فقدان کنترل

شباهتهای معرفت شناختی :

• وقتی مایع از حد خاصی فراتر میرود، فشار مایع به نقطهای میرسد که ظرف منفجر میشود، همچنین وقتی خشم از حد خاصی فراتر میرود، فرد کنترلش را از دست میدهد.

• • انفجار به ظرف صدمه میزند، همچنین فقدان کنترل برای فرد مضر و برای دیگران خطرناک است.

  ( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

• میتوانیم از انفجار ظرف جلوگری کنیم، چنانکه میتوانیم خشم خود را مهار نماییم ( قائمینیا، ۱۳۸۸: ۱۶۳).

۴٫ در دیدگاه سنتی، اصطلاحات استعاری دارای معانی دلبخواهی هستند؛ اما در نظریهی معاصر، استعارهها قراردادی هستند و بر اساس قوانینی زایا خلق میشوند (کرد زعفرانلو و حاجیان،۱۳۸۹: ۱۲۰).
۵٫ در دیدگاه سنتی، استعاره ابزاری برای زینت بخشیدن به کلام است. ارسطو از آن با تعبیر «اضافهی افزوده به زبان» و «چاشنی زدن به گوشت» (هاوکس، ۱۳۷۷: ۲۲) یاد میکند؛ اما در نظریهی معاصر، «استعاره ساز و کار اصلی است که از طریق آن مفاهیم انتزاعی را درک میکنیم و دست به استدلال انتزاعی میزنیم…. زبان استعاری تجلی روساختی استعارههای مفهومی است» (لیکاف، ۱۳۸۳:۲۸۳).
۶٫«در سنت ارسطویی تنها شعرا هستند که میتوانند استعاره بسازند؛ چرا که آنها از استعداد خاصی برخوردارند و میتوانند مشابهت بین اشیا و اعمال در عالم خارج را درک کنند» (یار محمدی،۱۳۷۲: ۱۷۰)؛ درحالیکه تشابهاتِ مورد بحث در استعارات لزوماً نهفته در طبیعت اشیا و اعمال مورد نظر نیستند؛ بلکه دلیلش در روند تجربه، دادوستد با محیط و ذهن انسان ایجاد می شود» (همان: ۱۷۲).
۷٫ سنت ارسطویی استعاره را زاییدهی تشبیه میداند (همان: ۱۷۰)؛ درحالیکه بسیاری ازاستعارهها را نمیتوان مشتق از تشبیه متناظر خود دانست و اگر آنها را به تشبیه تبدیل کنیم، علاوه بر اثرات منظورشناختی، معانی قاموسی آنها نیز تغییر پیدا میکند(همان:۱۷۲). «تظاهر به گفتن چیزی غلط ویژگی مهم استعاره است. این فرض که جملات استعاری در واقع تشبیه هستند، این ویژگی را مخدوش میکند. البته این به معنای انکار این واقعیت نیست که استعاره معمولاً حقیقتی را بیان میکند؛ بلکه به این معناست که استعاره این حقیقت را متفاوت با تشبیه بیان میکند. استعاره بر خلاف تشبیه، حقیقت را تصریح نمیکند؛ بلکه آن را تلویحاً بیان میکند. برای بیان حقیقت ، واژگان جمله باید به لحاظ قراردادی یا معنیشناختی با هم متناسب باشند، ولی واژگانی که استعاره را تشکیل میدهند در این معنا با هم تناسب ندارند… استعارهی «من شمع خلوت سحرم» در معنای لفظی آن غلط است، درحالیکه تشبیه «من مانند شمع خلوت سحرم» در معنی لفظی آن درست است» (یوسفی راد، ۱۳۸۲: ۳۰).
۸ .در بلاغت سنتی استعارهها میمیرند؛ یعنی «به سبب کاربرد مداوم، رسانگی و برجستگی خود را از دست میدهند، مثل استعارهی کمان برای ابرو و سرو برای قامت» ( داد، ۱۳۸۵ : ۳۳)؛ اما از دیدگاه شناختی بین استعارهی مرده و زنده هیچ تمایزی وجود ندارد؛ زیرا هرچه آگاهی ما خودکارتر و ناخودآگاهتر و دسترسی به آن بدون دردسرتر باشد، آن ساخت درونیتر و زندهتر است. پس از منظر شناختی مهمترین استعارهها آنهاییاند که ناخودآگاه و در طول زمان وارد زبان شدهاند(داوری اردکانی و عیار دولابی،۱۳۸۹: ۶۳). هرچند امکان دارد عبارتی زبانی، دیگر به طور استعاری یا مجازی به کار نرود؛ اما نگاشت مفهومی مربوط به آن همچنان وجود داشته باشد و در دیگر استعارههای زبانی، نمود پیدا کند( بارسلونا، ۱۳۹۰: ۱۴).
۲-۵-۳٫ مبانی تقسیمبندی استعاره
«راه های مختلفی برای تقسیمبندی استعاره وجود دارد، اما در بیشتر منابع موجود این تقسیمبندی از چهار منظر صورت میگیرد: ۱٫ قرارداد ۲٫ نقش و کارکرد ۳٫ ماهیت ۴٫ عمومیت» (حسن دخت، ۱۳۸۸:۵۰).
۲-۶-۳-۱٫ قرارداد
منظور از قرارداد، دلبخواهی بودن که در مورد نشانه های زبانی مطرح میشود، نیست؛ بلکه معیاری است برای سنجش این امر که یک استعاره تا چه میزان توسط مردم عادی کاربردی روزمره مییابد. در این خصوص با دو دسته استعاره مواجه ایم (همان: ۵۱):

• استعاره‌های قراردادی یا استعارههای متعارف: «به استعاره‌هایی گفته می‌شود که هر روز در گفتار رسمی و غیررسمی یک جامعه‌ی زبانی به کار می‌رود و آن‌قدر عادی شده است که تنها با نگاهی دقیق و موشکافانه می‌توان به استعاره بودنشان پیبرد» (گلفام و دیگران، ۱۳۸۸: ۱۲۵). در این پژوهش، این نوع استعاره‌ها «استعارههای مخفی» خوانده میمیشود.

• استعاره‌های غیر قراردادی یا استعارههای ابداعی: «به آن دسته از تعبیرات استعاری گفته می‌شود که در داخل واژگان زبان تثبیت نشده‌اند و برای اهل زبان ناشناخته و تازه هستند. این استعارهها بیش‌تر در ادبیات به کار می‌روند و نتیجه‌ی ایجاد نگاشتی جدید یا حداقل برداشتی جدید از نگاشتی آشنا در زبان می‌باشند و بدین ترتیب درک جدیدی از تجربه‌های ما به دست می‌دهند» (حیدری تبریزی، ۱۳۸۴: ۱۲). در این پژوهش، این نوع استعاره‌ها «استعارههای آشکار» نامیده میشوند.

«آنچه در شعر اتفاق می‌افتد، بازی ظریفی با همین استعاره‌های روزمره و قراردادی است. در واقع در شعر با یک پیوستار روبه‌روییم که در یک سویش به استعاره‌هایی کاملاً قراردادی و آشنا در گفتار روزمره می‌رسیم و در سوی دیگرش به استعاره‌هایی کاملاً نو و بدیع. در میانه‌ی این پیوستار هم با انبوهی از استعاره‌هایی روبه‌رو می‌شویم که بسط استعاره‌های قراردادی هستند و با یک پیوستار نزدیکی بیش‌تری دارند» (گلفام و دیگران، ۱۳۸۸: ۱۲۵)؛ مثلاً «سرشب» استعاره‌ای قراردادی و متعارف می‌باشد که از تصور استعاری «شب انسان است» نشأت می‌گیرد. سهراب سپهری این تصور را فعال کرده است و با بهره گرفتن از آن استعاره‌هایی بدیع خلق کرده است، مانند «دست جادویی شب»، «زمزمه‌های شب» و … (یار محمدی، ۱۳۷۲: ۱۷).
البته باید گفت که شناختیها هرجا که میخواهند قراردادی بودن یا نبودن یک استعاره را مورد بررسی قرار دهند، حتماً به گفتار روزمرهی مردم مراجعه میکنند و شواهدی از این پیکره در اثبات مدعای خود میآورند تا سلیقهی پژوهشگر در اینباره مداخله نکند.
۲-۵-۳-۲٫ نقش و کارکرد
این تقسیمبندی هم در ارتباط با کارکرد شناختی خود استعاره مطرح میشود و هم دربارهی کارکرد شناختیای که در ذهن کاربرِ استعاره اتفاق میافتد و به سه دستهی زیر تقسیم میشود: ساختاری ، هستیشناسانه و جهتی(حسندخت فیروز، ۱۳۸۸: ۵۲).

• استعارههای ساختاری^[۲۰]: در استعارههای ساختاری، حوزهی مبدأ، ساختارِ دانشیِ غنیای را در اختیارِ حوزهی مقصد قرار میدهد. به عبارت دیگر، نقشِ شناختیِ این استعارهها کمکی است به گوینده، تا حوزهی مقصد را از طریق ساختارهای حوزهی مبدأ درک کند، مثل استعارهی زمان به منزلهی مکان:« به زمان تحویل سال نزدیک میشویم» (همان).

• استعارههای هستیشناسانه: «این استعارهها در مقایسه با استعارههای ساختاری، حاوی ساختارهای شناختی کمتری هستند؛ اما وظیفهیشان این است که به مقوله های کلی مفاهیم حوزهی مقصد، حالتهایی هستیشناسانه و بدون پرداختن به جزئیات اعطا نمایند» ( لیکاف ، ۲۰۰۳ : ۱۶۸). بنابراین، استعارهی هستیشناختی یعنی شیوهی نگریستن به رویدادها، فعالیتها، هیجانها، انگارهها و…به صورت یک موجود یا یک جسم (قاسمزاده ، ۱۳۷۹ : ۱۰۸). آرایهی تشخیص، یک استعارهی هستی شناسانه است: «زندگی سرم کلاه گذاشت».

• استعارههای جهتی^[۲۱]: «استعاره‌های جهتی مفاهیم را با اعطای صورت مکانی در جهت‌های متقابل با یکدیگر مرتبط می‌کنند. تقابل‌های بالا یا پایین، جلو یا پشت، راست یا چپ، مرکزی یا حاشیه‌ای، درون یا بیرون، همه از این دست به شمار می‌روند» (کرد زغفرانلو و حاجیان، ۱۳۸۹: ۱۲۵). اصولاً استعارههای بالا، جلو، راست، مرکزی و درونی بیانگر مفاهیم مثبت‌اند و استعاره‌های پایین، پشت، چپ، حاشیه‌ای و بیرونی برای تجسم مفاهیم منفی به کار می‌روند.«زبان‌های زیادی هستند که در آن‌ها «بیش‌تر بالا است» و «کم‌تر پایین است»، مصداق دارد؛ اما تقریباً در هیچ زبانی عکس آن صادق نیست. چرا؟ چون استعاره‌ی بیش‌تر بالاست، ریشه در تجربه دارد، تجربه‌ی همگانیِ ریختن مایع بیش‌تر در ظرف و دیدن اینکه سطح مایع بالا می‌رود» (لیکاف، ۱۳۸۳: ۲۷۲)؛ به عنوان مثال؛ استعارهی تصوری « شادی بالا و غم پایین است» در ذهن گویشور زبان فارسی جملات و عبارات استعاری زیر را تحقق میبخشد: «از شادی دارم پرواز میکنم»، «توی ابرها سیر میکند» و « افتاده توی هچل».

۲-۵-۳-۳٫ ماهیت
«در این بخش این پرسش مطرح میشود که استعارهی مفهومی بر چه پایه و اساسی بنا میشود؟ بررسیها نشان میدهد که این اساس، هم میتواند دانش و هم تصویر باشد. بنابراین سه مقولهی زیر را خواهیم داشت که البته مقولهی دوم زیرمجموعهی مقولهی اول محسوب میشود؛ اما به خاطر گستردگی و اهمیت آن به شکلی جداگانه آورده میشود:

• استعارههای مفهومی: مجموعهای از مفاهیم از حوزهی مبدأ به حوزهی مقصد منتقل میشود و ما با مجموعهای از تناظرها روبه روییم؛ مانند استعارهی مفهومی «مباحثه، جنگ است».

• استعارههای طرحوارهای- تصویری : این نوع استعاره که یک نوع استعارهی مفهومی محسوب میشود، فاقد عناصر مفهومی دانش است؛ اما در بر دارندهی عناصر مفهومی طرحوارهی تصویری است که از تجربیات فیزیکی ما نشأت میگیرد» (حسندخت فیروز، ۱۳۸۸: ۵۴ -۵۵). چون اساس این پژوهش، بر این نوع استعاره قرار دارد، جداگانه دربارهاش توضیح داده خواهد شد.

• استعارههای تصویری یا انگارهای^[۲۲]: استعارههایی هستند که در آن مفاهیم بسیاری ازحوزهی مبدأ بر مفاهیم متناظر بسیاری در قلمرو مقصد فرافکنده نمیشود؛ بلکه استعارههایی تکنمایی ^[۲۳]هستند که فقط یک تصویر را بر تصویر دیگر فرا میافکنند؛ مثلاً در شعر «اسب من که یالهایش هر یک رنگین کمان کوتاهی است» با استعارههای تصویری سر و کار داریم که فقط انحنای رنگین کمان بر موی انحنادار یالهای اسب منطبق میشود (پورابراهیم، ۱۳۸۸: ۶۳ و لیکاف، ۱۳۸۳:۲۵۰).

۲-۶-۳-۴٫ عمومیت
برخی از استعارهها جهانیاند و برخی تنها به جامعهی زبانیـفرهنگی خاصی تعلق دارند. از این منظر، دو نوع تقسیمبندی وجود دارد:

• استعارههای سطح عام^[۲۴]: استعارههایی هستند که جزئیات کمتری را شامل میگردند و به حوزهی مقصد آزادی عمل بیشتری میدهند تا تجربیات مختلف از طریق آنها بیان شوند، مثل استعارهی « رخدادها کنش هستند» که زیر مجموعهای را شامل میشود :

• حالات مکان هستند: در رنجم.

• تغییرات حرکت هستند: جهشی درس خوانده.

• اهداف مقصد هستند: تو این مدت خوب پیش رفتم.

(همان، ص ۲۲۵)
او معتقد است چون تأویلکنندگان به دنبال استنباط احکام فقه و کلام و فهم معانی محتمله هستند به این دلیل به تدبر و تفکر پرداختهاند، بنابراین تأویل درمورد قرآن مقبول است: «این همه تهویل (ترساندن) که در مورد تفسیر به رأی آمده، در مورد کسانی که تأویل میکنند نیست»(همان، ص۲۲۵)

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

دراینجا مفسر ذکر کرده که: که برخی آیات را نمیتوان با عقل و رأی بررسی کرد مانند: نزول آیات و اسباب نزول آن، فرود آمدن عیسی و…و برخی آیات که میتوان با عقل به آنها استدلال کرد، مربوط به استخراج حقایق و احکام است همانطور که معصومین و علمای دین رضوان الله علیهم اجمعین چنین کردند و اگر روا نبود آنها نیز این کار رانمیکردند(همان جا).
۳-۲-۷- ناسخ و منسوخ
پیرامون مسأله نسخ در قرآن نوشته‏های فراوانی وجود دارد که از اهمیت بحث حکایت میکند، سیوطی برخی از کسانی که کتابهایی مخصوص علم ناسخ و منسوخ نوشتهاند، نام میبرد که عبارتند از: ابوعبید قاسم بن سلّام، أبو داود سجستانی، أبو جعفر نحّاس، ابن أنباری، مکی، و ابن عربی(سیوطی، ۱۴۲۱ه.ق، ج۱، ص۶۴۷، نوع۴۷).
زرقانی در اینباره مینویسد: «بحث ناسخ و منسوخ یکی از مباحث مهم در علوم قرآن است که دانشمندان در زمانها و عصرهای گوناگون به بررسی آن پرداختهاند، از جمله دلائل اهمیت این بحث این است که: شناخت ناسخ و منسوخ یکی از پایه‏های بزرگ فهم اسلام است و راه‏یابی به احکام صحیح را ممکن می‏سازد، به ویژه آن‏جا که ادله متعارض وجود دارد و رفع تناقض میان آنها جز با شناخت زمان صدور و تقدم و تأخر و ناسخ و منسوخ آنها مقدور نیست»(زرقانی، ۱۳۸۵ه.ش، ص : ۷۴۶؛ زرقانی، بیتا، ج۲، ص۷۰).
کاشفی نیز در عنوان پنجم از اصل دوم تفسیر جواهرالتفسیر علومی را که خاص تفسیر هستند و در تفسیر به آنها توجّه میشود، نام برده که علم ناسخ و منسوخ نیز یکی از آنهاست(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص۱۹۱).
۳-۲-۷-۱-معنای نسخ
نسخ در لغت:

1. 1. به معنی إزاله و از بین بردن(فیومی، ۱۴۱۴ه.ق، ج۲، ص۶۰۳؛ راغب،۱۴۱۲ه.ق، ج۲، ص۳۲۱)، در آیات قرآن مانند: “فَیَنْسَخُ اللَّهُ ما یُلْقِی الشَّیْطانُ ثُمَّ یُحْکِمُ اللَّهُ آیاتِهِ؛ ‏پس خدا آنچه را شیطان بیفکند از میان می‏برد و آنگاه آیات خویش را استوار می‏کند، و خدا دانا و استوارکار است‏”(الحج: ۵۲).

1. 1. تحویل: به معنی تغییر دادن، چنان که می‏گویند تناسخ المواریث، یعنی ثروت‏ها متغیّر گشته است. ابن اثیر در النهایه میآورد: «ای تحوّلت من حال الی حال»(جزری، ۱۳۶۷ه.ق، ج۵، ص۴۷)

1. 1. نقل و انتقال از جایی به جای دیگر(فیومی، ۱۴۱۴ه.ق، ج۲، ص۶۰۳)، اشتقاق کلمه‏های معروف «استنساخ» و «انتساخ» نیز از همان ماده و به همان معنی است.

1. 1. تبدیل: “وَ إِذا بَدَّلْنا آیَهً مَکانَ آیَهٍ؛ و چون آیه‏ای را جایگزین آیه‏ای کنیم”‏(النحل: ۱۰۱).(ر.ک: سیوطی، ۱۴۲۱ه.ق، ج۱، ص۶۴۷، نوع۴۷؛ خویی، ۱۳۸۲ه.ش، ص ۳۴۴).

از نظر کاشفی نسخ یعنی محو ساختن و زایل گردانیدن(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص ۱۹۱)، این نظر مفسر، مطابق با نظر لغویون است.
نسخ در اصطلاح:‏
نسخ در اصطلاح خاص علما و دانشمندان دینی با الهام از معنای لغوی آن، عبارت است از برداشته شدن حکمی از احکام ثابت دینی در اثر سپری شدن وقت و مدّت آن، یعنی تغییر یافتن حکم چیزی یا سپری شدن وقت و دوران آن حکم(خویی، ۱۳۸۲ه.ش، ص ۳۴۴).
کاشفی معنای نسخ در اصطلاح اصولیان را: «رفع حکمی شرعی به دلیل شرعی متاخر از او» معرفی میکند و دیدگاه مفسران را: «ازاله آیتی به حسب حکم و تلاوت یا یکی ازآن» بیان کرده است(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص ۱۹۱).
۳-۲-۷-۲-جواز نسخ
همهی مسلمانان نسخ را قبول دارند و حتی سیوطی آن را خاص امت اسلام دانسته و میگوید مسلمانان بر جواز آن اجماع دارند: «قد أجمع المسلمون علی جوازه» اما یهود از اهل کتاب نسخ را محال دانند چون آن را علامت جهل و پشیمانی خداوند می دانند که این دو صفت بر خدا روا نیست‏»(سیوطی،۱۴۲۱ه.ق، ج۱، ۶۴۸). آقای خویی نیز در البیان این بحث را آورده و به منکران نسخ پاسخ میگوید(ر.ک: خویی، ۱۳۸۲ه.ش، صص۳۴۸ تا ۳۵۰).
نویسندهی جواهرالتفسیر نیز مانند این نظر دارد: «جمیع مسلمانان تجویز نسخ کرده‏اند، و یهود از اهل کتاب نسخ را محال دانند و علامت جهل و پشیمانی دانند، و گویند این دو صفت بر خداوند- سبحانه- روا نیست»(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص ۱۹۱).
وی همچنین پاسخهایی را بر کسانی که نسخ را رد کردهاند ارائه میکند:
-اهل اسلام میگویند نسخی که در اخبار باشد موجب جهل و کذب است نه در احکام و نسخی که در قرآن واقع شده در احکام است نه اخبار(همان جا).
-و احکام الهی تابع مصالح و اغراض بندگان است و بر اساس اوقات و اشخاص مختلف میشوند و دراین صورت جهل و ندامت لازم نیست، مثلا امر و نهی طبیب کامل در معالجات بیمار به واسطه تخالف وقت و تفاوت مزاج مختلف می‏شود(همان جا).
-جواب دیگر به یهود اهلکتاب این است که: اینکه چون و چرا در فعل حکیم مدخل ندارد وهیچ کس رابر آنچه از حق سبحانه تعالی صادر شود اعتراض نرسد، “لا یُسْئَلُ عَمَّا یَفْعَلُ وَ هُمْ یُسْئَلُونَ؛ او را از آنچه می‏کند نپرسند و آنان را بپرسند”(انبیاء/۲۳).
کاشفی با بیان و زبان شیوا و ادیبانهاش دربارهی تغییر حکم از طرف خداوند چنین میگوید: «تغییر مشروع در انتها همچون تقدیر اوست در ابتدا، پس آنکه در بدایت حکم را تقدیر کرده اگر درنهایت تغییر فرماید حاکم است بیت:
مالک رد و قبول هر چه کند پادشاست بند
ه چه دعوی کند حکم خداوند راست‏»
(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص ۱۹۲)
۳-۲-۷-۳- اختلاف مسلمانان در نسخ
گفته شد مسلمانان همه نسخ در قرآن را قبول دارند اما دراین قسمت به این موضوع اشاره میشود که با اینکه در وقوع نسخ متفقاند در اثبات و نفی بدل نسخ(یعنی آنچه به جای منسوخ میآید) اختلاف دارند(همان جا).
گروهی معتقدند نسخ حکم بدون اینکه بدل آن بیاید جایز و بلکه واقع است مانند حکم دادن صدقه قبل از نجوا با پیامبر(ص) که این حکم نسخ شد بدون آنکه حکم دیگری به جای آن بیاید.
عدهای نیز به آیهی “نَأْتِ بِخَیْرٍ مِنْها أوْ مِثْلِها؛ بهتر از آن یا مانند آن را می‏آوریم‏»(بقره/۱۰۶) استدلال کرده و به وجوب بدل قایلند، کاشفی نظر تفسیر کبیر را در این مورد آورده است(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص ۱۹۲). فخر رازی در مفاتیح الغیب «ما» در آیهی”ما نَنْسَخْ مِنْ آیَهٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَیْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها؛ هر آیتی را که نسخ کنیم- حکم آن را برداریم- یا از یادها ببریم- یا بازپس داریم-، بهتر از آن یا مانند آن را می‏آوریم”(۱۰۶/بقره) را شرط میداند و میگوید معنای آیه چنین میشود که هرگاه نسخ صورت گیرد واجب است آنچه بهتر از آن است آورده شود: «ما» هاهنا تفید الشرط و الجزاء، و کما أن قولک: من جاءک فأکرمه لا یدل علی حصول المجی‏ء، بل علی أنه متی جاء وجب الإکرام، فکذا هذه الآیه لا تدل علی حصول النسخ، بل علی أنه متی حصل النسخ وجب أن یأتی بما هو خیر منه»(رازی، ۱۴۲۰ه.ق، ج‏۳، ص۶۳۹).
۳-۲-۷-۴- انواع نسخ
کاشفی بر اساس نقل از کتاب عین المعانی(۱۲) انواع نسخ را سه نوع می داند:
۱-نسخ حکم و تلاوت با هم ۲-نسخ تلاوت و بقای حکم ۳-نسخ حکم و بقای تلاوت
(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص۱۹۳)
برای هر یک از این انواع نمونههایی ذکر میکند و متذکر میشود که ممکن است کسی بگوید وقتی حکمی نسخ شده چه لزومی دارد تلاوت آن باقی بماند؟ جواب او این است که: «فعل قادر حکیم –جلّ ذکره – از صفت عیب مبرّاست پس ابقای آن مشتمل است بر فایدهای بزرگ و مصلحتی کافی که فهم هر کس بدان نرسد»(همان جا).
در ادامه آورده است: بعضی از علما استثنا و تخصیص و تعلیق به شرط و تقیید به وصف را، از قبیل نسخ شمردهاند و در عین المعانی آورده که نزد محققان نسخ چیز دیگری است و تخصیص و تعلیق و استثنا و تقیید چیز دیگر(همان، ص ۱۹۴).
۳-۲-۷-۵- فایده علم ناسخ و منسوخ
از دیدگاه کاشفی این علم فواید بسیار دارد مخصوصا برای اهل اجتهاد و کسانی که به بیان احکام شرعی میپردازند و هم چنین اشاره دارد که مفسر اگر ناسخ و منسوخ را نداند قول او در تفسیر شایسته اعتماد نیست.
دراینجا حدیثی از کتاب نهایه البیان(۱۳) از ابن عباس نقل میکند که: «ابن عباس- رضی اللّه عنهما- شخصی را دید که قصص قرآنی می‏خواند، و جمعی بر او گرد آمده، در معنی قرآن سخن می‏راند، فرمود که ناسخ و منسوخ را می‏شناسی؟ گفت:نه، ابن عباس- رضی اللّه عنهما- روی از او بگردانید و گفت: «هلکت و اهلکت»، هم خود در هاویه غوایت هلاک شدی و هم مستعمان را در بادیه ضلالت هلاک ساختی»‏(همان، ص۱۹۵).این حدیث از احادیث مشهور امام علی(علیه السلام) است که بسیاری از دانشمندان علوم قرآن و نیز تفسیر و حدیث، آن را ذکر میکنند(سیوطی، ۱۴۲۱ه.ق، ج۱، ص۶۴۷؛ زرکشی، ۱۴۱۰ه.ق، ج۲، ص۱۵۸، نوع۳۴).(۱۴) همهی این دانشمندان به اهمیت ناسخ و منسوخ اشاره کرده و برای نشان دادن این اهمیت به حدیث حضرت علی(علیه السلام) استناد کردهاند حتی دانشمندان سنی مانند سیوطی و زرکشی؛ بنابراین، حدیثی که کاشفی از ابن عباس نقل کرده جای دقت و بررسی دارد.
۳-۲-۷-۶- نسخ قرآن و نسخ کتابهای آسمانی پیشین
کاشفی از بحث ناسخ و منسوخ در قرآن گریزی میزند و آن را به کتب پیشین پیوند میزند که علاوه بر اینکه درآیات قرآن ناسخ و منسوخ وجود دارد، همهی این کتاب احکام کتب پیشین را نسخ می کند زیرا قرآن شامل همه آنها میشود.
او بعد از بیان مباحثی درموضوع نسخ میگوید: «بباید دانست که با آنکه کتاب ربّانی بر ناسخ و منسوخ اشتمال دارد و بعضی از آیات او بعضی دیگر را نسخ کرده، بیشبهه از روی غالبیت به فضیلت جامعیت، مجموع کتب انبیا صحف رسل را خط نسخ در کشیده جهت آنکه هر چه در جمله کتب الهی از اسرار واحکام پادشاهی اندراج یافته بود، این کتاب میامین نصاب برآن مشتمل است و آنچه از حقایق کمالیه که اختصاص به حضرت ختمیت و امت بزرگوارش لایح است در این کتاب مندرج شده کتب سابقه از آن خالی و عاطل»(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، صص۱۹۵ و۱۹۶).
۳-۲-۸- محکم و متشابه
دانشمندان براساس آیهی ۷ سورهی آل عمران: ” ُوَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ مِنْهُ آیاتٌ مُحْکَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهات؛ ‏ اوست [آن خدای‏] که [این‏] کتاب را بر تو فروفرستاد. برخی از آن، آیه‏های محکم‏اند که آنها مادر و اصل کتاب‏اند و برخی دیگر متشابه‏اند”، استدلال میکنند که در قرآن آیات محکم و متشابه وجود دارد و برای محکم و متشابه تعریفهایی ارائه کردهاند. از جملهی آنها زرکشی است که محکم در قرآن را آنچه از امر و نهی، حلال و حرام، فرائض و وعد و وعید در آیات آمده میداند ومعتقد است متشابه، شباهت داشتن بعضی آیات با بعضی دیگر در حق، صدق، اعجاز و بشارت و انذار است(زرکشی، ۱۴۱۰ه.ق، ج۲، صص۱۹۹ تا۲۰۱).
سیوطی نیز در نوع چهل و سوم از کتاب «الاتقان فی علوم القرآن» به بحث محکم و متشابه پرداخته است، او در تعریف این دو واژه مینویسد: «م
نظور از محکم بودن قرآن، استواری مطالب و متناقض نبودن آن است، و مراد از تشابه، شباهت داشتن هر قسمت آن با قسمت دیگر در حق و صدق و معجزه بودن می‏باشد»(سیوطی، ۱۴۲۱ه.ق، ج۱، ص۵۹۲).
مفسر جواهرالتفسیر در عنوان هشتم از اصل سوم در مباحث علوم قرآنی، به شرح بعضی از الفاظ مورد استفاده مفسران میپردازد که درکتابهای علوم قرآنی مورد توجه و بررسی قرار میگیرند او میگوید: «از جمله الفاظ متداوله میان ارباب تفسیر محکم و متشابه است وخاص و عام»(کاشفی، ۱۳۷۹ه.ش، ص۲۲۶). و آیات قرآن را دو قسم دانسته: ۱- محکم ۲-متشابه، سپس به آیه ۷ آل عمران دراین زمینه اشاره میکند و معنای محکم و متشابه را اینگونه بیان میکند که:
محکم: آنکه لفظ مطابق معنا باشد و دلالت ظاهرش بر مراد مخفی نباشد(همان، ۲۲۶).
متشابه: «مراد از لفظ بیچیز دیگری معلوم نشود».یعنی مفهوم به خودی خودآشکار نیست(همان،۲۲۷).
کاشفی علاوه بر این تعریفها، توضیح دیگری نیز از محکم و متشابه میآورد که در آن نص، مجمل، ظاهر و مؤول را تعریف کرده و میگوید: نص و ظاهر محکم باشد و مجمل و مؤول متشابه( همان جا).
در ادامه دیدگاه اصولیان درمورد محکم و متشابه را ذکر کرده: «به اصطلاح اصولیان: محکم کلام باشد در غایت وضوح در افاده معنی که قابل نسخ نبود و درجه او را از مفسّر ارفع دانند، چنانچه مفسر را از نص اوضح، و نص را از ظاهر اکمل می‏شناسند. و متشابه آن را گویند که اصلا به درک او راه نتوان برد»(همان،ص ۲۲۷) و میگوید کسی که به دنبال متشابه باشد به سقوط میفتد و باید درمقابل آنها تسلیم باشد.
در پایان بدون اشاره صریح، صفات خدا را از متشابهات دانسته اما باتوجه به اینکه میگوید: «هرچه از صفات خدا درقرآن آمده ایمان به آن لازم است و بدون هیچ تاویل عقلی و فکری، این موضوع آشکار می شود».
و در ادامهی همین بحث میآورد: «چون افراد از فهم واقعی این صفات چنانکه حق است قاصر هستند میل به تأویل میکنند اما دانستن آنها(متشابهات) با تأویل و تصرف عقل و وهم ممکن نیست بلکه هر که را که خدا بخواهد و لایق باشد درک میکند. چه، دانستن بدو است نه به وسیله علم و فهم، و راه بردن بدو از اوست. نه به دلالت عقل و وهم..»(همان، ص۲۲۸)
۳-۲-۹- عام و خاص
عام: عام لفظی است که بدون حصر تمام افرادی که صلاحیت آن را دارند فرا می‏گیرد، و صیغه آن «کلّ» است که در اول جمله می‏آید، مانند: “کُلُّ مَنْ عَلَیْها فانٍ”(الرحمان/۲۶)، یا در پی آن، مانند: “فَسَجَدَ الْمَلائِکَهُ کُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ”(حجر/۳۰) و از صیغههای دیگر آن الذی و التی میباشد(سیوطی،۱۳۸۰ه.ش، ج۲، ص۵۱؛ سیوطی، ۱۴۲۱ه.ق، ج۱، ص۶۳۱).

ترم اول سمت راست ، معادله ای مرتبط با هدایت حرارتی ناپایدار^[۱۸۳] در سرتاسر ضخامت کامپوزیت است. ترم آخر، ترم تجزیه گرماگیر است که نشان دهنده نرخ واکنش تجزیه ماتریس پلیمری است.
به وسیله حل متناوب و تکراری معادله به وسیله افزایش دما زمانیکه کامپوزیت شعله گرم می‌شود، محاسبه خواص شعله زیر امکان پذیر خواهد بود: زمان شروع احتراق، نرخ افت جرم و تشکیل جسم زغال. همچنین مدل می تواند به وسیله آنالیز المان محدود^[۱۸۴] حل شود. [۵۳, ۵۴]
همانند مدل ارائه شده توسط Henderson [35]، معادله ۸-۵ گزارش ویژه ای از تشکیل جسم ذغال نمی دهد که اعتقاد بر این است که در طولانی مدت سودمند است یا در حقیقت الیاف قرارگرفته در سطح داغ لایه به صورت پیشرونده ای بعد از یک مدت تحت مجاورت شعله قرار گرفتن تخریب خواهد شد.
با این وجود، دقت مدل در تعیین قابلیت اشتعال^[۱۸۵] بسیاری از انواع کامپوزیت های لایه ای قابل اثبات است [۵۱-۵۵]. شکل ‏۲‑۱۵ یک مقایسه میان نمودار دماهای اندازه گیری شده و محاسبه شده به عنوان تابعی از زمان برای کامپوزیت شیشه /پلی استر تحت مجاورت شعله هیدروکربنی نشان می‌دهد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

شکل ‏۲‑۱۵:مقایسه تغییرات دمایی تئوری و ازمایشگاهی تعیین شده در نقاط مختلف کامپوزیت فنولیک/الیاف شیشه تحت مجاورت فلاکس حرارتی ۲۸۰.توسط Florio و همکاران
ترم نشان دهنده فاصله تا سطح داغ (x) تقسیم بر ضخامت قطعه (L) می باشد که در این مورد ۹/۱۰ میلی‌متر است.
دماها در سطح داغ، در فاصله‌های سرتاسر ضخامت کامپوزیت، در نیمه کامپوزیت و در سطح سرد، تعیین خواهد شد. تطابق فوق العاده‌ای میان دمای پیش‌بینی شده و آزمایشگاهی وجود دارد.
Mourtitz و همکاران [۵۲] اخیرا نشان دادند که این مدل می تواند به صورت دقیق میتواند زمان شروع به احتراق ، افت جرم، نرخ افت جرم و رش جسم ذغال در کامپوزیت لایه ای GRP را پیش بینی کند.
مدل مهم دیگر که برای پیش بینی قابلیت اشتعال یک کامپوزیت در حال تجزیه ، به وسیله Florio ، Henderson ، Test وHariharan [40] معرفی شد. این مدل بر اساس کار اصلی توسط Henderson و همکاران [۳۵, ۳۸] ساخته شد. این مدل تنها به توصیف فرایندهای هدایت حرارتی، گرمای جابه جایی حاصل از جریان گازهای تجزیه و پیرولیز نمی پردازد بلکه شامل تاثیر فرایندهای دیگر انبساط حرارتی و افزایش فشار داخلی حاصل از تشکیل گازهای ناپایدار نیز می‌شود. Florio و همکاران [۴۰] یک تعریف کلی ازمدل اثبات شده را ارائه کردند و معادله کامل تعادل انرژی (Full energy –balance eq) به صورت زیر نشان داده شده:

(‏۲‑۱۴)

: مساحت سطح مقطع
P : فشار داخلی گاز
: انبساط حرارتی سیستم کنترل
: تخلخل
V :سرعت گاز
ترم اول سمت راست شمارنده و نشان دهنده میزان و نرخ خالص سرعت جریان گاز، ترم دوم نماینده تاثیر هدایت حرارتی، ترم سوم نشان دهنده میزان و نرخ خالص انتقال انرژی به وسیله جابه جایی گازهاو ترم چهارم نشان دهنده نرخ و میزان کار انبساط و ترم آخر بیانگر مصرف و یا تجمع انرژی به وسیله واکنش های تجزیه می باشد.
یا به کار بستن مدل، پیش بینی مدل ها ، افت جرم، تخلخل، انبساط حجمی ماده کامپوزیتی و همچنین دما، فشار گاز ،‌فلاکس جرمی و توده گازها^[۱۸۶] ممکن خواهد بود.
اعتبار مدل توسط Florio و همکاران [۴۰] با بهره گرفتن از کامپوزیت شیشه /فنولیک با ضخامت ۳cm تحت مجاورت شعله با فلاکس حرارتی تقریبی ۲۸۰ تایید شد. (این همان ماده و فلاکس حرارتی استفاده شده توسط Henderson و همکاران [۳۵] برای تایید مدلشان بود.)
شکل ‏۲‑۱۶ پروفایل های دمایی آزمایشگاهی و تحلیلی به عنوان تابعی از زمان در عمق های متفاوت در سرتاسر لایه (ضخامت) بررسی و مقایسه می کند.
شکل ‏۲‑۱۶:تغییرات فشار در برابر زمان تئوری و آزمایشگاهی تعیین شده درنقاط مختلف از ضخامت تحت فلاکس حرارتی ۲۸۰.توسط Florio و همکاران
همانطور که دیده می شود تطابق خوبی وجود دارد اگرچه تفاوت چندانی با نتایج ارائه شده توسط مدل ساده‌تر Henderson [35] وجود ندارد.
واضح است که تاثیرات انبساط حرارتی و فشار گاز بر روی انرژی داخلی، بهبود مشخصی در پیش بینی دما در تجزیه ماده کامپوزیتی ندارد.
یگانه ویژگی و ویژگی منحصر به فرد مدلFlorio [40]، توانایی محاسبه افزایش فشار داخلی ایجاد شده توسط تجمع گازهای ناپدار می باشد.
این پارامتر (افزایش فشار داخلی) برای فهم و درک مناسب خواص نفوذ گازهای داغ در سرتاسر ضخامت کامپوزیت و تشکیل شیارهای لایه لایه که زمانی به وجود می آیند که فشار از تنش شکست بین لایه ها بیشتر شود.
Rumamurhy و همکاران [۵۶] افزایش فشار در کامپوزیت مستقل شیشه/فنولیک برای امتحان کردن دقت مدل، اندازه‌گیری کردند.
فشار به وسیله استفاده از لوله های حساس به فشار قرار داده شده در موقعیت های متفاوت درورن کامپوزیت اندازه‌گیری می‌کنند.
شکل ‏۲‑۱۶ میزان فشار اندازه گیری شده و نظری در زمان‌های متفاوت و در عمق cm6/0 و cm55/2 از سطح داغ و ضخامت mm3 برای نمونه کامپوزیت شیشه- فنولیک، مقایسه می‌کند.
فشار ناشی از گازهای ناپایدار (p) به فشار محیطی درون کامپوزیت قبل از آزمون شعله (p₀) نرمالایز می‌شود.
تطابق میان فشار اندازه گیری شده و محاسبه شده ضعیف است. نه مقادیر فشار و نه تغییرات فشار با زمان، با دقت پیش‌بینی می‌شود.
اما Florio و همکاران [۴۰] این مغایرت و مشکل را به مدل نسبت ندارند اما به جای آن اعتقاد آنها بر این بوده که زمانی با این مشکلات مواجهه می شویم که در زمان اندازه گیری فشار و گاز ، مقادیر آزمایشگاهی کمتر از مقدار واقعی فشار^[۱۸۷] باشد.
چندین مدل برای پیش بینی انبساط حرارتی مواد کامپوزیتی در دماهای بالا وجود دارد. [۳۷, ۳۹, ۴۸]
پیش‌بینی انبساط حرارتی یکی از بزرگترین چالش‌ها و مشکلات است زیرا ماده کامپوزیتی می تواند باافزایش دما با میزان های متفاوتی انسباط یا انقباض یابد. به عنوان مثال شکل ۹-۵ انبساط حجمی تعریف شده بر اساس درجه تغییرات طولی – کامپوزیت شیشه- که با میزان های ۲۰-۵ تا دمای نهایی ۲۰۰۰ درجه سانتی‌گراد گرم می شود را نشان می‌دهد.
زمانیکه حرارت دهی از دمای اتاق^[۱۸۸] شروع شود، کامپوزیت در ابتدا با افزایش حرارتی به صورت خطی و آهسته (شیب کم) منبسط می‌شود. دامنه و میزان افزایش در شکل ۹-۵ کاملا مشخص واضح است. این امر به دلیل انبساط الیاف شیشه و ماتریس پلیمری است.
در حدود دمای ۳۰۰ درجه سانتی‌گراد زمانیکه پیرولیز ماتریس آغاز می شود، میزان انبساط به دلیل تشکیل گازهای ناپایدار و افزایش فشار داخلی به میزان خیلی سریع افزایش خواهد یافت. با افزایش دما انبساط کامپوزیت ادامه خواهد یافت و مقادیر بیشتری از ماتریس پلیمری به مواد ناپایدار تبدیل خواهد شد.
شکل ‏۲‑۱۷ نشان می‌دهد که میزان انبساط در نرخ گرمایش‌های بیشتر، افزایش خواهد یافت و این امر به دلیل وابستگی واکنش پیرولیز به نرخ گرمایش است.
شکل ‏۲‑۱۷: تغییرات طول جزئی با افزایش دما برای کامپوزیت فنولیک/الیاف شیشه تحت نرخ گرمایش ۵ و ۲۰.توسط Florio و همکاران
با افزایش نرخ گرمایش، میزان تولید گاز در یک خاص افزایش خواهد یافت و نتیجه آن انبساط بیشتر خواهد بود.
کامپوزیت در دمای تقریبا ۵۰۰ سانتی گراد به دلیل تشکیل جسم دغال شروع به انقباض می کند و میزان انقباض به شدت با رسیدن دما به بالای ۱۶۰۰ درجه سانتیگراد افزایش خواهد یافت. دلیل این افزایش واکنش الیاف با ذغال (filer-carban) می‌باشد.
روابط پیچیده میان انبساط و دما در بسیاری از انواع مواد کامپوزیتی [۳۶, ۳۷, ۵۷, ۵۸] مشاهده می‌شود.
Florio و همکاران [۳۹] یک مدل ترموفیزیکی^[۱۸۹] ارائه داد که انبساط کامپوزیت را زمانیکه تحت مجاورت شعله قرار می گیرد را پیش‌بینی می‌کند.
محاسبه انبساط حرارتی به وسیله به کار بردن و حل معادله دیفرانسیل جزئی غیر خطی^[۱۹۰] زیر امکان‌پذیر است.

(‏۲‑۱۵)

L :طول لحظه ای

Strike Angle
Y (East)
Z (Down)
Free Surface
Hypocenter
L (Length)
W (Width)
Rupture Velocity (Vr)
Observation point
Slip Direction
Dip Angle
Green’s Function
Fault Origin
۱
۲
۳
۴
Ns
Ns+1
Ns+2
۲Ns
NsNd
۲Ns+1
Ns
۵
Ns(Nd-1)+1
Ns(Nd-1)
Strike
Strike
شکل ‏۴‑۲ : نمای کلی از مدل سازی گسل و پارامترهای گسلش
با این حال این روش نیازمند تعریف پارامترهای فیزیکی زیادی می باشد. که تعیین مقدار دقیق آنها از قبل امکان پذیر نیست. رویکردی که در این زمینه وجود دارد این است که اجازه داده شود هر پارامتر در محدوده محتمل تغییر کند. در ادامه عدم قطعیت های موجود در پارامترهای شبیه سازی و روش های در نظر گرفتن آنها در مراحل تولید شرح داده می شوند.

عدم قطعیت در پارامترهای تولید زمین لرزه محتمل آینده

یکی از بزرگترین چالش های طراحی در مهندسی زلزله، تغییر پذیری وسیع خصوصیات تحریک زمین لرزه ای است که یک ساختگاه به خصوص می تواند تجربه کند. مشاهدات تجربی نشان داده اند که نقاط واقع شده در فواصل مساوی از چشمه لرزه زا در یک زمین لرزه خاص، می توانند سطوح متفاوتی از شدت زمین لرزه را تجربه نمایند. روابط کاهندگی ارتباط بین یک مشخصه از تحریک زمین لرزه در سایت، و بزرگا و فاصله زمین لرزه را ارائه می دهند و می توانند برای تعیین میانگین و همچنین بازه تغییر یک معیار شدت زمین لرزه در ساختگاه مورد استفاده قرار بگیرند. با این حال این روابط تنها مشخصه ای از شدت زمین لرزه را ارائه می دهند و بنابراین خروجی چنین روابطی نمی تواند به طور مستقیم در تحلیل تاریخچه زمانی مورد استفاده قرار بگیرد. در بخش قبل رویکرد جایگزین، که تولید تاریخچه زمانی تحریک متناسب با شرایط ساختگاه می باشد، شرح داده شد. با این حال اثرات تغییر پذیری در خصوصیات تحریک معمولا در زنجیره مدل سازی و به تبع آن طراحی نادیده گرفته می شود. در این بخش چشمه های این عدم اطمینان مورد مطالعه قرار می گیرد و به روش های اعمال ان در زنجیره شبیه سازی اشاره می شود.

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

به طور کلی تغییر پذیری (عدم اطمینان) در شبیه سازی یک پدیده فیزیکی مانند زمین لرزه را به دو نوع عدم اطمینان در مدل و همچنین عدم اطمینان در پارامترهای مدل تقسیم بندی نمود [۵۵, ۵۶]. هر کدام از این عدم اطمینان ها دارای مؤلفه های عدم قطعیت های شناختی^[۳۸] و همچنین عدم قطعیت های ذاتی^[۳۹] می باشند. عدم اطمینان در مدل به این معنا است که در صورت پارامترهای فیزیکی یک رخداد مشخص باشند، مدل شبیه سازی پدیده فیزیکی همواره نتایج مبتنی بر واقعیت ارائه نمی نماید و بنابراین این خطا بایستی در مطالعات شبیه سازی مورد توجه قرار بگیرد. علت عدم انطباق نتایج مدل با واقعیت می تواند ناشی از فرضیات و ساده سازی های مدل و یا اختلاف ذاتی بین مدل شبیه سازی و پدیده فیزیکی باشد. عدم اطمینان پارامتر به عدم اطمینان در تعیین دقیق پارامترهای مدل گفته می­ شود. بخشی از این عدم اطمینان می تواند ناشی از عدم شناخت صحیح ما از پارامتر مورد مطالعه باشد (عدم قطعیت شناختی) و بخشی از این عدم اطمینان ناشی از طبیعت تصادفی آن پارامتر می باشد (عدم قطعیت ذاتی). با افزایش آگاهی نسبت به مدل و یا پارامتر قادر خواهیم بود که عدم قطعیت شناختی را در آن کاهش بدهیم، در صورتی عدم قطعیت های ذاتی را نمی توان کاهش داد. ساده ترین مثال از عدم قطعیت ذاتی انداختن طاس می باشد. خروجی این آزمایش را تنها می توان با تابع توزیع احتمال نه با یک عدد خاص بیان نمود. مثال ساده از عدم قطعیت شناختی اندازه گیری طول یک میز با ابزارهای مختلف است. بر خلاف عدم قطعیت ذاتی، خروجی این آزمایش باید یک عدد باشد هر چند هیچ یک از ابزار مورد استفاده نتوانند این عدد را ارائه نمایند. در این مورد با بهره گرفتن از داده های بیشتر یا داده های دقیق تر می توان این عدم اطمینان را کاهش داد.
در مورد شبیه سازی زمین لرزه، عدم اطمینان مدل به معنی اختلاف بین فرایند فیزیکی واقعی و نتایج مدلی که برای پیش بینی آن به کار می رود، می باشد. همچنین عدم اطمینان در پارامتر بازه ای است که برای هر پارامتر مدل می توان متصور شد. ذکر این نکته مهم است که مدل های پیچیده تر، اغلب با لحاظ کردن مشخصات فیزیکی بیشتر، به دنبال کاهش عدم اطمینان در مدل می باشند. با این حال چنین مدل هایی عموماً باعث افزایش عدم اطمینان در پارامتر می شوند. علت این امر وارد شدن تعداد پارامترهای بیشتر در امر مدل سازی است. بنابراین برقراری تعادل بین دقت عدم اطمینان در مدل و عدم اطمینان در پارامترهای مدل از اهمیت به سزایی برخوردار است. یک راه مؤثر کاستن از عدم اطمینان تخمین زمین لرزه، شناخت دقیق تر پارامترهای مؤثر بر تحریک است.
یکی از مهم ترین منابع عدم اطمینان های موجود برای شبیه سازی زمین لرزه، عدم اطمینان در مشخصات چشمه زمین لرزه محتمل آینده می باشد. مشخصات چشمه لرزه اثر قابل توجهی روی مدل زمین لرزه دارد و این امر به خصوص در مناطق نزدیک به گسل از اهمیت بیشتری برخوردار است. علیرغم پیشرفته های بسیار در زلزله شناسی، امروزه تخمین دقیق ابعاد گسیختگی، زوایای گسیختگی و همچنین توزیع ناهمگن لغزش روی صفحه گسیختگی قبل از وقوع یک زمین لرزه ممکن نمی باشد. بنابراین محققین به دنبال رویکردهایی هستند تا به کمک آن ها بتوان به تخمین احتمالاتی این پارامتر ها پرداخت و در واقع به نوعی عدم اطمینان موجود در این پارامترها را کاهش داد. به عنوان مثال محققین مختلف راهکارهایی برای تخمین توزیع ناهمگن لغزش روی صفحه گسل قبل از وقوع زمین لرزه پیشنهاد داده اند. در این مورد می توان به دو مدل شناخته شده اسپریتی^[۴۰] و همچنین مدل لغزش مریع k^[41] اشاره نمود. مدل اسپریتی اولین بار توسط سامرویل و همکاران [۵۷] ارائه شد که در آن از توزیع لغزش پانزده زمین لرزه استفاده شد و یک روابطی بین بزرگای زمین لرزه و پارامترهای چشمه (سطح گسیختگی، طول و عرض گسیختگی، موقعیت اسپریتی ها، موقعیت نقطه آغاز گسلش و …) توسعه داده شد. بعد از آن ونگ و تائو [۵۸, ۵۹] مدل سامرویل و همکاران را با در نظر گرفتن توزیع لغزش بیست و نه زمین لرزه اصلاح نمودند. مدل لغزش مربع k اولین بار توسط هرو و برنارد [۶۰] ارائه شد که در آن طیف لغزش^[۴۲] در شمارگرهای موج^[۴۳] های بزرگتر از شمارگر موج گوشه^[۴۴] به صورت کاهش می یابد. گالویک و بروکسو [۶۱]مدل یک بعدی مربع k را به مدل دو بعدی توسعه دادند (به کمک رابطه زیر):
‏۴‑۵
که و شمارگر موج، و به ترتیب طول و عرض گسل ، میانگین لغزش روی سطح گسل، ثابتی است که معمولاً برابر یک در نظر گرفته می شود و لغزش روی نقاط مختلف گسل را ارائه می دهد. گالویک و بروکسو [۶۱] و ونگ و تائ[۵۹]همچنین مدل لغزش ترکیبی^[۴۵] را پیشنهاد نمودند که در آن مدل اسپریتی و مدل لغزش مربع k با یکدیگر ترکیب می شوند، و توزیع لغزش روی صفحه گسیختگی یک سناریو زلزله شبیه سازی می شود. در این مدل پارامترهای چشمه و مدل اسپریتی به کمک روابط تجربی تعیین می شوند و مقدار متناظر لغزش به هر زیر گسل اختصاص داده می شود. سپس توزیع لغزش به کمک تبدیل فوریه دو بعدی، به فضای شمارگر موج^[۴۶] انتقال داده می شود. مدل لغزش دوبعدی مربع k در فضای شمارگر موج بر مدل اسپریتی منطبق می شود و توزیع لغزش حاصل به کمک معکوس تبدیل فوریه به فضای اولیه انتقال داده می شود. در حقیقت با این روش نویز تصادفی به بخش تعینی اضافه می شود و بنابراین عدم اطمینان ذاتی در مدل لحاظ می گردد.
علاوه بر توزیع لغزش روی صفحه گسل، دیگر پارامترهای چشمه مانند زوایای هندسی گسل(جهت جابجایی گسل^[۴۷]،شیب^[۴۸] و امتداد گسل^[۴۹]) وابستگی زیادی به وضعیت تکتونیکی منطقه دارند. از آنجایی که تعیین وضعیت تنش ها و کرنش های تکتونیکی در منطقه به سادگی امکان پذیر نمی باشد، این اطلاعات با بهره گرفتن از زمین لرزه های گذشته در منطقه و وضعیت گسل های موجود تخمین زده می­ شود.
همچنین عدم اطمینان موجود در خصوصیات لایه های مختلف زمین از جمله سرعت موج برشی در لایه ها، ضخامت لایه ها و … بایستی در فرایند شبیه سازی منعکس گردد. مطالعات گذشته برای مناطق مختلف عدم اطمینان در خصوصیات لایه بندی زمین را تعیین نموده اند. در فرایند شبیه سازی می­توان اجازه داد این پارامتر ها در بازه محتمل خود تغییر کرده و بدین ترتیب تغییرپذیری پارامترها را به نمایش بگذارد.

شبیه سازی زمین لرزه آینده با در نظر گرفتن عدم قطعیت چشمه

به منظور ارزیابی کارایی روش های مدل کردن چشمه در شبیه سازی چشمه زمین لرزه محتمل آینده، زمین لرزه ۱۹۹۴ نورثریج به عنوان سناریو زلزله آینده در نظر گرفته می شود. عدم قطعیت چشمه زمین لرزه بر اساس مدل هیبرید شرح داده شده در بخش قبل در روند محاسبات منعکس می گردد. برای این منظور، از روابط تجربی ارائه شده توسط ونگ [۵۸] استفاده می شود، زیرا این روابط قادر هستند عدم اطمینان موجود در پارامترهای مختلف مدل چشمه را در فرایند تخمین زمین لرزه لحاظ کنند. جدول ‏۴‑۱ عدم اطمینان موجود در پارامترهای مختلف مدل چشمه زمین لرزه را نشان می دهد. با بهره گرفتن از مدل چشمه هیبرید، ۱۰۰ مدل چشمه برای زلزله سناریو با بزرگای ۶٫۷ تولید گردید. شکل ‏۴‑۳ یک نمونه از مدل های چشمه ساخته شده به روش هیبرید را نشان می دهد. بر اساس مدل های چشمه تولید شده، به کمک روش هیسادا و بیلاک، به شبیه سازی زمین لرزه پرداخته شد. زمین لرزه های شبیه سازی شده در سه ایستگاه NHL، U55 و SSU ثبت شدند.
شکل ‏۴‑۳ : نمونه ای از مدل های چشمه تولید شده برای زلزله سناریو
جدول ‏۴‑۱ : عدم قطعیت در پارامترهای مدل چشمه زمین لرزه [۵۸]

پارامترهای مدل گسل

رابطه

نمودار ۱٫۴: پراکنش سنی کاربران بانکداری موبایلی در پژوهش
۲٫۱٫۲٫۴- جنسیت
از مجموع ۳۰۸ نفر کاربر بانکداری موبایلی که به این سوال پاسخ داده­اند، ۱۹۱ نفر مرد (۶۲%)، ۱۱۷ نفر زن (۳۸%)، هستند که در نمودار زیر نشان داده شده است.
نمودار ۲٫۴: پراکنش جنسیت کاربران بانکداری موبایلی در پژوهش
۳٫۱٫۲٫۴- وضعیت تاهل
از مجموع ۳۰۸ نفر کاربر بانکداری موبایلی که به این سوال پاسخ داده­اند، ۱۰۶ نفر مجرد (۴/۳۴%)، ۲۰۲ نفر متاهل (۶/۶۵%)، هستند که در نمودار زیر نشان داده شده است.
نمودار ۳٫۴: پراکنش وضعیت تاهل کاربران بانکداری موبایلی در پژوهش
۴٫۱٫۲٫۴٫ تحصیلات
از مجموع ۳۰۸ نفر کاربر بانکداری موبایلی که به این سوال پاسخ داده­اند، ۷۱ نفر دارای مدرک دیپلم و یا پایین­تر (۱/۲۳%)، ۱۸۱ نفر دارای مدرک فوق دیپلم و لیسانس (۸/۵۸%) و ۵۶ نفر هم دارای مدرک فوق لیسانس و بالاتر (۲/۱۸%) بوده ­اند که در نمودار زیر نشان داده شده است.
نمودار ۴٫۴: پراکنش تحصیلات کاربران بانکداری موبایلی در پژوهش
۵٫۱٫۲٫۴- شغل
از مجموع ۳۰۸ نفر کاربر بانکداری موبایلی که به این سوال پاسخ داده­اند ۷۵ نفر کارمند خصوصی (۴/۲۴%)، ۶۱ نفر کارمند دولتی (۸/۱۹%)، ۷۳ نفر دارای شغل آزاد (۷/۲۳%)، ۲۰ نفر جویای کار (۵/۶%)، ۵۰ نفر خانه دار (۲/۱۶%) و ۲۹ نفر دانشجو و دانش آموز (۴/۹%) بوده اند که در نمودار زیر نشان داده شده است.
نمودار ۵٫۴: پراکنش شغلی کاربران بانکداری موبایلی در پژوهش
۲٫۲٫۴- تحلیل توصیفی داده ­ها
در این بخش میانگین و انحراف معیار حاصل از تجزیه و تحلیل هر یک از انتظارات اصلی پژوهش صورت جداول و نمودار ارائه شده است.
۱٫۲٫۲٫۴- تحلیل توصیفی انتظارات اصلی پژوهش
وضعیت میانگین و انحراف معیار هر یک از انتظارات اصلی پژوهش در جدول ۷٫۴ و نمودار ۶٫۴ نشان داده شده است. همانطور که مشاهده می­ شود از بین انتظارات اصلی پژوهش، بیشترین نمره متعلق به انتظارات ادراک مفید بودن استفاده از بانکداری موبایلی و کمترین نمره متعلق به انتظارات خدمات اصلی بانکداری موبایلی است.
جدول ۷٫۴: شاخص­توصیفی انتظارات پژوهش

انتظارات اصلی

میانگین

انجراف معیار

انتظارات خدمات اصلی بانکداری موبایلی

۲۴۲/۳

۲۹۴/۰

انتظارات خدمات افزوده بانکداری موبایلی

۷۴۶/۲

۵۶۳/۰

انتظارات شرایط تسهیل کننده برای استفاده از بانکداری موبایلی

۵۰۵/۳

۳۳۸/۰

انتظارات ادراک مفید بودن استفاده از بانکداری موبایلی

۷۶۶/۳

۳۱۹/۰