۸-داده های غیر قطعی

در مطالعات انجام شده درباره تحلیل پوششی داده ها، روش‌هایی برای استفاده از داده های غیر قطعی ایجاد شده است. داده های غیر قطعی به صورت داده های بازه‌ای و نسبی در نظر گرفته می‌‌شوند.بر این اساس مدل‌های تحلیل پوششی داده های غیر قطعی ایجاد شده‌اند. اهمیت داده های غیر قطعی ‌به این دلیل است که در بسیاری از مسائل واقعی، داده های موجود به صورت غیر قطعی (به عنوان مثال بازه‌ای و یا با خطا) وجود دارند. با ایجاد تغییرات نظری در مدل‌های تحلیل پوششی داده ها می‌توان چنین داده هایی را استفاده کرده و نتایج ارزیابی کارایی را به دست آورد.

۹-داده های مرتب

در مطالعات عملی تحلیل پوششی داده ها، با مسائلی مواجه می‌شویم که برخی از عوامل دارای ترتیب هستند. به عنوان مثال یکی از ورودی‌های واحدها باید نوعی ترتیب را در بین واحدها ایجاد کند. برای حل چنین مسائلی روش‌هایی در تحلیل پوششی داده ها ایجاد شده‌است(خواجوی و همکاران ، ۱۳۸۴).

۲-۲-۴-قابلیت های روش DEA :

کارایی

دلیل اساسی ایجاد نظریه تحلیل پوششی داده ها ارزیابی کارایی واحدهای تصمیم گیرنده است. به دلیل آنکه در تحلیل پوششی داده ها کارایی تکنیکی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و فرض‌های محدودی برای تعریف واحدهای تصمیم گیرنده وجود دارد، امکان ارزیابی انواع مختلفی از واحدهای تصمیم گیرنده وجود دارد. به همین دلیل در بخش‌هایی از جامعه که روش‌های اقتصادی توان ارائه نتایج قابل پذیرش را ندارند، امکان استفاده از تحلیل پوششی داده ها برای ارزیابی واحدها وجود دارد.

رتبه ‌بندی

با روش‌ها و مدل‌های تحلیل پوششی داده ها امکان رتبه‌ بندی واحدهای تصمیم گیرنده وجود دارد. در کتبی که از تحلیل پوششی داده ها چاپ شده است، مجموعه ای از این روش های رتبه بندی معرفی شده اند.

تعیین مرجع از میان واحدهای تصمیم گیرنده

در تحلیل پوششی داده ها، در زمان محاسبه کارایی واحدهای تصمیم گیرنده، برای هر یک از واحدهای ناکارا تعدادی از واحدهای کارا به عنوان مرجع معرفی شده و برای هر کدام از آن ها ضریبی برای مشخص کردن میزان تاثیر گذاری آن ها تعیین می‌شود. ‌بنابرین‏ مراجع واحدهای ناکارا از میان همان مجموعه واحدهای تصمیم گیرنده انتخاب می‌شوند.این قابلیت به دلیل ناپارامتریک بودن تحلیل پوششی داده ها ایجاد شده است.

تعیین مقادیر مطلوب ورودی‌ها و خروجی‌ها

بر اساس مراجع تعیین شده برای هر یک از واحدهای تصمیم گیرنده و با توجه به قابل کنترل بودن یا نبودن شاخص‌ها، مقدار مطلوب هر یک از ورودی‌ها و خروجی‌های واحدهای ناکارا تعیین می‌شود. ‌بنابرین‏ امکان هدف‌گذاری شاخص‌ها به روشی علمی و مبتنی بر واقعیت‌های مجموعه امکان تولید وجود دارد.

تعیین مقادیر مطلوب شاخص‌های واحد جدید

با بهره گرفتن از تحلیل پوششی داده های معکوس می‌توان با در نظر گرفتن وضعیت موجود واحدهای تصمیم گیرنده، مقادیر مطلوب ورودی‌ها و خروجی‌های یک واحد تصمیم گیرنده جدید را برای دست یابی به کارایی مورد نظر تعیین کرد(خواجوی و همکاران ، ۱۳۸۴).

۲-۲-۵-محدودیت های روشDEA در مقایسه با سایر روش ها:

1. 1. چون یک تکنیک ریاضی و عددی محض است از این رو خطاهای اندازه گیری ممکن است تغییرات عمده ای در نتایج به همراه داشته باشد از این رو می بایست پس از شناسایی واحد کارا به کنترل مجدد داده ها و ستاده ها اقدام و از صحت آن اطمینان حاصل نمود.

1. 1. این روش صرفاً یک روش ریاضی و بر اساس برنامه ریزی خطی است و توانایی مقایسه متغیرهای کیفی واحدهای تصمیم گیرنده را ندارد.

1. 1. اگر تنها یکی از داده ها و ستاده های واحدهای تصمیم­گیرنده تغییر کند، تغییرات اساسی در درجه کارایی واحدهای تصمیم­گیرنده پیش خواهد آمد.

1. توافق کلی ‌در مورد انتخاب داده ها و ستاده ها در این روش وجود ندارد(خواجوی و همکاران ، ۱۳۸۴).

۲-۲-۶-تعریف کارایی نسبی در تحلیل پوششی داده ها

یک واحد تصمیم گیرنده ‌بر اساس شواهد زمانی ۱۰۰% کارامد است اگر و فقط اگر عملکرد دیگر واحدهای تصمیم ­گیری نشان ندهد که ‌می‌توان برخی داده ها یا ستاده های آن واحد را بهبود بخشد و در عین حال داده ها و ستاده های دیگر آن واحد بدتر نشود یا به عبارت دیگر اگر و فقط اگر هیچ کدام از داده ­های آن­را نتوانیم کمتر کنیم یا هیچ­یک از ستاده های آن را نتوانیم بیشتر کنیم، مگر آن­که باعث شود که داده های بیشتر دیگری مصرف شوند یا ستاده های کمتر دیگری تولید شوند(سینایی و همکاران، ۱۳۹۱).

۲-۲-۷-واحد تصمیم گیرنده در DEA

منظور از واحد تصمیم گیرنده(DMU) عبارت است از : یک واحد سازمانی، یک سازمان مجزا و یا یک شرکت به شرط آن­که این واحد سازمانی دارای فرایند سیستمی باشد؛ بدین معنی که تعدادی عوامل تولید بکارگرفته شوند تا مقداری محصول به دست آید. سیستم مورد نظر می ­تواند شامل سیستم­های تولیدی و خدماتی انتفاعی یا غیرانتفاعی و دولتی یا غیردولتی باشد(آذر و موتمنی^[۱۸]، ۱۳۸۳).

شکل زیر را برای روشن شدن مفهوم یک واحد تصمیمگیرنده رسم می­نماییم. لازم به ذکر است که یک واحد تصمیم­گیرنده خروجی­های خود را به­وسیله ورودی­هایی به دست ‌می‌آورد. به عنوان مثال ارزیابی واحد تصمیم­گیرنده j ام را در نظر بگیرید که s خروجی (y_1j, …, y_sj) را به وسیله m ورودی (x_1j, …, x_mj) به­دست می آورد:

شکل شماره۲-۱ : واحد تصمیم­گیرنده

بر اساس شکل فوق، برای تولید s خروجی از m ورودی استفاده می­ شود. برای ارزیابی یک واحد تصمیم­گیرنده با یک ورودی و یک خروجی ، نسبت خروجی به ورودی میزان کارایی آن واحد را می­دهد و این نسبت نشان می­دهد که اگر در مقایسه دو واحد تصمیم­گیرنده خروجی­ها یکسان باشند، واحدی کاراتر است که ورودی کمتری را استفاده می­ کند. هم­چنین در مقایسه این دو واحد تصمیم­گیرنده اگر ورودی ها یکسان باشند، واحدی کاراتر است که خروجی بیشتری داشته باشد. این نحوه تحلیل کارایی تنها زمانی کارامد است که با بهره گرفتن از یک ورودی به تولید یک خروجی بپردازند. در حالت کلی با ورودی ها و خروجی­های بیشتر از یکی سروکار داریم که در صورت داشتن هزینه هر ورودی و ارزش هر خروجی، کارایی را ‌می‌توان به صورت زیر محاسبه کرد:فرمول(۲-۱)

که در آن p_r ارزش خروجی r ام و w_i هزینه ورودی i ام است. البته لازم به ذکر است که روش فوق به دلیل در دسترس نبودن هزینه­ های ورودی­ ها و ارزش­های خروجی­ها و یا اینکه بعضی از داده ­ها به علت ماهیت کیفی قابل ارزش­گذاری نیست جایی که ورودی­ ها و خروجی­ها ماهیت­های کاملا متفاوتی دارند، ارزش­گذاری آن­ها به منظور همسنگ کردن، عملاً دشوار است(علیرضایی و همکاران، ۱۳۸۴).

۲-۲-۸-ارزیابی تکنیکی

۲ـ۱ـ۱۴ـ۵٫ سیستم‌های اطلاعات پشتیبان تصمیم (DSS)^[56]

DSSها به نوع خاصی از سیستم‌های اطلاعاتی کاربردی خودکار گفته می‌شوند که اطلاعات پردازش‌شده مورد نیاز مدیران را برای پشتیبانی از فرایند تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری‌های نیمه‌ساختاریافته یا غیرساختاریافته تأمین می‌کنند. برخلاف EIS که اطلاعات مورد نیاز مدیران را به منظور اتخاذ تصمیمات تهیه می‌کنند، DSSها، به طور مستقیم در تصمیم‌گیری نقش ندارند، بلکه این امکان را در اختیار مدیران قرار می‌دهند تا با بهره گرفتن از برخی محاسبات، تحلیل‌ها و برآوردها، سریع‌تر و آسان‌تر تصمیم بگیرند. ‌بنابرین‏ اهداف اساسی DSSها عبارت‌اند از: کاهش ابهامات و سوءتعبیرها، افزایش سرعت تصمیم‌گیری، افزایش اعتبار و صحت انتخاب‌های ردیابی‌شده و افزایش درجه مطلوبیت تصمیمات اخذشده.

۲ـ۱ـ۱۴ـ۵ـ۱٫ اهمیت DSS

در عصر کنونی که هر موضوعی در پی افزایش نیازها، تغییرات محیطی و فن‌آوری به شدت پیچیده بوده، مدیریت و تصمیم‌گیری نیز بسیار سخت و پیچیده است، امروزه هیچ مدیری بدون اطلاعات مطلوب، پالایش‌شده و مستدل، که جز از راه پردازش اطلاعات و تجزیه و تحلیل دقیق مسائل و رویدادها حاصل نمی‌شود، نمی‌تواند به طور درست تصمیم‌گیری کند. ‌بنابرین‏ با توجه به توانایی‌های DSS در حل مسائل نیمه‌ساختاریافته و غیرساختاریافته و ارائه تحلیل‌ها و پیش‌بینی بعضی از گزینه‌ها در شرایط مبهم، این سیستم به عنوان پشتیبان، به مدیران برای اتخاذ تصمیمات کمک بسیار مؤثری می‌کند.

۲ـ۱ـ۱۴ـ۵ـ۲٫ ویژگی DSS‌ها

سیستم‌های پشتیبان تصمیم از سیستم‌های اطلاعاتی کاربردی مبتنی بر کامپیوترند که ضمن دارا بودن خصوصیات مشترک کلیه سیستم‌های اطلاعاتی، دارای یک‌سری ویژگی‌های خاص نیز هستند که به صورت اجمالی به معرفی آن ها می‌پردازیم:

۱٫ علاوه بر سخت‌افزار و نرم‌افزارهای مختلف به ابزارها و امکانات تحلیلی، مدل‌سازی و شبیه‌سازی نیز نیاز دارند؛

۲٫ اغلب در تصمیم‌سازی و افزایش کیفیت و اثربخشی فرایند تصمیم‌گیری نقش دارند؛

۳٫ بیشتر در تصمیمات نیمه‌ساختاریافته و یا غیرساختاریافته کاربرد دارند. ‌بنابرین‏ به جای روش الگوریتمی بیشتر از روش‌های اکتشافی و ابتکاری استفاده می‌کنند (ری‌اکس،^[۵۷] ۲۰۰۴: ۱۶۷)؛

۴٫ اطلاعات DSSها جایگزین قضاوت‌های انسانی نمی‌شوند، از این‌رو به طور مستقیم به اتخاذ تصمیمات منجر نمی‌شوند؛

۵٫ بعضی از DSSها توانایی و قابلیت یادگیری را دارند؛

۶٫ DSSها به طور کلی مسئله‌محورند و به طور معمول به کاربران امکان و فرصت می‌دهند تا انواع سؤالات را مطرح کرده و پاسخ بگیرند؛

۷٫ قادر به تحلیل حساسیت و جستجوی هدف هستند، ‌بنابرین‏ به کاربران امکان می‌دهند تا تأثیر تغییرات از متغیرهای مفروض را بر روی پیامدها بسنجند. زمانی که مدیری ‌در مورد یک مدل و یا یک مسئله فرضیاتی را مطرح کرده و مطمئن نیست که تأثیر احتمالی هر متغیر چگونه است، می‌تواند از DSS برای ارزیابی فرضیه‌ها استفاده کند؛

۸٫ از آنجایی که DSSها دارای پایگاه‌ داده ها و مدل‌های کارآمدی هستند، ‌بنابرین‏ توانایی‌های بسیار بالایی در مدیریت اطلاعات و تولید مدل‌های گرافیکی و به‌ویژه نمودارها دارند؛

۹٫ بعضی از DSSهای هوشمند قادر به پیش‌بینی و تشخیص مسائل نیز هستند، ‌بنابرین‏ در بهینه‌سازی تصمیمات و سطح عملکردها بسیار نقش دارند.

۲ـ۱ـ۱۴ـ۵ـ۳٫ ابزارها و کاربردهای DSSها

DSSها دارای کاربردهای متنوعی‌اند که هر کدام، با توجه به ماهیت کاربردی خود، نیازمند روش‌ها، ابزارها و امکانات خاصی هستند.

صفحه‌گسترده ها: مجموعه‌ای از نرم‌افزارهای کاربردی هستند که برای اجرای بسیاری از عملیات و محاسبات مهم سیستم‌های پشتیبان تصمیم به کار گرفته می‌شوند. این نرم‌افزارها توانایی بسیار بالایی در محاسبات آماری، ریاضی، تجاری، مالی و مهندسی داشته و امکان مدل‌سازی، تحلیل و حل مسائل پیچیده را در فرایند تصمیم‌گیری فراهم می‌کنند. از نمونه های بسیار معروف صفحه‌گسترده ها می‌توان به نرم‌افزار Excel اشاره کرد که در طراحی سیستم‌های مالی، پیش‌بینی شرایط و کارهای تجاری و مالی، ارائه گزارش‌های جامع و تهیه و تولید مدل‌های گرافیکی، به‌ویژه نمودارها، کاربرد بسیار گسترده‌ای دارند.

پایگاه داده ها: پایگاه داده ها و بانک‌های اطلاعاتی نه تنها از ابزارهای بسیار حیاتی DSSها محسوب می‌شوند، بلکه در بسیاری از موارد بخش تفکیک‌ناپذیر و جدانشدنی این‌گونه سیستم‌ها به حساب می‌آیند.

سیستم‌های هشداردهنده: این سیستم‌ها که هم از نوع سخت‌افزاری و هم از نوع نرم‌افزاری استفاده می‌شوند، از نمونه های کاربردی بسیار مهم سیستم‌های اطلاعات پشتیبان تصمیم هستند. این سیستم‌ها که در شناخت، پیش‌بینی و پیشگیری بسیاری از بحران‌ها و حوادث و سوانح طبیعی نقش ارزنده‌ای را ایفا می‌کنند، به سوابق اطلاعاتی گسترده، برنامه و سخت‌افزارهای خاصی نیازمندند (محمودی، ۱۳۸۲: ۷۹).

سیستم‌های خبره (ES):^[58] می‌توان گفت که سیستم‌های خبره از مهم‌ترین ابزارها یا به عبارتی کاربردهای سیستم‌های پشتیبان تصمیم هستند. این سیستم‌ها که نوعی نرم‌افزار و یا برنامه کامپیوتری محسوب می‌شوند، در زمینه‌های متنوعی، بعضی از توانایی‌های انسان متخصص و خبره، چون استدلال، ارزیابی، پیش‌بینی، حل مسئله، تشخیص و استنتاج را شبیه‌سازی می‌کنند (ری‌اکس، ۲۰۰۴: ۱۸۰). سیستم‌های خبره که بر پایه کسب تجربه، شناخت و دانش ایجاد می‌شوند، با انجام بعضی محاسبات، بررسی‌ها و تفسیرها به خیلی از سؤالات کاربران پاسخ داده و آن ها را در حل مسائل خاص و همچنین تسریع و بهبود تصمیم‌گیری کمک می‌کنند.

سیستم‌های شبیه‌ساز: این سیستم‌ها دنیای واقعی را به وسیله مدل‌سازی، برنامه‌نویسی و سیستم‌های کامپیوتری و اتوماتیک، تبدیل به سیستم‌های مجازی می‌کنند. شبیه‌سازی به مجموعه‌ای از روش‌ها، تکنیک‌ها، و فرآیندهایی اطلاق می‌شود که با آن ها می‌توان بعضی از اهداف، اعمال و کاربردهای سیستم واقعی را به وسیله سیستم مجازی، بازسازی یا متجلی و محقق کرد، بدون اینکه سیستم ایجاد‌شده، سیستم واقعی باشد. کاربردهای سیستم‌های شبیه‌ساز بسیار متعددند که برای نمونه می‌توان به شبیه‌سازی پرواز، شبیه‌سازی موشک، آزمایش هسته‌ای و شبیه‌سازی بحران‌ها اشاره کرد.

۲ـ۱ـ۱۴ـ۶٫ سیستم‌های پردازش تبادلات یا تراکنش‌ها (TPS)^[59]

سیستم‌های پردازش تراکنش‌ها و یا داد و ستد، که شاخه‌ای از سیستم‌های اطلاعات کاربردی در مدیریت (MIS) هستند، به سیستم‌های هوشمند و خودکاری گفته می‌شود که به صورت تعاملی، پویا و بی‌درنگ، داده ها و متغیرهای اطلاعاتی مختلف را از منابع مختلف دریافت کرده، و طبق برنامه‌ای خاص آن ها را در برخورد و پردازش قرار می‌دهند. حاصل تمامی این رویدادها، تولید یک‌سری نتایج و اطلاعات بسیار ارزشمندی است که در تصمیم‌گیری‌ها، برنامه‌ریزی‌ها و اجرای اهداف سازمانی استفاده می‌شوند. از جمله خصوصیات مهم TPSها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

گفتار چهارم: قابلیت‌های اینترنت و مخابرات به عنوان ابزار جرائم جاسوسی

اینترنت به سرعت دنیای کامپیوتر و ارتباطات را متحول ‌کرده‌است. در عرصه اینترنت بیش از سایر اختراعات بشری نظیر کامپیوتر، تلگراف و حتی تلفن به شکل بی سابقه‌ای استفاده شده است و از قابلیت‌های آن بهره برداری می‌شود. اینترنت مکانیزمی برای انتشار اطلاعات، و رسانه‌ای برای همکاری انسان و کامپیوتر، مستقل از مکان جغرافیای آن ها‌ است. در حال حاضر مستندات قابل دسترسی بر روی اینترنت تنها اوراق علمی، فیلم، اخبار، نرم افزار بازی و مباحث دانشجویی نیست. کاتالوگ کتابخانه دانشگاه ها، مجموعه اوراق علمی متخصصان (که قابل کپی برداری هستند) اطلاعات تصمیم گیری و مباحث جلسات دولتی و گزارش‌های ادارات دولتی از طریق اتصال به اینترنت قابل دستیابی است.

‌به این ترتیب اینترنت به تدریج مسیر تکاملی خود را از یک کلوپ دانشگاهی بین‌المللی به یک محیط چند منظوره برای ارئه خدمات در بخش‌های تحقیقی، آموزشی، دولتی و غیره طی می‌کند. ورود به عرصه اینترنت و بهره گیری از آن قابلیت‌های جدیدی را به ارمغان می‌آورد.

هر روز شاهد قابلیت‌های روز افزون اینترنت در تمامی زمینه‌ها می‌باشیم از آن جمله می‌توان به تجارت الکترونیک، پست الکترونیک، تبادل اطلاعات، تبادل فرهنگ‌ها، دستیابی به اطلاعات، قابلیت ایجاد محیط مجازی، گنجینه اطلاعات و … اشاره نمود که وقوع افعال مجرمانه و سوء استفاده در هر یک از قابلیت‌های فوق متصور می‌باشد. ذیلاً توضیح مختصری در خصوص هر یک از موارد مذکور ارائه می‌شود.

۲-۴-۱- اینترنت و مخابرات، گنجینه اطلاعات و تبادل فرهنگ‌ها

در خصوص دیگر قابلیت‌های اینترنت باید اذعان داشته که اینترنت قوی‌ترین سیستم تقویت کننده گفتاری است که تا کنون ابداع شده است. اینترنت یک سیستم ارتباطی جهانی بر تصورات است که دیدگاه های چندجانبه و گفتمان‌ها را به گونه‌ای فرا می‌خواند که رسانه های یک سویه از انجام آن عاجزند. اینترنت باعث می‌شود تا سکنه روی زمین به گشت و گذار بپردازند. تا قبل از سال ۲۰۰۸ میلادی شبکه ارتباطی مریخ ـ زمین را خواهیم داشت که قادر است به عنوان محور اصلی شبکه بین سیاره‌ای عمل کند.

حال با وجود تبادل عظیم اطلاعات حیاتی و یا خصوصی از طریق اینترنت باید دید اینترنت تا چه حد برای ارسال داده های حساس، مطمئن است. و امنیت شبکه ها وقتی داده ها در آن جریان پیدا می‌کنند چگونه است؟ چرا که با وجود جریان داده ها روی اینترنت بسیار طبیعی است که فکر کنیم گوش دادن و گرفتن اطلاعات حساس موجود می‌تواند کار ساده‌ای باشد. اما رمز گذاری روی داده ها (غیر قابل فهم یا غیر قابل خواندن داده ها) لایه سوکت‌های امن به ‌عنوان استاندارد ایمنی و رمز عبور معتبر، جداسازی داده ها روی کامپیوترهای متعدد و تفکیک پایگاه داده ها (جدا نگه داشتن اطلاعات مشتریان) روش های پیشرفته در ایمنی داده ها می‌باشند. که می‌توانند از دستیابی هکرها به داده ها جلوگیری کنند.^[۵۵]

۲-۴-۲- اینترنت و مخابرات، عمومیت و گستردگی

از دیگر مزایای اینترنت، عمومیت و گستردگی آن می‌باشد. به عبارتی ورود به شبکه جهانی اینترنت با کمترین هزینه ممکن و به راحت ترین شیوه و به صرف ارتباط از طریق تلفن یا اتصال به شبکه (Online) می‌تواند انجام شود. لذا می‌توانید گنجینه‌ای کامل از اطلاعات و مایحتاج خود را در آن بیابید به طوری که دسترسی ‌به این همه اطلاعات در سراسر دنیا به طریقی غیر از شبکه جهانی مستلزم هزینه بسیار و صرف وقت فراوان است. از طرفی دسترسی به یک دنیا اطلاعات و امکانات در یک نقطه ثابت و کوچک مثل محیط اتاق، قابلیت‌های اینترنت را صد چندان نمایان می‌کند. به ‌عنوان نمونه در فضای شبکه جهانی اینترنت یک کاربر (استفاده کننده از شبکه) در دورترین نقطه آلاسکا با فشار دادن چندین دکمه می‌تواند به یک سرویس دهنده دانشگاهی در آفریقا دسترسی پیدا نموده و درخواست و یا اطلاعات خود را جویا شود سپس دقایقی بعد با فشار دادن دکمه‌ای دیگر می‌تواند با یک کاربر در ژاپن ارتباط برقرار نموده و صحبت نماید. تمامی این مراحل بدون هیچگونه اثرگذاری روی کاغذ و خارج از محیط کامپیوتر امکان پذیر است.^[۵۶]

۲-۴-۳- اینترنت و مخابرات و سیاست

اینترنت در عرصه فعالیت‌های سیاسی نیز وارد شده است. با کمک اینترنت می‌توان فعالیت‌های دموکراتیک را به گونه‌ای غیر منتظره تسهیل نمود. به ‌عنوان مثال رأی گیری سهام‌داران بورس به طور عادی از طریق این رسانه حمایت می‌شود. با دسترسی بیشتر به اینترنت و امکانات ویژه آن می‌توان تبلیغات انتخاباتی و رأی گیری را تسهیل نموده و توسعه داد.^[۵۷]

۲-۴-۴- اینترنت و مخابرات، جنگ اطلاعاتی و جاسوسی

ارتباط بیش از پیش منابع اطلاعاتی به یکدیگر و گستردگی شبکه های کامپیوتری و اینترنتی در سراسر جهان امکانات متعددی را برای حمله به منابع اطلاعاتی در اختیار عاملان حمله از هر نقطه جهان قرار می‌دهد. از این مهم، دسترسی و نفوذ به اطلاعات نظامی و جاسوسی مستثنی نمی‌باشد. تروریست‌ها و جاسوسان اطلاعاتی فقط با بهره گرفتن از یک صفحه کلید و ارتباط با شبکه جهانی اینترنت می‌توانند به صورت غیر مجاز وارد سیستم‌های کامپیوتری نظامی شده و اطلاعات کسب شده را به طرف مقابل بفروشند.

به ‌عنوان نمونه می‌توان نفوذ به سیستم‌های کامپیوتری ارتش آمریکا را در جنگ خلیج فارس اشاره نمود. ماجرا بدین شرح بود که پنج نفوذ یابنده هلندی از آوریل سال ۱۹۹۰ تا ماه می‌سال ۱۹۹۱ وارد سیستم کامپیوتری ارتش آمریکا از سایت شماره ۳۴ ارتش آمریکا در اینترنت شدند. از جمله مراکزی که مورد حمله قرار گرفته بود مراکزی بود مستقیماً عملیات موسوم به «سپر صحرا» و «طوفان صحرا» را پشتیبانی می‌کردند. آن ها اطلاعاتی ‌در مورد محل دقیق نیروهای آمریکایی، انواع سلاح‌های به کار گرفته شده، توانایی موشکهای پاتریوت و حرکت ناوهای جنگی آمریکا را در خلیج فارس به دست آوردند. به گفته متخصصان کشف جرائم کامپیوتری در نیروی هوائی کامپیوتر، آن ها حتی به فایل‌های تدارکات نظامی دسترسی داشتند و حتی می‌توانستند به جای گلوله برای سلاح‌های جنگی، خمیر دندان و مسواک به خلیج فارس بفرستند.^[۵۸]

همچنین به گفته مسئولان ذیربط، حجم اطلاعاتی را که خدشه زنندگان از سایت شماره ۳۴ ارتش آمریکا به دست آورده بودند، به قدری زیاد بود که نه تنها دیسک و حافظه کامپیوترهای آنان را پر کرد، بلکه مجبور شدند با یک عملیات نفوذی دیگر وارد کامپیوترهای دانشگاه شیکاگو شده و قسمتی از اطلاعات به دست آمده را در آنجا ذخیره کنند. بنا به اطلاعات به دست آمده فروش این اطلاعات ذیقیمت به صدام حسین از طریق واسطه‌ها، به دلیل عدم اعتماد خریداران به فروشندگان عملی نگردید.

نکته قابل توجه آنکه به دلیل جرم نبودن فعل «ورود غیر مجاز به سیستم‌های کامپیوتری و عملیات نفوذ» در کشور هلند در آن زمان (سال ۱۹۹۱) نفوذ یابندگان تحت تعقیب قضائی قرار نگرفتند.

۲-۴-۷- اینترنت، مخابرات و محیط مجازی (سایبر سپیس)

علاوه بر عوامل برون سازمانی، عوامل درون سازمانی نیز در چگونگی ارزشیابی مدیران نقش دارند، از این رو جو سازمان به عنوان یک عامل درون سازمانی می‌تواند در عملکرد مدیران تأثیر مثبت یا منفی داشته باشد(سعادت،۱۳۷۹: ۲۱۷).

به طور خلاصه می توان عوامل زیر را از مهم ترین عوامل تأثیرگذار بر ارزشیابی عملکرد دانست:

1. 1. حساسیت های شخصی افراد

1. 1. وجود سوءظن نسبن به ارزشیابی به دلیل اینکه تا کنون بهانه ای برای تسویه حساب های شخصی بوده است.

۳٫ قوانین و مقررات سازمانی و دخالت اتحادیه ها به عنوان عوامل برون سازمان(عباس پور،۱۳۸۲: ۲۱۷).

۲ـ۴ مدیریت

امروزه مدیریت، یکی از مهم ترین علوم سبز فایل محسوب گردیده و روز به روز بر اهمیت آن افزوده می شود. به طور کلی، مدیریت به موازات پیچیده‌تر شدن و محدود شدن منابع مالی و مادی سازمان‌ها، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. مدیریت آموزشی، یکی از جدیدترین شاخه‌های علمی – پژوهشی مدیریت است که اصول و مبانی آن عمدتاً ناشی از مطالعات و پژوهش‌های صاحب‌نظران مدیریت در زمینه صنعت، تجارت و آموزش و پرورش است(شیرازی، ۱۳۷۳ :۱۵).

۲ـ۴ـ۱ تعریف مدیریت

مدیریت در مفهوم کلی و عام، از دیدگاه‌های متفاوتی تعریف شده است. ماری پارکر فالت می‌گوید: مدیریت، هنر انجام دادن کارها به وسیله دیگران است. در این معنی هر کس بتواند کارها را با بهره گرفتن از نیروی دیگران به انجام برساند، مدیر است. به عبارت دیگر، مدیر ‌هماهنگ کننده و کنترل‌کننده فعالیت‌های دسته‌جمعی برای رسیدن به هدف مطلوب سازمان با حداکثر کارایی است(قرایی مقدم، ۱۳۷۵ :۳۳).

در تعریف جامع‌تر، مدیریت را هماهنگی منابع انسانی و مادی در جهت تحقق هدف‌های سازمانی گفته‌اند(صافی، ۱۳۷۳ :۱۳).

می‌توان گفت: مدیریت، فعالیتی است منظم، در جهت تحقق هدف‌های معین که از طریق ایجاد روابط میان منابع موجود، انجام دادن کار با مشارکت افراد دیگر و شرکت فعال در تصمیم‌گیری صورت می‌گیرد. به بیان دیگر، منظور اصلی مدیریت در هر سازمانی عبارت است از هماهنگ‌سازی کوشش‌های افراد انسان و استفاده از منابع دیگر برای تحقق هدف‌های سازمان. در مؤسسات آموزشی این هدف‌ها مربوط به امور آموزش و پرورش و پیشبرد یادگیری است(علاقه بند، ۱۳۷۴ :۱۵).

۲ـ۴ـ۲ فراگرد مدیریت

تلقی مدیریت به عنوان “فراگرد” یا “فرایند” نسبتا تازگی دارد. مفهوم فراگرد، بر شیوه منظم انجام دادن کارها دلالت دارد و به توالی گام‌ها یا عناصری که به هدف خاصی منجر می‌شود، اشاره می‌کند. زیرا که همه مدیران، صرفنظر از قابلیت‌ها یا مهارت‌های خاص خود، به فعالیت‌های پیوسته و منظمی می‌پردازند تا به هدف‌های معین نایل گردند. نخستین بار سقراط از مدیریت به عنوان فراگرد اجتماعی یاد کرد؛ فراگردی که متضمن یک سلسله وظایف، فعالیت‌ها و روابط متقابل بوده و مناسبات و روابط متقابل افراد در آن نقشی اساسی دارد(علاقه بند، ۱۳۷۴ :۱۶ـ ۱۵).

۲ـ۴ـ۳ مدیریت آموزشی

منظور از مدیریت، فعالیت و عملی است که در یک موقعیت سازمان یافته برای هماهنگی و هدایت امور در جهت هدف های معینی صورت می‌گیرد.در محیط آموزشی، مدیریت آن است که از اهداف و فراگردهای آموزش و پرورش مطلع باشد، سازمان آموزشی و روابط غیر رسمی و رسمی آن را به درستی بشناسد، از نیروهای انسانی و مادی موجود به طور مقتضی استفاده کند، وحدت و هماهنگی لازم میان اجزا و عناصر سازمان را ایجاد کند و بالاخره همکاری و مشارکت خود و زیر دستان را در انجام دادن امور، اساس مدیریت و رهبری قرار دهد(علاقه بند، ۱۳۷۸، :۷۲).

به عبارت دیگر، مدیریت به معنی عام، برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، هدایت، هماهنگی و نظارت و ارزشیابی فرایند آموزش تعریف شده است. اما مدیریت آموزشی به معنی خاص، به صورت‌های زیر تعریف می‌شود:

· مدیریت آموزشی، راهنمایی، مددکاری و ایجاد محیط مناسب برای فعالیت آموزشی است.

· مدیریت آموزشی، فراگردی اجتماعی است که مستلزم ایجاد، نگهداشتن، برانگیختن، کنترل کردن و وحدت بخشیدن نیروهای انسانی و مادی می‌باشد که به طور رسمی و غیررسمی در درون یک نظام واحد شکل و سازمان می‌یابند، تا هدف‌ها و مقاصد آموزشی را تحقق بخشند.

· مدیریت آموزشی، فرایند هماهنگ کردن استعدادهای آدمی و بهره‌گیری از شرایط محیطی برای اهداف آموزشی است(علاقه بند، ۱۳۷۴ :۷۰ـ ۶۹).

منظور از مدیران آموزشی، کسانی هستند که در تصمیم گیری های آموزش و پرورشی نقش دارند و رفتار و عمل آنان جریان آموزش و پرورش را مستقیماً تحت تاثیر قرار می دهدو از این رو، به ویژه رؤسای آموزش و پرورش، معاونان و کارشناسان آموزشی، مدیران مدارس، راهنمایان آموزشی، مربیان پرورشی و معلمان را در زمره مدیران آموزشی تلقی کنیم و تصدی این سمت ها تابع احراز شرایط خاص می‌دانیم(علاقه بند، ۱۳۷۸ :۷۲ـ۷۳).

با توجه به آنچه گفته شد، مدیریت آموزشی غالبا به معنی خاص، مورد نظر است. یعنی مدیریت آن بخشی از فعالیت‌های سازمان‌های آموزشی است که مستقیما با امر آموزش و پرورش و یادگیری مرتبط است. از جمله، فعالیت‌های مربوط به برنامه های آموزشی، مواد و محتوای دروس، روش‌ها و وسایل آموزشی، مشاوره و راهنمایی تحصیلی، اقدامات آموزشی مکمل، امور معلمان و دانش‌آموزان(علاقه بند، ۱۳۷۸ :۱۳۶).

۲ـ۴ـ۴ ضرورت مدیریت آموزشی

امروزه، عصر مدیریت و رهبری است و موفقیت نهادها و سازمان‌ها تا حد زیادی به کارایی و اثربخشی مدیریت بستگی دارد(میرکمالی، ۱۳۷۸ :۱۵).

ساخت نظام آموزشی هر کشوری دربرگیرنده‌ی مجموعه‌ای از نیازهای سازمان‌های رسمی آن کشور بوده و عملکرد نظام آموزش و پرورش که مدیران آموزشی اداره آن را بر عهده دارند، نه تنها از نظر پیشرفت اقتصادی و اجتماعی مهم است، بلکه از نظر تأثیری که بر تحرک شغلی و انتظارات دارد، از اهمیت تعیین‌کننده‌ای برخوردار است. همچنین آموزش و پرورش، بهترین وسیله، برای ایجاد تغییر ارزش‌ها و رفتارها به‌شمار رفته و باعث می‌شود که افراد، به تناسب استعداد و رغبتی که دارند برای انجام خدمت‌های اجتماعی و اقتصادی و کسب مشاغل و در نتیجه آسایش فردی مهیا شوند. از اینرو، از آغاز قرن اخیر، هیچ کشوری بدون توسعه در مؤسسات آموزشی و مدیران آموزشی تحصیل کرده و مجرب، مراحل توسعه و پیشرفت را طی نکرده است(قرایی مقدم، ۱۳۷۵ :۱۳).

‌بنابرین‏، با افزایش تعداد دانش‌آموزان در سطوح مختلف آموزشی، تأسیس مدارس و مراکز آموزشی جدید، استخدام معلمان بیشتر و سرمایه‌گذاری بیشتر، ضرورت یافته است. از سوی دیگر، ضرورت در تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری، بهبود کیفی و ایجاد فرصت‌های برابر آموزشی برای همگان، نقش خطیر مدیریت نظام آموزشی را بارزتر ساخته است(جهانیان، ۱۳۷۸ :۲۷).

برخى از حقوق‏دانان در ذیل ماده ۱۲۱ ق.م. که مقرر مى‏دارد:

«هرگاه کسى به اذن صاحب دیوار بر روى دیوار سرتیرى گذارده باشد و بعد آن را بردارد، نمى‏تواند مجدداً بگذارد، مگر به اذن جدید از صاحب دیوار و هم‏چنین است سایر تصرفات» ( ماده ۱۲۱ قانون مدنی)

چنین اظهار نظر کرده­است که علت حکم قانون‏گذار، انصراف مأذون است. مأذون با برداشتن سرتیر از روى دیوار از حق خود صرف نظر کرده و حق خویش را ابرا مى‏نماید. (جعفری لنگرودی، محمد جعفر، ۱۳۶۸، ص۳۱۴)

به نظر مى‏رسد با گذاردن سرتیر براى بار اول مورد اذن تحقق یافته و گذاردن مجدد آن امر دیگرى است که به آن اذن داده نشده­است. مانند این‏که، مالک باغى به دیگرى بگوید: «هرکدام از انارهاى باغ مرا مى‏خواهى، مى‏توانى بخورى». مأذون باخوردن یکى از انارهاى باغ، حق ندارد انار دیگرى بخورد؛ زیرا با خوردن یکى از آن ها مورد اذن واقع شده و سپس معدوم گشته ­است و دیگر اذنى پابرجا نیست. (همان منبع، ص۳۱۷)

«و لو اعار للغرس ثم ماتت الشجره او انقلعت لم یکن له غرس اخری غیرها الا باذن جدید و کذا فی البناء لو اذن فیه فبنی ثم انهدم، …» (مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، ۱۴۰۳ه.ق، ج۱۰، ص۳۸۵) اگر (بذر یا نهال زمینی) درختی را برای کاشن عاریه کند پس درخت از بین رفته یا بعد از سبز شدن ریشه‌کن شود نمی‌تواند جای آن درخت دیگری بکارد مگر اجازه جدیدی بگیرد ‌در مورد ساختمان نیز همین‌گونه است که اگر در زمینی که عاریه شده بنایی نمود بعد بنا تخریب شد برای بنای جدید اذن لازم است.

استدلال به استصحاب اذن براى اثبات این‏که مأذون مى‏تواند بار دیگر به وضع سرتیر اقدام کند، به نظر صحیح نمى‏رسد؛ زیرا همان­گونه که گذشت، اذنى که از مالک صادر گردیده­بود، اذنى مشخص و معین بود که با گذاردن سرتیر براى بار اول یقیناً مورد آن محقق گردیده و اذن از بین رفته‏است. در حقیقت، ارکان استصحاب در این‏جا ناتمام است. زیرا اساس استصحاب، شک در بقاى متیقن مى‏باشد و حال آن‏که در انتفاى اذن متیقن، شکى نیست.

البته فرض مسئله در جایى است که قرینه‏اى بر وجود اذن سابق یا عام بودن اذن موجود نباشد؛ در آن صورت طبق قرینه عمل مى‏شود.

ناگفته نماند که با توجه به ذیل ماده که مى‏گوید: «و هم‏چنین است سایر تصرفات» (ماده ۱۲۱ قانون مدنی) مى‏توان حکم مذکور را به موارد مشابه نیز تسرّى داد. چنان که اگر مالک زمین به کسى اذن دهد که در زمین او درختى بکارد، یا زراعت کند، یا ساختمانى بسازد، در صورت کندن درخت یا زرع و یا خراب کردن ساختمان، مأذون نمى‏تواند بدون اذن مجدد، به کشت دوباره درخت یا زرع و یا ساختن مجدد بنا اقدام کند.

‌بنابرین‏ دو نظریه وجود دارد: بعضى اذن اول را خاتمه یافته تلقى مى‏کنند و تصرف دوباره را بر اذن مجدد متوقف مى‏کنند؛ برخى دیگر همان اذن سابق را باقى و کافى مى‏دانند. (فصیحی­زاده، علیرضا، ۱۳۸۰، ص۳۳)

قانون مدنى از نظریه اول که با اصول وقواعد حقوقى، از جمله اصل «ممنوع بودن تصرّف در مال غیر بدون اذن او»، سازگارتر مى‏باشد، پیروى نموده ­است. (ماده ۱۲۱ قانون مدنی)

ب – قابل رجوع بودن اذن

صاحب عناوین در این باره می­نویسد:

«و الحق انّ الاصل فی کل عقد و ایقاع عدم جواز رفع آثاره و فسخه الا به دلیل…» (مراغی حسینی، عبدالفتاح، ۱۴۱۷ه.ق، ج ۲، ص۳۶) حق آن است که در تمام عقدها و ایقاع‌ها تنها به وسیله دلیل می‌توان آثار را رفع کرده و یا فسخ کرد.

در حقوق ما، اعمال حقوقى به دو گروه لازم و جایز تقسیم مى‏شود. عقد یا ایقاع لازم را، جز در موارد خاص و پیش­بینى شده در قانون، نمى‏توان برهم زد. جایز بودن قرارداد خلاف اصل مى‏باشد، زیرا اصل بر لزوم قراردادهاست. شیوع ایقاع‏هاى لازم به اندازه‏اى است که در ابتدا تصور مى‏شود، اذن نیز در زمره آن ها‌ است؛ ولى باتحلیل ایقاع‏هاى الزام‏آور ‌به این نتیجه مى‏رسیم که در حقوق ما زمانى ایقاع الزام‏آور مى‏باشد که هدف از آن ایجاد التزام، اسقاط حق یا انحلال عمل حقوقى باشد.

هنگامى که شخصى با متعهد کردن خود در برابر دیگرى، حقى به سود او ایجاد مى‏کند، دیگر نمى‏تواند آن حق را از بین ببرد. زیرا به جز در مواردى که قانون تصریح کند، هیچ کس بر دیگرى ولایت ندارد. هم‏چنین موردى که ایقاع به قصد انحلال عمل حقوقى انشا مى‏گردد، قابل رجوع بودن آن بدین معنا است که عمل حقوقى دوباره واقع گردد و آن هم از اختیار فسخ کننده خارج است. چون انجام دادن دوباره آن عمل حقوقى، امر دیگرى است که قبلاً واقع نشده­است، ازاین‏رو فسخ، ایقاعى است که قابل رجوع نمى‏باشد. رد معامله فضولى نیز چنین است: مالک با رد معامله فضولى، آن را ابطال مى‏کند. در نتیجه، اجازه بعدى نمى‏تواند مؤثر افتد. به همین جهت ماده ۲۵۰ق.م. مقرر مى‏دارد: «اجازه در صورتى مؤثر است که مسبوق به رد نباشد و الاّ اثرى ندارد».

هم‏چنین اسقاط حق ایقاعى غیر قابل رجوع است و انشا کننده نمى‏تواند آن را بر هم‏زند. در ابرا ، بدهکار، طلب‏کار، به اختیار از حق خویش صرف نظر مى‏کند و در اثر آن مدیون، برى‏ء الذّمه مى‏گردد. در نتیجه، رجوع طلب‏کار نمى‏تواند در گذشته تأثیر بگذارد. اسقاط خیار و اسقاط مرور زمان نیز از ایقاع‏هاى لازم مى‏باشد.

در میان ایقاع‏ها به مواردى برمى‏خوریم که هدف از ایقاع ایجاد تعهّد، اسقاط حق یا انحلال عمل حقوقى نیست، بلکه اثر ایقاع تنها اباحه مى‏باشد و انشا کننده نمى‏خواهد خود را به ایقاع پاى‏بند گرداند، یا تعهّدى بر دوش گیرد، و نیز قصد ندارد حقى به دارایى دیگرى بیفزاید، تنها مى‏خواهد اختیار و توان مأذون را فزونى بخشد. بدیهى است، در این‏گونه ایقاع‏ها انشا کننده ایقاع هرگاه بخواهد مى‏تواند از ایقاع خود رجوع کند. (فصیحی­زاده، همان، ص۳۴) اذن مصداق بارز این نوع ایقاع است. (شهیدی، مهدی، ۱۳۸۰، ج ۱، ص ۳۳)

قانون مدنى در مواد گوناگونى به ویژگى جایز و قابل رجوع بودن اذن تصریح مى‏کند. ماده ۱۰۸ ق.م. به عنوان قاعده‏اى کلى ‌در مورد اذن مقرر مى‏دارد:

«در تمام مواردى که انتفاع کسى از ملک دیگرى به موجب اذن محض باشد، مالک مى‏تواند هر وقت بخواهد از اذن خود رجوع کند، مگر این‏که مانع قانونى موجود باشد.»

هم‏چنین، قانون مدنى در موارد خاصى، مانند اذن شرکا به یکدیگر و اذن در ارتفاق، بر قابل رجوع بودن اذن آشکارا صحه گذارده­است. ماده ۵۷۸ قانون مدنی اعلام می­ کند:

«شرکا همه وقت می ­توانند از اذن خود رجوع کنند مگر این که این اذن در ضمن عقد لازم داده شده باشد که در این صورت مادام که شرکت باقی است حق رجوع ندارند»

ج – حق یا حکم بودن اذن

در حقوق اسلامى، بحث گسترده‏اى در زمینه حق و حکم مطرح گردیده­است. (اصفهانی کمپانی، محمد حسین، بی­تا، ص۳۸) قلمرو این موضوع به حقوق خصوصى محدود نشده، حقوق عمومى را نیز شامل مى‏شود.

در این‏جا بحث بر سلطه و اختیار انسان است و این‏که آیا تا کجا براى انسان در زندگى حقوقى اختیار و سلطه وجود دارد و این اختیار در کجا به پایان رسیده، جاى خود را به الزام مى‏دهد. به بیان دیگر، موضوع مورد بحث آن است که آیا اذن از احکام امرى و مربوط به نظم عمومى است و یا آن‏که حق است و با تراضى مى‏توان مفاد آن را تغییر داد، یا اختیار دادن اذن را ساقط یا به دیگرى سپرد.