نمودار ۴-۱۴: افرادی که زیاد به مجالس روضه خوانی میروند(طولی)

رفتن به دعای کمیل: نتایج را در پیوست،جدول(۱۵) و نمودار (۴-۱۵) مشاهده میکنید.
نمودار ۴-۱۵: فراوانی نسبی افرادی که زیاد به دعای کمیل میروند(طولی)

– اعتقاد به جهان آخرت: نتایج را در پیوست،جدول(۱۶) و نمودارهای(۴-۱۶) مشاهده میکنید.نمودار ۴-۱۶: فراوانی نسبی افرادی که به جهان آخرت اعتقاد دارند(طولی)

– نذر و نیاز: نتایج را در پیوست،جدول(و۱۸۱۷) و نمودارهای(۴-۱۷و۱۸) مشاهده میکنید.
نمودار ۴-۱۷: فراوانی نسبی افرادی که زیاد نذر و نیاز میکنند(طولی)

نمودار ۴-۱۸: فراوانی نسبی افرادی که زیاد نذر و نیاز میکنند(نسلی)

همانگونه که مشاهده کردید) بیشتر گویه‌های مربوط به انجام مناسک (چه فردی و چه جمعی) هستند و البته دو سوال مهم در مورد آدم صوابکار و گناهکار که به نوعی کلی نظر فرد را در مورد دین نشان می‌دهد.
همانگونه که در جداول دینداری مشاهده می‌کنید (نمودارهای۴-۲ تا ۴-۱۸) نمی‌توان مدل خاصی را بر این تحولات نشان داده شده تطبیق داد. تفاوتهای نگرشی هیچ‌گونه نظمی را در این قسمت از خود نشان نمی‌دهند. این موضوع می‌تواند دلایل گوناگونی داشته باشد که در ذیل به برخی از آنها اشاره می‌کنیم.
اولین دلیل آن می‌تواند ریشه در واقعیت داشته باشد به این معنا که تغییرات در نگرشهای افراد متوازن نبوده و هر یک از جنبه‌های دینداری (از نظر اسکات) به گونه‌ای جدا و مجزا از یکدیگر رشد کرده‌اند. به این معنا که ممکن است رشد انجام مناسک جمعی منفی باشد ولی رفتن به مجالس روضه و عزاداری رشد مثبتی داشته باشد و یا ممکن است اعتقاد به قیامت افزایش یافته باشد اما داشتن دلایل مذهبی برای ارزیابی انسان خوب کمتر شده باشد. بنابراین اولین دلیل شکست تطبیق نظریه اینگلهارت بر این نوع ارزشها و نگرشها (ارزرشهای مذهبی) طی سالهای ۵۳-۸۲، مناسب نبودن این نظریه است. که به دلیل تغییرات بسیار گسترده و دینداری طی این ۳۰ سال یکی از دلایل قابل توجه این قسمت به حساب می‌آید.

دومین احتمال که بسیار قوی نیز به نظر می‌رسد محدودیت‌های آماری ما در این زمینه است، سؤالات بسیار کم (که در هر ۴ پیمایش تکرار شده باشد) و از این مهمتر غیر همسانی طیف‌ها و جوابهای سؤالات در این پیمایش‌ها موجب به کار بردن تقریب‌های بسیاری در این قسمت شده است که قطعاً اخلالهایی را در تطبیق ما موجب شده است.
سومین احتمال می‌تواند مشکلات ساختاری، مفهومی و داده‌ای پیمایش‌های انجام گرفته باشد. این دلیل نیز که تا حدی معتبر است را می‌توان از مقایسه سه پیمایش ملی ارزشها و نگرشهای ایرانیان موج اول و دوم (۷۹ و ۸۲) (که به دلایلی از پیمایش موج اول آن استفاده نکرده‌ایم) و پیمایش دکتر آزاد (۷۹) نشان داد. تفاوتهای آشکار و زیاد در این سه پیمایش احتمال سوم ما را تا حد بالایی اثبات می‌کند. به برخی از این تفاوتها اشارهای میکنیم. گویه های زیر در هر سه پیمایش تکرار شده است.تفاوتها در در صد موافقین و یا مخالفین میتواندمدعایی بر این دلیل (ذلیل سوم)باشد(زیرا این ۳ پیمایش در فواصل زمانی وتاه انجام شده است و تفاوتهای زیاد نمیتواند نشان دهنده تغییرات در واقعیت باشد).
مردم در ۵ سال آینده مذهبی‌تر می‌شوند یا غیرمذهبی :درصد افرادی که با این گویه موافق بودهاند:
پیمایش ۷۹ (موج اول) : ۵/۵۸
پیمایش ۸۲ (موج دوم) : ۱/۸۰
چند وقت یکبار در نماز جماعت شرکت می‌کنید درصد افرادی که (اکثر اوقات) را انتخاب کردهاند:
۷۹ (موج اول) ۶/۱۶
۸۲ (موج دوم) : ۷/۱۰
۷۹ (دکتر آزاد):۱۵.۴
شما خودتان را تا چه حدی فردی مذهبی می‌دانید نید درصد افرادی که (اکثر اوقات) را انتخاب کردهاند:
۷۹ (موج اول): ۷/۳۶
۸۲ (موج دوم)
اما به غیر از اختلافات فاحش فوق می‌توان به گونه‌ای دیگر نیز روایی و پایایی این پیمایش‌ها را به چالش کشید. همانگونه که مشاهده کرده‌اید، ما به غیر از مطالعه یک گروه سنی خاص(۱۵ تا ۲۴ سالهها)، یک نسل خاص (۱۵-۲۴ ساله‌های سال ۵۳) را نیز از سال ۵۳ تا ۸۲ مورد بررسی قرار داده‌ایم. اختلافات بسیاری که طی این سالها در ارزشهای این نسل مشاهده می‌شد می‌تواند دلیل دیگری بر ناپایایی و عدم روایی این پیمایش‌ها باشد. اینگلهارت نشان می‌دهد که در آثار دوره‌ای اثر بسیار کمی بر تغییرات ارزشهایی دارد که در دوران اولیه بلوغ انسان شکل می‌گیرد. وی برای اثبات این حرف، تغییرات ارزشی را در ژاپن (که با تغییرات گسترده اقتصادی طی سالهای ۱۹۵۳-۱۹۸۳ مواجه بوده است) را مورد بررسی قرار می‌دهد و نشان می‌دهد که آثار دوره‌ای به طور متوسط موجب ۷ درصد تغییر است(اینگلهارت،۱۹۹۰،ص۸۲). بنابراین تا حدودی می‌توان آثار دوره‌ای را موجب تغییرات در ارزشها و نگرشها دانست ولی این تفاوتها طی این ۴ پیمایش نه تنها تغییرات گسترده‌ای دارند که سیر منطقی (نزولی و یا صعودی) را نیز طی نمی‌کنند.
۴-چهارمین احتمال می‌تواند ضعف محقق در تحلیل تفاوتها باشد، زیرا ابتکار در این قسمت بسیار اهمیت دارد.
بدیهی است که اگر احتمالات ۲ و ۳ را بپذیریم کل مرحله تطبیقی (۴-۳) نیز از اعتبار ساقط می‌شوند و در واقع پذیرش این دو دلیل تمام راه ها را برای سنجش تغییرات فرهنگی در این ۳۰ سال مسدود می‌کند (البته پژوهشهای کمی را).
۴-۳-۲-۳-۲-خانواده و جنسیت:
در این قسمت ما شاهد ۳ گویه مشابه در هر ۴ پیمایش می‌باشیم
– خصوصیات یک زن خوب: همانطور که در قسمت (۴-۳-۲-۲-۲) اشاره شد می‌توان این خصوصیات را به سه دسته زن مدرن، زن سنتی و زن مذهبی تقسیم نمود جداول (۱۹ و ۲۰)(پیوست) و نمودارهای (۴-۱۹ تا ۴-۲۴) بر همین اساس شکل گرفته است.
نمودار ۴-۱۹: درصد افرادی که زن ایدهآل خود را زن سنتی معرفی کردهاند(طولی)

نمودار ۴-۲۰: درصد افرادی که زن ایدهآل خود را زن سنتی معرفی کردهاند(نسلی)

نمودار ۴-۲۱: درصد افرادی که زن ایدهآل خود را زن مدرن معرفی کردهاند(طولی)

نمودار ۴-۲۲: درصد افرادی که زن ایدهآل خد را زن مدرن معرفی کردهاند(نسلی)

نمودار ۴-۲۳: درصد افرادی که زن ایدهآل خد را زن مذهبی معرفی کردهاند(طولی)

نمودار ۴-۲۴: درصد افرادی که زن ایدهآل خد را زن مذهبی معرفی کردهاند(نسلی)

– در خانواده شما معمولاً چه کسی تصمیم می‌گیرد: خانواده پدرسالار از خصوصیات پایه‌ای خانواده سنتی است و همانگونه که در (۴-۳-۲-۲-۲) مشاهده کردید در پیمایش ۷۹ با سوال «زن باید از شوهر خود اطاعت کند» پرسیده شده است البته و با سنخ‌های ارزشی نیز همبستگی قابل توجهی نشان داده است (جدول (۴-۶۹)). البته این سوال در پیمایش‌ها اینگونه پرسیده است که معمولاً در خانواده شما چه کسی تصمیم می‌گیرد. ولی با توجه به پیمایش ۷۹ و همبستگی میان دو گویه معمولاً چه کسی بیشترین نفوذ و تأثیر را در برخورد با مسائل داشته است و گویه، زن همواره باید مطیع شوهر خویش باشد، از گویه اوّل استفاده می‌کنیم
نتایج را در پیوست،جداول(۲۱و۲۲) و نمودارهای(۴-۲۵ تا ۴-۲۷) مشاهده میکنید.
نمودار ۴-۲۵: درصد افرادی که اظهار داشتهاند در خانوادهشان تصمیمات اساسی را مرد میگیرد(طولی)

نمودار ۴-۲۶: درصد افرادی که اظهار داشتهاند در خانوادهشان تصمیمات اساسی را همه میگیرند(طولی)

نمودار ۴-۲۷: درصد افرادی که اظهار داشتهاند در خانوادهشان تصمیمات اساسی را همه میگیرند(نسلی)

– کارکردن زنان : نتایج را در پیوست،جداول(۲۳و۲۴) و نمودارهای(۴-۲۸و۲۹) مشاهده میکنید.

«حول الدین و الدوله»، «الطریق الی الاتحاد الإسلامی»، «نحن و الإسلام»، «تحت رایه الإسلام»، «أعداء الإسلامیه»، «المجتمع المریض»، «إقبال الشاعر الثائر»، «الإسلامیه و المذاهب الأدبیه»، «شوقی فی رکب الخالدین»،«لمحات من حیاتی»، «تجربتی الذاتیه فی القصه الإسلامیه» و «رحلتی مع الأدب الإسلامی»
س) کتابهای پزشکی
«فی رحاب الطب النبوی»، «الصوم و الصحه»، «مستقبل العالم فی صحه الطفل»، «سلسله المکتبه الصحیه».
۲-۱-۴ جایگاه نجیب کیلانی در ادبیات معاصر عربی
بی شک میتوان کیلانی را از جملهی ادبای برجسته و تاثیر گذار ادبیات معاصر ادبیات عرب به حساب آورد. به خصوص در زمینهی ادبیات اسلامی، او یکی از پیشتازان بلا منازع این عرصه به شمار میرود به گونهای که به قول عبد الله طنطاوی میتوان او را پیشوای به حق در ادبیات اسلامی نام نهاد(طنطاوی، ۱۹۹۵م ۴۲). او با آثار متعددش صفحات تازهای در ادبیات معاصر عرب گشود و هم اکنون میبینیم که بیشتر این آثار به زبانهای مختلف دنیا از جمله انگلیسی، فرانسوی، روسی، ترکی، چینی، فارسی، اردو، ایتالیایی و اندونزیایی ترجمه شدهاند. از جمله آثار ترجمه شدهی او به زبان فارسی میتوان رمانهای«مردی که ایمان آورد»، «در جستجوی آزادی»، «شبهای ترکستان»، «قهرمانان شمال» و «قدس در فراق فاروق» را نام برد.
شخصیت زاهدانه و ساده زیستی کیلانی و نیز دور بودنش از مراکز فرهنگی مهمی مانند قاهره و سکونتش در امارات سبب شده که آنچنان که باید و شاید در میان مردم شهرت پیدا نکند اما واقعیت این است که او نزد ادبا و اندیشمندان اسلامی به عنوان شخصیتی شناخته می‌شود که با آثار هدفمند و متعهد خود از طریق فنون ادبی مختلف مانند داستان، رمان، شعر و پژوهشهای ادبی، موهبتهای خود را در خدمت به اسلام و دعوت اسلامی به کار برده است(قتایه،۱۹۸۳م شماره صفحه؟).
او از جمله نویسندگانی بود که رمان را از سرزمین خود فراتر برده و با آن در سرزمینهای بسیار گشته و با محیطهای مختلف به تعامل پرداخته است. او با رمان«الظل الأسود» به اتیوپی، با«دم لفطیر صهیون» و«علی أسوار دمشق» به دمشق، با«عمالقه الشمال» به نیجریه، با«عمر یظهر فی القدس» به فلسطین، با«عذراء جاکرتا» به اندونزی و با«لیالی ترکستان» به ترکستان رفته است. کیلانی با این رمانها به بیان مشکلات و بحرانهای این سرزمینها پرداخته و به صورت موفقیت آمیزی توانسته تاریخ، فرهنگ و اوضاع سیاسی و اجتماعی و اقتصادی آنها را به تصویر بکشد.
«به نظر میرسد از بارزترین ویژگیهای ادبیات کیلانی این است که در آثار خود توجه زیادی بر تمرکز بر مواضع انقلابی و فکری پرمحتوا در تاریخ اسلامی دارد. او با این کار سعی دارد تصویری روشن از تاریخ اسلام ارائه دهد. تصویری که در آثار دیگر داستان نویسان از جمله جرجی زیدان آن را در قالبی تاریخی ساخته و پرداختهی دست کنیزان و جاریه ها و سرشار غدر و خیانت نشان داده شده است»(همان شماره صفحه).
زمانی که عرصهی نقد ادبی- به جز مواردی معدود- از کتابهایی در زمینهی ادبیات و نقد اسلامی خالی بود کیلانی اقدام به نوشتن کتابهایی در این زمینه نمود و کتابهای«آفاق الأدب الإسلامی»، «الإسلامیه و المذاهب الأدبیه»، «الأدب الإسلامی بین النظریه و التطبیق»، «مدخل إلی الأدب الإسلامی» و«تجربتی الذاتیه فی القصه الإسلامیه» و … را به رشته تالیف درآورد. برای همین است که نجیب محفوظ در سال (۱۹۸۹م) از او به عنوان «نظریه پرداز ادبیات اسلامی در عصر حاضر» یادکرد(www.islamonlin.net). و«انجمن ادبیات اسلامی» نیز در مراسمی از او تقدیر نمود و در میان جمعی از جوانان مسلمان، جایزهی«پیشوای داستان نویسی اسلامی» را به او اهدا نمود(القاعود ۱۹۹۶ ۳) کیلانی در واقع توانسته است با نوشتن تعداد زیادی داستان و رمان، نمونهای اسلامی در زمینهی رمان و داستان عرضه نماید(همان ۱۳).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۲-۲ بینامتنی
یک هنرمند خواسته یا ناخواسته از عوامل متعددی تاثیر میپذیرد و این تاثیر پذیری در آثارش نمایان میشود. متونی که یک نویسنده در سیر مطالعاتی خود میخواند بخش اعظم سرمایهی معرفتی وی را شکل میدهند، بنابراین اثری که نویسنده از خود بجای میگذارد در واقع حاوی متون دیگری است که نویسنده از آنها تاثیر گرفته است.
«بینامتنی» یا همان«تناصّ» که یکی از گرایشهای نقد جدید به حساب میآید، از تعامل دو یا چند متن با یکدیگر بحث می‌کند. اسلوب بینامتنی ممکن است بر این امر استوار باشد که متن جدید در بردارندهی متون، افکار و شخصیتهای پیش از خود باشد و شاعر، آنها را به گونهای به کار گیرد که در خود ذوبشان کند و از این راه آفاق اسطورهای، دینی و تاریخی در مقابلش باز شود و متن جدید را سرشار از دلالتها و معانی نو سازد. آنچه در تناص مهم است، ساختار ادبی جدیدی است که متن را به گونهای نو ارائه دهد( رستم پور ملکی،۱۳۸۴ ۱۷).
برای توضیح بیشتر مفهوم بینامتنیت، آن را از منظر لغوی، اصطلاحی و نیز از دیدگاه نقد عربی و غربی بررسی کرده و به توضیح انواع آن خواهیم پرداخت.
۲-۲-۱مفهوم بینامتنی از نظر لغوی
تناص در لغت از ریشهی«نصص» میآید، این لفظ در معجمهای عربی اینگونه معنا شده است نصّ الشئ رَفَعَه ، نصّ الحدیث إلی فلان رفعه إلیه، نصُّ کلّ شئ منتهاه، نصَّص الشئ حرَّکه(الرازی،۲۰۰۶م ۲۷۱) و نیز نصّ المتاع جعل بعضه فوق بعض، نصّ الشئ أظهره(الفیروزآبادی،۲۰۰۵م ۵۶۸) و نیز نصّ الشئ آن را بلندش کرد و برداشت، نصّ الحدیث سند آن سخن را ذکر کرد تا به گویندهاش رساند، نصّ المتاع کالا را روی هم چید، نصّ الشئ آن چیز را تکان داد(معلوف ۱۳۸۴ش ۱۹۳۹) تناصّ مصدر فعل باب تفاعل است، هم معنای مشارکت را میرساند و هم برای متعدی کردن افعال به کار میرود .
با بررسی فرهنگ لغتهای عربی به ویژه فرهنگهای قدیمی مشخص می‌شود که کلمهی تناص در معنای معاصر آن در آنها یافت نمی‌شود و تنها چیزی که توجه محقق را به خود جلب می‌کند معانی ارائه شده از فعل«نصّ» است که تا حدودی به معنای اصطلاحی تناصّ نزدیک است؛ برای نمونه ابن منظور می گوید نصصت الشئ إذا جعلت بعضه علی بعضٍ(ابن منظور، ۱۹۹۲م ماده نصّ) و نیز فیروز آبادی«انتَصّ» را اینگونه معنا کرده است انقبض و انتَصب و ارتَفع(الفیروزآبادی، ۲۰۰۵م ۵۶۸) که به معنای ازدحام کردن و جمع شدن بوده و به معنای اصطلاحی تناص نزدیکند، چرا که تداخل متون که مفهوم پایهای بینامتنی است به معنی جمع شدن متون دیگر در متن جدید است. از سویی دیگر کلمهی تناصّ با«النصّ» هم ریشه میباشد که این هم جبنهی دیگری از ارتباط معنایی بین آنهاست، از این نظر که متن اساس عملیات بینامتنی میباشد.
این اصطلاح در زبان عربی پس از ترجمه کتابهای اروپایی در زمینه نقد متون به کار گرفته شد و همانطور که در ادامه هم میآید در بلاغت قدیم عربی مباحثی نزدیک به این مفهوم وجود داشته است. دکتر حسین جمعه میگوید«تناص مانند دسته چک جدید به جای ارز قدیم است هرچند ظاهرشان با هم متفاوت باشد» (جمعه، ۲۰۰۳م ۱۶۷) بنابراین «تناصّ» اصطلاحی جدید برای یک ظاهر قدیمی است.
معادل لفظ «نصّ» یا همان «متن» در زبان لاتینی«text» میباشد که به معنای«بافت یا طرح» است «واژهی متن(text) نزد غربیها دارای دلالت یونانی است و به معنی بافت پارچه میباشد؛ و عربها نیز مانند غربیها کلمهی متن را بافت رنگین از قبیل پوشش و پارچه گلدار ابریشمی و پارچهی یمنی و… معنی کردهاند همانطور که نزد جاحظ، ابن طباطبا، عبد القاهر و… این امر را مشاهده میکنیم»(همان ۱۳۶).
براساس این تعاریف میتوان گفت که«نصّ یا متن بافتهای از کلمات است که به هم دیگر میپیوندند»(الزناد، ۱۹۹۳م ۱۲).
تعریف«متن» چه در ادب عربی قدیم و چه در ادب غربی جدید در یک نقطه با هم مشترک است و آن اینکه برای تشکیل یک متن باید تار و پودهای کلمات را با هم دیگر بافت، تا بتوان به یک متن منسجم و معنا دار رسید و حتی برای تشکیل این متن معنا دار میتوان از متون گذشته بهره برد و«متن یا بافت و یا نقش در ادب عربی قدیم، کانون گستردهایی است که عناصر تاریخی گذشته در آن جمع میشوند و این عناصر یا با آگاهی شاعر و یا بدون آگاهیش انجام میگیرد»(السعدنی، ۱۹۹۱م ۸۲).
۲-۲-۲ مفهوم بینامتنی از نظر اصطلاحی
اصطلاح«تناصّ» یکی از اصطلاحات حوزهی نشانه شناسی جدید به شمار میرود. این اصطلاح از ابتدای ظهورش به عنوان یک رویکرد نقدی مراحل مختلفی را گذرانده تا به شکل امروزی رسیده است(الأحمر، ۲۰۱۰م ۳۶۲) در زیر سعی بر آن است که به طور خلاصه بر معنای این اصطلاح نظری افکنیم.
دکتر شجاع مسلم العانی مفهوم تناص را اینگونه بیان می‌کند«اگر بنابر تعبیر پول فالیری یک شیر را مجموعه ای از گوسفندان هضم شده بدانیم پس یک متن ادبی از هر نوعی که باشد نیز مجموعه ای از گفته های دیگران و متن هایشان است که متن جدید آنها را در خود هضم نموده و بروز داده و به بخشی از خود تبدیل کرده است بر این اساس کلمهای بکر که کسی آن را تلفظ نکرده باشد وجود ندارد»(العانی، ۱۹۹۹م ۶۰).
بنابراین«بینامتنیت مجموعه ای از ابزارهایی است که نوشتار یک متن برآن استوار است و این امر برتفاعل متن تولید شده با متون ماقبل و معاصر خود استوار است» (الأسدی، ۲۰۰۱م ۷۱).
آنچه که مسلم است این است که نمیتوان متن ادبی را فقط یک ساختار مستقل دانست که ادیب به تنهایی و براساس افکار خود دست به تولید آن زده است بلکه او در فضای متنی که در دسترس دارد، میتواند با متون گوناگون و متنوع، کنش و واکنش داشته باشد. از این لحاظ متن مفهومی تکراری پیدا میکند که هر لایهی متنی در کنش متقابل با متون دیگر دامنهی متن بودن خود را گسترش میدهد. این روندی روان و باز و بیپایان در بین متون است(سجودی، ۱۳۸۳ش ۶۳).
«در واقع متن، متشکل از نوشتارهای چندگانه و برگرفته از گفتمانهای مختلفی است که به شکلی خاص جریان داشته است. درهر صورت نویسنده پدیدآور مدعی بزرگ و نابغهای خلاق نیست، بلکه ترکیبگر است؛ کسی است که مواد اولیه را در زبان گرد آورده و هماهنگ می‌کند. از این حیث ادبیات به نوعی به تکرار بدل می‌شود»(تلخانی، ۱۳۸۸ش ۵).
همچنین در زمینهی بینامتنی و مفاهیم و چگونگی آن ناقدان معتقدند که بینامتنی فقط ترجمه یا اقتباس یا تقلید یا وارد شدن متنی در متن دیگر نیست بلکه همانندی و جذب متن اول است تا در لابهلای آن، متن جدیدی شکل گیرد. بنابراین«بینامتنیت وسیلهای لازم برای هر متنی می باشد، با هر گونه ویژگی و جنسی که آن متن داشته است و در هر زمان و مکانی که باشد. و نیز بینامتنیت تغییر و تحوّل در معنای اوّل و کیفیت و چگونگی عمل متقابل و واکنش با متون است»(بقشی، ۲۰۰۷م ۱۱- ۹۴) بنابراین تناصّ در نقد ادبی فقط بسته به ورود متنهای مختلف در هر نوع متنی نیست و میتوان گفت تعاریفی چون تضمین، اقتباس، سرقت ادبی، تلمیح و… که در بلاغت وجود دارد، ساده ترین تعاریف برای اصطلاح تناص میباشند.
در کل میتوان گفت بینامتنی بر تعامل و مشارکت بین متون استوار است و این امر نیاز به شناخت قبلی در مورد متون گذشته دارد«زیرا متن بر دگرگونی و تغییر متون گذشته و مجسم نمودن آن در متن اصلی تکیه میکند و متن حاضر و متن غایب را در یک بافت هماهنگ با هم جمع میکند بهگونهای که قادر به کشف و فاش نمودن اسرار متن برای هر خوانش سریعی باشد که آن را در شبکهای کلیتر از متون وارد کند»(السعدنی، ۱۹۹۱م ۸).
«هنگام خواندن یک متن، آگاهانه یا ناآگانانه آن را در چارچوبی از زبان و دانش که جامعتر از چهارچوبهای منحصر به یک نویسنده، در یک دوره، و با یک معیار ادبی خاص است، قرار میدهیم»( تلخانی، ۸۸ ش ص۶).
لازم به ذکر است که در عملیات نقد بینامتنی لازم است میزان موفقیت نویسنده در بکارگیری متن یا متون غایب در راستای هدف هنری نیز سنجیده شود. دراین پژوهش سعی شده نحوهی بکارگیری مستقیم و غیرمستقیم متون قرآن، سنت، شخصیتهای دینی، حوادث تاریخ اسلام و… در آثار کیلانی بررسی شود و نیز اینکه وی چگونه اصول و مفاهیم دینی را در پهنهی رمانهایش کارگذاشته و یا به صورتی ناخودآگاه از این مفاهیم و اصول متاثر بوده است که در فصل سوم به تفصیل به آن خواهیم پرداخت.
۲-۲-۳ جایگاه بینامتنی در نقد غرب
ریشه های اصطلاح تناص را میتوان در آثار فرمالیستهای روسی جستجو کرد، علی رغم اینکه این اصطلاح به شکل دقیق در متون آنها دیده نمی‌شود اما اشاراتی واضح به این مفهوم در گفته های«جاکسون» و«تینیانوف» وجود دارد که آنها پژهشگر را« فرا میخوانند تا افقهای خارج از متن را بنگرند و روابطی که این متن را به متون دیگر پیوند میدهد را مورد برسی قرار دهند. این خود اشارهای از ساختارگرایان روسی-به مفهوم تناصّ- است که بعدا توسط باختین و کریستیوا پا به عالم وجود گذاشت»(الأحمر، ۲۰۱۰م ۱۴۴).
محققان بر این باورند که میخائیل باختین مفهوم نظری این اصطلاح را به ارث برده هرچند خودش هیچگاه اصطلاح بینامتنی را بکار نبرد. او«پدیدهی بینامتنی را بررسی نمود، بدون اینکه این اصطلاح یا هر کلمهی روسی دیگری را که هم معنی آن است به کار برده باشد و به جای آن اصطلاح(ایدیولوجیم) را که به معنی(دیالوگ) است به کار برده که به موفقیت چندانی دست نیافته است»(سومفیل، ۱۹۹۸م ۶۲؛ الأحمر، ۲۰۱۰م ۱۴۴).
دیدگاه باختین بر این امر استواراست که تداخل متون امری حتمی است، او با تعمق در طبیعت متون رمانهایی که بررسی نمود همچنین شیوهی ورود این متون به رمانها متوجه گونههایی از تداخل متون شد؛ گرچه نام بینامتنی را بر این کارش نگذاشت اما تمرکزش بر دو عنصر تعدد یا همان چند صدایی داخل متن و عنصر گفتگو بود. او همچنین به اصطلاح تضمین به عنوان یک اصطلاح مرتبط با تداخل متون نیز اشاره کرد«به نظر باختین نوعی از کارهای ادبی وجود دارد که با تعدّد اصوات در گفتار متمایز میشود و در مقابل آن کارهایی دیگر وجود دارد که وحدت دیالوگ دارند؛ بنابراین اولی را کارهای مکالمهای(حواری) مینامند مانند داستانهای داستایوفسکی، به گونهای که تعدادی صوت در سطح داستان از جاهای مختلف دیالوگ صادر میشود و دومی را کارهای مونولوژی مینامند مانند داستانهای تولستوی، به این صورت که یک صوت واحد داستان را به پیش می‌برد»(الخشاب، ۱۹۹۴م ۸).
اگر در نظر باختین دقت کنیم مصادیق واقعی آن را در زندگی روزمرهی خود مشاهده میکنیم، چرا که صحبتهای ما از گفته های دیگران خالی نیستند؛ گاهی ضرب المثلهایی بر زبان میرانیم، شعری میخوانیم، به آیات و احادیث استناد میکنیم و یا شخصی را نماد شخصی دیگر قرار میدهیم در هرحال صحبتهای ما تا حدود زیادی اسیر گفته های دیگران میباشند. یک رمان و یا شعر نیز اینچنین است، چرا که نوشتار و گفتار تاثیر و تاثر متقابل از هم دارند و یک رمان نویس یا شاعر همیشه از سرمایهی واژگانی و معرفتی در همهی سطوح خود متاثر است.
پس از باختین و با تأثر از وی در ابتدای دهه های هفتاد قرن گذشته این«ژولیا کریستیوا» ناقد بلغارستانی بود که اصطلاح تناص را برای اولین بار بکار برد، این اصطلاح برای اولین بار توسط او در خلال تحقیقاتش که در دو مجلهی«تل کیل» و«کریتک» در سال(۱۹۶۶م) و(۱۹۶۷م)میلادی نگاشته بود، مطرح شد(الأحمر، ۲۰۱۰م ۱۴۵) و (بقشی، ۲۰۰۷م ۱۶-۱۷)؛ (آلن، ۱۳۸۰ش ۷).
از نظر وی«هر متنی چون تابلویی مرکب از کاشیهای گوناگون از نقل قولهایی متعدد تشکیل شده و هر متنی به منزلهی جذب و دگرگون سازی متون دیگر است»(الزغبی، ۲۰۰۰ ۱۲). او این پدیده را برای همهی متون اجتناب ناپذیر و حتمی میداند و میگوید هر متنی خواه ناخواه(به صورت ناخودآگاه) از متون دیگر تاثیر میپذیرد.
کریستیوا روابط بینامتنی را با الهام از باختین گسترش داد و واژهی بینامتنیت را وضع کرد. او کلیه متنها را متون مکالمهای میداند و از نظر وی بینامتنیت یعنی روابط متنهای گوناگون موجب توسعه و پویایی متون میشود؛ «هر چند که سوسور و باختین در شکل گیری پدیده بینامتنی نقش زیادی داشتند اما هیچ یک از آنها عملاً اصطلاح بینامتنی را به کار نبردند بر همین اساس افتخار ابداع آن، نصیب کریستیوا میشود»(آلن، ۱۳۸۰ ۱۹). وی تحت تأثیر الگوهای آنها قرار گرفته و همواره در پی آن است که بینشها و نظرات عمدهی آنها را با هم تلفیق کند.
استفاده ژولیا کریستیوا از واژهی مکالمه و دوسویگی که از مطالعهی آثار باختین به دست آورده است، او را با نگرش بینامتنی رو به رو ساخته است(عدد من الکتّاب، ۱۹۹۷م ۱۸۷-۱۸۸).
کریستیوا خود میگوید«مکالمه و دوسویگی مرا به این نتیجه رساندند که زبان شاعرانه، در فضای درونی متن و نیز فضای رمان متون مختلف، زبانی مضاعف است» (آلن، ۱۳۸۰ش ۶۳).
به این ترتیب بود که مفهوم بینامتنی تکامل پیدا کرد و اهداف و افقهایش به تدریج نمایان شد بگونهای که به محور بسیاری از پژوهشهای نقدی در غرب بدل شد. این فرایند مرهون تحقیقات پژوهشگران زیادی بود که سعی در روشن کردن چهارچوب مفهوم بینامتنی و تطبیق آن بر متون ادبی قدیم و جدید داشتند که در این میان کار گروه مجلهی تیل کل یعنی میشل فوکولت، رولان بارت، ژاک دریدا، ژولیا کریستیوا و فلییب سولر و… بیشترین سهم را داشتند(تودوروف و آخرون، ۱۹۸۷م ۱۰۹).
رولان بارت این اصطلاح را در کتاب«لذت متن» و«نظریه ی متن» بکار برد و در تعریف آن نیز گفت هر متنی خود بینامتنی است و متون دیگر در سطوح مختلف در آن پدیدار میشوند بگونهای که درک آن هم سخت نیست؛ پس هر متنی چیزی غیر از شاهد مثالهای قبلی نیست(الأحمر، ۲۰۱۰م ۱۴۶) در این تعریف بارت، ابداع نویسنده متن را ملغی میشمارد و کار وی را در جمع آوری شاهد مثالها خلاصه می‌کند که این حکم نمی‌تواند صحیح باشد، چرا که متن جدید هرچند هم که سرشار از متون دیگر باشد هیچگاه نمیتواند از تاثیرات نویسنده خالی باشد و او حتما جای پای خود را برجای خواهد گذاشت، که میزان این امر بسته به متنهای مختلف در نوسان است.
همچنین جرار ژنت هم یکی از ناقدانی است که روی مفهوم بینامتنی پژوهشهای زیادی داشته است«ژنت دامنهی مطالعات کریستیوا را گسترش میدهد و کوشش میکند تا هر رابطهای که یک متن میتواند با غیر خودش داشته باشد را به طور نظامند مطالعه کند بر همین اساس او واژهی جدیدی یعنی«ترامتنیت(trans)» را ابداع و مورد استفاده قرار داد. ژنت ترامتنیت را به پنج دسته تقسیم میکند که این پنج دسته به دلیل نوع ارتباطی که یک متن با متن دیگر دارد از هم متمایز میشوند و عبارتند از بینامتنیت(inter)، پیرامتنیت(para)، فرامتنیت(metat)، سرمتنیت(arcit) و بیش متنیت یا زبر متنیت(hyper).»(نامور مطلق، ۱۳۸۹ش۱؛ الأحمر، ۲۰۱۰م ۱۴۶).
ناقدان براساس دیدگاه خود متن را تجزیه و تحلیل میکنند برخی چون کریستیوا و ژنت به خود متن، برخی دیگر چون رولان بارت به مؤلف و برخی دیگر چون باختین به مخاطب میپردازند و بدین گونه تحلیل متنی یک منهج و روش مستقل نیست بلکه راه های گوناگون برای تحلیل متن و ارتباط آنها و عناصر تشکیل دهندهشان وجود دارد و این راه ها بر اساس دیدگاه ناقدان و روش های نقدیشان متفاوت است و شیوهی نقدی«بینامتنی» تنها یکی از روش های نقدی است که ناقدان به وسیلهی آن به تحلیل متون ادبی میپردازند.
۲-۲-۴جایگاه بینامتنی در نقد عربی
با کمی تأمل در مفهوم تناص و اصطلاحات بلاغت عربی میتوانیم بگوییم وجه مشترک هر دو در سادهترین شکل عبارت است از انتقال معانی یا الفاظ و یا جزئی از آنها از یک متن به متن دیگر یا از یک اثرادبی به اثری دیگر. با این وصف اگر در در تاریخچه ی اصطلاح بینامتنی در نقد غربی دقت کنیم نشانی از تأثرش از نقد عربی نمی یابیم. هر چند در بلاغت عربی اصطلاحاتی وجود دارد که میتوان آنها را اشکالی از تناص خواند، به همین خاطر لازم است معادل موازی با آن را در نقد عربی(قدیم و جدید) بررسی نمایم.
«شکی در این نیست که ناقدان قدمای ما با مفهوم تناص با نامهای مختلف دیگری از جمله سرقات، اقتباس، معارضه، تضمین و…. آشنایی داشتهاند ،اگر چه مهمترین این اصطلاحات سرقات بوده که اغلب بلاغیون از جمله ابن سلّام جمحی، جاحظ، آمدی و جرجانی و…. پیرامونش بحث کرده اند»(الأحمر، ۲۰۱۰م ۱۵۳). «دکتر محمد بنیس این مطلب را بیشتر توضیح میدهد که شعر قدیم عربی از همان دوران جاهلی به ارتباط با دیگر متون علاقه داشته است به عنوان مثال مقدمههایی که شاعران بر ویرانهها میگفتند»(معاش، ۲۰۰۴م ۱۶).
در موازنه آمدی بین ابوتمّام و بحتری و«متنبّی و خصومه» توسط جرجانی میتوان نمونه های متعددی از تناص در شعر عربی یافت، همچنین مقارنه و تطبیقی که بین شاعران انجام میشود، میتواند به عنوان نمونهای از تناص نام برد و در تعریف آن آمده است«ادبیات تطبیقی یا مقارنه، سیر آداب و فرهنگها را در ارتباطشان با یکدیگر ترسیم و شرح میکند» (غنیمی هلال، بیتا ۲۵).
دکتر احمد زغبی معتقد است«اقتباس، تضمین، استشهاد، تشبیه و مجاز و امثال آن در نقد عربی قدیم مفاهیم یا اصطلاحاتی هستند که وارد مفهوم بینامتنی در شکل جدید آن می شوند و معنی جدید توسعه و عمق یافته به گونهای که این اصطلاحات را در بر گرفته و عناصر جدید و موضوعات بینامتنی دیگری هم به آن افزوده میشود»(الزغبی، ۲۰۰۰ ۱۹).
ناقدان قدیم عرب چون ابن سلّام در کتاب«طبقات فحول الشعراء»، ابن رشیق قیروانی در کتاب«العمده»، ابن قتیبه در«الشعر و الشعراء»، مبرّد در کتاب«الکامل»، جرجانی در کتاب«دلائل الإعجاز» و برخی دیگر به این موضوع با شیوه های گوناگون اشاره کردهاند؛ به عنوان مثال، جرجانی میگوید«میتوان کلام را از نظر معنایی از صورتی به صورتی دیگر تغییر داد بدون این که چیزی از لفظش تغییر کند یا این که کلمهای را از جایی به جایی دیگر انتقال داد. همین مجال تفسیر و تبیین را گسترده میکند به گونهای که ممکن است یک کلام چند تفسیر را در بر گیرد یا یک بیت را به چند شکل شرح داد»(جرجانی،۲۰۰۴م ۳۷۴-۳۷۵).
شکی نیست که تناص در شکل جدید آن کشف غرب است، ولی این اصطلاح، وحی نیست که از آسمان بر غربیها نازل شده باشد. تناص بر اساس آنچه گفتیم شبیه هوایی است که تنفس میکنیم، در نتیجه تناص پدیدهای قدیمی است و همه فرهنگها از جمله ادبیات عرب آن را با عناوین مختلفی میشناسند. در حقیقت ناقدان قدیمی عرب صراحتاً این لفظ را به صورتی که کریستیوا بیان کرده، نمیشناسند ولی این امر باعث نمیشود که ما تصور کنیم که در ریشه های ادب عربی در مورد آن بحث نشده، زیرا ادبیات عرب از جمله فرهنگهای جهانی است که مسائل مربوط به تناص را بدون بررسی نگذاشته و در مورد آن به تحقیق و پژوهش پرداخته است.
هر چند تناص مفهومی است که در ادبیات گذشته موضوعیت داشته است اما هیچگاه این اصطلاح نمیتواند دقیقاً معادل عناوین بلاغت قدیم باشد، زیرا تناص یک پدیده است و در هم آمیختن متون را تناص گویند. البته میتوان این اصطلاحات بلاغی قدیمی را مرتبط با تناص یا بینامتنیت دانست، بر این اساس میتوان گفت نشانه های بینامتنی«در نقد عربی قدیم در دو زمینهی بلاغت و نقد ادبی یافت میشود و ناقدان عرب معتقدند که بینامتنی در حوزهی صرف و نحو وارد نمیشود، زیرا ویژگی خاصی در آن وجود ندارد که مرتبط با این قضیه باشد. اصطلاحاتی چون تلمیح، اقتباس و تضمین که در زمینه بلاغت ظهور یافتهاند به بینامتنی اشاره میکنند»(عزام، ۲۰۰۵ ۳۷).

استغفار

قالَ لَقَدْ ظَلَمَکَ بِسُؤالِ نَعْجَتِکَ إِلى‏ نِعاجِهِ وَ إِنَّ کَثیراً مِنَ الْخُلَطاءِ لَیَبْغی‏ بَعْضُهُمْ عَلى‏ بَعْضٍ إِلاَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ قَلیلٌ ما هُمْ وَ ظَنَّ داوُدُ أَنَّما فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَ خَرَّ راکِعاً وَ أَنابَ. ص/۲۴

۴-۱۲-۱- سرگذشت حضرت حضرت داوود (ع)
یکی از پیامبران الهی که دارای علم و قدرت فراوانی بود، حضرت داوود می باشد که خداوند برای تقویت روحی پیامبر اکرم و دلداری آن حضرت در سوره ص می فرماید: «اصْبِرْ عَلَى مَا یَقُولُونَ وَاذْکُرْ عَبْدَنَا دَاوُودَ ذَا الْأَیْدِ إِنَّهُ أَوَّابٌ، إِنَّا سَخَّرْنَا الْجِبَالَ مَعَهُ یُسَبِّحْنَ بِالْعَشِیِّ وَالْإِشْرَاقِ، وَالطَّیْرَ مَحْشُورَهً کُلٌّ لَّهُ أَوَّابٌ (ص/۱۹-۱۷)؛بر آنچه مى‏گویند صبر کن و داوود بنده ما را که داراى امکانات [متعدد] بود به یاد آور آرى او بسیار بازگشت‏کننده [به سوى خدا] بود، ما کوهها را با او مسخر ساختیم [که] شامگاهان و بامدادان خداوند را نیایش مى‏کردند،و پرندگان را از هر سو [بر او] گرد [آوردیم] همگى [به نواى دلنوازش] به سوى او بازگشت‏کننده [و خدا را ستایشگر] بودند».

داوود عبادت گذاری بزرگ بود و حکومتی با عظمت داشت، خداوند در سوره ص به ذکر و یاد او می پردازد تا به پیامبر (ص) یاد آور شود از کارشکنی ها و زخم زبان های کفار متزلزل نشود و مخالفت آن ها در عزم راسخش سستی ایجاد نکند و می فرماید: سرگذشت پیامبران بزرگ را که همه توجهشان به خدا بود، به یاد آور که عبارت بودند از داوود، سلیمان، ایوب، ابراهیم، اسحاق، یعقوب، اسماعیل، یسع و ذالکفل. اولین آن ها داوود است که خداوند او را قدرتمند ساخت و بعد از اینکه در جنگ طالوت با جالوت، داوود جالوت را کشت خداوند به وی فرمانروائی و حکمت و علم داد. «وِمِنْهُم مَّن یَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَهً وَفِی الآخِرَهِ حَسَنَهً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ(البقره/۲۰۱)؛و برخى از آنان مى‏گویند پروردگارا در این دنیا به ما نیکى و در آخرت [نیز] نیکى عطا کن و ما را از عذاب آتش [دور] نگه دار». و او را خلیفه روی زمین قرار داد و قدرت داوری و قضاوت عطا کرد.(ص/۲۰و ۲۶). و کوه ها و پرندگان را مسخر وی ساخت که همراهانش خدا را تسبیح گویند. (الانبیاء/۷۹وص/۱۹). و آهن را برایش نرم ساخت تا بتواند با آن وسائل و زره بسازد. (طبرسی،۱۴۰۶،۷/۵۸و الانبیاء/۸۰ والسبا/۱۱). خداوند آن همه قدرت و امکانات را به او داد ولی این پیامبر عظیم الشان با این همه قدرت ظاهری از زخم زبان و کارشکنی های آن ها در امان نماند ولی با قدرت تمام در برابر دشمنان ایستاد و حتی گفته اند در اطراف محراب عبادت او هزاران نفر شب تا به صبح به حال آماده باش بودند. خداوند در مقام تسلی پیامبر (ص) می فرماید: در مقابل گفته های ناروا و استهزاء کفار شکیبا باش و برای تقویت خود داوود پیامبر، بنده ما را خاطر نشان ساز که دارای نیروی جسمانی و قوت بود و برای جلب رضایت الهی زیاد عبادت می کرد و با تعبیر اواب که صیغه مبالغه است می فهماند داوود بسیار به سوی پروردگارش بازگشت می کرد و از کوچکترین غفلت و ترک اولی توبه می نمود و نصف ازشب را به عبادت و شب زنده داری می پرداخت و نصف از سال را روزه می گرفت، یک روز روزه بود و یک روز افطار می کرد. (طبرسی،۱۴۰۶،۸/۴۶۹).
۲-۱۲-۲- نکته آموزنده
بزرگترین درسی که از زندگی حضرت داوود گرفته می شود این است که او با آن همه قدرت ظاهری و سیاسی و حکومتی و نعمت های فراوان مادی و ظاهری دنیا، از نظر قدرت معنوی و اخلاقی و نیروی عبادت چنان بود که قرآن او را به عنوان اواب می ستاید، بنده ای که یک لحظه از یاد خدا و توبه به درگاه او غافل نشد و زندگی سر تا پا مادی،او را به خود مشغول نکرد. به طوری که پرندگان نیز تحت تاثیر عبادت و تسبیح او قرار می گیرند و از آشیانه های خودشان گرد او جمع می شوند و هر یک به نغمه خود تسبیح می گفت و ذکر او را تکرار می کردند». (ثقفی،۱۳۷۶،۴/۵۷۶).
۳-۱۲-۳- قضاوت و استغفار
«وَظَنَّ دَاوُودُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاکِعًا وَأَنَابَ، فَغَفَرْنَا لَهُ ذَلِکَ وَإِنَّ لَهُ عِندَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ (ص/۲۵-۲۴)؛و داوود دانست که ما او را آزمایش کرده‏ایم پس از پروردگارش آمرزش خواست و به رو درافتاد و توبه کرد و بر او این [ماجرا] را بخشودیم و در حقیقت براى او پیش ما تقرب و فرجامى خوش خواهد بود». قبل از این آیات خداوند ماجرائی را درباره داوود نقل می کند که افرادی به عنوان دادخواهی و قضاوت از محراب او بالا رفتند و نزد وی حاضر شدند او نخست وحشت کرد سپس به شکایت شاکی گوش فرا داد که یکی از آن دو ۹۹ گوسفند ماده داشت و دیگری فقط یک گوسفند، در حالی که صاحب نود و نه گوسفند از برادرش تقاضا داشته که آن یک گوسفند را هم به او واگذار کند. حضرت داوود با عجله در قضاوت بدون تامل حق را به شاکی داد و این تقاضا را ظلم و تعدی دانست و به زودی دانست که در قضاوت عجله کرده است و از خداوند تقاضای عفو کرد و خدا او را بخشید. که دراین سرگذشت دو نکته قابل توجه است، * امتحان و آزمایش الهی *دعا، توبه و استغفار.
۴-۱۲-۴- دعا و توبه و استغفار
داوود که مهارت و اطلاعاتی در امر قضا داشت خداوند می خواست او را آزمایش کند و شاید به او بفهماند که فریفته علم و اطلاع خود نشود و با یک شرایط غیر عادی صحنه ای از قضاوت را برای او پیش آورد، او هم گرفتار عجله شد و پیش از آنکه از طرف مقابل (مدعی علیه) توضیح بخواهد که چرا درخواست یک گوسفند را از برادر خود نمودی فوری به نفع شاکی (مدعی) قضاوت کرد و مدعی علیه را محکوم ساخت و در اینجا هرچند حضرت داوود قضاوتش درست بود اما چون عجله کرد و فوری با شنیدن سخنان عاطفه برانگیز شاکی به نفع او قضاوت نمود و آداب قضا را رعایت نکرد و شایسته بود هرچند از گفتار شاکی علم و یقین پیدا کرده بود که حق با اوست از مدعی علیه توضیح بخواهد و بعد از آن قضاوت کند اما این توضیح نخواستن از مدعی علیه برای داوود ترک اولی و رعایت نکردن یک امر مستحب به حساب می آید و کاری است که بهتر بود انجام نشود و حضرت بعد از قضاوت متوجه آن شد زیرا دو ملک که به عنوان شاکی و متشاکی به صورت انسان آمده بودند بعد از حکم حضرت داوود به یکدیگر نگاه کردند و لبخند زدند و غائب شدند و او متوجه شد کار خوبی نکرده است و همچنین از امام رضا وارد شده است که داوود گمان کرده بود خداوند خلقی که از او اعلم باشد خلق ننموده است لذا دو ملک را مبعوث فرمود که به کیفیتی که در قرآن ذکر شده بر او وارد و تقاضای دادرسی نمودند و آن حضرت بعد از ادعای مدعی بدون سؤال از مدعی علیه عجله نمود و زود قضاوت کرد.(ثقفی،۱۳۷۶،۱/۵۸۰). آری داوود چون مدعی مقامی بود که مخصوص محمد (ص) و آل محمد است خداوند او را در معرض امتحان درآورد تا معلوم شود با وارد شدن دو نفر از راه غیر متعارف چنان وحشت زده می شود که قاعده و آداب قضاوت را از دست می دهد و دست خوش احساسات می گردد، پس نباید ادعای اعلمیت نسبت به تمام مخلوقات را داشته باشد و بعد از این امتحان و آزمایش آن حضرت آگاه شد و از این که ادعای اعلمیت و اعتماد به نفس و ترک مستحب در قضاوت داشته باشد استغفار نمود و خداوند هم بر او منت گذاشت و در اثر آمرزش خواهی، دعا و مناجات، وی را به مقام قرب خود و حسن عاقبت رسانید.
۴-۱۳- دعاهای حضرت سلیمان (علیه السلام)

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

عنوان

آیه

استغفار /طلب ملک

قَالَ رَبّ‏ِ اغْفِرْ لىِ وَ هَبْ لىِ مُلْکاً لَّا یَنبَغِى لِأَحَدٍ مِّن بَعْدِى إِنَّکَ أَنتَ الْوَهَّابُ ص/۳۵

شکر نعمت / عمل صالح/ ملحق شدن به عباد صالح

فَتَبَسَّمَ ضَاحِکاً مِّن قَوْلِهَا وَ قَالَ رَبّ‏ِ أَوْزِعْنىِ أَنْ أَشْکُرَ نِعْمَتَکَ الَّتىِ أَنْعَمْتَ عَلىَ‏َّ وَ عَلىَ‏ وَالِدَىَّ وَ أَنْ أَعْمَلَ صَلِحًا تَرْضَئهُ وَ أَدْخِلْنىِ بِرَحْمَتِکَ فىِ عِبَادِکَ الصَّلِحِینَ النمل/۱۹

حضرت سلیمان (ع) و پدرش داوود (ع) از پیامبران بزرگ الهی بودند که خداوند در قرآن کریم از آنان به نیکی یاد می کند، خداوند متعال به حضرت داوود و سلیمان علم خاصی عنایت فرمود که ظاهرا علم معارف و احکام و حکمت و قضاوت و سیاست و ریاست باشد و هر دو شکر و حمد خدا را برای مزیت علمی خودشان به جای آوردند و این مزیت به فضل الهی بر بسیاری از بندگان مومن بود نه بر تمام آن ها مانند پنج اولوالعزم و اوصیاء پیامبر خاتم و از اینجا فضیلت علم و شرف اهلش معلوم می شود که آن دو بزرگوار با داشتن مال و جاه و جلال و سلطنت و اقبال به علم و دانش خرسند بودند چون علم است که سرچشمه سعادات و منشا برکات است و حضرت داوود هرچه داشت از مال و ملک نبوت و قضاوت باقی گذارد و حضرت سلیمان آن ها را به ارث برد و به وصیت پدر مالک و متصرف گردید و به مردم فرمود خداوند به ما انبیاء زبان پرندگان را آموخته و از هر موجودی از موجودات دنیا برای ما بهره و نصیب قرار داده که می توانیم از آن بهره ببریم و مسخر خود قرار دهیم و این تمکن و توانایی فضیلت آشکاری است که کسی نمی تواند منکر آن شود و این معنی را برای اداء شکر از مواهب الهیه و اثبات نبوت خود اظهار فرمود. (ثقفی،۱۳۷۶،۴/۱۷۲).
شرح دعای حضرت سلیمان
«فَتَبَسَّمَ ضَاحِکًا مِّن قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِی أَنْ أَشْکُرَ نِعْمَتَکَ الَّتِی أَنْعَمْتَ عَلَیَّ وَعَلَى وَالِدَیَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَدْخِلْنِی بِرَحْمَتِکَ فِی عِبَادِکَ الصَّالِحِینَ (النمل/۱۹)؛[سلیمان] از گفتار او دهان به خنده گشود و گفت پروردگارا در دلم افکن تا نعمتى را که به من و پدر و مادرم ارزانى داشته‏اى سپاس بگزارم و به کار شایسته‏اى که آن را مى‏پسندى بپردازم و مرا به رحمت‏خویش در میان بندگان شایسته‏ات داخل کن». این دعا مانند دعائی است که خداوند با مختصر تفاوتی در سوره احقاف از قول بندگان لایق و با ایمان نقل می کند، که از آن استفاده می شود انسان باایمان در سن چهل سالگی از عمق و وسعت نعمت های خداوند بر خودش آگاه می گردد و نیز خدماتی را که خداوند نسبت به پدر و مادر او ارزانی داشته است تا وی را به این حد برسانند، چرا که در سن چهل سالگی معمولا خودش پدر و مادر شده و زحمات طاقت فرسا و ایثارگرانه پدر و مادر را درک می کند و بی اختیار به یاد آن ها می افتد و به جای آن ها در پیشگاه خداوند شکر گزاری می کند.
۴-۱۳-۱- تقاضای حضرت سلیمان
عرضه داشت پروردگارا راه و رسم شکر نعمت هائی را که بر من و پدر و مادرم ارزانی داشته ای به من الهام فرما تا بتوانم این همه نعمت های عظیم را در راهی که تو فرمان داده ای و مایه خشنودی توست به کار گیرم و از مسیر حق منحرف نگردم که ادای شکر این همه نعمت جز به مدد و یاری تو ممکن نیست. مرا موفق دار تا عمل صالحی به جای آورم که تو از آن خشنود می شوی، در این تقاضا سلیمان اشاره می کند به اینکه آنچه برای من مهم است بقای لشکر و حکومت و تشکیلات نیست، مهم این است که عمل صالحی انجام دهم که مایه رضای تو گردد. عرضه داشت خدایا ! مرا به رحمتت در زمره بندگان صالحت داخل گردان.
۴-۱۳-۲- اجابت دعای سلیمان
خداوند بعد از اینکه سلیمان ملک و سلطنت خواست، آرزوی او را برآورده ساخت و قدرت و سلطنتی بی نظیر و هر بنا و غواصی از شیاطین را به اختیار او قرار داد تا بعضی در دریا برای او غواصی کنند و بعضی در خشکی، هر ساختمانی می خواهد بسازند و گروه دیگری از شیاطین را در غل و زنجیر مسخر او کرد و در سلطه اش قرار داد و به او گفت این عطای ما است به هر کس می خواهی و صلاح می دانی ببخش و از هر کس می خواهی امساک کن و حسابی بر تو نیست وبرای سلیمان نزد ما مقامی ارجمند و سرانجامی نیک است.(ق/۴۰-۳۶). این بود سرگذشت اجمالی زندگی حضرت سلیمان و خواسته های او که خداوند چون وی را لایق و شایسته یافت، حاجات او را برآورده ساخت و هر کجا ذره ای به غیر خدا توکل کرد و امید بست، وی را اصلاح و امتحان نمود و به او فهماند هرچه می خواهی طلب کن هرچند فرمانروائی و سلطنت مطلقه باشد و بعد از آن این امکانات را به هر که خواستی عطا کن و خیرش را به دیگران برسان و در پایان می فرماید: «وَإِنَّ لَهُ عِندَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ (ص/۴۰)؛و قطعا براى او در پیشگاه ما تقرب و فرجام نیکوست».
۴-۱۳-۳- نکات آموزنده
۱- یکی از بهترین نشانه ها برای شناخت حاکمان الهی از حاکمان غیر الهی این است که دسته دوم به هنگام رسیدن به قدرت، غرق غرور و غفلت می شوند و همه ارزش های انسانی را به دست فراموشی سپرده، در خودکامگی سخت فرو می روند اما حاکمان الهی به هنگام نیل به قدرت، بار سنگینی از مسئولیت ها را بر دوش خود احساس می کنند، بیش از همیشه به درگاه خدا روی می آورند و توانائی بر ادای رسالت خویش را از او می طلبند همانگونه که سلیمان بعد از آن همه قدرت مهم ترین چیزی که از خدا تقاضا می کند ادای شکر او و استفاده از این مواهب در مسیر رضای او و آسایش بندگان خدا است. و بود و نبود نعمت و قدرت در روحیه شکر گزاری او تاثیر منفی نداشته باشد.
۲- جالب اینکه سلیمان با داشتن آن قدرت و حکومت بی نظیر، تقاضایش از خدا این است که عمل صالح را به طور مداوم انجام دهد و از آن بالاتر در زمره بندگان صالح خدا باشد. از این تعبیر استفاده می شود که اولا هدف نهائی به دست آوردن قدرت، انجام عمل صالح است و عمل صالح نیز مقدمه ای است برای جلب خشنودی و رضای خدا که هدف نهائی همین است. ثانیا: داخل بودن در زمره صالحان مرحله ای فراتر از انجام عمل صالح که سلیمان از خدا این را می خواهد که آن قدر مشمول عنایت پروردگار قرار گیرد که صالح بودن از عملش فراتر رود و در درون جان و اعماق وجودش نفوذ کند و این جز به رحمت الهی امکان پذیر نیست. (مکارم شیرازی،۱۳۷۶،۱۵/۴۳۳).
۳- راستی بنده صالح خدا بودن چه گرانبها است که سلیمان با آن همه حشمت و جاه و جلالش که برای احدی جای شک نبوده باز تقاضایش این است که خدا به رحمتش او را در خط بندگان صالح قرار دهد و از لغزش هائی که هر زمان برای انسان مخصوصا برای انسانی که در راس یک تشکیلات عظیم باشد امکان پذیر است او را حفظ کند.
۴- سلیمان بعد از طلب مغفرت به خداوند عرض کرد: «قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِی وَهَبْ لِی مُلْکًا لَّا یَنبَغِی لِأَحَدٍ مِّنْ بَعْدِی إِنَّکَ أَنتَ الْوَهَّابُ (ص/۳۵)؛گفت پروردگارا مرا ببخش و ملکى به من ارزانى دار که هیچ کس را پس از من سزاوار نباشد در حقیقت تویى که خود بسیار بخشنده‏اى».
۵- حضرت بعد از مغفرت از خداوند خواست که به او سلطنتی ببخشد که برای احدی بعد از او سزاوار نباشد یعنی کسی لایق آن مقام بعد از او نباشد و به بیان دیگر از خدا خواست او را لایق مقامی گرداند که فوق مقامات آتیه باشد یا از خدا خواست به او سلطنتی مرحمت نماید که برای احدی بعد از او سزاوار نباشد و خداوند هم چنان سلطنتی به او عنایت فرمود که شباهتی به سلطنت سلاطین جور ندارد.
در اینجا دو سؤال مطرح است:
آیا ممکن است پیامبر بخیل باشد ؟«در پاسخ این سؤال مفسران مطالب بسیاری دارند و آنچه از همه مناسب تر به نظر می رسد این است که او از خداوند یک نوع حکومتی می خواست که توام با معجزات ویژه ای بوده باشد و حکومت او را از سایر حکومت ها مشخص کند زیرا می دانیم هر پیامبری معجزه مخصوصی به خود داشته، موسی معجزه عصا و ید بیضاء، آتش برای ابراهیم سرد و خاموش شد، معجزه صالح، ناقه مخصوص او بود، و معجزه پیامبر اسلام،قرآن مجید بود، سلیمان نیز حکومتی داشت آمیخته با اعجازهای الهی، حکومت بر بادها و شیاطین، با ویژگی های بسیار دیگر» (مکارم شیراری،۱۳۷۶،۱۹/۲۱۳). خلاصه اینکه سخن از کم و زیاد و افزون طلبی و انحصار جوئی نیست. سخن از این است که کمال نبوت در این است که از نظر معجزات، ویژگی هائی داشته باشد که آن را از نبوت انبیای دیگر مشخص کند، و سلیمان طالب این بوده است.
اواب و داوود
در سوره ص سه نفر از پیامبران بزرگ الهی به عنوان اواب توصیف شده اند، حضرت داوود (ع)، سلیمان (ع) و ایوب (ع)، که درباره داوود می فرماید: «وَاذْکُرْ عَبْدَنَا دَاوُودَ ذَا الْأَیْدِ إِنَّهُ أَوَّابٌ (ص/۱۷)؛به یاد آور آرى او بسیار بازگشت‏کننده [به سوى خدا] بود». در این آیه سه صفت برای داوود ذکر شده، یکی اینکه مقام بندگی خدا را داشت، دوم اینکه از نظر قدرت سیاسی و حکومتی، نیرومند بود و نیروی جسمانیش به حدی بود که در جنگ بنی اسرائیل (طالوت) با جالوت ستمگر با یک ضربه نیرومند به وسیله سنگی که از فلاخن رها کرد جالوت را از بالای مرکب به روی خاک افکند و در خون خود غلطید. و نوشته اند در اطراف محراب او هزاران نفر شب تا به صبح به حال آماده باش بودند. و از نظر قدرت معنوی و اخلاقی و نیروی عبادت چنان بود که بسیاری از شب را بیدار بود و به عبادت پروردگار مشغول، و نیمی از روزهای سال را روزه می گرفت. و اواب از ماده (اوب) به معنی بازگشت اختیاری به سوی چیزی است و از آنجا که (اواب) صیغه مبالغه می باشد اشاره به این است که او بسیار به سوی پروردگارش بازگشت می کرد و از کوچکترین غفلت و ترک اولی توبه می نمود و هر وقت خدا را تسبیح می گفت کوه ها و پرندگان با او هم آواز می شدند و خدا را تسبیح می گفتند «وَالطَّیْرَ مَحْشُورَهً کُلٌّ لَّهُ أَوَّابٌ». (مکارم شیرازی،۱۳۷۶،۱۹/۳۴۶).

∆θ_{top-oil,rated}

°۴۵

J_sc

A/mm²24/32

τ_winding

۱/۰ساعت

J_inrush

A/mm²5/26

M

۱۸۰۰۰۰ ساعت

t

۳

• داده‌های بارگذاری ترانسفورماتور

همان‌طور که در فصل قبل توضیح داده شد برای ارزیابی روش جدید پیشنهادی در این پایان نامه براساس روابط محاسبه انرژی انتظاری تأمین نشده و تلفات و همچنین مدل حرارتی ترانسفورماتور طبق استاندارد IEEE برای دست یافتن به دمای نقطه داغ، اصلی ترین متغیر، مقادیر بارگذاری یعنی همان توان کشیده شده از ترانسفورماتورها می‌باشد. منحنی مقادیر بارگذاری ساعتی ترانسفورماتور نمونه در سال ۱۳۹۱ به صورت نمایش داده شده در شکل (۴-۱) می باشد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

شکل ۴-۱ : نمودار بارگذاری ترانسفورماتور نمونه در یک سال

• داده‌های دمای محیط

همانگونه که در روابط مدل سازی حرارتی ترانسفورماتور در فصل قبل بیان شد، دمای محیط یکی از عوامل مهم در تغییرات دمای نقطه داغ ترانسفورماتور می باشد. به همین منظور دمای محیط این منطقه که ترانسفورماتورهای مربوطه در آن قرار دارد به صورت دمای بیشینه و کمینه‌ی روزانه در سال ۱۳۹۱ بعنوان سال پایه پس از تبدیل به دمای ساعتی توسط رابطه (۳-۸۸) به فرایند شبیه‌سازی اعمال شده است. دمای ساعتی بدست آمده بر اساس رابطه (۳-۸۸) در شکل (۴-۳) نشان داده شده است.

شکل ۴-۲ : دمای بیشینه و کمینه‌ی روزانه سال پایه]۴۰[

شکل ۴-۳ : دمای ساعتی سال پایه

• داده‌های جریان هجومی ترانسفورماتور

جریان هجومی ترانسفورماتور در اثر اعمال روش پیشنهادی می‌تواند باعث افزایش دمای سیم‌پیچ در هر بار در مدار قرار گرفتن ترانسفورماتور خارج شده در لحظه روشن شدن مجدد گردد. بر اساس بخش‌های قبل چگالی جریان اینراش بر طبق مشخصات سازنده A/mm²5/26 می‌باشد که که تقریباً ۷ برابر چگالی جریان نامی و ۸۲/۰ برابر چگالی جریان اتصال کوتاه است. با توجه به مسی بودن هادی های ترانسفورماتور مورد مطالعه از رابطه (۳-۸۹) استفاده می‌گردد. همچنین مدت زمان جریان اینراش نسبت به جریان اتصال کوتاه (مقیاس میلی ثانیه) بیشتر می‌باشد و در مقیاس ثانیه میرا می گردد. در قیاس با مدت زمان جریان اتصال کوتاه که حداکثر ۲ تا ۳ ثانیه در نظر گرفته می‌شود (در عمل در مقیاس میلی‌ثانیه اتفاق می افتد) ]۳۴[، مدت زمان جریان اینراش در شبیه‌سازی، ۳ ثانیه لحاظ گردیده است.

۲

۱۳۸۵

****

کارشناسان

۲۴

۳

۰

۳

۱۳۹۰

****

آراز علی

۲۰

۲

۰

۲

ماخذ: سازمان آتش‌نشانی شهر اردبیل
با توجه به اینکه ایستگاه های شماره ۱و۲در بافت مرکزی وایستگاه های ۳،۴و۵ در حاشیه شهر اردبیل قرارگرفته است وسه ایستگاه دیگر در حال احداث می باشد که در حاشیه شهر قرار گرفته است واین نشان از توسعه فیزیکی بیش از حد حاشیه نشینی در شهر اردبیل را نشان می دهد و این در حالی است که بافت مرکزی در همان اندازه ۳۰،۴۰سال قبل قرار گرفته است. ونیازی به احداث ایستگاه های آتش‌نشانی بیشتر وجود ندارد.
۴-۳-۳- جمع اوری زباله یا پسماند شهری
در این بخش به بررسی میزان خدمات جمع اوری زباله یا پسماند شهری در شهر اردبیل می پردازیم ومیزان امکانات ووسایل خدماتی ونیروی انسانی که در این ۴دوره مورد بررسی قرار می گیرد. قبل از هر کاری به تعریف زباله یا پسماند می پردازیم: پسماند یا زباله به مواد جامد، مایع و گاز( غیر از فاضلاب) گفته می شود که بطور مستقیم یا غیر مستقیم حاصل فعالیت انسان بوده و از نظر تولید کنــنده زاید تلقی می گردد.
زباله ها به پنج گروه تقسیم می شوند:
۱ – پسماندهای عادی: به پسماندهایی گفته می شود که به صورت معمول از فعالیت های روزمره انسان ها در شهرها، روستاها و خارج از آْنها تولید می شود. از قبیل زباله های خانگی و نخاله های ساختمانی.
۲- پسماندهای پزشکی: به کلیه پسماندهای عفونی و زیان آور ناشی از بیمارستانها، مراکز بهداشتی، درمانی، آزمایشگاههای تخصصی طبی و سایر مراکز مشابه گفته می شود. ۳- پسماندهای ویژه: به کلیه پسماندهایی گفته می شود که به دلیل بالا بودن حداقل یکی از خواص خطرناک از قبیل سمی بودن، بیماری زایی، قابلیت انفجار یا اشتعال، خورندگی و مشابه آن به مراقبت ویژه نیاز داشته باشد.
۴- پسماندهای کشاورزی: به پسماندهای ناشی از فعالیت های تولیدی در بخش کشاورزی گفته می شود از قبیل فضولات، لاشه حیوانات، محصولات کشاورزی فاسد یا غیر قابل مصرف.
۵-پسماندهای صنعتی: به کلیه پسماندهای ناشی از فعالیت های صنعتی و معدنی، پسماندهای پالایشگاهی، صنایع گاز، نفت و پتروشیمی و نیروگاهی و امثال آن گفته می شود از قبیل براده ها، سرریزها و لجن های صنعتی.
زباله های شهری:
زایدات غذایی به قسمت فسادپذیر زباله که معمولاً از زایدات گیاهی، تهیه و طبخ و یا انبار کردن مواد غذایی به دست می‌آید، اطلاق می‌شود. کمّیت پس مانده های غذایی در طول سال متغیر بوده و در ماه های تابستان، که مصرف میوه و سبزی بیشتر است، به حداکثر می‌رسد. پس مانده های غذایی مهم‌ترین قسمت زباله است، چرا که از یک سو به دلیل تخمیر و فساد سریع، بوهای نامطبوع تولید کرده و محل مناسبی برای رشد و تکثیر مگس و سایر حشرات و جوندگان است و از سوی دیگر به دلیل قابلیت تهیه کود از آن (کمپوست) حائز اهمیت است. قابل ذکر است که میزان پس مانده های فسادپذیر در زباله های شهری ایران بین ۳۵ تا ۷۶ درصد گزارش شده است.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

با توجه به گزارش معاونت خدمات شهری اردبیل ضمن تأکید بر رعایت ساعات برداشت زباله (۹ شب الی ۶ صبح) از شهروندان خواست در جهت پرهیز از دوباره کاری و همچنین کاهش هزینه های جمع آوری و حمل زباله همکاری لازم را در خصوص تحویل به موقع زباله معمول دارند و چنانچه به هر دلیلی در ساعات تعیین شده شب موفق به تحویل زباله های خود نشده اند، زباله ها را پس از قرار دادن در کیسه‌های مخصوص در مخازن زباله قرار داده و از گذاشتن آن در سر کوچه ها، معابر عمومی، داخل جوب ها و خارج از مخازن خودداری نمایند.
بعد از جمع اوری زباله انها را به محل تفکییک زباله که در ۵کیلومتری جاده قدیم اردبیل به مشگین است انتقال می دهند وبعد از تفکییک به محل دفن زباله حمل می گردد که مشکل در رابطه با محل دفن زباله جاده دسترسی که در ۳۵ کیلومتری جاده اردبیل به مشگین شهر است که به دلایل عدم اسفالته بودن باعث خسارت فراوانی به خودرو ها گشته وباعث ائتلاف وقت زیادی می گردد. که علت ان را می توان عدم توسعه شهر در شمال شهر به علت وجود مناطق کوهستانی دانست.که بالبع در نحوه خدمات رسانی هم تاثیر داشته است.
جدول ۴-۶- اطلاعات مربوط به جمع اوری زباله در سطح شهراردبیل

سال

جمعیت

سرانه تولید زباله هر نفر برحسب (گرم)

میزان تولید سالانه زباله برحسب (تن)

تعداد نیروی انسانی جهت جمع اوری زباله در سطح شهر

تعداد ماشین الات جهت جمع اوری زباله در سطح شهر

مکانیزه

غیر مکانیزه

۱۳۶۵

۲۱۸۹۶۷