‌بنابرین‏ معیارهای مالی برای هدایت و ارزیابی سازمان در محیط‌های رقابتی ناکافی می‌باشند. در حقیقت معیارهای مالی فقط قسمتی از داستان مربوط به اعمال گذشته را بازگو می‌کنند و نمی‌توانند هدایت کافی را برای اعمالی که امروز و فردا برای ایجاد ارزش مالی در آینده انجام می‌شود، فراهم کنند ( Henriksen & Andersen,2006).

۲-۳ تعریف ارزیابی عملکرد^[۱]

به فرایند سنجش جامع عملکرد و در قالب عباراتی نظیر: کارایی، اثربخشی، توانمندسازی، قابلیت ‌پاسخ‌گویی‌ در چارچوب اصول و مفاهیم برای تحقق اهداف و وظایف سازمانی، ساختاری، برنامه‌ای و توسعه بلندمدت سازمان ارزیابی عملکرد سازمان اطلاق می‌شود.

ارزیابى عملکرد نشان دهنده میزان بهره‌ورى فعالیت‌ها و برنامه‌هاى سازمان است. منظور از بهره‌ورى، میزان دستیابى به اهداف و برنامه ها به صورت کارا و مصرف بهینه منابع است. به طور کلى سیستم ارزیابى عملکرد را مى‌توان فرایند نظام‌مند سنجش و اندازه‌گیرى و مقایسه میزان و نحوه دستیابى به وضعیت مطلوب دانست؛ در واقع، مقایسه‌اى است بین آنچه که وجود دارد و آنچه که مطلوب است (پرویزیان و دیگران،۱۳۸۶).

فرایند ارزیابی به طور کلى براى کسب اطلاعات به منظور کمک به یک فرایند منطقى تصمیم‌گیرى و تخصیص منابع ارائه شده است (Townley ,1992). اینگونه فرض مى‌شود که ارزیابى سبب بهبود در عملکرد می‌شود یا بدون ارزیابی، عملکرد کاهش مى‌یابد(Grint,1995). ارزیابى پدیده پیچیده‌اى است، یک دلیل آن این است که ارزیابى یک سرى تناقض براى کسانى که مدیریت می‌کنند یا در معرض فرایند قرار می‌گیرند، ایجاد مى‌کند( Smither ,1998).

۲-۴ اهمیت ارزیابی

در عصر کنونی، تحولات شگرف دانش مدیریت وجود نظام ارزیابی را اجتناب‌ناپذیر ‌کرده‌است؛ به گونه‌ای که فقدان ارزیابی در ابعاد مختلف سازمان اعم از ارزیابی استفاده از منابع و امکانات، کارکنان، اهداف و استراتژی‌ها، یکی از علائم بیماری سازمان قلمداد می‌شود. هر سازمان به منظور آگاهی از میزان مطلوبیت و کیفیت فعالیت‌های خود به ویژه در محیط‌های پیچیده پویا، نیاز مبرم به نظام ارزیابی دارد. از سوی دیگر نبود نظام ارزیابی و کنترل در یک سیستم به مبنای عدم برقراری ارتباط با محیط درون و برون سازمانی تلقی می‌شود که پیامد آن کهولت و در نهایت مرگ سازمان است. ممکن است بروز پدیده مرگ سازمانی به علت عدم وقوع یکباره آن از سوی مدیران عالی سازمان‌ها احساس نشود اما مطالعات نشان می‌دهد نبود نظام کسب بازخورد امکان انجام اطلاعات لازم برای رشد، توسعه و بهبود فعالیت‌های سازمان را غیرممکن می‌کند، سرانجام این پدیده، مرگ سازمانی است ( Busi & Bititci,2006).

از نگاه دیگر با ملاحظه نظام آفرینش می‌توان دریافت که ارزیابی در بطن آن قرار دارد. وجود نظم بسیار موزون در جهان خلقت حکایت از حلقه بازخورد کاملا حساب شده‌ای دارد و نظام ارزیابی به عنوان یکی از عناصر این حلقه مطرح است. هر چند ممکن است بشر به علت نقص دانش و اطلاعات قادر به تبیین آن نباشد ولی قوام و دوام یک سیستم منوط به وجود نظام ارزیابی و کنترل است. صاحب‌نظران و محققان معتقدند عملکرد، موضوعی اصلی در تمامی تجزیه و تحلیل‌های سازمانی است و مشکل بتوان سازمانی را تصور کرد که مشمول ارزیابی و اندازه‌گیری عملکرد نباشد. آنان توجه به «عملکرد سازمان» را باعث توسعه تئوری سازمانی ذکر می‌کنند و عملکرد را موضوع اصلی در فضای عملی می‌دانند. در نتیجه این بحث توجه محققان، اقتصاددانان و مدیران اجرایی را به خود جلب ‌کرده‌است ( Roland,2003).

ارزیابی و اندازه‌گیری عملکرد موجب هوشمندی سیستم و برانگیختن افراد در جهت رفتار مطلوب می‌شود و بخش اصلی تدوین و اجرای سیاست سازمانی است. ارزیابی و اندازه‌گیری عملکرد بازخورد لازم را در موارد زیر ارائه می‌کند:

• • با پیگیری میزان پیشرفت در جهت اهداف تعیین شده مشخص می‌شود سیاست‌های تدوین شده به صورت موفقیت‌آمیزی اجرا شده‌اند یا خیر.

• با اندازه‌گیری نتایج مورد نظر سازمانی و همچنین اندازه‌گیری رضایت کارکنان و مشتریان می‌توان دریافت سیاست‌ها به طور صحیح تدوین شده‌اند یا خیر ( Roland,2003).

۲-۵ اهداف ارزیابی عملکرد

۱- کنترل مداوم جریان امور در سازمان و استقرار چرخه مدیریت بهره‌وری.

۲- شناسایی نقاط ضعف و قوت و مشکلات سازمان و تلاش در جهت شکوفایی و افزایش قابلیت‌ها و اصلاح فعالیت‌ها.

۳- بهبود تخصیص منابع و استفاده بهتر از امکانات و منابع انسانی در جهت اجرای برنامه های مصوب.

۴- ارتقای ‌پاسخ‌گویی‌ ‌در مورد عملکرد برنامه ها.

۵- ارتقای توانمندی سازمان در ارائه کمی و کیفی خدمات و رقابت‌پذیری در فضای ملی و بین‌المللی.

و هدف نهایی از عملکرد، افزایش کارایی و اثربخشی سازمان است ( Busi & Bititci,2006).

از دیدگاه دیگر، مقصود عمده از ارزیابی در سازمان‌ها موارد زیر را در برمی‌گیرد

• • شناسایی هدف‌ها و وظایف سازمان و واحدهای سازمانی آن.

• • شناسایی برنامه فعالیت‌های سازمان.

• • شناسایی نحوه هدایت افرادی که در سلسله مراتب سازمانی خدمت می‌کنند و بررسی میزان اختیارات آنان با توجه به حدود وظایفشان.

• • بررسی نحوه هماهنگ بودن سازمان‌ها با واحدهای سازمانی در جهت نیل به هدف مطلوب.

• • شناسایی این موضوع که افراد با توجه به منابع و امکاناتی که در اختیار دارند و هزینه‌ای که به مصرف می‌رسانند، تا چه حد در رسیدن به هدف‌های مطلوب سازمان کوشش می‌کنند.

ابعاد سلامت اجتماعی کیینز(۱۹۹۸)

انسجام اجتماعی

«ارزیابی فرد از کیفیت روابطش در جامعه و گروهای اجتماعی است فرد سالم احساس می‌کند که بخشی از اجتماع است و خود را با دیگران که واقعیت اجتماعی را می‌سازند، سهیم می‌داند.انسجام اجتماعی احساس بخشی از جامعه بودن، فکر کردن ‌به این که به جامعه تعلق دارد، احساس حمایت شدن از طریق جامعه و سهیم شدن در آن است. انسجام درجه‌ای است که در آن مردم احساس می‌کنند که چیز مشترک بین آن ها و کسانی که واقعیت اجتماعی آن ها را می‌رساند وجود دارد» (سام آرا، ۱۳۸۸: ۱۸).

پذیرش اجتماعی

دارا بودن گرایش‌های مثبت به افراد است، تأیید دیگران و یا به طور کلی پذیرفتن افراد با وجود برخی رفتارهای سردرگم و پیچیده است. این بعد از سلامت اجتماعی مترادف پذیرش خود است که فرد نسبت به خود و گذشته‌اش نگرش مثبت و حس خوبی دارد ناتوانی و ضعف‌هایش را می‌پذیرد، اجتماع و مردم در واقع او را با وجود تمام ضعف‌ها و جنبه‌های مثبت و منفی می‌پذیرند.

مشارکت اجتماعی

باوری است که فرد احساس می‌کند عضو حیاتی جامعه است و چیزهای با ارزشی برای ارائه به جامعه دارد. فعالیت‌های روزمره‌ او به وسیله­ جامعه ارزش‌دهی می‌شود مشارکت اجتماعی یعنی چه میزان فرد احساس می‌کند که آنچه انجام می‌دهد در اجتماع ارزشمند و در رفاه عمومی مؤثر است.

انطباق اجتماعی

اعتقاد ‌به این که یک جامعه­ قابل فهم، منطقی و قابلیت پیش‌بینی دارد. به جامعه و مفاهیم مربوط به آن و طرح‌های اجتماعی علاقمندند. مراقب در قبال دسیسه‌های اجتماعی هستند و احساس می‌کنند توانایی فهم آن چه در اطرافشان رخ می‌دهند را دارند. خود را با تصور این که در حال زندگی در یک دنیای عالی هستند، فریب نمی­دهند و خواسته و آرزوهایشان را برای فهم و درک زندگی ارتقا می‌دهند.

شکوفایی اجتماعی

دانستن و معتقد بودن فرد به جامعه‌ای در حال رشد و تکامل است که پتاسیل مثبت برای این رشد را دارد و همین تفکر سبب بالفعل شدن پتاسیل خود به شکل واقعی می‌شود. افراد سالم ‌در مورد شرایط آینده­ی جامعه امیدوار و قادر به شناخت نیروهای جمعی هستند و معتقدند خود و افراد دیگر از این رشد و نیروهای اجتماع بهره می‌برند و به اعتماد توان بالقوه‌ای که دارد این مسیر رشد و تکامل را کنترل می‌کنند(عبدلله‌تبار و همکاران، ۱۳۸۷).

۲-۴-هویت

هویت و نحوه­ شکل‌گیری آن مورد علاقه بسیاری از حوزه های علمی، از جمله روانشناسی است‌. هویت همواره مورد توجه روانشناسان تحولی‌نگر بوده است. شاید یکی از دلایل آن نقش مؤثر هویت بر عملکرد فرد در حوزه های مختلف ازجمله روابط فردی، روابط اجتماعی و سلامت اجتماعی نیز جز این عوامل است. اولین بار این واژه توسط فروید به طور ضمنی و بنام هویت دورنی در زمینه­ روانی – اجتماعی به کار رفته است منظور وی از بیان آن، آمادگی عمومی فرد برای زندگی و رهایی از تعصبات است. هویت حس تفاوت قائل شدن خود از دیگران است به کمک هویت است که فرد به مفهومی از خود می‌رسد در صورتی که این مفهوم با واقعیت اجتماعی وی در تضاد باشد موجب به خطر افتادن سلامت روانی و اجتماعی و هم چنین باعث ایجاد مشکلات رفتاری می‌شود و چه بسا سلامت جسمی را نیز تهدید کند. در فصل اول در باب تعریف هویت و سبک‌های آن صحبت شد در این بخش به دیدگاه چند تن از صاحب‌نظران این حیطه خواهیم پرداخت.

۲-۲-۱-اریکسون

از سال ۱۹۵۰ که اقای اریکسون اثر مربوط به هویت ، را منتشر ساخت، هویت به طور فراوان در موضوعات تجربی و نظری مطرح شدنظریۀ اریکسون ‌در مورد هویت، پیشینه­ پژوهشی قابل توجهی را در زمینه تحول هویت به وجودآورد که بیشترین آن­ها بر هویت شخصی^[۳۲] متمرکزند (شوارتز، زامبونگا، ویسکریچ و ونگ، ۲۰۱۰).« وی نخستین روان‌تحلیل‌گری بود که درباره تشکیل هویت در نوجوانی به طور جدی تحقیق کرد.رویکرد او بر اساس رویکرد بیولوژیکی فروید است که بر اساس جهت‌گیری روانی – جنسی به رشد شخصیت بود. ولی با تفاوت‌های مهمی از آن فاصله می‌گیرد. اریکسون از روان‌پویایی کلاسیک و تمرکز آن روی، اید و سائق‌های^[۳۳] لیپیدویی رشد فراتر رفت و روی ایگو و ظرفیت‌های انطباقی آن در محیط تأکید کرد. اریکسون نه تنها تصویر خوش بینانه‌تری از توانایی‌های انسان، طراحی کرد بلکه روان‌تحلیل‌گری را از آسیب‌شناسی به کارکرد‌های سالم تغییر داد. سرانجام اریکسون تشخیص داد که رشد شخصیت در نوجوانی پایان نمی­پذیرد و در سراسر زندگی ادامه می­یابد. او اظهار کرد اولین احساس من، تنها از طریق تاثیر متقابل به همراه اعتماد، با یک تصویر والدینی در دوران نوزادی شکل می‌گیرد. تشکیل هویت نخستین بار در طول نوجوانی انجام نمی‌شود بلکه نسبتا از طریق مراحل ابتدایی‌تر رشد، توسعه پیدا می‌کند و ادامه می‌یابد تا در سراسر زندگی تغییر پیدا کند و شکل تازه‌ای به خود بگیرد» (کروگر،۲۰۰۴؛ به نقل بدراقی، ۱۳۸۹: ۲۷و۲۸).

اریکسون معتقد است شکل­ گیری هویت فرایندی پویا و سازش است که در تمام عمر با تغیرات در میزان اکتشاف^[۳۴] ارزش­ها، باورها و تعهد^[۳۵] همراه فرد خواهد بود (مک­دریک، ۲۰۱۱).در این نظریه، هویت تجربه‌‌ی حسی هوشیار، پیوسته، قابل تغییر و تبدیل در برابر تغییرات محیط اجتماعی است که برخاسته از تعامل فرد با واقعیت اجتماعی است تشکیل و حفظ احساس قوی از هویت، اهمیت دارد و عدم وجود آن از نخستین عوامل تعیین‌کننده­ آسیب‌روانی و ناسازگاری است. اریکسون در هشت مرحله روانی – اجتماعی که مطرح می‌کند تکلیف ویژه‌ای جهت فائق آمدن بر بحران ( تصمیم هوشیارانه در مواجه­ با تکالیف رشدی) هر مرحله نام می‌برد که به منظور فراهم نمودن رشد مثبت باید به طور مناسبی حل شود. بحران هر مرحله از طریق ترکیب شدنِ سطح رشد فیزیولوژیک فرد با انتطارات جامعه، متناسب با دوره سنی، مشخص می‌شود (کالسنر^[۳۶]،۱۹۹۵).

اریکسون معتقد است رسیدن به یک هویت فردی در نوجوانی، در طول زمان و بر اساس تجربیات حاصل از برخورد درست اجتماعی صورت می‌گیرد. تعادل روانی نوجوان زمانی تضمین می‌شود که به شناخت از خود و جدایی خود از دیگران دست زند. و در صورتی به چنین هویتی نرسد به جای در ارتباط قرار گرفتن با مردم و تحرک، سرخورده و منزوی می‌شود به عبارتی به ابهام در نقش و ناهنجاری و عدم تعادل در رفتار دچار می‌شود (شولتز^[۳۷] ،۲۰۰۱).

اریکسون بیان می­ کند حل نشدن بحران هویت سبب کشیده شدن فرد به نقش ابهام و سردرگمی خواهد شد پیامدهایی از قبیل:

۱- ختلال در احساس زمان و وقت: دو دسته از جوانان درگیر هستند یک دسته که گذر زمان مهم نیست و برای کاری بیش ازحد وقت دارد و گروه دوم برعکس‌اند همه چیز به سرعت می­گذرد و وقت کافی برای انجام کار خود ندارند. ۲- احساس شدید نسبت به خویش : فکر جوان از دایره، خصوصیات بدنی، نقش و یا شغل بالاتر نمی‌رود. ۳- هویت منفی: رفتاری غریب و نامأنوس دارد جوان وظایفی را که اجتماع و خانواده بر عهده او گذاشته با تمسخر و خصمانه رد می‌کند ( احمدی، ۱۳۷۳).

۳۰- مصطفی سلیمی (۱۸۹) در تحقیقی تحت عنوان بررسی کارایی بورس اوراق بهادار به روش آزمون نسبت واریانس ضمن اشاره به نقش اطلاعات در بازارهای سرمایه و بالا بردن کارایی بازار بورس نتیجه گیری می‌کند کارایی بورس اوراق بهادار تهران زمانی حاصل می‌شود که وجود ناهمسانی واریانس در روند قیمت‌ها لحاظ کنیم.

۳۱- سعید محمدی (۱۳۸۶) در یک بررسی تحت عنوان آزمون کارایی و وجود حباب قیمت در بورس اوراق بهادار تهران ضمن اشاره به نقش بازار بورس در هدایت نقدینگی و تخصیص بهینه آن به سه نوع اطلاعات اشاره می‌کند. اطلاعات مربوط به گذشته، اطلاعات عمومی انتشار یافته و اطلاعات خصوصی و محرمانه. با توجه ‌به این سه نوع اطلاعات کارایی بازار بورس را در سطح ضعیف متوسط و قوی اندازه گیری می‌کند. نتیجه حاصله نشان می‌دهد بورس اوراق بهادار تهران در فاصله زمانی (۱۳۸۶-۱۳۸۳ ) فاقد کارایی در سطح ضعیف بوده.

۳۲- ایمان زارع(۱۳۸۴) در تحقیق تحت عنوان فرضیه بازار کارا از نوع ضعیف در بورس اوراق بهادار اشاره می­ کند، تاکنون مطالعات کمی در رابطه با آزمایش فرضیه‌ کارایی بازار در بازارهای نوپا انجام شده و تعداد اینگونه مطالعات در مقایسه با میزان مطالعات‌ چاپ شده درباره بازارهای توسعه یافته،اندک است.بازارهای سهام نوپا در کشورهای در حال توسعه‌ در طول ده تا پانزده سال اخیر توجه سرمایه‌گذاران، محققان و سیاستگذاران را به میزان زیادی جلب‌ کرده‌اند.علت اصلی این امر می‌تواند مربوط به فعالیت‌ زیاد این بازارها در این دوره زمانی باشد،ولی این‌ فعالیت زیاد با ریسک زیاد برای سرمایه‌گذاران و توسعه اقتصاد ان کشورها توأم بوده است،از آن جمله‌ می‌توان به کشورهایی مانند چین،اندونزی،مصر، قطر،امارات متحده عربی و برخی از کشورهای‌ آفریقایی و آمریکای جنوبی اشاره کرد.

فرضیه بازار کارا از نوع ضعیفبدان معنا است‌ که اطلاعات تاریخی قیمت‌های گذشته سهام،همگی‌ در قیمت کنونی سهام انعکاس یافته‌اند و هیچکس‌ نمی‌تواند با بهره گرفتن از اطلاعات تاریخی قیمت سهام‌ در گذشته،بازده غیر متعارفی را کسب کند.به عبارت‌ دیگر،در بازار سهام همگی شانس مساوی برای‌ دسترسی به اطلاعات دارند و رانت اطلاعاتی وجود ندارد.

در ادبیات اخیر، تحقیق درباره فرضیه بازار کارا در بازارهای نوپا مورد توجه بیشتری قرار گرفته است. هاروی (۱۹۹۵) معتقد است که بازارهای‌ توسعه یافته دارای کارایی بیشتری نسبت به بازارهای‌ نوپا هستند و پورتفولیوهای سرمایه‌گذاران در بازارهای نوپا می‌توانند بازده بیشتری نسبت به‌ بازارهای توسعه یافته به دست آورند.برای یک‌ سرمایه‌گذار ضروری است که کارا یا ناکارا بودن بازار را شناسایی کند،‌به این علت که یک سرمایه‌گذار حرفه‌ای نمی‌تواند بازده بیش از حدی را در یک بازار کارا به دست آورد.همچنین فهمیدن عوامل اصلی‌ تاثیرگذار بر رفتارهای بازده امری مطلوب است.

در یک بازار کارا،همگی شانس مساوی برای‌ دسترسی به اطلاعات دارند و رانت‌ اطلاعاتی وجود ندارد.

این مسئله ‌در مورد بازار سرمایه ایران نیز یک‌ مسئله جدی تلقی می‌شود.در واقع،به علت فقدان‌ شفافیت صورت‌های مالی،نوسان در بازار سرمایه و رانت اطلاعاتی موجود،بازار سرمایه در ایران آنقدر سطحی است که تحت تاثیر کوچک‌ترین تغییرات و تصمیمات غیر مربوط در کشور قرار می‌گیرد و گاه‌ آنچنان سیر صعودی دارد که مدیران بورس را نگران‌ می‌کند و گاه با یک رکود دوره‌ای،علاقه سرمایه‌داران‌ را برای سرمایه‌گذاری در بورس کاهش می‌دهد. مجموعه این شرایط ایجاب می‌کند که ‌در مورد آسیب‌شناسی بازار سرمایه ایران مطالعات بیشتری‌ صورت گیرد تا به تدریج شرایط مطلوبتری برای‌ فعال شدن بازار سرمایه فراهم آید.

در چند سال اخیر،سرمایه‌گذاری در بورس اوراق‌ بهادار ایران افزایش یافته است،اما نبود اطلاعات‌ کافی یکی از نگرانی‌های اصلی این سرمایه‌گذاران‌ بشمار می‌رود.با وجود این،مطالعات مقداری کمی‌ درباره کارایی بازار بورس اوراق بهادار ایران وجود دارد. از آنجایی که به طور معمول اعتقاد بر این است که‌ بازارهای نوپا در نوع نیمه قوی یا قوی کارا نیستند، هدف این مطالعه نیز این است که کارایی از نوع‌ ضعیف را در بازار بورس اوراق بهادار تهران آزمون کند و وجود رانت اطلاعاتی را اثبات یا رد کند.

۳۳- محمد نمازی (۱۳۷۴) در تحقیقی تحت عنوان بررسی کارایی بازار بورس اوراق بهادار تهران انجام داده است نتیجه گیری می‌کند روند قیمتهای سهام در بورس اوراق بهادار تهران از گام تصادفی پیروی نمی کند. و تغییرات قیمت‌ها به صورت مستقل و تصادفی نیست. همچنین متوسط بازده اوراق بهادار تهران با بهره گرفتن از قاعده تجاری فیلتری بیش از متوسط بازده روش خرید و نگهداری است.

۳۴- حسن قالیباف و محبوبه ناطقی(۱۳۸۷) در مطالعه ای تحت عنوان بررسی کارایی در سطح ضعیف در بورس اوراق بهادار تهران ضمن اشاره به مدل‌های اقتصاد سنجی در برآورده کارایی بورس اوراق بهادار با بهره گرفتن از این مدل‌ها کارایی بورس اوراق بهادار را در سطح ضعیف اندازه گیری کرده و نتیجه گیری می‌کند بورس اوراق بهادار تهران کارایی در سطح ضعیف ندارد.

۳۵- میر فیض فلاح و محمود محمدی(۱۳۹۰) در تحقیقی تحت عنوان مدلی برای پیش‌بینی قیمت سهام در بورس اوراق بهادار تهران به بررسی روند قیمت‌ها برای ۱۳۰ شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار طی سال‌های ۱۳۸۵ – ۱۳۸۱ پرداخته با بهره گرفتن از آزمون‌های تسلسل، خود همبستگی پرداخته و همچنین به پیش‌بینی قیمتهای سهام با بهره گرفتن از آزمون‌های والد، درست نمایی و باکس کارایی مدل پیش‌بینی را مورد بررسی قرار می‌دهد. و یافته های به دست آمده نشان داده تابع درست نمایی و مدل باکس کارایی بیشتری برای پیش‌بینی قیمت سهام دارند.

۲-۱۱٫ روش و مدل مورد استفاده در تحقیق حاضر

در تحقیق حاضر برای جمع ‎آوری هزینه‎های کیفیت از روش سنتی استفاده شده است، این روش ‌بر اساس نوشته های اولیه جوران بناگذاری شده است. که از داده‎های موجود در سطح سازمان که از طریق سوابق مالی یا حسابداری قابل دسترسی است استفاده می کند. و مدل مورد استفاده برای تعیین هزینه‎های کیفیت مدلPAF می‎باشد، یعنی اجزای هزینه‎های کیفیت شامل هزینه‎های پیشگیری، هزینه‎های ارزیابی، هزینه‎های شکست داخلی و هزینه‎های شکست خارجی می‎باشد .

۲-۱۲٫ بخش دوم: پیشینه تحقیق

در این بخش به تحقیقات انجام شده مرتبط با موضوع تحقیق در خارج از ایران و همچنین تحقیقات داخل ایران اشاره می‎شود و خلاصه ای از نتایج آن ها ارائه می‎گردد:

۲-۱۲-۱٫ تحقیقات مرتبط انجام شده درخارج از کشور:

هارینگتون^[۴۷](۱۹۹۸) به بررسی تأثیر هزینه‎های پیشگیری وارزیابی برهزینه کل پرداخت. نتایج تحقیق او نشان داد که افزایش هزینه‎های پیشگیری کاهش اشتباهات را درپی خواهد داشت و در نهایت منجر به کاهش هزینه کل‎ می‎شود درحالی که افزایش هزینه‎های ارزیابی تعداد کل خطاها را کاهش نمی‎دهد و تنها خطاهای خروجی قبل ازتحویل محصول به مشتری را شناسایی می‎کند. همچنین نتایج تحقیق او نشان داد که بهبود کیفیت ازطریق کاهش هزینه های کیفیت، منجر به بهبود بهره‎وری می‎شود(هارینگتون،۱۹۹۸).

گرینا و همکاران^[۴۸](۱۹۸۸)، هارینگتون (۱۹۹۸)و ژائو^[۴۹](۱۹۹۹) درپژوهش‎های خود ‌به این نتیجه رسیدند که افزایش ‌در هزینه های پیشگیری و ارزیابی منجر به کاهش هزینه‎های شکست می‎شود. در نتیجه کیفیت و بهره وری را افزایش می‎دهد.

دیل و پلانک (۱۹۹۹) تحقیقاتی ‌در زمینه هزینه‎های کیفیت انجام دادند. نتایج نشان‎دهنده آن است که استفاده از هزینه های کیفیت به ۴ گروه دسته بندی می‌شوند. اول برای ارتقاء کیفیت به عنوان پارامتر کسب و کار، دوم منجر به اندازه گیری عملکرد و تسهیل فعالیت های بهبود، سوم ارائه ابزاری برای برنامه ریزی و کنترل هزینه‎های کیفیت درآینده و چهارم ارزیابی آن ها به عنوان انگیزه، عمل می‎کنند (دیل و پلانک، ۱۹۹۹).

چائوول و آندره^[۵۰](۲۰۰۴) روابط بین اجزای هزینه کیفیت را مورد آزمون قرار دادند. آن ها نتیجه‎ گرفتند که فعالیت های پیشگیری تاثیر مستقیم و مثبتی بر حاشیه سود دارد و هزینه‎های کیفیت با سرمایه‎گذاری در هزینه های پیشگیری و ارزیابی به طرز چشمگیری کاهش می‎یابد. سرمایه‎گذاری در ارزیابی ممکن است منجربه هزینه‎های غیرقابل قبول شود یا اینکه اعتبار یک شرکت را تحت تاثیرقرار دهد (چائوول و آندره، ۲۰۰۴).

هی^[۵۱] (۲۰۱۰) در پژوهشی تحت عنوان سیستم های مهندسی کیفیت: هزینه کیفیت ،مفهوم مدیریت و کنترل کیفیت را مورد بحث قرار می‌دهد. وی ‌به این نتیجه رسید که هدف از به کارگیری سیستم کیفیت کاهش هزینه های کلی کیفیت و دستیابی به بیشترین سود می‌باشد (هی،۲۰۱۰) .

چوپرا و گارگ^[۵۲] (۲۰۱۱) در پژوهشی تحت عنوان الگوهای رفتاری طبقات هزینه کیفیت همبستگی بین طبقات مختلف هزینه کیفیت را مورد بررسی قرار می‌دهند. ایشان معتقد هستند که با افزایش کوشش ها به سمت فعالیت های ارزیابی و پیشگیری، هزینه های عدم تطابق کاهش می‌یابند، علاوه بر این همبستگی منفی بین هزینه های تطابق و هزینه های عدم تطابق وجود دارد (چوپرا و گارگ، ۲۰۱۱).

عمر و مورگان^[۵۳] (۲۰۱۴) در پژوهش خود با عنوان یک مدل بهبود یافته برای هزینه یابی کیفیت ‌به این نتیجه رسیدند که کاهش در هزینه های شکست منجر به کاهش یا عدم افزایش در هزینه های عدم تطابق می‌گردد و اینکه رویکرد حسابداری سنتی برای هزینه یابی کیفیت چندان کافی نیست زیرا نتایج آن به طور عمده ای به هزینه کار مستقیم بستگی دارد. در صورتی که هزینه کار مستقیم فقط ۳ درصد از کل هزینه های کیفیت را تشکیل می‌دهد (عمر و مورگان،۲۰۱۴ ).

۲-۱۲-۲٫ تحقیقات مرتبط انجام شده درایران:

هادوی (۱۳۷۵) پژوهشی با عنوان تدوین مدل اجرائی مدیریت کیفیت جامع برای صنایع مخابراتی راه دور ایران انجام داد. ابتدا مراحل تدوین یک مدل اجرائی مدیریت کیفیت جامع برای یکی از مراکز مخابراتی و صنعتی کشور تشریح نمود. در این مدل اجرائی شرایط فعلی این سازمان مدنظر قرار گرفته است و مراحل مختلف به گونه ای طراحی گردیده است که منطبق با این شرایط بوده و سازمان را در رسیدن به اهداف مدیریت کیفیت جامع یاری رسانده است. مراحل اساسی سه‎گانه پی‎ریزی، ایجاد و اجرا و بهبود مستمر و همچنین اقدامات یکه در هر مرحله باید انجام داد مدنظر قرار گرفته و شرح داده شده است (هادوی، ۱۳۷۵).

بهشتی و قوامی (۱۳۷۸) اقدام به پیاده سازی سیستم هزینه‎یابی کیفیت در شرکت فرآورده های نسوز پارس نمودند. و در این تحقیق به تبیین هر چه بیشتر ضرورت استفاده از هزینه یابی کیفیت با ذکر فواید ذکر شده پرداختند: آگاه کردن پرسنل شرکت از هزینه های مربوط به کیفیت ضعیف محصولات وخدمات، تشخیص اینکه در چه بخشی، بیشترین هزینه ها اتفاق می افتد، مقایسه هزینه‎های کیفیت در یک برنامه اجرایی با سایر برنامه ها، کاهش هزینه قیمت تمام شده و افزایش حاشیه سود، تقویت کار گروهی در دست‎ یابی به اهداف کیفی و به دست آوردن داده های قابل استنادی برای ارزیابی پروژه‌آموزش‌ها و شناسایی و حمایت از پروژه‎های یکه بیشترین امکان کاهش هزینه درآن ها وجود دارد (بهشتی و قوامی، ۱۳۷۸).

ابراهیمی (۱۳۸۰) پژوهشی با عنوان “بررسی هزینه‎های کیفیت درصنایع با مقیاس کوچک ‌در شرکت فرمان خودرو سپاهان” انجام داد. در این پژوهش هزینه‎های کیفیت به عنوان یک روش علمی برای کمی کردن اندازه مسئله کیفیت طرح شده است. بر اساس اصول ومبانی نظری، این هزینه‌آموزش‌ها در چهار طبقه هزینه‎های شکست داخلی، هزینه‎های شکست خارجی، ارزیابی و پیشگیری تقسیم بندی شدند. هر طبقه خود متشکل از اجزایی است که بر حسب مسئله مورد بررسی این اجزاء و درجه اهمیت آن ها می‎تواند متفاوت باشد. با توجه به بررسی‎های انجام شده، رهیافت هزینه‎یابی کیفیت به عنوان یک رهیافت مناسب جهت برآورد این هزینه‌آموزش‌ها شناسایی و به کار گرفته شد. نتایج به دست آمده نشان می‎دهد که این هزینه‌آموزش‌ها سهم قابل توجهی را در فروش شرکت طی یک سال مالی داشته‎اند. بیشترین سهم نیز مربوط به طبقه هزینه‎های شکست داخلی بوده و پس از آن طبقات هزینه‎های ارزیابی، پیشگیری و شکست خارجی هستند. درنهایت از طریق تحلیل پارتو اقلام اصلی هزینه ‎ای شناسایی شده وراه کارهایی جهت بهبود ارائه شده است (ابراهیمی، ۱۳۸۰).

دو مفهوم توجه به نفع شخصی و عدالت به نظر مفاهیمی برابر می‌رسد اما واقعیت این است که اگر قرار باشد صرفا هرکسی به نفع شخصی و پیامدهای دریافتی توجه کند ، به زودی از لحاظ ساختار پدیدار شناسی درون ذهنی بسادگی عدالت و انصاف رنگ می بازد چراکه هرکسی به دنبال نفع شخصی خویش خواهد بود و در این بین به نفع دیگران توجهی نشان نخواهد داد. دوم اینکه الگوهای مادی و ارتباطی عدالت را ممکن است ‌به این بحث که افراد بر اساس این الگو از طریق منافعی که به آن ها اختصاص می‌یابد توجهشان به عدالت جلب می شود مرتبط با چرایی عدالت بدانیم . در این شرایط نیز به نظر نمی رسد که این دو الگو واقعا در نهایت به توضیحی بر اینکه چرا افراد به خودی خود و بدون توچه به فواید و دستاوردهای مادی و اجتماعی عدالت را مهم و جدی می دانند، منجر شود در سطحی اولیه شاید این دو الگو صرفا بتوانند تبیین انگیزه مرتبه اول در باب عدالت یا انگیزه کنترل را ارائه کنند. ‌بنابرین‏ به نظر می‌رسد که در سلسله مراتب انگیزش ، انگیزه وظیفه شناسی یا وظیفه مداری نیز وجود داشته باشد که در واقع این الگو نیز تبیینی بر اینکه چرا توجه افراد در اجتماع و سازمان‌ها به عدالت جلب می شود ارائه می کند . (گلپرور ،۱۳۸۵،۲۲)

۲-۲-۷) اثرات و پیامدهای عدالت برای سازمان

به طور کلی تحقیقات بر روی عدالت و پیامدهای آن برای سازمان بر دو جنبه استوار است جنبه مثبت و پیامدهای ناشی از رعایت عدالت در سازمان( همچون رضایت شغلی ، تعهد سازمانی ، رفتار شهروندی سازمانی ) وجنبه منفی پیامدهای ناشی از عدم رعایت عدالت (همچون رفتار های مخرب ، پرخاشگری و دزدی یا تقلب در کار ).اگرچه ادراک عدالت و بی عدالتی در سازمان امری نسبی است، و به طور مطلق نمی توان گفت که در یک سازمان یا در موردی خاص عدالت کامل و یا بی عدالتی مطلق وجود دارد. با این وجود می توان گفت که هرچه ادراک عدالت در سازمان ارتقا یابد ، به تبع آن نگرش‌ها و رفتار های مثبت و کمک دهنده در سازمان ارتقا می‌یابند و هرچه کارکنان احساس بی عدالتی در سازمان نمایند ، نگرش‌ها و رفتار های مخرب و منفی آنان نسبت به مدیران و کارکنان افزایش می‌یابد.

۲-۳) فساد اداری- مالی

۲-۳-۱) تعریف فساد

در تعریف باید اذعان داشت فساد اصطلاحی است که معانی آن از یک گوینده به دیگری تغییر می‌کند فساد می‌تواند به عنوان یک برنامه خشن که در تلویزیون توسط جوانی دیده می‌شود تا یک تصمیم‌گیری سیاسی که منافع محدودی را برای اشخاص درگیر در آن فراهم می‌کند، تعریف شود.گویندگان از این واژه در طیفهای وسیع و در شرایط متفاوت استفاده می‌کنند، به طوری که این واژه برای اکثر آن ها ناخوشایند و نامطلوب است، چرا که برای آنان موضوعاتی نظیر حکومت‌های فاسد و فقیر را در بر‌می‌گیرد. (روس-اکرمن^[۴۵]، ۲۰۰۲، ۱)

از فساد تعاریف مختلفی ارائه شده است، که در اینجا امکان بازگویی همه آنهاوجود ندارد. ما تنها به چند مورد به صورت گذرا اشاره کرده و در انتها تعریف منتخب خود را خواهیم آورد.

در گسترده‌ترین تعریف، فساد عبارت است از «سوء‌استفاده از امکانات و منابع عمومی در راستای منافع شخصی. (ربیعی،۱۳۸۳،۲۹ ) بدین ترتیب فساد در حقیقت رفتار منحرف‌شده از ضوابط و وظایف رسمی یک نقش عمومی، بنا به ملاحظات خصوصی یا ملاحظات قومی و منطقه‌ای است.(هیود، ۱۳۸۱ ،۴۷۵) در این تعریف از فساد تعمد، غیر‌قانونی‌بودن و جایگزینی منافع خصوصی به جای منافع عمومی وجود دارد.

از جمله دیگر تعاریف فساد می‌توان به موارد زیر اشاره داشت: فساد تلاش برای کسب ثروت و قدرت از طریق غیر‌قانونی همچون انتخابات غیرقانونی، سود خصوصی به بهای سود عمومی یا استفاده از قدرت دولتی برای منافع شخصی بوده و یک رفتار ضد‌اجتماعی محسوب می‌شود که مزایایی را خارج از قاعده و بیجا و برخلاف هنجارهای اخلاقی و قانونی اعطا کرده و قدرت بهبود شرایط زندگی مردم را تضعیف می‌کند. (ربیعی،۱۳۸۳،۲۹)

در فرهنگ لغت معین فساد به معنی تباهی، خرابی، آشوب، بدهکاری و ظلم و… آمده است. در علم حقوق، فساد در مقابل صحت قرار گرفته و آن صفتی است که به اعتبار آن صفت، آن عمل نمی‏تواند دارای آثار قانونی باشد. در فرهنگ وبستر در تعریف فساد آمده است، فساد عبارت از پاداش نامشروع است که جهت وادار کردن فرد به تخلف از وظیفه تخصیص داده می‏ شود.(محمد‌نبی،۱۳۸۰،۳۲)

جی. ای. ناس بر این عقیده است که فساد رفتاری است که به دلیل جاه‌طلبی‌های شخصی، معرف انحراف شخص از شیوه عادی انجام وظیفه می‌باشد و به صورت تخلف از قوانین و مقررات و انجام اعمالی نظیر ارتشاء، پارتی‌بازی و اختلاس بروز می‌کند.

گونار میردال فساد را در معنای وسیعتری مورد مداقه قرار داده و معتقد است، فساد به تمام اشکال گوناگون انحراف با اعمال قدرت شخصی و استفاده نامشروع از مقام شغلی قابل اطلاق است.(الوانی،۱۳۷۹، ۴۴)

باید اشاره کرد در حال حاضر برای فساد یک تعریف جهان شمول نمی‏توان ارائه داد. چرا که فساد امری نسبی بوده و ممکن است در یک جامعه عملی مصداق فساد و لاجرم مذموم بوده ولی همان عمل در جامعه‏ای دیگر پسندیده باشد.

هنگامی که فرد به رغم مسئولیت و مأموریت اجتماعی که بر عهده دارد، برای منافع شخصی دست به عملی غیر قانونی می‏زند که ردیابی آن برای جامعه دشوار است، در واقع در قبال تعهد اجتماعی خود مرتکب خیانت شده و فساد اداری شکل گرفته است. به عبارت دیگر از موقعیت و امکانات اداری و سازمانی برای منافع شخص(به طور غیر‌قانونی) استفاده کرده‌است.

‌بر اساس تعریف کارگاه آموزشی یکپارچگی حکومت در آسیا فساد عبارت است از عمل یا تصمیمی که موجب شود تا تعداد افراد متاثر از نتایج منفی عمل یا تصمیم از تعداد افراد برخوردار از نتایج مثبت آن بیشتر شوند.(فرج پور،۱۳۸۳،۱۰)

در تعریف دیگری از فساد آمده است، فساد مجموعه رفتارهایی است که از وظایف رسمی یا نقش عمومی (انتخابی یا انتصابی) به خاطر کسب منافع وسود شخصی (فامیلی، باندهای خصوصی) یا کسب موقعیت خاص، دچار تخطی و انحراف شده‌است. ( شوکت حسن^[۴۶] ، ۲۰۰۴، ۲۵)