برای خنثی کردن اثرات شرکت، با بهره گرفتن از معادله (۲) و کارایی کل محاسبه‌شده برای شرکت در معادله (۱)، مقدار باقی­مانده به عنوان قابلیت (کارایی) مدیران در نظر گرفته می­ شود.
Firm Efficiency = α_۰ + α_۱Ln(Total Assets) + α_۲Market Share + α_۳Positive Free Cash Flow + α_۴Ln(Age) + α_۵Business Segment Concentration + α_۶Year Indicators + ε_۰ (۲)
که در آن:
Total Assets: جمع دارایی­ ها
Market Share: سهم بازار
Positive Free Cash Flow: جریان وجه نقد آزاد
Age: عمر واحد تجاری
Business Segment Concentration : تمرکز بخش­های تجاری
Year Indicators: شاخص­ های سال.
۳-۳-۱-۳- محدودیت در تأمین مالی
در این پژوهش با توجه به هدف و سؤال پژوهش، محدودیت در تأمین مالی شرکت­ها به عنوان یکی دیگر از معیارهای ناهمگونی شرکت­ها در نظر گرفته‌شده است. برای تمیز شرکت­های محدود در تأمین مالی، از شاخص محدودیت در تأمین مالی KZ استفاده‌شده است. دنگمی^[۱۱۶] (۲۰۰۶) با بسط مطالعه کپلن و زینگالاس (۱۹۹۷) بر روی معیارهای شرکت­های دارای محدودیت در تأمین مالی، شاخصی را ارائه نموده ­اند که بر اساس آن می­توان شرکت­هایی را که در تأمین مالی محدودیت دارند را شناسایی نمود. بر اساس این شاخص، شرکت­هایی را که دارای بیشترین مقدار حاصل از این شاخص باشند، دارای بیش‌ترین محدودیت در تأمین مالی ارزیابی می­شوند. نمونه ­ای از شاخص KZ که در تحقیق آلمیدا و همکاران^[۱۱۷] (۲۰۰۴)، به کار گرفته‌شده در زیر ارائه گردیده است (تهرانی و حصارزاده، ۱۳۸۸).
KZ = -1.002CFO + 0.383MTB + 3.139Lev – ۳۹٫۳۶۸Div – ۱٫۳۱۵C (3)
که در آن:
KZ = محدودیت در تأمین مالی
CFO = جریان وجه نقد حاصل از عملیات
MTB = نسبت کیوتوبین
Lev = نسبت اهرمی
Div = سود سهام پرداختی
C = موجودی نقد
بر اساس شاخص KZ فوق، شرکت­هایی که از یک‌سو دارای جریان­های نقدی، سود تقسیمی و مانده وجه نقد کمتر هستند و از سوی دیگر دارای نسبت کیوتوبین و نسبت اهرمی بزرگ­تر می­باشند، بالاترین KZ و درنتیجه بیش‌ترین محدودیت در تأمین مالی رادارند. با توجه به تفاوت شرایط اقتصادی و تجاری ایران با کشور آمریکا و کشورهای اروپایی امکان استفاده از ضرایب حاصل از شاخص فوق وجود ندارد. بنابراین در این پژوهش از شاخص KZ بومی شده در پژوهش تهرانی و حصارزاده (۱۳۸۸) استفاده می­ شود. KZ بومی شده بر اساس شرایط اقتصادی ایران در پژوهش تهرانی و حصارزاده (۱۳۸۸) به صورت زیر می­باشد:
KZ_IR = ۱۷٫۳۳۰ – ۳۷٫۴۸۶C – ۱۵٫۲۱۶Div + 3.394Lev – ۱٫۴۰۲MTB (4)
که در آن:
KZ_IR = محدودیت در تأمین مالی بومی شده
C = موجودی نقد تقسیم بر کل دارایی­ ها
Div = سود سهام پرداختی تقسیم بر کل دارایی­ ها
Lev = نسبت اهرمی تقسیم بر کل دارایی­ ها
MTB = نسبت کیوتوبین
روش استفاده از این شاخص بدین ترتیب است که ابتدا مقادیر واقعی را در معادله شاخص KZ وارد نموده و مقدار KZ محاسبه می­ شود. با مرتب کردن مقادیر از کوچک­ترین (پنجک اول) به بزرگ­ترین (پنجک آخر)، مطابق جدول ۳-۱ می­توان شرکت­های دارای محدودیت تأمین مالی را تعیین نمود. در این پژوهش همان­طور که جدول ۳-۱ نشان می­دهد از روش ایجاد متغیرهای مصنوعی (دو ارزشی) جهت تمیز شرکت­های دارای محدودیت از سایرین استفاده‌شده است.
جدول ۳-۱: روش تمیز شرکت­های محدود در تأمین مالی با بهره گرفتن از شاخص KZ

احتمال محدودیت در تأمین مالی

پنجک اول

پنجک دوم

پنجک سوم

پنجک چهارم

پنجک پنجم

در روایات اسلامی در تعیین حد رفع فقر از عبارات حتی تغنیه.
تا حدی که او را غنی و بی نیاز کنی و حتی بلحقم بالناس^[۱۸]
تا اینکه زندگی او به حد دیگران برسد استفاده شده است. (عیوضلو و توتونچیان ۱۳۷۹)
بر اساس نظر قرآن کریم مبنی بر وفور منابع طبیعی برای بشر و در اختیار گذاشتن وسایل و نهادهای طبیعی جهت کسب معاش هیچ توجیهی مبنی بر وجود فقر از لحاظ تامین نبودن منابع باقی نخواهد ماند پس حکومت اسلامی باید به بهترین شکل سیاستگذاری با لحاظ عدالت در دسترسی همگان به مواهب و منابع طبیعی فقر و نیازهای ضروری جامعه را در کسب معاش رفع نماید.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

هر چند زکات به عنوان منبع رفع فقر و نیازمندی در جامعه اسلامی مطرح است و در برخی موارد متوجه افراد خاص نیازمند می شود با اینحال چنانچه قرار باشد از منابع فی برای رفع فقر استفاده گردد باید به برنامه ها و سیاست هایی که منافع آن متوجه همه افراد جامعه می شود،اقدام گردد.
توجه شود در حالتی که از منابع انفال استفاده می شود محدودیتی در این خصوص وجود ندارد البته باز هم اولویت با برنامه هایی خواهد بود که منافع آن متوجه آحاد مردم و حتی نسل های آتی شود.
ب. ایجاد فرصت های برابر در دسترسی به امکانات اجتماعی :
یکی از موارد هزینه ای منابع انفال با هدف عدالت اجتماعی ایجاد برابری فرصت ها در بهره مندی از آموزش امکانات اجتماعی و هر چیزی که بتواند افراد را در مسیر رشد مادی و معنوی کمک کند است اهمیت این مسئله به قدری است که تا زمانی که فرصت ها در همه عرصه ها برابر نباشد.
اگرتبعیض در دسترسی به فرصت ها وجود داشته باشد تامین عدالت و توازن اجتماعی در جامعه حاصل نخواهد بود بر این اساس دولت باید برنامه ای را فراهم نماید تا همه افراد جامعه بتوانند از امکانات و خدمات اجتماعی بهره مند شوند.
نظر شهید مطهری درباره تساوی در امکانات این است که جامعه اسلامی جامعه تساوی ها و برابری ها و برادری ها است.
اما نه تساوی منفی، بلکه تساوی مثبت . تساوی منفی یعنی به حساب نیاوردن امتیازات طبیعی افراد و سلب امتیازات اکتسابی آنها برای برقراری برابری و تساوی مثبت یعنی ایجاد امکانات مساوی برای عموم و تعلق مکتسبات هر فرد به خودش و سلب امتیازات ظالمانه. (مطهری ۱۳۶۸)
برابری در امکانات و فهرستهای اولیه مثل این است که میدان مسابقه برای همگان دارای شرایط یکسان باشد و نیز اینکه رعایت استحقاق و شایستگی ها بدین معنا که آن که بیشتر زحمت کشیده و تلاش و فعالیت نموده بایستی بیشتر از بقیه بهره مند شود از موارد بدیهی در تعاریف عدالت توزیعی در قالب نظریه اندیشمندان است که در آثار آنان به وفور مشاهده می گردد.(قلیچ ۱۳۸۹ )
ج. کاهش اختلاف طبقاتی :
شکاف طبقاتی و اختلاف درآمدی میان افراد جامعه به عنوان یکی از آفتهای سیاست های اقتصادی می توانند آثار مخربی را در جامعه به جای گذارد پس دین اسلام با وضع احکام مالی واجب و مستحب و با دادن اختیارات به حکام اسلامی از بین بردن اختلاف طبقاتی فاحش را یکی از اهداف جامعه اسلامی قرار داده است.
بررسی آیات قرآن و روایات نشان می دهد که اسلام اختلاف درآمدی را که بر مبنای تفاوت در تلاش ها و استعدادهای بشری است تا جایی که حقی از فقیر و یا ضعیفی زیر پا گذاشته نشود . قبول می کند ولی با اختلاف فاحش در سطوح مصرفی و تبعیض در قانون برای رسیدن به ثروت و تداول ثروت میان ثروتمندان مبارزه می کند.
اسلام از تعدیل درآمد و ثروت پشتیبانی کرده است این مهم از طریق ممنوعیت ویژه خاری از منابع عمومی مانند فی و انفال « کی لا یکن دول بین الا غنیاء منکم »( سوره ۸ آیه ۷ ) « تا اموال عمومی در میان ثروتمندان دست به دست نشود » و ثروت های اندوخته « جمع و متراکم ساختن و راکد کردن مواد معیشت پول و هر موضوع مؤثر در حیات انسانها » (علامه محمد تقی جعفری، ۱۲۱)
تحریم اکل مال به باطل «ولا تاکلو اموالکم بینکم بالباطل»(سوره نساء آیه ۲۹).«اموال خود را در میان خود با اسباب و جریانات باطل مخورید». و تعیین حقوق مالی واجب از قبیل زکات و خمس و. .. و تشویق انفاق جنبه عملی می یابد. (عیوضلو و توتونچیان، ۱۳۷۹)
دولت اسلامی مسئول است با اجرای دستورهای اسلام درباره مالکیت منابع طبیعی و مواد اولیه و نظارت بر راه های حلال و حرام کسب درآمد کنترل صحیح و منطقی بر سهم عوامل تولید از درآمد و مدیریت کارآمد توزیع مجدد ثروت و درآمد جلوی اختلاف فاحش درآمدها و ثروت ها را گرفته و جامعه را به سمت عدالت و توازن اقتصادی سوق دهد.(موسویان، ۱۳۸۲)
۲-۳-۷-۲- انفال و توسعه زیر ساخت های اقتصادی با رویکرد منافع بین نسلی
دومین حوزه سیاست گذاری موارد هزینه کرد درآمدهای حاصل از انفال ، فراهم کردن زیر ساخت های اقتصادی و سرمایه گذاری با رویکرد منافع بین نسلی است . این رویکرد را میتوان از احادیث و آرای فقها در باب مصارف انفال و فی استخراج نمود و ملاک و معیاری که در بخشهای قبلی به آن پرداخته شد معیار مصالح مسلمین است.
همه علماء و فقها بر این امر اتفاق دارند و این بدین معنا است که انفال نباید به گروه خاصی تعلق بگیرد بلکه انفال و درآمدهای عمومی متعلق به همه مسلمانان در نسلهای مختلف است و این مهم ایجاب می کند که برنامه ها و طرح های مربوط به ایجاد زیر ساخت ها و سرمایه گذاریهای اقتصادی با هدف تامین منافع بین نسلی صورت بگیرد.
مطالعه تاریخ صدر اسلام نشان می دهد که پیامبر اکرم «ص» پس از هجرت و تشکیل حکومت در همان حال که درگیر جنگ های متعدد با مشرکان قریش و یهودیان بود از گسترش فعالیتهای اقتصادی مردم غفلت نمی کردند حضرت با انجام کارهای گوناگون زمینه اشتغال مسامانان را فراهم می آوردند.
گاهی با انعقاد قراردادهای مزارعه و مساقات بین انصار « صاحبان مزارع و باغهای مدینه » و مهاجران که شغل و زمینی نداشتند زمینه اشتغال مهاجران و افزایش بهره وری زمینه های انصار را فراهم می کردند و گاهی با واگذاری زمین برای ساخت بازار و حمام فعالیت های تجاری و خدماتی را گسترش می دادند.(صدر ۱۳۷۴).
همچنین از سیره امام علی «ع» و توصیه ایشان به فرمانداران و والیان در امور اقتصادی می توان فهمید که تامین زیر ساخت های توسعه اقتصادی و فراهم نمودن شرایط اشتغال و تولید از وظایف دولت اسلامی است و این خود موجب تامین منافع نسلهای آتی خواهد شد زیرا در صورت استفاده از انفال و درآمدهای آن در ایجاد زیر ساخت توسعه و اشتغال زمینه برای فعالیت اقتصادی در نسلهای آتی نیز فراهم خواهد شد.
پیامبر اکرم(ص) به ایجاد زمینه های فیزیکی توسعه احتمام خاصی داشت ایجاد محل مناسبی برای بازار در شهر مدینه و گسترش شبکه های ارتباطی از جمله این اقدامات است توسعه شبکه های آب یاری با حفر چاه ها قنات و وقف آنها در بین مسلمانان نیز از اقدامات حضرت علی «ع» است.(فراهانی فرد ۱۳۸۱ )
این امور نشان دهنده اهتمام دولت اسلامی به امور زیر بنایی است به منظور تامین تسلی منافع بین یکی از اولویت های موارد هزینه کرد درآمدهای حاصل از انفال سرمایه گذاریهای زیر بنایی و سرمایه گذاری هایی است که موجب توسعه اقتصادی بین نسلی شده و منافع آن متوجه همه مردم می شود.
۲-۳-۷-۳- انفال و توسعه سرمایه های معنوی و انسانی
نظام اقتصادی اسلام از یک جامعیت ویژه ای در خصوص ابعاد مادی و معنوی اسلام برخوردار است و این ابعاد را از یکدیگر جدا نمی داند از این رو هدف از تشکیل حکومت در نظام اسلامی ایجاد بستر لازم برای رشد و تعالی ابعاد معنوی و مادی انسان است.
در دیدگاه اسلامی توسعه سرمایه انسانی با آنچه در دیدگاه غربی به صورت توجه صرف به مهارتها وجود دارد متفاوت است در اسلام آموزش برای مهارت و بالا بردن بهره وری نیروی انسانی در کنار آموزش برای دین داری و اخلاق و توجه به سرمایه معنوی مجموعا توسعه سرمایه انسانی را شکل می دهد.
اگر دین داری و اخلاق بر رفتارهای انسانی حاکم نباشد آموزش برای مهارت ممکن است بهره وری را افزایش دهد اما نه تنها هزینه های مادی همچون هزینه تخلفات هزینه های انتظامی و امنیتی « زندانها و دادگاه ها » و درگیریها در محیط کار و بازار به جامعه تحمیل می کند بلکه جامعه را از مسیر رشد و تعالی انسانی دور می کند.
حضرت امیر «ع» در عهد نامه خود به مالک اشترمی فرماید اما حق شما بر من این است که. .. به شما آموزش دهم تا جاهل نمانید و شما را تربیت کنم تا بیاموزید و بر طبق آن رفتار کنید.^[۱۹]
دولت اسلامی در جایگاه خلیفه خدا روی زمین نمی تواند در مقابل تحولات اخلاقی جامعه و میزان تقید آن را به انجام معروف ها و دوری از منکرات بی تفاوت باشد بلکه بر عهده دولت اسلامی است که از سلامت روحی مردم مراقبت کرده و به فکر توسعه معنویات آنان باشد.
و بر همین اساس است که تمام متفکران سیاسی و فقیهان مسلمانان بر انجام اقدامات عملی از سوی دولت برای عینیت بخشیدن به نظام اخلاقی اسلام و گسترش امور معنوی و بالا بردن احساس مسئولیت مردم تاکید ورزیدند.(موسویان ۱۳۸۲)
کوشش برای دستیابی به توسعه از راه سرمایه گذاری بر روی منابع انسانی با تاکید بر قابلیت ها و استعدادهای انسانی نه تنها قابل قبول بلکه یگانه راه شکل گیری فرایند توسعه بر مبنای عدالت اقتصادی است. (آقا نظری ۱۳۹۰).
بر این اساس حکومت اسلامی باید زمینه برای آموزش هدفمند انسانها را فراهم کرده تا از این طریق با بهره گرفتن از مهارتها و توانایی های کسب شده از طریق آموزش مسیر توسعه اقتصادی جامعه که وابسته به رشد تک تک افراد است فراهم گردد.
اما همان گونه که گفته شد در جامعه اسلامی بر خلاف بسیاری از جوامع دیگر که به انسان توجه دارد یک نگاه تک بعدی مادی و مهارتی نیست بلکه هم بعد مادی و هم بعد معنوی انسان به عنوان سرمایه جامعه اسلامی مورد توجه قرار می گیرد یعنی حکومت اسلامی در قبال هر دوی اینها مسئولیت دارد.
بر این اساس ضروری است دولت اسلامی توسعه سرمایه های اسلامی با دو هدف ارتقاء مهارت ها و استعدادهای انسانی و ارتقاء سرمایه معنویو دین داری در کنار یکدیگر را در اولیت برنامه ریزی و اجرای قرارداد بخشی از منابع انفال را در این امر هزینه نماید.
در مجموع می توان بیان داشت منابع درآمدی حکومت اسلامی به سمت توسعه سرمایه های معنوی و دینی انسان ها در کنار توجه به آموزش و کسب مهارت های گوناگون می تواند زمینه شکوفایی استعدادهای انسانی با جهت گیری تعالی معنوی و بهبود شاخص های رفاه اقتصادی را فراهم نماید.
۲-۳-۷-۴- انفال و کفالت های ضروری
برخی افراد و گروه های اجتماعی در جامعه وجود دارند که به عللی توانایی انجام کار و تامین نیازهای ضروری خود را ندارند که در این باره دولت اسلامی مسئولیت مستقیم و کفالت آنها را باید به عهده بگیرد.
تامین نیازهای این افراد از طریق منابع انفال و درآمدهای آن یکی دیگر از مصارف و مصالحی است که باید مورد توجه قرار بگیرد.
ضعیفان و تهیدستان :امام علی «ع» در نامه ای که به قشم بن عباس عامل خود در مکه نوشته است «در مال خدا که نزد تو فراهم شده است بنگر و آنها را به عیالمندان و گرسنگانی که نزد تو هستند بده به خصوص آنان که سخت تهیدست و بینوایند.»
کسانی که از کار عاجزند بر عهده دولت اسلامی است تا مخارج کسانی را که قادر به کار کردن نیستند تامین نماید سیره حضرت امیر نیز این گونه بود وقتی حضرت بر مرد نابینایی می گذشت که از مردمان پول طلب می کرد امیرالمومنین فرمود این چیست؟آنگاه از کمک کردن به او باز ایستاده اید؟ از بیت المال به او خرجی بدهید.(حکیمی ۱۳۶۷)
پرداخت دین بدهکاران: پیامبر اسلام در حدیثی فرمودند هیچ بدهکاری نیست که همراه با بستانکار خود نزد والیی از والیان مسلمانان برود و تنگدستی خود را برای او به اثبات برساند مگر آنکه این تنگ دست از دین خود برائت حاصل کند و پرداخت دین وی بر عهده مسلمانان قرار گیرد که در تصرف دارد ادا کند.(نوری ۱۴۰۸) و در حدیث دیگری امام صادق «ع» می فرمایند امام دیون مؤمنان را جزو کایین های زنان می پردازد. (عاملی ۱۳۴۰)
کفالت یتیمان: تامین همه نیازهای زندگی یتیمان بر عهده دولت اسلامی است تا از اموال و منابعی که در دست دارد آنها را غنی کند.
در راه ماندگان :اسلام حتی تامین کسانی را که به طور اتفاقی نیازمند شده اند مانند در راه ماندگان مورد توجه قرار داده است و آشنایی هم برای دریافت وام و تامین مخارج سفر ندارند.(موسوی خمینی ۱۳۶۸)
۲-۴- غنیمت و فی
۲-۴-۱- غنیمت
به اموالی که پس از پیروزی در جنگ از دشمن به دست میآید، «غنیمت» گفته میشود.( زحیلی، ۱۴۰۱ ق/۱۹۸۱م : ۴۵۵) نخستین غنیمت در اسلام، در سال دوم هجری در سریه «عبدالله بن جحش» نصیب مسلمانان شد.( ابن‌سعد، ۱۴۰۵ق : ۱۰)
منابع غنیمت، عبارتاند از: سلاحهای گوناگون، دارایی‌ها، زمین‌های کشاورزی، خوراکیها و آشامیدنیها، چهارپایان (گوسفند، اسب و شتر) و اسیران جنگی که از نبرد با مشرکان و یهودیان به دست می‌آمد.^[۲۰]
جنگ بدر، نخستین نبرد بزرگ، میان مسلمانان و مشرکان بود. پس از پایان این جنگ، مسلمانان بر اساس معیارهای کسب غنیمت در جاهلیت، غنایم را از آنِ جنگجویان میپنداشتند؛ (مصطفی السقا و دیگران، بی تا: ۶۶۶) اما در اسلام، برخورداری عدهای اندک (جنگجویان) و محرومکردنِ بخش زیادی از جامعه، تجاوز به حقوق محرومان و بر هم زدن تعادل اجتماعی محسوب میشود؛ زیرا هدف جنگ در اسلام به‌ دست آوردن غنیمت نیست و مجاهدان نیز تنها نیروهای جامعه مدینه نیستند و پیروزی، حاصل تلاش گروهی مسلمانان به ‌شمار می‌آید.

• • زهرا محمدی فرد در سال ۱۳۸۹ مطالعه‌ای با عنوان ” اندازه‌گیری فقر چندبعدی در شهر تهران” انجام داده است. وی فقر چندبعدی را برای مناطق ۲۲ گانه تهران اندازه ­گیری کرد که بر اساس آن، فقیرترین منطقه بر اساس رویکرد درآمدی، منطقه ۱۹ و ازنظر آموزش و مسکن به ترتیب مناطق ۱۹ و ۱۷ بودند. فقیرترین منطقه ازنظر سلامت، منطقه ۱۶ و بالاترین نرخ فقر چندبعدی در منطقه ۱۴ و کمترین آن در منطقه ۱ بدست آمد.

  (( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

• محمودی (۱۳۹۰) در تحقیقی تغییرات فقر مطلق طی برنامه ­های دوم، سوم و چهارم توسعه (۲۰۰۷-۱۹۹۵) در ایران را موردبررسی قرار داده است. نتایج بدست آمده از این تحقیق، حاکی از آن است که در طی برنامه دوم توسعه همه شاخص­ های فقر مطلق (شاخص سر­شمار فقر، شکاف فقر و شدت فقر) در مناطق روستایی، افزایش و در مناطق شهری، کاهش‌یافته است. در طی برنامه سوم توسعه، کاهش قابل‌ملاحظه‌ای در همه شاخص­ های فقر، اتفاق افتاده است. در طی برنامه چهارم توسعه، همه شاخص­ های فقر، با افزایش مواجه بوده ­اند. در دوره موردبررسی، درصد و شدت فقر در مناطق روستایی، بیشتر از مناطق شهری بوده است. همچنین وضعیت فقر در استان­هایی مثل سیستان و بلوچستان، کرمان، کرمانشاه، همدان و ایلام بدتر از سایر مناطق بوده است.

• کیانی و همکاران (۱۳۹۰) در مقاله‌ای فقر شهری در کل کشور و ۳۰ استان در سال ۱۳۸۸ را با کمک اطلاعات طرح هزینه – درآمد خانوار و به‌کارگیری روش نیازهای اساسی، موردبررسی قرار داده­اند. محاسبه شاخص­ های فقر در این تحقیق، حاکی از شدت و گستردگی نسبتاً ” بالای فقر و نهادینه شدن آن در جامعه شهری است.

۲-۳٫ خلاصه فصل
پیشینه تحقیق بیانگر مطالعات انجام‌شده بر روی موضوع موردبحث است که بابیان دیدگاه‌های مختلف، تصویر کلی از موضوع را ارائه می­دهد. با توجه به اهمیت موضوع فقر، در سال‌های اخیر، مطالعات فراوانی پیرامون فقر و ابعاد آن صورت گرفته است اما با توجه به آنکه موضوع فقر چندبعدی در سال­های اخیر مطرح گردیده است مطالعات انجام‌شده در این زمینه کم است. اکثر مطالعات انجام‌شده به برآورد فقر با بهره گرفتن از شاخص­ های سرشمار فقر، شدت فقر و شکاف فقر پرداخته­اند. برخی مطالعات روند فقر در سال­های موردمطالعه را نزولی و برخی دیگر صعودی می­دانند؛ که با توجه به تفاوت طول دوره­ های موردمطالعه و متفاوت بودن مناطق مطالعات با یکدیگر، امری بدیهی است؛ باوجوداین، اکثر مطالعات فقر درآمدی و فقر چندبعدی مناطق روستایی را بیشتر از فقر درآمدی و فقر چندبعدی مناطق شهری می­دانند.
فصل سوم
مبانی نظری و تصریح مدل
۳-۱٫ مقدمه
سنجش فقر منجر به درک روند تحولات فقر می­ شود و تصویری منسجم از فقر در طول زمان ارائه می­دهد؛ و دولت را قادر به هدف‌گذاری و اتخاذ تصمیمات و اقدامات لازم می­نماید. امروزه این اجماع بوجود آمده است که فقر یک مفهوم چند­بعدی است. بااین‌حال منابع تحقیقاتی رو به رشد فقر چندبعدی، توجهش را بر روی انباشت مقیاس­های فقر متمرکز کرده است؛ که به‌طور گسترده­ای باعث نادیده انگاشتن مشکلات عملی که در سیاست­گذاری بوجود می ­آید شده است. در ادبیات قدیم، عدم تأمین نیازهای اولیه و ضروری گروه ­های مختلف در جامعه منجر به فقر خواهد شد. درواقع به‌منظور بررسی افراد فقیر در جامعه با بهره گرفتن از سطح درآمد یا مخارج مصرفی سرانه خانوارها و مقایسه آن با خط فقر مناسب در قالب شاخص­ های مختلف فقر، اقدام می­ شود؛ اما واقعیت این است که گاهی نه‌تنها عدم دسترسی به درآمدها و منابع منجر به فقر می­ شود، بلکه از دست دادن فرصت­ها نیز فقر را تشدید می­ کند. در این راستا، نهادهایی چون نهادهای آموزشی، بهداشتی و مالی فرصت‌های ازدست‌رفته را کاهش خواهند داد. اصولاً فقر در مناطقی که با شرایط وخیم بیوفیزیکی و محرومیت­های اقتصادی- اجتماعی روبرو هستند، گسترده می­ شود. فقرا نه‌تنها دسترسی به منابع و درآمدهای مالی ندارند؛ بلکه فرصت­های پیشروی آن­ها نیز کم هستند. بازارها و اشتغال از مسائلی هستند که باعث جدا­سازی مناطق مختلف با شرایط جغرافیایی و اجتماعی متفاوت شده ­اند. همچنین دسترسی به آموزش و بهداشت می ­تواند توانایی افراد ساکن در منطقه خاص جغرافیایی را در دستیابی به منابع درآمدی خارج از مزرعه افزایش دهد؛ بنابراین فقر می ­تواند در دو زمینه موردبررسی قرار گیرد: فقر درآمدی که از طریق اندازه ­گیری مخارج سرانه خانوار و مقایسه آن با یک خط فقر مناسب قابل ارزیابی است و فقر غیر درآمدی که از طریق بررسی دسترسی به نهادها و چگونگی عملکرد آن­ها در کاهش فقر می ­تواند مورد ارزیابی قرار گیرد؛ بنابراین فقر تنها در بعد درآمدی خلاصه نمی­ شود و ابعاد دیگری نیز دارد که مجموع این ابعاد درآمدی و غیر درآمدی، سبب ایجاد تعریف جدیدی از فقر با عنوان “فقر چندبعدی” می­گردد.
۳-۲٫ تعاریف فقر
به دلیل طبیعت چندبعدی فقر و فقیر، ارائه تعریف جامع و دقیقی از اصطلاح فقر مشکل است. تعاریف ذیل طی دهه­های مختلف برای فقر ارائه‌شده است:
۳-۲-۱٫ تعریف تانسند^[۱۴]: تانسند در دهه­های ١٩۶٠ و ١٩٧٠ اعتقاد داشت که افراد، خانوارها و گروه‌های جمعیتی را زمانی می‌توان فقیر به‌حساب آوردکه با فقدان منابع برای کسب انواع رژیم­های غذایی، مشارکت در فعالیت­ها و شرایط و امکانات معمول زندگی مواجه باشند (ارضروم چیلر،۱۳۸۴).
۳-۲-۲٫ تعریف سن^[۱۵]: سن در سال ١٩٨١ اشاره‌کرده است که فقر را باید به‌صورت محرومیت از قابلیت‌های اساسی در نظر گرفت و نه صرفاً ” پایین بودن درآمدها که ضابطه متعارف شناسایی فقر است. البته محرومیت، خود مفهومی نسبی است که ممکن است در مکان­ها و زمان­های متفاوت، تعاریف متفاوتی داشته باشد. آنچه چشم­انداز قابلیتی در تحلیل فقر انجام می­دهد این است که درک ما را از ماهیت و علل فقر و محرومیت گسترش می­دهد (همان).
۳-۲-۳٫ تعریف بانک توسعه آسیا: فقر محرومیت از دارایی­ ها و فرصت­هایی است که هر فرد مستحق آن­ها می­باشد (همان).
۳-۲-۴٫ تعریف بوت وروانتری^[۱۶]: این دو اقتصاد­دان در اواخر قرن نوزدهم تلاش کردند که بین فقر مطلق و نسبی تمایز قائل شوند. فقر مطلق به‌عنوان ناتوانی در کسب حداقل استاندارد زندگی، تعریف‌شده است و لذا بستگی به چگونگی تعریف حداقل معاش دارد و فقر نسبی به‌عنوان ناتوانی در کسب یک سطح معین از استانداردهای زندگی که در جامعه فعلی، لازم یا مطلوب تشخیص داده می­ شود، تعریف‌شده است (همان).
بنابراین در تعریف فقر نسبی به نابرابری در توزیع درآمد و ثروت بیش از میزان مطلق درآمد افراد توجه می‌شود. به‌منظور دستیابی به عمق نابرابری در توزیع درآمد (یا مصرف) بین افراد یا خانوارها می­توان درصد کل درآمد دریافت شده توسط فقیرترین قشر جامعه را با درصد درآمد دریافت شده توسط ثروتمندترین قشر مقایسه کرد. البته باید توجه داشت که این مفهوم در کشورهای مختلف به صورت­های مختلف تعریف می­ شود و در طی زمان‌بر اثر تحولات اقتصادی نیز تغییریافته است.
۳-۳٫ انواع فقر
۳-۳-۱٫ فقر با رویکرد درآمدی
رویکرد­های فقر درآمدی اصولاً تک‌بعدی هستند و فقط برحسب درآمد یا مصرف ارزیابی می­شوند. این رویکرد که رویکرد غالب در محاسبه فقر در ایران بوده است گوناگونی توانایی­ها و قابلیت ­های افراد مختلف را نادیده می­گیرد و صرف دستیابی به سطح مشخصی از درآمد، گویای تضمین دسترسی به کالاها و خدمات موردنیاز و تأمین نیازهای اساسی فرد یا خانوار موردنظر نیست.
فقر حاصل نابرابری شدید اجتماعی است. در دیدگاه سنتی، فقر عبارت است از: محرومیت مادی که با معیار درآمد یا مصرف سنجیده می­ شود (بانک جهانی، ۱۹۹۰).
۳-۳-۲٫ فقر قابلیتی
کتاب معروف سن تحت عنوان ” کالا­ها و قابلیت­ها” (۱۹۸۵) نقطه‌ی آغازین مباحث مربوط به این رویکرد محسوب می­ شود. مفهوم قابلیت اولین بار توسط آمارتین سن برنده جایزه نوبل اقتصاد در سال ۱۹۹۸، مطرح گردید. به‌زعم سن ارزش کالاها به نقش و کارکردی است که در رفع نیازهای انسان دارند. به این معنا می­بایست توجه خود را از نگاه تنگ و محدود درآمدی که عملاً منتج از نظریه مطلوبیت است به نگاه مبسوط مبتنی بر قابلیت­ها معطوف کنیم. منظور آمارتیا سن از قابلیت دقیقاً همان توانمندی است. به این معنی که توانمندی درواقع کیفیت زندگی انسان­ها را تعیین می­ کند؛ و اگر قرار باشد جامعه‌ای به سمت عدالت اجتماعی حرکت کند، باید دولت وسایلی را فراهم کند که انسان­ها قابلیت لازم را برای دسترسی به کالاها و خدماتی که برایشان ارزش دارد، بدست آورند، پس‌ازآن، اگر فرد قابلیت پیدا کرد اما کار را درست انجام نداد، مقصر خود اوست (نیلی، ۱۳۹۰).
از دیدگاه قابلیت، فقر به‌هیچ‌وجه به معنای نداشتن درآمد نیست. در این دیدگاه فقر به‌مثابه محرومیت از قابلیت ­های فردی و اجتماعی، تعریف می­ شود و اساساً فقدان قابلیت است و بدیهی است که راه‌حل آن نیز می­بایست در رشد قابلیت ­های انسانی جستجو شود.
بنابراین، تعریف فقر برحسب قابلیت­ها بزرگ‌ترین مزیتی که دارد، تبیین سیاست­ها و اقدامات اجتماعی خاص است که نه به‌صورت گذرا بلکه به‌صورت ریشه‌ای، مورداجرا گذاشته می­ شود. سیاست­هایی که به‌صورت هدفمند گروه ­های خاص را موردتوجه قرار می­دهد.
۳-۳-۳٫ فقر ذهنی
مفهوم دیگری از فقر به نام فقر ذهنی شناخته‌شده است. چون به محرومیت از برخی کالاها اشاره می­ کند؛ که فرد خود را نیازمند آن­ها می­داند، فقر هنگامی بوجود می ­آید که فرد یا افرادی در کسب سطحی از رفاه که بر اساس معیارهای جامعه، حداقل معقول رفاه به‌حساب می ­آید، با شکست مواجه شوند. (رضوی، ۱۳۸۲).
در این مفهوم ملاک فقیر بودن جنبه‌ی کاملاً شخصی و ریشه در احساست فرد یا خانوار نسبت به فقر دارد و با بهره گرفتن از پرسشنامه و اظهارات شخص قابل ارزیابی است. به این صورت که از طریق آمارگیری می­توان این پرسش‌نامه را مطرح کرد که به نظر شما حداقل سطح درآمد (درآمدی که با کمتر از آن قادر به امرارمعاش نخواهید بود) چه مقدار است. پاسخ این سؤال از فردی به فرد دیگر و برحسب بعد خانوار متفاوت خواهد بود. با رسم نقاط بدست آمده و عبور دادن خطی از میان آن­ها می­توان یک خط فقر ذهنی رسم کرد.
۳-۳-۴٫ فقر چندبعدی
رویکرد چندبعدی فقر، علاوه بر ویژگی­های مالی و اقتصادی، ویژگی­های قابلیتی، فعالیت­های سیاسی و فرهنگی خانوار را نیز مدنظر قرار می­دهد و درنهایت توصیف واقع‌بینانه‌تری از فقر دارد. پیشرفت­های نظری در تحقیقات مربوط به فقر نشان می­دهد که سه بعد رفاه اقتصادی، قابلیتی و مشارکت اجتماعی خود ساختار چندبعدی دارد و به سه زیر بعد مشارکت اقتصادی، فرهنگی و سیاسی تقسیم می­ شود. هر یک از این ابعاد به‌صورت مستقیم قابل‌مشاهده نیستند، لذا هر یک توسط چندین شاخص قابل‌مشاهده، اندازه ­گیری می­شوند. درواقع رویکرد چندبعدی فقر، برخلاف رویکرد مصرفی یا درآمدی که در آن تنها مسئله اقتصادی مدنظر است، سیستمی متشکل از اقتصاد، سیاست و فرهنگ را در نظر می­گیرد و تعریفی عقلایی و واقعی از فقر را مشخص می­ کند. در این دیدگاه درجه فقر افراد فقیر متفاوت است و وجود بعدهای مختلف این امکان را فراهم می­سازد که تفاوت­های کیفی فقر بین فقرا از هم متمایز شوند. نارسایی­های موجود درروش درآمدی موجب شده است امروزه اقتصاددانان بیشتر به مفهوم فقر چندبعدی توجه کنند.
۳-۴٫ تعریف خط فقر
بسته به اینکه در تعریف فقر مفهوم مطلق یا نسبی در نظر گرفته شود، آستانه‌ای تعریف می‌شود که مرز بین فقیران و سایر افراد جامعه را مشخص می‌کند. این آستانه، خط فقر^[۱۷] نامیده می‌شود. بر اساس رویکرد درآمدی، فقر را به‌صورت فقر مطلق و فقر نسبی یا مقایسه‌ای در نظر می­گیرند.
۳-۴-۱٫ فقر مطلق
فقر در تعریف مطلق آن، به‌عنوان ناتوانی فرد یا یک خانواده در دسترسی به منابع کافی برای تأمین نیازهای اساسی زندگی می­باشد.
فقر مطلق، ناتوانی در تأمین حداقل نیازهای ضروری افراد مانند غذا، پوشاک، مسکن، آموزش، بهداشت، حمل‌ونقل و مواردی از این قبیل تعریف‌شده است. در مفهوم مطلق، افراد یا خانوارهایی فقیر شناخته می­شوند که به علت عدم برخورداری از نیازهای حیاتی مانند آب سالم، غذای کافی و مناسب و عدم دسترسی به مراکز درمانی، در معرض خطر مرگ قرار دارند. باوجوداین، تعریف یادشده، این مسئله را که افراد یا خانوارها به بسیاری از نیازهای اساسی خود برای یک زندگی آبرومند دست‌یافته‌اند، تضمین نمی­کند (براتی، ۱۳۹۰).
۳-۴-۲٫ فقر نسبی
در حقیقت ” فقر نسبی” بر مفهوم نابرابری استوار است که افراد از مقایسه موقعیت خود با گروه ­های دیگر بدست می­آورند. فقر نسبی به‌عنوان ناتوانی در کسب یک سطح معین از سطوح زندگی که در جامعه فعلی لازم یا مطلوب تشخیص داده می­ شود تعریف‌شده است. در فقر نسبی که ناشی از اختلاف شدید درآمدی است فقر صرفاً ناشی از فقدان منابع جهت تأمین نیازهای اساسی نیست بلکه ناشی از کمبود منابع فرد جهت دسترسی به حداقل سطح زندگی جامعه می­باشد؛ بنابراین در تعریف فقر نسبی به نابرابری در توزیع درآمد و ثروت بیش از میزان مطلق درآمد افراد توجه می­ شود. به‌منظور دستیابی به عمق نابرابری در توزیع درآمد (مصرف) بین افراد یا خانوارها می­توان درصد کل درآمد دریافت شده توسط فقیرترین قشر جامعه را با درصد درآمد دریافت شده توسط ثروتمندترین قشر مقایسه کرد. البته باید توجه داشت که این مفهوم در کشورهای مختلف به صورت­های مختلف تعریف می­ شود و در طی زمان‌بر اثر تحولات اقتصادی نیز تغییریافته است. باوجود اهمیت فزاینده‌ی نسبیت در تعریف و تشخیص فقر، بسیاری از پژوهش­ها در کشورهای درحال‌توسعه به فقر تنها از جنبه مطلق می­نگرند و ابزارها و مقیاس­ها برای اندازه‌گیری فقر در این کشورها، توسعه چندانی نیافته است. با این وصف، تأکیدهای زیاد، بر مفهوم نسبی فقر، به همراه ارتباط محسوس آن­ها با مسئله نابرابری­ها و تضادهای اجتماعی گواهی بر این نکته است که پویایی­های سیاسی و اجتماعی ناظر بر روابط فقرا و غیر فقرا در نظر پژوهشگران و تصمیم‌گیرندگان، اهمیتی بیش از رویکرد­های سنتی به فقر یافته است. بدین ترتیب به نظر می­رسد، ایجاد شاخص­ های جدیدی برای به‌حساب آوردن ماهیت نسبی فقر، از چالش­های جدیدی است که جامعه بین‌المللی با آن روبرو خواهد بود (همان).
۳-۵٫ انواع روش­ها برای محاسبه خط فقر در ایران
سنجش فقر، کلیتی از مفهوم فقر ارائه می‌دهد. این کار به تدوین آزمون فرضیه­هایی درباره دلایل فقر کمک می­نماید و تصویری منسجم از فقر را طی زمان ارائه می‌دهد. در این بخش، روش­های مختلف محاسبه خط فقر در ایران معرفی می­گردد. روش­های محاسبه خط فقر بسیار متنوع است و بسته به اینکه کدام مفهوم از فقر موردنظر باشد، روش محاسبه نیز متفاوت خواهد بود.
۳-۵-۱٫ روش اندازه‌گیری خط فقر بر اساس نیاز کالری
این روش بر پایه مفهوم فقر مطلق و حداقل نیازهای اساسی (نیازهای تغذیه‌ای) استوار است. به این صورت که ابتدا فرض می­گردد هر فرد روزانه به مقدار معین کالری نیاز دارد (بر اساس نظر متخصصان تغذیه) سپس خانوارهای موردمطالعه بر اساس سطح درآمد در ده گروه هزینه‌ای طبقه‌بندی می‌گردند. پس از برآورد ارزش­های غذایی دریافتی هر د هک درآمدی، اولین دهک که انرژی دریافتی آن، بیش از انرژی استاندارد (فرضاً ” ٢١٧٩ یا ٢٣٠٠ کالری) باشد را در نظر می‌گیریم. اختلاف انرژی دریافتی دهک موردنظر با مقدار استاندارد محاسبه می‌شود. به دنبال آن، قیمت هر واحد کالری دریافتی از تقسیم مخارج کل دهک بر مقدار انرژی دریافتی دهک به دست می‌آید. حاصل‌ضرب قیمت هر واحد کالری در مابه‌التفاوت انرژی دریافتی با مقدار استاندارد برابر مخارج انرژی دریافتی مازاد بر نیاز می‌باشد. تفاضل این مخارج از هزینه کل دهک برابر خط فقر خواهد بود.
۳-۵-۲٫ روش اندازه‌گیری خط فقر بر اساس ۵٠ یا ۶۶ درصد میانگین مخارج خانوارها
در این روش که بر پایه مفهوم فقر نسبی استوار است، ابتدا میانگین مخارج محاسبه‌امی شود، سپس در مرحله بعد، ۵٠ یا ۶۶ درصد میانگین مخارج (البته تعیین این درصد به‌صورت اختیاری و تجربی است) به‌عنوان خط فقر در نظر گرفته می‌شود.
۳-۵-۳٫ تعیین خط فقر بر اساس ۵٠ یا ۶۶ درصد میانه مخارج خانوارها
از دیگر روش­های تعیین خط فقر که بر پایه مفهوم فقر نسبی استوار است این روش می‌باشد و همانند روش پیشین معیار خاصی برای محاسبه درصدی از میانه مخارج به‌عنوان خط فقر وجود ندارد. در این روش، ابتدا مخارج خانوارها در ده دهک درآمدی (هزینه‌ای) مرتب می‌شود. سپس از مخارج دهک­های پنجم و ششم میانگین‌گیری شده و این میانگین به‌عنوان میانه مخارج خانوارها در نظر گرفته می‌شود. سپس، یک‌بار ۵٠درصد و بار دیگر ۶۶ درصد میانه مخارج محاسبه می‌شود.
۳-۵-۴٫ تعیین خط فقر بر پایه معکوس ضریب انگل
این روش بر پایه مفهوم نسبی فقر استوار است. در حقیقت ارنست انگل از شاخص نسبت مخارج خوراکی به درآمد خانوارها جهت ارزیابی رابطه مخارج خوراکی خانوارها و درآمد آن­ها استفاده نمود که بعد­ها به‌عنوان معیاری برای محاسبه خط فقر مورداستفاده قرار گرفت. در این روش، ابتدا ضریب انگل بر اساس مدل­های اقتصادسنجی برآورد می‌گردد، سپس مخارج خوراکی خانوار در معکوس ضریب انگل ضرب می‌شود، حاصل این محاسبه معادل با خط فقر برآوردی خواهد بود. برای برآورد ضریب انگل نیز ابتدا مخارج خوراکی و مخارج کل خانوارهای موردمطالعه به ده گروه درآمدی تقسیم و سپس چهار مدل زیر به روش­های اقتصادسنجی برآورد می­گردد.
۱) (۳-۱)
۲) (۳-۲)
۳ (۳-۳)