برای انجام داده ­کاوی از ابزار مختلف نظیر تفکیک کردن، دسته­بندی، درخت تصمیم ­گیری، تحلیل قواعد وابستگی، تحلیل خوشه ­ها و الگوریتم­های عمومی استفاده می­ شود. در ادامه چند نمونه از کاربردهای این فرایند ذکر می­گردد که در صورت عدم حضور داده ­کاوی، دستیابی به اهداف غیر ممکن می­گردید.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

با بهره گرفتن از داده کاوی می­توان کاربرد نمودارهای کنترلی را بهبود بخشید. فرض کنید ۴ پارامتر در یک مشخصه­ی کیفیِ مرتبط با یک قطعه­ی تولید شده در یک کارخانه، تأثیر­­گذار باشند و هدف، بهبود کیفیت آن مشخصه باشد. با بهره گرفتن از اطلاعات موجود که از حجم بالایی برخوردار می باشد، در صورتی­که کیفیت مشخصه­ی مذکور از محدوده قابل قبول خارج گردد طبق اصول مرتبط با کنترل کیفیت آماری، لازم است علل مربوط به انحرافات که باعث خروج مشخصه­ی کیفی از محدوده­ کنترلی شده است را شناسایی نموده، و پس از رفع آن، وضعیت دوباره بررسی گردد. عملاً زمان بسیار زیادی در این راه صرف خواهد شد. تکنیک داده ­کاوی می ­تواند با بررسی اطلاعات موجود در مورد ۴ پارامتر مذکور به جای استفاده از روش­های قبلی، با رسم نمودار میله­ای پارامتری که بیشترین انحراف را نسبت به میانگین خود دارد مورد بررسی قرار داده و با کنترل آن عملاً دامنه­ را محدود نماید.
کاربرد اصلی داده ­کاوی آن است که به جای بررسی حجم بالایی از پارامترهای تأثیر گذار، با خوشه بندی اطلاعات بر اساس اهمیت آن­ها و تأثیر­گذاری آن­ها بر پارامتر کیفیِ موردنظر، بتوان دامنه­ عمل را محدود نموده و در کمترین زمان و با حداقل هزینه به هدف رسید.
در موارد پزشکی ارائه­ روش­های جدید جهت پیش ­بینی ابتلای شخص به بیماری­های واگیردار خطرناک با بهره گرفتن از اطلاعات اولیه­ موجود بسیار ضروری می­باشد. پزشکان جهت تشخیص دقیق و مطمئن ابتلای یک شخص به بیماری سل به مدت زمان طولانی احتیاج دارند. اما در این مدت ممکن است شخص مبتلا بیماری ر ا به ۱۰ تا ۱۵ نفر منتقل نماید. بنابراین با به­ کارگیری روش­های داده ­کاوی می­توان بر اساس اطلاعات به دست آمده از آزمایشات، در ساعات اولیه­ مراجعه بیمار احتمال ابتلای وی را تشخیص دهیم. هم­چنین، از این تکنیک­ها، در به­دست آوردن روابط مفید جهت جلوگیری از مرگ و میر افراد مبتلا به بیماری­های قلب و عروق، می­توان بهره گرفت [۱۷].
در مسائل اقتصادی نیز کاربردهای داده ­کاوی به وضوح قابل رؤیت می­باشد. با توجه به روند تغییرات در صنعت بانکداری، (رواج بانکداری الکترونیکی) حجم اطلاعات در حال رشد است. با بهره­ گیری از این اطلاعات، می­توان عملکردهـایی را اتخاذ نمود که در این راستا رضایت­مندی دوجانبه از طرف مشتری و بانک به­دست آید. مواردی مانند بازاریابی، حفظ مشتری، تشخیص تقلب، مدیریت ریسک و … را می­توان برشمرد. به طور نمونه، با توجه به اطلاعات موجود و استفاده از تکنیک­های خوشه­بندی می­توان مشتریان خوش­حساب­تر و سودآورتر را برگزید و با اعطای تسهیلات، آن­ها را مورد تشویق قرار داد. هم­چنین مدیران بانک می­توانند احتمال این را که کدام مشتری دارای ریسک بیشتر برای عدم پرداخت وام و بدهی می­باشد تشخیص دهند [۱۸].
داده ­کاوی الگوهای حاوی اطلاعات را در داده ­های موجود جستجو می­ کند. این الگوها و الگوریتم­ها می­توانند توصیفی^[۹] باشند؛ یعنی داده ­ها را توصیف کنند یا جنبه­ پیش ­بینی^[۱۰] داشته باشند. داده ­کاوی توصیفی به دنبال یافتن اگرها در فعالیت­ها و اقدامات گذشته است و داده ­کاوی پیش بینانه با نگاه به سابقه، رفتار آینده را پیش بینی می­ کند.
خوشه­بندی داده ­ها یکی از تکنیک­های داده ­کاوی است که در گروه اول (توصیف کننده) قرار می­گیرد و برای استخراج مدل از داده ­ها به­کار گرفته می­ شود. الگوریتم Fuzzy c-means یکی از روش­های خوشه­بندی اطلاعات می­باشد که از آن می­توان بـهره گرفت. با توجه به اهمیــت داده ­کاوی در دنیای امروز، ارائه­ روش­های جدید که به­وسیله­ آن داده ­ها مورد استفاده مفید قرار گیرد ضروری است. دراین تحقیق با ترکیب الگوریتم Fuzzy c-means و الگوریتم خفاش به این مهم دست خواهیم یافت.
۱-۵-گفتارهای پایان نامه
این پایان نامه بصورت زیر تنظیم شده است.
در فصل دوم، روش­های موجود جهت خوشه­بندی معرفی خواهد گردید. محاسن و معایب آن بررسی می­گردد و در نهایت الگوریتم که در این رساله از آن بهره خواهیم گرفت شرح داده خواهد شد.
در فصل سوم، با تکنیک­های بهینه­سازی آشنا شده و کلیه­ روش­های تکاملی که در این رساله مورد مقایسه قرار گرفته­اند به طور اجمالی تشریح می­گردد. در نهایت الگوریتم رقابت خفاش که اساس این پایان نامه می­باشد به تفصیل توضیح داده خواهد شد.
در فصل چهارم، الگوریتم پیشنهادی که مبتنی بر ترکیب الگوریتم Fuzzy c-means و خفاش می­باشد، توصیف می­گردد.
در فصل پنجم، نتیجه ­گیری و پیشنهادات برای کارهای آینده آورده خواهد شد.
فصل دوم: خوشه­بندی بر مبنای الگوریتم
Fuzzy c-means
۲-۱- مقدمه
خوشه به مجموعه ­ای از داده ­ها گفته می­ شود که از زاویه­ی خاصی به هم شباهت دارند. به دسته بندی طبیعی داده ­های نامتجانس به تعدادی خوشه بر اساس خصوصیات مشابه نیز خوشه­بندی می­گویند. اغلب از خوشه­بندی به عنوان اولین گام داده ­کاوی یاد می­ شود که قبل از سایر فرآیندها بر روی رکوردها اعمال می­ شود تا گروهی از رکوردهای مرتبط به هم به عنوان نقطه آغاز تحلیل­ها شناسایی شوند. هدف از خوشه بندی این است که داده ­های موجود را به چندین گروه تقسیم کنند و در این تقسیم ­بندی داده ­های گروه ­های مختلف باید حداکثر تفاوت ممکن را با هم داشته باشند و داده ­های موجود در یک گروه باید بسیار به هم شبیه باشند.
در این فصل، بعد از مقایسه روش خوشه­بنـدی با روش طبقه ­بندی، روش­های مختلف خوشه­بندی معرفی می­گردد و در آخر به توضیح در مورد الگوریتم Fuzzy c-means که این تحقیق بر پایه آن بنا شده است، خواهیم پرداخت.
۲-۲- خوشه­بندی اطلاعات
در حالت کلی یادگیری را می­توان به دوگروه اصلی تقسیم کرد: یادگیری با نظارت و یادگیری بدون نظارت. در یادگیری با نظارت از ابتدا دسته­ها مشخص هستند و هر یک از داده ­های آموزشی به دسته­ای خاص نسبت داده­ شده­است. اصطلاحاٌ گفته می­ شود که ناظری وجود دارد که در هنکام آموزش اطلاعاتی علاوه بر داده ­های آموزش در اختیار یاد­گیرنده قرار می­دهد. ولی در یاد­گیری بدون نظارت هیچ اطلاعاتی به­جز داده ­های آموزشی در اختیار یاد­گیرنده قرار ندارد و این یاد­گیرنده است که باید درون داده ­ها به دنبال ساختاری خاص بگردد. خوشه­بندی را می­توان به­عنوان مهمترین مسأله در یاد­گیری بدون نظارت درنظر گرفت. شکل۲-۱(الف)، خوشه­بندی اطلاعات بر اساس معیار شباهت بین داده ­ها و شکل۲-۱ (ب)، طبقه ­بندی اطلاعات بر اساس تعداد کلاس معین از قبل تعیین شده را نشان می­دهد.

شکل ۲‑۱ تفاوت خوشه بندی و طبقه بندی.
خوشه‌بندی همان­گونه که بیان شد، بدون دانش قبلی، درون مجموعه ­ای از داده ­ها به کشف گروه ­های مشابه می ­پردازد. در واقع، الگوریتم­های خوشه­بندی اغلب بدین­گونه­اند که یک سری نماینده اولیه برای نمونه­های ورودی در نظر می­­گیرند سپس با توجه به میزان تشابه نمونه­ها با این نماینده­ها، مشخص می­ شود که نمونه به کدام خوشه تعلق دارد و بعد از این مرحله نماینده­های جدید برای هر خوشه محاسبه می­ شود و دوباره نمونه­ها با این نماینده­ها مقایسه می­شوند تا مشخص شود که به کدام خوشه تعلق دارند و این کار آنقدر تکرار می­ شود تا زمانی­که نماینده­های خوشه ­ها تغییری نکنند.
انواعی از روش­های خوشه­بندی تا­کنون ارائه شده ­اند که وابسته به کاربرد می­توان از آن­ها استفاده کرد. با این حال، با وجود گوناگونی روش‌های خوشه‌بندی، هنوز روش یکتایی وجود ندارد که بتواند انواع خوشه‌ها را به خوبی شناسایی کند؛ از این رو، این کاربر است که باید با توجه به نیاز‌هایش روش مناسب را بر‌گزیند.‌
۲-۲-۱- تفاوت خوشه­بندی و طبقه ­بندی
در طبقه ­بندی هر داده به یک کلاس از پیش تعیین شده ، تخصیص می­یابد. در واقع، سیستم­هایی که بر اساس طبقه ­بندی کار می­ کنند دو مجموعه ورودی دارند. مجموعه­ آموزشی، که در آن داده­هایی که به طور پیش فرض در دسته های مختلفی قرار دارند، همراه با ساختار دسته بندی خود وارد سیستم می­شوند و سیستم بر اساس آن­ها آموزش می بیند یا به عبارتی، پارامتر­های دسته بندی را برای خود مهیا می­ کند. گروه دیگر، ورودی­هایی هستند که پس از مرحله آموزش و برای تعیین دسته وارد سیستم می شوند.
خوشه­بندی با طبقه ­بندی^[۱۱] متفاوت است. در طبقه بندی نمونه­های ورودی برچسب گذاری شده ­اند ولی در خوشه­بندی نمونه­های ورودی دارای بر چسب اولیه نمی­باشند و در واقع با بهره گرفتن از روش­های خوشه­بندی است که داده ­های مشابه مشخص و به­ طور ضمنی برچسب­گذاری می­شوند. در واقع می­توان قبل از عملیات طبقه ­بندی داده ­ها یک خوشه­بندی روی نمونه­ها انجام داد و سپس مراکز خوشه­های حاصل را محاسبه کرد و یک بر چسب به مراکز خوشه ­ها نسبت داد و سپس عملیات طبقه بندی را برای نمونه­های ورودی جدید انجام داد.
۲-۲-۲-کاربردهای خوشه­بندی
در بسیاری از موارد با کمبود اطلاعات در مورد داده ­ها مواجه می­باشیم و تصمیم گیرنده می­بایست تا آنجا که ممکن است فرضیاتی را در مورد داده متصور شود . تحت این محدودیت است که متدلوژی کلاسترینگ به­عنوان یک راهکار مناسب برای کشف ارتباط­های معنائی میان داده ­ها به شمار می­رود و می­توان از آن به عنوان یک دانش اولیه^[۱۲] از داده ­ها یاد کرد. در حال حاضرخوشه­بندی در زمینه ­های متنوعی به کارگرفته شده است که به عنوان نمونه می­توان موارد زیر را بر­­شمرد:
۱- مهندسی: بینش محاسباتی، یادگیری ماشین، تشخیص الگو، مهندسی مکانیک ، مهندسی برق. کاربردهای موضوعی خوشه­بندی درمحدوده­ی مهندسی از شناسایی بیومتریک و شناسایی گفتار تا تحلیل سیگنال رادار، خلاصه کردن اطلاعات و رفع پارازیت می باشد .
۲ – علوم کامپیوتر: کاربردهای خیلی زیادی از خوشه بندی در وب کاوی ( دسته‌ بندی اسناد و یا دسته ‌بندی مشتریان به سایت­ها )، تحلیل پایگاه داده فضایی ، بازیابی اطلاعات ، گردآوری مستندات متنی وپردازش تصویر ( تقسیم بندی تصاویر پزشکی و یا ماهواره‌ای) مشاهده کرده­ایم .
۳ – علوم پزشکی و زندگی: ژنتیک ، زیست شناسی ( دسته ‌بندی حیوانات و گیاهان از روی ویژگی‌های آن­ها )، میکروب شناسی، دیرین شناسی، روانپزشکی، تکامل نژادی، آسیب شناسی. این حوزه ها، در وهله­ی اول شامل کاربردهای عمده­ی خوشه­بندی هستند و تا یکی از زمینه های اصلی الگوریتم­های خوشه­بندی گردند؛ ادامه پیدا می­ کنند. کاربردهای مهم شامل تعریف طبقه بندی، شناسایی کارکرد پروتئین و ژن ، تشخیص و درمان بیماری و … می­باشند.
۴ – علوم زمین و ستاره شناسی: جغرافیا، زمین شناسی، دریافت متحرک. خوشه بندی می ­تواند برای طبقه ­بندی کردن ستاره­ها و سیارات، تحقیق درمورد ساختار زمین، تفکیک کردن مناطق و شهرها (دسته­‌بندی خانه‌­ها براساس نوع و موقعیت جغرافیایی آن­ها)، مطالعه­ رودخانه و کوه­ها، مطالعات زلزله­نگاری ( تشخیص مناطق حادثه‌ خیز بر اساس مشاهدات قبلی ) به کار رود .
۵ – علوم اجتماعی: جامعه شناسی، روان شناسی، انسان شناسی، کتابداری ( دسته ‌بندی کتاب­ها)، آموزش و پرورش. هم­چنین، کاربردهای جالب توجه­ای می ­تواند در تحلیل الگوی رفتاری، ساختار تاریخ تکاملی زبان­ها، تحلیل شبکه ­های اجتماعی، تشخیص باستان شناسی، طبقه بندی مصنوعی و مطالعه روان شناسی جنایی یافت شود.
۶ – اقتصاد: بازاریابی، تجارت. کاربردهایی نظیر شناسایی الگوی خرید، گروه بندی شرکت­ها و تحلیل روند ذخیره­سازی، همه از تحلیل خوشه بندی سودمند می­گردند.
۲-۲-۳- انواع خوشه ­ها
خوشه­های به­خوبی جدا شده: مجموعه نقاط داخل این خوشه نسبت به نقاط خارج آن به یکدیگر شباهت بیشتری دارند.
خوشه­های مبتنی به مرکز: مجموعه نقاط داخل این خوشه به مرکز خوشه نسبت به مراکز خوشه­های دیگر بسیار نزدیک­ترهستند.
خوشه­های مبتنی بر مجاورت و نزدیکی: مجموعه نقاط داخل این خوشه به یک یا تعداد بیشتری از نقاط داخل خوشه نسبت به نقاط خارج آن شبیه می­باشند.
۲-۲-۴- مراحل خوشه­بندی
خوشه­بندی دارای چهارمرحله­ی اساسی به شرح زیر است :
انتخاب یا استخراج ویژگی: ویژگی­ها باید به طور مناسبی انتخاب شوند تا اکثر داده ­ها کدگذاری گردند. در صورتی که در این مرحله، ویژگی­های انتخابی به طور نامناسب در نظر گرفته شوند، جواب نهایی هدف مورد نظر را نتیجه نخواهد داد. لذا، این بخش نقش اساسی را در روند خوشه­بندی ایفا خواهد کرد [۱۹]. برای به­دست آوردن مجموعه­ مناسبی از ویژگی­ها در امر کلاسترینگ، از دو تکنیک استفاده می شود: گزینش ویژگی و استخراج ویژگی. گزینش ویژگی^[۱۳] فرآیندی است که برای شناسائی مؤثرترین زیر مجموعه از ویژگی­های اولیه برای کلاسترینگ استفاده می­ شود و استخراج ویژگی^[۱۴] استفاده از یک یا چند مرحله تبدیل ویژگی­های ورودی به منظور به دست آوردن ویژگی­های برجسته جدید می­باشد .
مقیاس نزدیکی: معیاری است که میزان شباهت و یا عدم شباهت دو بردار خصوصیت را مشخص می­ کند. تمام خصوصیات انتخاب شده باید در محاسبه این معیار شرکت کنند و هیچ خصوصیتی نباید بر بقیه غلبه کند. ساده­ترین معیار برای مسافت، فاصله اقلیدسی است که بیانگر افتراق^[۱۵] بین دو نمونه می­باشد . این در حالی است که معیارهای تشابه هم می­توانند برای تشخیص تشابهات معنائی در میان نمونه­ها استفاده شوند. همین که، یک مقیاس نزدیکی تعیین می­ شود، خوشه­بندی می ­تواند به عنوان یک مسأله­ بهینه سازی با یک تابع معیار خاص استنباط گردد. پس خوشه­های به دست آمده وابسته به انتخاب تابع معیار می­باشند.
الگوریتم خوشه­بندی: پس از اینکه مقیاس نزدیکی انتخاب شدند، یک الگوریتم خاص جهت روشن کردن ساختار دسته­بندی مجموعه داده ­ها انتخاب می­گردد. به­عنوان نمونه خروجی خوشه­بندی می ­تواند گروه ­های سخت^[۱۶] و یا نرم ^[۱۷]باشد که هر روش دارای درجه عضویت متفاوتی بوده و درجه عضویت، میزان تعلق هر داده به خوشه است.
اعتبار سنجی نتایج: شاخص های اعتبار سنجی برای سنجش میزان صحت نتایج خوشه­بندی به منظور مقایسه بین روش­های مختلف یا مقایسه­ نتایج حاصل از یک روش با پارامترهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرد؛ زیرا نتایج حاصل از اعمال الگوریتم­های خوشه­بندی روی یک مجموعه داده با توجه به مقادیر انتخابی برای پارامترهای هر الگوریتم می ­تواند بسیار متفاوت از یکدیگر باشد. هدف از اعتبارسنجی، یافتن خوشه­هایی است که بهترین تناسب را با داده ­های مورد نظر داشته باشند.

سر دسته کسانی که نفی را در این آیه شریفه، به زندان معنا کرده‌اند ابوحنیفه است^[۳۷]. ابن عابدین در کتاب رد المحتار علی الدر المختار می‌گوید: حبس از دیدگاه قرآن به استناد آیه شریفه او ینفوا من الارض ثابت است، و رسول خدا (ص) به خاطر اتهامی، مردی را در مسجد، زندانی کرده و علی علیه السلام زندانی احداث کرد و آنرا از بوریا ساخت و اسمش را نافع گذاشت. دزدها دیوار آنجا را سوراخ نموده، فرار می‌کردند. سپس زندان دیگری، از خاک و گل ساخت و آنرا مُخَیَّس نامید. یعنی محل رام کردن و خوار نمودن و سپس شعری را از آن حضرت نقل می‌کند:
الا ترانی کیّساً مکیَّساً
بنیتُ بعدَ نافعٍ مُخَیَّساً
سجناً حصیناً و أمیناً کیَّسا^[۳۸]
در مسند زید روایتی از امیرمؤمنان علی (ع) نقل شده که نفی را به معنای حبس گرفته است. روایت می‌گوید: اذا قطع الطریق اللصوص و اشهروا السلاح و لم یأخذوا مالاً و لم یقتلوا مسلماً ثم أخدوا حبسوا حق یموتو و ذلک نفیهم من الارض.
مالک بن انس، نفی را به معنی زندانی کردن، در شهری غیر از شهر محل جنایت، معنا کرده است^[۳۹].
کسانی که گفته‌اند نفی یعنی زندانی کردن، چنین استدلال کرده‌اند که نفی حقیقی از زمین امکان ندارد، چرا که به هر کجا تبعید کنیم، باز هم زمین است، پس باید معنای آنرا حبس بدانیم، زیرا در زندان، نمی‌توانند مانند سایر مردم، تصرف آزاد داشته باشند و همچنین به شعر یکی از شعرای عرب استناد می‌کنند که گفته است:
خرجنا من الدنیا و نحن من اهلها فلسنا من الأحیاء فیها و لا الموتی
اذا جاء السَّجَان یوماً لحاجه عجبنا و قلنا جاء هذا من الدنیا^[۴۰]
شوکانی در فتح القدیر می‌نویسد: ابن جریر و قرطبی، با نظر مالک موافق هستند و کوفیون گفته‌اند: نفی آنان، به معنی زندانی کردن آنان است چرا که از دنیای آزاد به گوشه‌ای تنگ از آن، برده می‌شوند^[۴۱].
ابوالبرکات نیز در تفسیر خود، نفی را به معنی حبس گرفته است.
ابن العربی نیز در احکام القرآن، پس از نقل ۴ قول در معنای نفی من الارض، نظر ابوحنیفه را اختیار کرده، می‌گوید، حق این است که، وی را زندانی کنند، چه زندان برایش به منزله نفی از روی زمین است^[۴۲].

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

شافعی در کتاب الأم در این مورد می‌نویسد:
هنگامی که دزدان با سلاح عریان به مردم حمله کردند، براساس مقدار جرمی که مرتکب شده‌اند، بایستی مجازات شوند.بعضی ممکن است کسی را کشته باشند و بعضی ممکن است کسی را نکشته باشند ولی مالی را اخذ کرده باشند و بعضی ممکن است، هیچیک از این دوم را مرتکب نشده باشند، بلکه فقط سیاهی لشکر دزدان بوده و با این کار آنان را تقویت کرده باشند. شافعی بعد از اینکه کیفر تمام را معین می‌کند، می‌گوید، دسته سوم جزایشان این است که بعنوان تعزیر، زندانی شوند^[۴۳].
محقق حلی (ره) درباره محارب می‌نویسد: المحارب ینفی من بلده الی بلد آخر و یکتب الی اهله ان لا تواکلوه و لا تشاربوه و لا تجامعوه و لا تجالسوه و لا تبایعوه^[۴۴].
صاحب جواهر (ره) نیز به خبر مدائنی استناد کرده که می‌گوید از حضرت امام رضا (ع) در مورد کیفیت نفی بلد محارب و حد و اندازه‌اش سئوال نمودم. آن حضرت فرمود: از شهری که در آنجا مرتکب جرم شده، به شهر دیگری تبعید می‌گردد و به اهل آن شهر نوشته می‌شود که این فرد، تبیعدی است، پس با او نشست و برخاست نکنید، با او خرید و فروش نکنید، با او ازدواج نکنید، با او هم غذا نشوید، با او مشورت نکنید. با او تا یکسال، به همین منوال عمل می‌شود و اگر از این شهر به شهر دیگر رفت، به اهل آنجا هم همین نوشته می‌شود، تا یکسال تمام شود^[۴۵].
شیخ حرعاملی (ره) در وسائل الشیعه، روایتی از امام باقر (ع) نقل نمود که فرمود:
فإن کانوا أخافوا السبیل فقط و لم یقتلوا احداً و لم یأخذوا مالاً أمر باید اعهم الحبس فانّ ذلک معنی نفیهم من الأرض باخافتهم السبیل^[۴۶].
محاربین، اگر فقط راه را نا امن کرده اند و کسی را نکشته و مالی از کسی نبرده باشند، دستور به حبس آنها داده می‌شود، پس به تحقیق، این معنای نفی از ارض است به واسطه نا امن کردن راه.
بنابر روایت دیگری از امام جواد علیه السلام، آن حضرت در پاسخ به سئوال معتصم عباسی درباره حکم راهزنان فرمود: آنچه واجب است، این است که امیرالمؤمنین باید ملاحظه کند، اگر راهزنان، فقط راه را نا امن کرده و کسی را نکشته و مالی را از کسی نگرفته‌اند، در این صورت دستور دهد آنها را زندانی کنند، زیرا معنی نفی کردن آنها از زمین، همان است، بخاطر نا امن کردن راه و چنانچه ضمن سلب امنیت از مردم و ایجاد رعب و وحشت، در راه کسی را کشته و مالی را هم گرفته‌اند، باید دستور دهد بعد از بریدن دست راست و پای چپ آنها، به دار آویخته شوند^[۴۷].
شیخ طوسی (ره) می‌گوید: نفی آن است که امام او را مورد تعقیب قرار می‌دهد و نمی‌گذارد در جای معین مستقر شود. ایشان در آخر می‌گوید: هذا هوا النفی من الارض عندنا^[۴۸].
با توجه به روایات موجود در این باب، برخی از فقهای امامیه، همچون ابوالصلاح حلبی، قائل به تخییر بین دو عقوبت حبس و تبعید می‌باشند. البته فقهای امامیه، اکثراً نفی از ارض را تبیعد و نفی بلد معنا کرده‌اند^[۴۹].

بند دوم: آیه ۱۵ سوره نساء

والاتی یأتین الفاحشه من نسائکم فاستشهدوا علیهن أربعه منکم فإن شهدوا فأمسکوهن فی البیوت حتّی یتوفاهن الموت او یجعل الله لهن سبیلاً (نساء/ ۱۵)
این آیه اشاره به مجازات زنان شوهر داری است که آلوده فحشا می‌شوند. نخست می‌فرماید: «و کسانی که از زنان (همسران) شما که مرتکب زنا شوند، چهار نفر از مسلمانان را بعنوان شاهد، بر آن بطلبید.» سپس می‌فرماید: «اگر این چهار نفر به موضوع (زنا) گواهی دادند، آنها را در خانه‌ها (ی خود) محبوس سازید تا مرگ آنها فرا رسد.» بنابراین، مجازات عمل منافی عفت برای زنان شوهردار، در این آیه «حبس ابد» تعیین شده است. ولی بلافاصله می‌گوید: «و یا اینکه خداوند راهی برای آنها قرار دهد.» از تعبیر فوق استفاده می‌شود که این حکم، یک حکم موقت بوده است^[۵۰].
کسانی که قائل به مشروعیت زندان در اسلام هستند، به عبارت «فامسکوهن فی البیوت» استناد می‌کنند. در زبان عربی، یکی از الفاظی که برای زندان استفاده شده است، لفظ امساک می‌باشد. مفسران می‌گویند:
حکم شرعی برای مجازات زنانی که در صدر اسلام مرتکب، عمل زشت و شنیع زنا می‌شدند، در صورتی که به اثبات می‌رسید، این بود که آنان را، برای همیشه در خانه زندانی می‌کردند و از بیرون رفتن آنان، جلوگیری می‌نمودند تا اینکه مرگ آنان فرا رسیده، می‌مردند^[۵۱].
در مورد آیه مذکور، دو نظر از سوی مفسرین ابراز شده است:
۱- این آیه، پس از نزول حکم جلد ورجم، منسوخ شده است.
۲- هیچ گونه نسخی در این آیه، صورت نگرفته است.
امین الاسلام طبرسی (ره) در ذیل همین آیه شریفه می‌نویسد: «در آغاز اسلام هرگاه زنی مرتکب زنا می‌شد و چهار گواه بر زنای او شهادت می‌دادند، او را در خانه، حبس می کردند تا جان بسپارد، ولی این حکم، پس از مدتی نسخ شد و دستور داده شد، افرادی را که مرتکب زنای محصنه می‌شوند سنگسار کنند و افرادی را که مرتکب زنای غیر محصنه می‌شوند، تازیانه بزنند» ایشان او یجعل الله لهن سبیلاً را مفتاخی برای نسخ بوسیله آیاتی که بعداً می‌آید می‌داند و اضافه می‌کند، «آیه الزانیه و الزانی فاجلدوا کل واحد منهما مأه جلده (زن و مرد زناکار را هرکدام صد ضربه شلاق بزنید.) حکم آیه قبلی را نسخ کرد.»^[۵۲]
فیض کاشانی می‌گوید: فامسکوهن فی البیوت ای فاحبسوهن، و هی منسوخه بایه الزانیه و الزانی^[۵۳] .
علامه طباطبایی (ره) در المیزان می‌نویسد: «امساک، حبس دائمی است که بر شهادت چهار نفر مترتب می‌گردد، نه بر تحقق کار زشت، اگر چه معلوم هم بشود، بدین معنی که اگر ارتکاب فحشاء ،محقق و معلوم گردد، ولی چهار نفر شاهد بر آن گواهی ندهند، کیفر بر آن ثابت نمی‌شود و این از نعمتهای خداوندی است که در مورد بندگانش، بزگواری نشان داده و عفو و اغماض می‌فرماید و به قرینه اینکه، نهایت مدت حبس را، مرگ زن قرار داده است، حکم در این مورد، حبس دائمی است، چیزی که هست، تعبیر حبس ابد آن هم در زندان، نیاورد بلکه فرمود: آنها را در خانه‌ها نگه بدارید تا مرگشان فرا رسد.»^[۵۴]
صاحب تفسیر نور الثقلین نیز قائل به نسخ آیه مذکور می‌باشد.
مغنیه در تفسیر کاشف می نویسد: هرگاه زنا بر زن ثابت شد، در خانه‌اش زندانی می‌شود، تا اینکه بمیرد. این کیفر زنای اوست^[۵۵].
زمخشری در تفسیر کشاف: فامسکوهن فی البیوت معنایش این است که آنان را برای ابد در خانه‌هایتان زندانی کنید. این کیفر زنان زناکار در اسلام بوده است.
رشید رضا، در تفسیر المنار: فامسکوهن یعنی آنان را در خانه‌هایشان زندانی کنید و از بین رفتن، جلوگیری کنید. این کیفر آنان و جدائی بین آنان و کار زشتشان است^[۵۶].
ابن العربی در احکام القرآن: در صدر اسلام که جنایت، زیاد نبود، خداوند امر نمود که آنها را در خانه‌ها حبس کنند، اما چون جنایت زیاد شد، برایشان زندان ساخته شد^[۵۷].
صاحب تفسیر خازن می‌گوید: فأمسکوهن فی البیوت یعنی آنان را در خانه‌ها حبس کنید. حکمت این حکم، آنست که زن هنگام خروج از خانه، خود را به مردان نشان داده و به زنا می‌افتد، اما اگر در خانه، حبس شود، قادر به ارتکاب زنا، نخواهد بود^[۵۸].
ابوالبرکات نسفی نیز در تفسیری همین نظر را دارد^[۵۹].
فخر رازی نیز می‌گوید: فأمسکوهن فی البیوت یعنی آنان را برای همیشه در خانه‌هایتان، حبس کنید. فلسفه این عمل، آنست که زن به هنگام خروج از خانه و ظاهر شدن در بیرون، به زنا می‌افتد، پس چون در خانه، محبوس شود، بر زنا قادر نخواهد بود و چون این حالت، تداوم یابد، حالت عفت و فرار از زنا، به وی باز خواهد گشت^[۶۰].
سیوطی به لفظ زندان تصریح کرده، می‌نویسد:
فامسکوهن فی البیوت یعنی آنان را در خانه‌ها حبس کنید، یعنی در سجون.
آیت الله خوئی (ره) در کتاب البیان فی تفسیر القرآن می‌نویسد: هیچگونه نسخی در این آیه، صورت نگرفته است، زیرا نسخ در آیه شریفه، متوقف بر دو موضوع است:
۱- توقف و زندانی کردن زنان بدکاره در خانه بعنوان حد زنای آنان باشد، نه برای پیشگیری از ارتکاب مجدد.
۲- منظور از راهی که در آخر آیه آمده و بعنوان رهائی آنان می‌باشد، همان تازیانه زدن و سنگسار نمودن است. در حالیکه، هیچ یک از این دو موضوع، قابل اثبات نیست، زیرا ظاهر آیه این است که منظور از نگاهداشتن و توقیف آنان، برای جلوگیری نمودن آنها از ارتکاب مجدد زنا می‌باشد و این آیه شریفه نیز، انسان را به یکی از راه های جلوگیری از شیوع مفاسد و فواحش رهبری می‌کند و آن اینکه زنان ناشایست توقیف شوند، تا راهی در پیش پای آنها گذاشته و از این عذاب و توقیف نجات یابند. همچنین، راه نجات و خلاصی که در این آیه برای آنان پیش‌بینی می‌شود، نمی‌تواند تازیانه و سنگسار کردن باشد، چون هیچ زن عاقلی که در خانه با رفاه کردن به سر می‌برد، راضی نمی‌شود به عنوان راه فرج، سنگسار شده و یا تازیانه بخورد. بنابراین، چطور می‌تواند تازیانه و رجم، راهی برای آنها محسوب شود، چون او یعجل الله لهن سبیلا اشعار به راه گشایش دارد^[۶۱].
ایشان در ادامه برای راه نجات و خلاصی در آیه، ۳ احتمال را مطرح می‌کند:
۱- راه نجات مثل اینکه توبه خالصی کند، که اطمینان حاصل شود متنبه شده و دیگر آلوده به گناه نمی‌شود.

۳-۵- نام‌واژه انزلی
درباره نام‌واژه انزلی آرای گوناگونی وجود دارد. در لغت‌نامه دهخدا «انزل» به معنای «نازل‌تر و پست‌تر» و «نزل» به معنای «مکان و پایین یا جای پست» آمده است.(سرتیپ پور،۱۳۷۳، ۱۲۹)
در فرهنگ گیلکی واژه «زل» به معنای تماس و مماس آمده است. این واژه در ترکیب «آب زل» به کار رفته است که بر سطح زیرین قایق که در تماس با آب است اطلاق می‌شود. در گذشته مرداب کنونی «آب انزلی» یا «آب لنگری» خوانده می‌شد. آب انزلی(مرداب) و آب دریا که پیوسته در تماس با یکدیگرند، به گیلکی هم «زل» گفته می‌شد(سرتیپ‌پور،۱۳۷۰: ۵۶). هنوز این آبزلی در محل برخورد آب‌های دریا و مرداب در حوالی موج‌شکن‌های غازیان و انزلی دیده می‌شود. از این دیدگاه واژه انزلی برگرفته از کلمه گیلکی «همزل» می‌باشد. در تبدیل واژه «همزلی» به «انزلی» باید گفت چون در فارسی و گیلکی واج‌های «ه‍‌ » و«الف» و همچنین «م» و «نون» در مواردی جانشین یکدیگر می‌شوند، واژه «همزلی» نیز به «انزل- انزر- انزلی» تبدیل شد.
روس‌ها شهر انزلی را «زن زلی» یا «سین سیلی» نامیدند که به زبان روسی به معنای «بمان» یا «توقف کن» است و با واژه «انزل» عربی- که به معنی فرود آمدن است و گروهی واژه انزلی را برگرفته از آن می‌دانند- همانندی دارد. گرجی‌ها در آثار تاریخی و جغرافیایی خود از این شهر به نام «زن زلی» یاد کرده‌اند که به معنی «چشم تنگ» است(افشار، ۱۳۷۸: ۱۱۴).
ناگفته نماند در گذشته اهالی انزلی به آب کثیف و مرده «آب انزل» می‌گفتند. هنوز ساکنان پر سن و سال این شهر، این واژه را به این معنا به کار می‌برند. بنابراین از این دیدگاه انزلی به معنای «جایگاه آب کثیف»(مرداب) می‌باشد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳-۶- ساختار کالبدی شهرستان بندر انزلی
باورهای گوناگونی در زمینه‌ی پدیدآیی و شکل‌گیری بندر انزلی وجود دارد که به یکی از آن‌ها اشاره می‌شود:
الف) انزلی در زمان‌های گذشته به صورت جزیره بود. در زمان نادرشاه، تالاب انزلی از ناحیه گلوگاه حدود ده کیلومتری باختر انزلی، از طریق یک آبراه طبیعی به دریا راه داشت. این شهر در حدود سیصد سال پیش به غازیان پیوسته بوده و راه دریا به تالاب از طریق گلوگاه میسر می‌گردید. غازیان تا چند دهه پیش، گذرگاه بی‌شماری از رودها بود. بدین سبب به جزایر کوچک و بزرگ بخش‌بندی می‌شد. انزلی نیز مانند شبه‌جزیره‌ای در سمت باختر تا منطقه‌ی کپورچال به درازای بیست کیلومتر ادامه دارد و همچون سدی تالاب و دریا را از یکدیگر جدا می‌سازد. در گذشته پیرامون منطقه مسکونی کانونی انزلی را تپه‌های شنی فراگرفته بود. مردم با هموارکردن این تپه‌ها، جایگاه‌های سکونتگاهی را گسترش دادند. این گونه تپه‌های ماسه‌ای هنوز در نواحی کلویر انزلی دیده می‌شود. از دوره «فتحعلی‌شاه» قاجار انزلی اهمیت یافت. از این زمان کم‌کم بر تعداد بناها و ساختمان‌های انزلی افزوده شد، از جمله ساختمان‌های شهربانی، فرمانداری، عمارت معتمدی، مناره دیده‌بان و فانوس دریایی ساخته شد و ناحیه‌ی شهری به سوی جنوب ژرفای بیشتری یافت و ساختار کالبدی کنونی انزلی شکل گرفت. همچنین در زمان فرمانروایی «خسروخان گرجی» در گیلان، وی فرمان ساخت چند گرمابه کوچک به نام باغ شاه را در ناحیه میان پشته صادر نمود. به علاوه، عمارت شمس‌العماره در دوران سلطنت «ناصرالدین‌شاه» در انزلی برپا شد. تالش‌ها، فومنی‌ها، رشتی‌ها، خمامی‌ها، خلخالی‌ها و در دوره‌های تاریخی روس‌ها، ژرفای شهری و ساختار کالبدی اصلی شهری انزلی وابستگی به دوره «رضاشاه» دارد. بیشتر ساخته‌های شهری، بناهای مهم و پل‌های بزرگ روی تالاب یادگار این دوره‌اند. ساختار خطی انزلی تا منطقه‌ی کپورچال، دارای بافتی نوین و در پیوستگی به دریا شکل یافته است. در ژرفا بخشیدن به ساختار کالبدی شهر، پدیده‌ها کارکرد عمده‌ای داشته‌اند، منطقه تجاری شهر که از محدوده‌ی بانک ملی و زیر پل انزلی آغاز می‌شود. در گذشته این منطقه از طریق آبراهه‌های خروجی و به وسیله کرجی با پیربازار و دیگر نقاط دادوستد عمده‌ای داشت. کهنه‌بازار و شنبه‌بازار در ناحیه‌ی شهر قرار دارند و بناهای قدیمی آن خود گواه پیشینه‌ دیرین این بازار است. بیشتر بازرگانان از زمان‌های گذشته در دو تیمچه این بازار فعال هستند؛ تیمچه امینی که پیشینه‌ یکصدوبیست‌ساله و تیمچه نظری که پیشینه شصت‌ساله دارند. دومین تأثیر را در ساختار کالبدی انزلی، ادارات دولتی و ساختمان‌های اعیانی گذارده است. میدان مرکزی شهر که در زمان‌های گذشته جایگاه نگهداری جنگ‌افزارهای دولتی بود، ساختمان‌های شهرداری، فرمانداری، اداره شیلات با پیشینه یکصدوپنجاه ساله و اداره گمرک با پیشینه سیصدساله در بخشی به کالبد پاره خاوری شهر(غازیان) نقش ویژه‌ای داشته‌اند(کشوردوست، ۴۸:۱۳۸۵).
۳-۷- زمین‌شناسى بندر انزلى
در تقسیمات ساختار زمین‌شناسى ایران بخش شمالى کوه‌هاى البرز را با نام منطقه گرگان- رشت مشخص می‌کنند. بخش ساحلى آن را دشت ساحلى خزر می‌گویند که از گرگان تا آستارا و دریاى کوه‌هاى البرز قرار دارد. بخش غربى آن را دشت ساحلى گیلان تشکیل می‌دهد که وسعتى معادل ۲۲۰۰ کیلومتر داشته و از آستارا تا جنوب شرقى رودسر گسترده شده است، پهناى آن متغیر و حداکثر پهناى آن از بندر کیاشهر تا انزلى می‌باشد. شهر بندر انزلى بر روى همین دشت ساحلى قرار داشته و نسبت به نزدیک‌ترین ارتفاعات موجود در جنوب آن در حدود ۳۷ کیلومتر فاصله دارد.
۳-۸- توپوگرافى
شهرستان بندر انزلى در قسمت شمالى گیلان و در مجاورت دریاچه خزر استقرار دارد و از سطحى هموار برخوردار است. این شهرستان در پایین‌ترین نقطه استان گیلان؛ یعنى در ارتفاع ۳۲- متر از سطح آب‌هاى آزاد قرار گرفته است.
این شهرستان در منطقه‌اى واقع شده است که سه چهارم آن را آب مرداب انزلى و دریا فرا گرفته است. یکى از مشخصات مهم توپوگرافى این منطقه، فاصله نسبتاً زیاد آن با سرچشمه رودهاست. به طور کلى از لحاظ توپوگرافى این شهرستان از دو قسمت تشکیل شده است:
نواحى جلگه‌اى: اغلب روستاهاى این شهرستان؛ بخصوص روستاهاى دهستان لیجارکى حسن‌رود در نواحى جلگه‌اى قرار دارند(این نواحى از باندهاى ماسه‌اى کنار ساحل تا کوهپایه‌هاى البرز را شامل می‌شود).
نواحى ساحلى: محدوده باریکى است که در امتداد ساحل دریا و نوارمانندی به صورت ممتد کشیده شده و بیشتر روستاهاى چهار فریضه در این ناحیه قرار گرفته است.
نقشه ۳-۲- توپوگرافی شهرستان بندر انزلی
۳-۹- اقلیم
مطالعه و بررسی ویژگی‌های اقلیمی یک منطقه همواره مورد نیاز برنامه‌ریزی‌های محیطی بوده و این بررسی در کلیه طرح‌های اقتصادی- اجتماعی، حتی سیاسی کشور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بنا به تعریف، اقلیم عبارت است از: «تیپ هوا یا شرایط اقلیمی حاکم در یک محل معین در مدت زمان طولانی».
با توجه به مقدمه فوق به منظور انجام مطالعات لازم درخصوص وضعیت اقلیمی منطقه مورد مطالعه گام نخست(با توجه به اینکه روش‌های مطروحه در مطالعات اقلیم‌شناسی یک منطقه) تماماً استناد به آمار و اطلاعات هواشناسی می‌باشد، لذا با درنظرگرفتن موقعیت جغرافیایی منطقه به شناسایی ایستگاه یا ایستگاه‌های موجود در منطقه مورد مطالعه می‌پردازیم. سپس با شناسایی ایستگاه‌های فوق در مرحله تجزیه و تحلیل داده‌ها و آنالیز اطلاعات به تفکیک برای بارندگی، دما، رطوبت نسبی، یخبندان و… صورت می‌پذیرد و در مقیاس‌های ماهانه، سالانه، فصلی به بررسی تغییرات آن پرداخته می‌شود و در زمینه طبقه‌بندی اقلیمی نیز از طریق روش‌های رایج طبقه‌بندی اقدام و تعیین اقلیم منطقه گردیده است.
۳-۹-۱- بررسی ایستگاه هواشناسی ناحیه مورد مطالعه
ایستگاه هواشناسی موجود متعلق به سازمان هواشناسی می‌باشد که جهت بررسی وضعیت اقلیمی شهرستان بندر انزلی از ایستگاه سینوپتیک انزلی بدلیل کامل بودن آمار استفاده شده است. جدول ۳-۲ مشخصات ایستگاه مورد مطالعه را نشان می‌دهد.
جدول ۳-۲- مشخصات ایستگاه مورد مطالعه

نام ایستگاه
طول جغرافیایی
عرض جغرافیایی
سال تأسیس
ارتفاع
دوره آماری

بندر انزلی

΄۲۸ ˚ ۴۹

΄۲۸ ˚ ۳۷

۱۳۲۹

۲۶-

۱۳۹۰-۱۳۸۹

بارندگی
بارندگی یکی از عوامل و پدیده‌های مهم در شناخت میزان رطوبت و منابع آبی است. از این رو، ضروری است تا بطور کامل از خصوصیات آن در محدوده مورد بررسی قرار گیرد.
شهرستان بندر انزلی به علت موقعیت خاص خود از سمت شمال به دریا و از سمت جنوب خود به رشته کوه‌های البرز محدود می‌گردد. از این رو، دارای رطوبت بسیار بالای خزری بوده که خود منتج از جریاناتی است که از سمت شمال و شمال غرب و شمال شرق در فصل پاییز و زمستان به سمت آن می‌آیند که عمده‌ترین آن پرفشار سیبری و پرفشار آسیای مرکزی و جریانات مدیترانه‌ای است که باعث افزایش رطوبت و ریزش باران فراوان نسبت به کل کشور در فصل پاییز می‌گردد.
جدول ۳-۳- بارندگی سالانه ایستگاه مورد مطالعه.

سالانه

s.t:
y1oz0 – ≤۰ ستانده‌اول
y2oz0 – ≤۰ ستانده‌دوم
≤x1o نهاده‌اول
≤x2o نها‌ده‌دوم
≤x3o نهاده‌سوم
≤x4o نهاده‌چهارم
= ۱
≥۰ j= 1… n
نماد o در این رابطه نشان دهنده شعبه بانک مورد ارزیابی است، که ۱ تا n خواهد بود، و در ارزیابی هر یک از شعب استانی بانک کشاورزی به ازای کد شعبه و داده های عملکردی آن مصداق یافته است.
z0: اندازه‌کارایی به ازای واحد مورد‌ارزیابی مورد‌نظر بوده، که با حل‌ مدل‌خطی فوق‌الذکر به دست می‌آید.
ضمنا مقادیر Yij و Xij عبارت از مقادیر واقعی نهاده ها و ستانده های شعب بانکی است که مبتنی بر داده های تاریخی سال مالی منتهی به ۲۹/۱۲/۱۳۹۲به دست آمده است.
پنج) الگوریتم ارزیابی:
جهت ارزیابی کارایی شعب استانی بانک کشاورزی، و عوامل‌موثر بر آن طی مراحل زیر عمل شده است:
مرحله اول: تعیین نهاده‌ها و ستانده‌ها: بر مبنای بررسی سوابق مرتبط در ارتباط با تحقیقات مشابه یا مرتبط به منظور ارزیابی کمی شعب استانی در قلمرو تحقیق ۴ نهاده و ۲ ستانده مشتمل بر هزینه متفرقه، هزینه اداری ، سود سپرده ها، هزینه پرسنلی، میزان تسهیلات اعطایی و میزان جذب سپرده ها انتخاب شده اند.
مرحله دوم: گرداوری داده‌ها: مبتنی بر طرح تحقیق پس روی دادی، داده‌های تاریخی مرتبط با شعب استانی مورد مطالعه، گردآوری شده اند.
مرحله سوم: تعیین میزان جذب سپرده مورد انتظار: یا مقدار برآوردی ستانده دوم با روش‌رگرسیونی خطی مرکب، تابع تولید به ازای ستانده‌ دوم بر مبنای نهاده‌های‌ چهارگانه به عنوان معادله پارامتریک خطی فرض و پارامترهای معادله به کمک نرم افزار SPSS برآورد‌شده و اندازه کارایی نیز با محاسبه نسبت ستانده واقعی، به ستانده برآوردی تعیین گردیده اند. استفاده از این نرم افزار به دلیل تحلیل مقطعی داده های عملکردی یک دوره زمانی و عدم استفاده از تحلیل داده های تابلویی یا چند نمونه وابسته است.
مرحله چهارم: اندازه گیری کارآیی شعب: در روش‌ تحلیل پوششی داده ها نیز به ازای هر شعبه استانی بانک، یک مدل‌ریاضی تعریف و با نرم افزار WINQSB مقدار بهینه مدل به عنوان کارایی واحد مورد‌ارزیابی تعیین‌ گردیده است.
مرحله پنجم: سنجش تاثیر کارآیی بر جذب سپرده: تاثیر کارایی مالی هر یک از شعب استانی بانک کشاورزی بر میزان جذب سپرده مورد انتظار آن با بهره گرفتن از ضریب همبستگی بین اندازه های کارآیی به دست آمده از روش تحلیل پوششی داده ها و میزان جذب سپرده مورد انتظار هر شعبه بانکی که از رابطه رگرسیونی برآورد شده محاسبه و تحلیل شده است.
مرحله ششم: تعیین عوامل موثر بر کارایی: در نهایت مبتنی بر روش‌تحلیل‌پوششی‌داده‌ها عوامل‌موثر برکارایی واحدها مشتمل بر گروه‌های مرجع، کمبود و مازاد نهاده‌ها و ستانده‌ها، ارزش نسبت داده شده به نهاده ها و ستانده‌ها مورد مطالعه قرار گرفته است.
مرحله هفتم: رتبه‌بندی واحدها: در این مرحله بر مبنای محاسبه مجدد کارایی رتبه‌ای شعبه ‌های بانک ای مورد ارزیابی که در آن به واحد مورد ارزیابی اجازه اختیار عدد بیشتر از یک داده شده، شعبه ‌های مورد بررسی رتبه‌بندی گردیده‌اند.
شش) نرم افزارها:
در انجام این تحقیق طی مراحل مختلف بسته به مورد از نرم افزارهای ذیل به منظور پردازش‌داده‌ها کمک گرفته شده است :
۱)نرم افزار اکسلExcel: از این نرم افزار به منظور پردازش و آماده‌سازی اولیه داده‌های‌تاریخی وبر مبنای آن آماده‌سازی ورودی روش‌های‌رگرسیونی یا مدل‌سازی ریاضی مبتنی بر تحلیل‌پوششی‌داده‌ها، به منظور محاسبه‌کارایی، و تعیین‌عوامل موثر برآن استفاده خواهد شد.
۲) نرم افزارMATLAB: از این نرم افزار در زمینه پردازش داده‌های عملکردی، در زمینه نهاده‌ها و ستانده‌ها در موارد زیرخواهد شد:
الف) انجام محاسبات آماری نظیر به‌دست آوردن پارامتر های‌آماری مختلف یا طبقه بندی‌داده‌ها، ب) به‌دست‌آوردن یا برآورد روابط‌رگرسیونی در تعیین‌کارایی به روش اقتصاد سنجی مبتنی بر نهاده‌ها و ستانده‌ها
۳) نرم‌افزار ‌WINQSB : از این نرم افزار برای حل مدل‌های‌ریاضی مربوط به محاسبه اندازه کارایی‌ شعب استانی بانک کشاورزی با بهره گرفتن از روش‌تحلیل‌پوششی‌داده‌ها، رتبه‌بندی شعبه های استانی بانک کشاورزی بر حسب کارایی‌رتبه‌ای، و نهایتا تعیین عوامل موثر بر کارایی شعبه ‌ها استفاده‌شده است.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

فصل چهارم:
یافته های تحقیق
فصل چهارم:
یافته های تحقیق
۱-۴) مقدمه
در فصل سوم، روش کلی تحقیق، تعریف جامعه آماری، نحوه تعیین حجم نمونه و روش نمونه گیری، روش ها و ابزار گردآوری داده ها و نهایتا روش ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ها مورد بحث قرار گرفت. در این فصل داده های مورد نیازی که جهت ارزیابی کارایی شعب بانک کشاورزی در استان اصفهان و تاثیر آن بر جذب سپرده های مورد انتظار گردآوری شده، به عنوان منبعی برای تجزیه و تحلیل استفاده شده است. بازه زمانی داده ها یک ساله بوده و مربوط به داده های تاریخی عملکردی سال مالی منتهی به ۲۹/۱۲/۱۳۹۳می باشد. به جهت استفاده از روش سرشماری در گردآوری داده ها از یک طرف و به کارگیری مدل سازی ریاضی از طرف دیگر، روش استنتاج توصیفی بوده و صرفا برای تجزیه و تحلیل اطلاعات گردآوری شده از روش¬های توصیفی استفاده شده است.
ساختار کلی فصل حاضر بر مبنای توصیف جامعه آماری، توصیف یافته ها، تحلیل کارایی شعب بانک کشاورزی در استان اصفهان، تعیین تاثیر کارآیی بر جذب سپرده های مورد انتظار و نهایتا تعیین عوامل موثر بر
کارایی تنظیم شده است. کارایی شعب بانک کشاورزی استان اصفهان، به تبع تحقیقات مرتبط یا مشابه، بر مبنای استفاده از رگرسیون خطی مرکب به ازای هریک از ستانده ها و به کارگیری مدلBCC یا مدل بانکر، چارنز و کوپر از مدل های تحلیل پوششی داده هاست که در آن صرفه جویی های ناشی از مقیاس یا اندازه شعب بانک کشاورزی استان اصفهان نیز به عنوان یک محدودیت تساوی در مدل سازی منظور شده اندازه گیری شده است. در نهایت عوامل موثر برکارایی شعب بانک کشاورزی استان اصفهان مورد ارزیابی قرار گرفته اند.
در این تحقیق به منظور داده پردازی اولیه از نرم افزار اکسل و در راستای توصیف داده ها و محاسبه کارایی به روش رگرسیونی از از نرم افزارهای آماری SPSS و در محاسبه کارایی به روش تحلیل پوششی داده ها از نرم افزار WINQSB بهره گرفته شده است.
در این فصل ابتدا توصیف جامعه آماری و کدبندی آن ها مطرح، در ادامه توصیف داده ها بر مبنای پارامترهای آماری ارائه گردیده است. در ادامه نتایج ارزیابی کارآیی با بهره گرفتن از روش تحلیل پوششی داده ها تشریح گردیده است. در نهایت عوامل موثر بر میزان کارآیی شعب بانک کشاورزی استان اصفهان در صورت استفاده از روش تحلیل پوششی داده ها مورد بحث قرار گرفته است. به جهت استفاده از روش توصیفی در استنتاج، تعمیم داده ها مطرح نبوده و از روش های استقرای آماری نظیر آزمون فرضیه و برآورد فاصله ای استفاده ای به عمل نیامده است.
۴-۲) توصیف جامعه آماری
در این تحقیق جامعه‌آماری عبارت از شعب بانک کشاورزی استان اصفهان، که در محدوده مورد بررسی داده‌های‌عملکردی آن‌ها قابل دسترسی بوده، و قابلیت مقایسه با یک‌دیگر را از جهت اهداف و کم و کیف‌عملکرد داشته‌اند، تعریف شده‌است. داده‌های عملکردی این شرکت‌ها مبتنی بر داده‌های تاریخی سال‌مالی منتهی به ۲۹/۱۲/۱۳۹۳ گرد‌آوری شده‌است. بر مبنای اطلاعات به دست‌آمده جامعه‌آماری تعریف‌شده محدود به مرزهای تعریف‌شده، در بند قبل ۱۴۴ شعب بانک کشاورزی استان اصفهان با توزیع مندرج در جدول شماره ۱-۴ می‌باشد:
جدول شماره ۴-۱: توزیع جامعه‌آماری

ردیف
کد رسمی
نام شعبه

بعد از جنگ جهانی دوم به مدت تقریباً۴۰ سال ژئوپلتیک به عنوان یک مفهوم و یا روش تحلیل، به علت ارتباط آن با جنگ‎های نیمه اول قرن بیستم منسوخ گردید، هر چند ژئوپلیتیک در این دوره از دستور کار دولت ها در مفهوم قبلی خود خارج شد، اما همچنان در دانشگاهها تدریس می­شد. برای تبدیل شدن نقش فعال جغرافیا در تعریف ژئوپلیتیک به نقش انفعالی سه دلیل عمده قابل ذکر است:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اول اینکه جغرافیدانان بعد از شکست آلمان در جنگ، ژئوپلیتیک خاص آلمان را مقصر اصلی عنوان کردند و سیاست‎های آلمان نازی را متأثر از این مکتب می‎دیدند. خود را از مطالعات در مقیاس جهانی کنار کشیده، توجه خود را به دولت ها و درون مرزهای سیاسی بین المللی معطوف داشتند و واژه ژئوپلیتیک بر چسب غیر علمی‎به خود گرفت و از محافل علمی‎و دانشگاهی طرد شد.دلیل دیگری که موجب افول نقش جغرافیا در جنگ سرد شد ظهور استراتژی باز دارندگی هسته ای بود. توانایی پرتاب سلاح‎های هسته ای بوسیله هواپیما و موشک به فاصله‎های دور،باعث شد که دیگر نه فاصله و نه عوامل جغرافیایی مثل ناهمواری ها و اقلیم چندان مهم تلقی نمی‎شدند. دلیل سوم، ظهور ایدئولوژی به عنوان عامل تعیین کننده ی جهت گیری سیاست ها بود. ژئوپلیتیک جنگ سرد و ژئوپلیتیک عصر هسته ای از مشخصات دوره افول ژئوپلتیک هستند (زین العابدین، ۱۳۸۹ : 13).
۲-۱-۳- دوره احیا
بعد از پایان جنگ جهانی دوم جغرافیدانان شرمنده شدند و از آن پس تلاش نمودند جغرافیدانانی که ژئوپلیتیک را در اختیار آلمان نازی (هیتلر) گذاشته اند،کنار گذارند، و نتیجه اینکه حدود ۴۰ سال ژئوپلیتیک طرد شد. تا اینکه در دهه 1980 در جنگ ویتنام^[2] و کامبوج^[3] بر سر تصاحب منطقه ی مکنگ^[4]، گر چه هر دو کشور از بلوک شرق بودند، ایدئولوژی نتوانست جنگ را از بین ببرد. بنابراین، در گزارش این مناقشه و روابط دو کشور، مجدداً از مفهوم ژئوپلتیک استفاده شد و سپس کسینجر^[5] بصورت تفننی از واژه ی ژئوپلیتیک در مسائل جهان استفاده نمود. علاوه بر آن در جنگ ایران و عراق (1988-1980) و اشغال کویت توسط عراق (1991-1990 ) و به ویژه سقوط پرده آهنین در اروپا از سال 1989 موجب پر رنگ تر شدن این مفهوم شد و به خصوص فروپاشی شوروی (سابق) و برجسته شدن ملیت ها این مفهوم را به صورت یک مفهوم کلیدی در عرصه بین المللی قرار داد (زین العابدین،۱۳۸۹ :۲۸).
در حالیکه نامداران جغرافیای سیاسی چون ریچارد هارتشورن و استیفن جونز سخت در تلاش شکوفا ساختن جغرافیای سیاسی در جهان دوران میانه ی قرن بیستم شدند و سیاستمدارانی چون هنری کیسینجر واژه ژئوپلیتیک را دوباره به زبان روزمره سیاسی نیمه دوم قرن بیستم باز گرداند، جهانی اندیشانی چون ژان گاتمن و سوئل کوهن پیروزمندانه جهانی اندیشی جغرافیایی(ژئوپلتیک) را به بستر اصلی مباحث دانشگاهی باز گرداندند.در این زمینه ژان گاتمن^[6] با طرح تئوری «آیکنوگرافی^[7]– سیروکولاسیون^[8]» «حرکت» را در مباحث ژئوپلیتیک در معرض توجه ویژه قرار داد و عوامل روحانی یا عامل «معنوی» را در جهانی اندیشی «اصل» یا «مرکز» دانست و «ماده» یا «فیزیک» را تأثیر گیرنده قلمداد کرد (مجتهد زاده،۱۳۸۶:۹۶).
سائول بی کوهن می‎گوید: موضوعات ژئوپلیتیکی مهمتر از آن بودند که جغرافیدانان آنها را کنار بگذارند و اکنون خیلی از جغرافیدانان با یک تأخیر به او ملحق شده اند و از باز گشت و تجدید حیات ژئوپلتیک به اندازه او استقبال کرده اند.
2-2-رویکردهای جدید ژئوپلیتیک
همه نظریه‎های ژئوپلیتیکی جنبه ژئواستراتژیکی داشته و برای کسب قدرت بر فضای جغرافیایی تأکید داشتند. اما پس از پایان جنگ سرد و با مطرح شدن نظام نوین جهانی بسیاری از دیدگاه های ژئوپلیتیکی جنبه ی کمی‎پیدا کرد و حتی بعضی از این دیدگاه ها در عالم سایبر اسپیس مطرح شدند. در نظام نوین جهانی عده ای در تحلیل ژئوپلیتیکی خود، رویکرد انرژی را مد نظر قرار دادند،عده ای به مسائل زیست محیطی معتقد بودند، بعضی فرهنگ را عامل اصلی ژئوپلیتیک دانستند و بالاخره، عده ای مسائل ژئواکونومی‎را در تحلیل ژئوپلیتیکی خود مورد توجه قرار دادند. می‎توان گفت که معیار‎های قدرت که نظامی‎گری بود، به طور کلی جای خود را با معیار‎های مذکور تغییر داد. یعنی، قبل از پایان جنگ سرد، معیار اصلی قدرت نظامی‎گری بوده و تمام عوامل اقتصادی، اجتماعی به صورت ابزار مورد توجه بوده است.به علاوه مشخصه ی اصلی ژئوپلیتیک دوره جنگ سرد جهان دو قطبی، جهان سوم و کشورهای عدم تعهد بودند، اما در نظریه ی جدید ژئوپلیتیکی، جهان چهارم مطرح است (زین العابدین، ۱۷۱:۱۳۸۹).
۲-2-۱-رویکرد نظم نوین جهانی
اولین بارجورج بوش پدر^[9] رئیس جمهور اسبق آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در1990م نظام نوین جهانی^[10] را مطرح نمود. و در سال 1991 پس از مذاکرات خود در هلسینکی^[11] با گورباچف^[12] و مارگارت تاچر^[13]، رهبران اروپا، سازمان ملل متحد،کشورهای عربی به ویژه خلیج فارس و سایر هم پیمانان خود، نظریه نظام نوین جهانی خود را اعلام نمود (حافظ نیا،۵۳:۱۳۸۵).
این نظام دیدگاه‎های جدید آمریکا را بیان می‎کند. با فروپاشی نظام سیاسی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق و از بین رفتن رقابت قدرت ها، جهان از این پس صاحب نظام نوینی شود که بر قدرت همه جانبه آمریکا استوار است. قدرت و سلطه آمریکا بر جهان بدون تسلط بر خلیج فارس ممکن نبود. نظام نوین جهانی طرحی جدید برای سلطه بر مناطق مهم جهان توسط آمریکا بود. این نظام به رغم عنوان گول زننده آن، شکل جدیدی از استعمار نو است که جهان را به سوی مخاصمه و تلاطم سوق می‎دهد. جورج بوش پدر نظم نوین جهانی را این چنین تعریف می‎کند: «نظم نوین جهانی می‎گوید که بسیاری از کشورها با سوابق متجانس و همراه با اختلافات، می‎توانند دور هم جمع شوند تا از اصل مشترکی پشتیبانی کنند و آن اصل این است که شما با زور کشور دیگری را اشغال نکنید…» اما آمریکائیها از زمان پی ریزی چنین نظریاتی، کمترین توجهی به آنچه خود معتقدند نداشته اند و تعبیر «نوام چامسکی» نظم نوین جهانی تعبیر تازه ای از توسل به زور و انقیاد مضاعف ملت ها است.تمام ابعاد نظم نوین جهانی بر پایه منافع و توسعه طلبی آمریکا استوار است در عصر نظم نوین جهانی، ثبات و امنیت تقریباً به طور کامل برای هیچ کشوری- حتی آمریکا- وجود ندارد.
2-2-2-رویکرد ژئواکونومی
پایه و اساس ژئواکونومی‎استدلالی است که از طرف ادوارد لوتویک^[14] ارائه شده است. او خبر از آمدن نظم جدیدبین المللی در دهه نود می‎داد که در آن ابزار اقتصادی جایگزین اهداف نظامی‎می‎شوند. به عنوان وسیله اصلی که دولت ها برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی به آن تأکید می‎کنند و این ماهیت ژئواکونومی‎است (عزتی،۱۰۷:۱۳۸۸)
ژئواکونومی‎عبارت ازتحلیل استراتژی­ های اقتصادی بدون درنظر گرفتن سودتجاری،که ازسوی دولتها اعمال می­ شود،به منظورحفظ اقتصادملی یا بخشهای حیاتی آن وبه دست آوردن کلیدهای کنترل آن ازطریق ساختارسیاسی وخط مشیهای مربوط به آن پرداخت. (عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت و فضا را مدّ نظر دارد و هدف اصلی آن کنترل سرزمین و دستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای اقتصادی فناوری و بازرگانی است بدین ترتیب به نظر می‎رسد مفاهیم ژئواکونومی‎در رویارویی با مسائل قرن 21 از کارآیی مناسبی در مقیاس جهانی برخوردار خواهد بود (واعظی،1388 :32)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت وفضا را بررسی می‎کند. فضای بالقوه ودرحال سیلان همواره حدود ومرزهایش درحال تغییروتحول است،ازاین رو آزادازمرزهای سرزمین وویژگیهای فیزیکی ژئوپلیتیک است.درنتیجه تفکر ژئواکونومی‎شامل ابزارآلات لازم وضروری است که دولت می‎تواندازطریق آنها به کلیه اهدافش برسد.(عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎و ژئوپلیتیک دارای تفاوتهای اساسی با هم می‎باشند،اول اینکه ژئواکونومی‎محصول دولت ها وشرکتهای بزرگ تجاری با استراتژیهای جهانی است درحالی که این خصیصه در ژئوپلیتیک نیست. نه دولت ونه شرکتهای تجاری هیچ نقشی درژئوپلیتیک ندارندبلکه یکپارچگی اتحادیه ها،منافع گروهی وغیره برپایه نمونه‎ های تاریخی با عملکردی نامرئی دراستراتژیهای ژئوپلیتیکی پایه واساسی برای همه صحنه‎های ژئوپلیتیکی هستند.
دوم اینکه هدف اصلی ژئواکونومی‎کنترل سرزمین ودستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای تکنولوژی وبازرگانی است. ازلحاظ کاربردی بایدگفت که مفهوم وعلم ژئوپلیتیک می‎تواند درنشان دادن راه وروش‎هایی برای پایان دادن به نزاعها ودرگیری ها ودرمجموع اختلافات نقش اساسی داشته باشددرحالی که ژئواکونومی‎ازچنین ویژگی برخوردارنیست(عزتی،1387: 112)
2-2-3- رویکرد ژئوکالچر
ژئوکالچر یا ژئوپلیتیک فرهنگی فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت،فرهنگ، و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگها همچون سایر پدیده‎های نظام اجتماعی همواره در حال شکل­ گیری، تکامل،آمیزش، جابجایی در جریان زمان و در بستر محیط جغرا فیایی کره زمین اند.به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند ‎های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بی شماری است که در لایه‎های مختلف اجتماعی و درعرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی‎با یکدیگر بسر می­برندو بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز فرهنگی ویژه خلق می‎شود.از این رو ساختار ژئو کالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی فرهنگی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل‎های مکانی – قضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و موازات یکدیگر حرکت می‎کنند (دیلمی‎معزی،2:1387).
ژئوکالچر پدیده ای است که بر شالوده نظام اطلاع رسانی نوین و یا صنایعی استوار است که به تولید محصولات فرهنگی مبادرت می‎ورزد وظیفه این صنایع تولید انبوه محصولات فرهنگی است. نظام سلطه فرهنگی در جهان کنونی در کنار نظام سلطه اقتصادی یا سیاسی از عناصر اصلی نظام ژئوپلیتیک جهانی می‎باشند. امروزه منطق حاکم بر فرایند‎های ژئوکالچر جهانی بر اشکال پیچیده و تکامل یافته تر شیوه‎های رقابتی مبتنی است. این فرایند در عین نافذ بودن، مدام در تکامل می‎باشد
پدیده‎های فرهنگی به دلیل خصیصه‎های مکانی شان همواره میل به ثبات و پایداری در مقابل نوآوری ها دارند که می‎توان به تلاش جوامع سنتی و حفظ میراث فرهنگی و آداب و سنن و نمادهای تاریخی و … اشاره کرد. از طرفی الگوهای تمدنی به واسطه ماهیت فضائیشان در جهت سرعت بخشیدن به تغییرات فرهنگی و زدودن مرزهای قراردادی هستند(حیدری،۱۳۸1 :۱۶۸).
۲-2-4- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی
مسایل ژئوپلیتیک زیست محیطی از اواخر قرن بیستم به موضوع اصلی فعالیت­ها و نگرانی­ها بین گروه‎های انسانی و بازیگران ملی و فراملی در سطوح منطقه ای و جهانی تبدیل شده است. محیط زیست بشری در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی دستخوش مخاطرات گردیده است. این مخاطرات در سه بعد: کاهش و کمبود منابع، تخریب منابع و آلودگی محیط زیست تجلی یافته است. از دید ژئوپلیتیک، کمبود منابع زیست محیطی یا محروم کردن انسانها از زیستن در مکان مورد علاقه آنها رقابت و کنش متقابل بین گروه‎های انسانی و بازیگران سیاسی در سطوح مختلف را در پی دارد.(www.civilica.com).
طی چند دهه گذشته، افزایش جمعیت، گسترش دامنه مداخلات بشر در طبیعت برای تأمین نیازهای فزاینده از منابع کمیاب طبیعی، گسترش رویکرد سودانگاری در غالب طرح‎های توسعه ای، بی پروایی نسبت به جستار پایداری محیط زیست در ساخت سازه ها و زیر ساخت ها و مانند آن،پیامدهای ناگواری همانند گرمایش کروی، ویرانی لایه ازن، پدیده ال نینو، طوفانهای سهمگین، بالا آمدن سطح آب دریاها، گسترش گازهای گلخانه ای، خشکسالی، سیل، فرو نشست زمین، کاهش آب شیرین، بیابان زایی، کاهش خاک مرغوب، آلودگی هوا، باران‎های اسیدی، جنگل زدایی و نابودیت تنوع زیستی، نشانه‎هایی از جهانی شدن پیامدهای فروسایی محیط زیست در سطح فروملی و فراملی و جهانی بودن بوده اند. تداوم وضعیت موجود،آینده زیست و تمدن فراروی بشر را مبهم و نامطمئن کرده است.نگرانی از این وضعیت به همراه شرایط نا مطلوب کنونی، در طرح رویکردهایی همانند امنیت زیست محیطی، ژئوپلیتیک انتقادی، ژئوپلیتیک زیست محیطی، توسعه پایدار بسیار اثر گذاشت. با توجه به این که مفهوم «جهان» از مقیاس‎های مطالعاتی دانش یاد شده است، مرزهای محلی و ملی را در نوردیده اند، محیط زیست سویه ای ژئوپلیتیک یافته است (کاویانی،۱۳۹۰: ۸۵).
2-2-5-رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی
در مورد ماهیت و چیستی ژئوپلیتیک انتقادی نظریه‎های مختلفی ارائه شده است. عده ای از نظریه پردازان، ژئوپلیتیک انتقادی را در مقایسه با ژئوپلیتیک سنتی، که به دلیل سوء استفاده از شواهد جغرافیایی به نفع مقاصد امپریالیستی لکه دار گردیده، از لحاظ علمی‎مستقل و بی طرفانه می‎دانند که می‎تواند با دیدگاهی متعالی به امور جهانی نگریسته و تحقیق عینی بپردازد(مویر،220:1379). عده ای را باور بر این است که ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست­های پنهان دانش ژئوپلیتیک است (میرحیدر،42:1386)
از اوایل1970، شاهد ظهوررویکردی نوین به نام «ژئوپلیتیک انتقادی^[15]»هستیم.دانشمندان ژئوپلیتیک چون اتوتایل^[16] ومیشل فوکو را می‎توان ازپیشگامان این حرکت نوین دانست. این دانشمندان به طور همزمان، هم از ژئوپلیتیک انتقاد کردند و هم خود از اندیشمندان این عرصه بودند. این افراد، سیاست اندیشمندانه خود را بر «ضد ژئوپلیتیک» تعریف کرده و با وجود این، در چارچوب زیر بنایی مفاهیم ژئوپلیتیک کار می‎کردند (مویر،۳۷۸:۱۳۷۹).
محققین ژئوپلیتیک انتقادی تمایل دارند بجای تمرکز بر شناسایی عوامل جغرافیایی مؤثر بر شکل گیری قدرت دولتها و سیاست خارجی ایشان، از یک سو دریابند که سیاستمداران چگونه «تصاویر ذهنی» خود را از جهان ترسیم نموده اند و این بینش ها چگونه بر تفاسیر آن ها از مکان‎های مختلف تأثیر می‎گذارند؟ ژئوپلیتیک انتقادی به عنوان نظریه ای نسبتاً جدید که توانسته است خود را بر اساس مؤلفه‎های حاکم میان بازیگران روابط بین الملل، نظام مند سازد، چارچوبی مناسب برای فهم ژئوپلیتیکی جدید، به دور از عناصر سختی هم چون مرز و مکان ایجاد کرده است. بر اساس فهم برخی از موضوعات، بدون توجه به بعضی مسائلی که طبق نظریات سنتی غیرمرتبط می‎نمودند، امری ناقص خواهد بود. از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، استراتژی قدرت همیشه نیازمندبه کارگیری فضا وهمین سبب گفتمان می­باشد. (www.javanemrooz.com)
رویکرد انتقادی، کوشش منتقدانه برای کشف ساختارهای جامعه معاصر است که ضمن نقد زیربنایی رویکردهای رایج در شناخت جامعه به تبیین کاستی ها ی روش شناسی آنها می‎پردازند و شیوه‎های اثبات گرایی (پوزیتیوسیتی) را در مطالعه جامعه نقد می‎کند و بر این انگاره استوار است که صرف تجربه و روش‎های تجربی کافی نیست و نباید مطالعه جامعه را همسان با مطالعه طبیعت انگاشت. هدف نظریه پردازان مکتب انتقادی، ایجاد دگرگونی‎های فرهنگی و روشنگرانه برای کاهش نابرابری‎های جهانی، برقراری عدالت بین المللی، احترام به تفاوت ها و گرایش به ارزش‎های فرهنگی جدیدی است که بر فرایند تعامل موجود در صحنه‎های اجتماعی و تمدنی حاکم شود و تعامل و عمل را در چارچوب ارزشهای موجود رهبری کند (مشیر زاده،۱۳۸۴ :۲۲۱).
هر چند ژئوپلیتیک به مطالعه روابط متقابل جغرافیا، قدرت سیاست و کنش‎های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر می‎پردازد (حافظ نیا،۳۶:۱۳۸۵). اما امروزه گفتمان آن تابعی از چالش‎های برخاسته از «جهانی شدن‎های اقتصادی»، «انقلاب اطلاع رسانی» و«خطرات امنیتی جامعه جهانی» است (مجتهد زاده،۱۲۸:۱۳۸۱)و بالاخره ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست‎های پنهان دانش ژئوپلیتیک است.مباحث ژئوپلیتیک مقاومت و آنتی ژئوپلیتیک از جمله مباحث مهم در پژوهش ها و نوشته‎های مربوط به ژئو پلیتیک انتقادی می‎باشد.این رویکرد توجهش را صرفاً به رویه سلطه ژئوپلیتیک معطوف نداشته بلکه به رویه دیگر ژئوپلیتیک که مقاومت می‎باشد بیشتر توجه می‎کند. و عاشورا به عنوان عالیترین و متعالی ترین صحنه ژئوپلیتیک مقاومت از چنان ماندگاری و جاودانگی برخوردار بوده و هست که امروزه و در قرن بیست و یکم وهزاره سوم نیز توان تحریک و به غلیان در آوردن جنبش‎های مقاومت را دارد. بسیاری از نهضت ها و مقاومت ها در دنیای اسلام و حتی غیر اسلام الگوی مقاومت خود را از عاشورا الهام گرفته اند. (باباخانی،38:1392)
2-3-اندیشه ملی گرایی
ملی گرایی مفهومی‎کاملا سیاسی دارد. این مفهوم به عنوان یک اندیشه و فلسفه سیاسی تلقی می­ شود. اندیشه‎ای که در هر ملتی ریشه در هویت ملی و میهن دوستی آن ملت دارد. در حالی که مفهوم میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند، ناسیونالیسم پدیده ای فلسفی و نوین محسوب می‎شود که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شده است. در این راستا هنگامی‎که جنگ جهانی اول و جنگ‎های بزرگ قبل از آن بیشتر با انگیزه میهن دوستی شروع شده بود، جنگ جهانی دوم حاصل برخورد اندیشه‎های ناسیونالیستی بود.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
ناسیونالیسم به وابستگی مردم یک منطقه که براساس یک احساس مشترک به وجود آمده گفته می­ شود این احساس مشترک ممکن است علل تاریخی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و غیره داشته باشد. ناسیونالیسم در حقیقت ملاتی است که گروه‎های مختلف را به هم پیوند داده و واحدی به نام ملت را به وجود می‎آورد. (روشن و فرهادیان،242:1385)
میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند. ناسیونالیسم یا ملی گرایی مفهومی‎کاملاً سیاسی است که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شد. از نظر واژه شناسی ناسیونالیسم از ریشه ناسی(Nasci)آمده است این واژه لاتین متولد شدن معنی می‎دهد و نظریه تکاملی ایده ناسیونالیسم را تأیید می‎کند.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
اگر ناسیونالیسم بر مبنای برگشت به ارزشهای جاهلی و اساطیری باشد، ارتجاعی محسوب می‎شود و اگر بر مبنای یک احساس انسانی و فرهنگ خلاق باشد، مترقیانه خواهد بود. مفهوم ناسیونالیسم در قرن نوزدهم و بیستم به طور گسترده ای از اروپا به سایر نقاط و از جمله خاورمیانه انتشار یافت. افکار ناسیونالیستی به دلایلی چند در نیمه دوم قرن نوزدهم در خاورمیانه، گسترش یافت.
اول: افتتاح مدارس جدید درمصر، لبنان وسوریه
دوم: اختراع چاپ که به دنبال خود آگاهی از امور سیاسی را افزایش داده و مشوق احیای فرهنگی- ادبی شد.
سوم: تجزیه امپراطوری‎های قدیم که به دنبال خود، خود مختاری گروه‎های ملی را به دنبال داشت.(درایسدل و بلیک،77:1386)
با شروع قرن بیستم ناسیونالیسم به یک قدرت عمده سیاسی در خاورمیانه تبدیل شد و تأثیرات آن زمانی به اوج خود رسید که ناسیونالیسم ترک، عرب، ایرانی و یهود به طور همزمان در این منطقه ظهور کردند، از عوامل اصلی که سبب بروز شکاف و اختلاف در میان شیعیان منطقه خاورمیانه شده، اندیشه‎های ناسیونالیستی پیروان این مذهب در کشورهای مختلف می‎باشد. تنوع نژادی و قومی‎شیعیان ساکن در منطقه خاورمیانه الهام بخش اندیشه‎های ناسیونالیستی در میان آنان گردیده و این امر واگرایی و فقدان وحدت مذهبی در بین آنان را به دنبال دارد. ویژگی عمومی‎ناسیونالیسم تأکید بر برتری هویت ملی بر دعاوی مبتنی بر طبقه، دین و مذهب است و بر این اساس عوامل زبانی، فرهنگی وتاریخی مشترک به همراه تأکید بر سرزمین خاص، هویت بخش گروهی از مردم می‎شود.
بدین ترتیب ایدئولوژی ناسیونالیسم با تأکید بر نژاد و زبان در جهان اسلام که مرکب از انواع زبانها و نژادها ی گوناگون است، یکی از عوامل اصلی واگرایی تلقی می‎گردد. تجارب تاریخی گویای این واقعیت است که حتی پان عربیسم از ادعای نهضت وحدت سراسری اعراب نتوانست در جوامع و کشورهای عربی ایجاد وحدت نماید و طی جنگهای اعراب اسرائیل و با شکست اعراب اعتبار خود را از دست داد. به طوری که در جریان جنگ 1991 آمریکا و متحدین با عراق برخی کشورهای عرب برای آزادی کویت به یک کشور دیگر عرب(عراق)، حمله ور شدند(صفوی،202:1387).
2-4-میهن خواهی
میهن خواهی یا وطن دوستی فلسفه سیاسی ویژه ای نیست، بلکه غریزه ای است که از حس اولیه ی تعلق داشتن به مکان و هویت ویژه ای آن و حس دفاع از منافع اولیه ی فردی در آن مکان ویژه ناشی می‎شود. گونه ی اولیه ی خودنمایی این غریزه کم و بیش در همه ی حیوانات قابل مشاهده است. بیشتر حیوانات محدوده‎های مشخصی را برای جولان دادن و منافع اختصاصی، فردی یا گروهی خود در نظر گرفته و به آن دلبستگی و تعلق می‎یابند و دخالت و تجاوز دیگران را در آن با سرسختی دفع می‎کنند. (مجتهدزاده،70:1381). مفهوم میهن از انگیزه‎های سیاسی دور است و از حد غریزه ی طبیعی خارج نمی‎شود. میهن خواهی یا میهن دوستی تا آن اندازه طبیعی و غریزی است که با تعلقات معنوی انسان درآمیخته و جنبه ی الهی به خود می‎گیرد و به گونه ی مفهوم مقدس خودنمایی می‎کند.
2-5- مفهوم ملت
جمع افرادی که از پیوندهای مادی و معنوی ویژه و مشخصی برخوردار باشند و با مکان جغرافیایی ویژه ای، «سرزمین سیاسی یکپارچه و جداگانه» همخوانی داشته باشند و حاکمیت حکومتی مستقل را واقعیت بخشند، ملت آن سرزمین یا کشور شناخته می‎شوند. بدین ترتیب ملت و ملیت پدیده‎های سیاسی هستند که در رابطه مستقیم با سرزمین واقعیت پیدا می‎کنند و این اصطلاحات در حالی که مباحث سیاسی هستند، جنبه ای کاملاً جغرافیایی به خود می‎گیرند. (مجتهدزاده،65:1381).
در زبان‎های اروپایی واژه ملت از کلمه(natio) مشتق شده و بر مردمانی دلالت دارد که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله هستند. ملت به مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می‎شود که بر اساس عوامل و خصیصه‎هایی نظیر تبار، تاریخ، فرهنگ، دین، مذهب، سرزمین، قومیت، زبان و …نسبت به یکدیگر احساس همبستگی می‎کنند و خود را متعلق به یک ما می‎دانند.(حافظ نیا و همکاران،108:1389)