نمودار۴-۷- اطلاعات پاسخ دهندگان بر اساس سابقه خدمت…………………………………………………….. ۶۵

فهرست اشکال
عنوان‌ صفحه

شکل۲-۱- الگوریتم انتخاب فرایندها…………………………………………………………………………………………. ۲۵

شکل۲-۲- فرایند اجرایی برون سپاری……………………………………………………………………………………….. ۲۶

شکل۲-۳- فرایند کلی برون سپاری…………………………………………………………………………………………… ۲۸

شکل۲-۴- فرایند برون سپاری………………………………………………………………………………………………….. ۳۵

شکل۲-۵- مدل برون سپاری……………………………………………………………………………………………………. ۴۱

شکل۵-۱- مدل برون سپاری…………………………………………………………………………………………………… ۱۷۲

چکیده:
برون سپاری و کوچک سازی سازمانی، به ویژه خدمات پشتیبانی سازمان ها در ایران چندان مسبوق به سابقه نیست، ولی انجام تغییرات عمده در سازمان ها از جمله کوچک سازی، مهندسی مجدد و اصلاح ساختار، امروزه امری عادی تلقی می شود و بدین لحاظ مدیریت تحول یکی از مهارت های راهبردی برای همه مدیران در دنیای امروز به شمار می رود. در این میان یکی از مؤثرترین این ابزارها که می تواند به عنوان استراتژی بهسازی در دانشگاه ها مد نظر قرار گیرد، مقوله تجدید ساختار سازمان و به ویژه کوچک سازی و واگذاری(Outsourcing) است. در این راستا هدف از انجام این پژوهش در دانشگاه کاشان، بررسی و شناسایی فعالیت های قایل واگذاری و نحوه واگذاری آن به بخش غیر دولتی می باشد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

جامعه آماری این پژوهش کلیه مدیران، رؤسای ادارات و خبرگان دانشگاه کاشان می باشند. روش جمع آوری اطلاعات، عمدتاً از طریق مطالعات کتابخانه ای و بررسی قوانین، مقررات و آئین نامه های مربوطه و همچنین مطالعات میدانی به شیوه پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده صورت گرفته است. بر اساس یافته های حاصل از بررسی وضعیت موجود، بررسی مبانی نظری و همچنین نظرات کارشناسان، مدلی برای تصمیم گیری برون سپاری فعالیت های دانشگاه کاشان ارائه گردید. بر اساس مدل پیشنهادی تحقیق مراحل زیر برای هر یک از فعالیت ها انجام شد:
– مرحله اول: شناسایی فعالیت های دانشگاه.
– مرحله دوم: ارزیابی فعالیت ها بر اساس معیارهای واگذاری(اهمیت فعالیت، توانمندی داخلی و توانمندی خارجی).
– مرحله سوم: تعیین استراتژی کلی واگذاری یا عدم واگذاری فعالیت ها بر اساس سه سناریوی کیفی، کمی و ترکیبی. در سناریوی کیفی، جایگاه فعالیت ها در ماتریس مؤلف ساخته استراتژی واگذاری/ عدم واگذاری فعالیت ها مشخص می گردد. در سناریوی کمی با بهره گرفتن از تکنیک TOPSIS به رتبه بندی فعالیت ها از حیث قابلیت واگذاری پرداخته شد. در سناریوی ترکیبی اولویت فعالیت ها بر اساس ماتریس استراتژی واگذاری/ عدم واگذاری ارائه می گردد.
– مرحله چهارم: تعیین نحوه واگذاری هر یک از فعالیت های دارای قابلیت واگذاری. در این بخش، سه موضوع روش واگذاری(یکی از روش های خرید خدمات، واگذاری مدیریت، و مشارکت)، سطح واگذاری(کلی یا بخشی) و میزان واگذاری(یک یا چند تامین کننده) بر اساس نظر پاسخ دهندگان مورد بررسی قرار گرفت.
در مجموع نتایج حاصل از اجرای مدل، حاکی از آن است که تنها ۱۵ فعالیت از مجموع ۲۲۷ فعالیت دانشگاه از قابلیت واگذاری (برون سپاری کامل، برون سپاری نسبی و هم سپاری) برخوردار شد.
واژگان کلیدی:
برون سپاری(واگذاری)، درون سپاری، معیارهای برون سپاری(واگذاری)، روش های برون سپاری(واگذاری)، دانشگاه کاشان
فصل اول:
کلیات
۱-۱- مقدمه
سازمان های امروزی را دیگر با ذهنیت و دانش گذشته نمی توان اداره نمود. ساختار جدید سازمان های هزاره سوم، موجبات تغییر در شیوه های مدیریتی را فراهم نموده است که از مهمترین ویژگی های مشترک آنها برون سپاری است. برون سپاری در عمده ترین شکل خود اشاره به خرید محصول و خدماتی دارد که قبلا در سازمان ساخته و یا فراهم می شد. (روثری و همکاران ۱۹۹۵ )
در عصر تغییر سازمان ها مجبورند خود را با محیط خویش و دنیای در حال تغییر به طور مداوم تغییر دهند تا بتوانند اثربخشی و کارایی خود را بالا ببرند. در حال حاضر، دیگر سازمان های سنتی عریض و طویل گذشته چابکی لازم را برای انطباق با محیط ندارند. دنیای متحول امروز احتیاج به سازمان هایی دارد که بتوانند به سرعت نسبت به تغییرات محیطی عکس العمل نشان داده و تغییر کنند.
امروزه سازمان های جدید، فعالیت های مهم خود را توسط افراد کلیدی انجام می دهند و سایر فعالیت های غیر مهم را که افراد خارج از سازمان نیز توانایی انجام آنها را دارند، به پیمانکاران برون سازمانی می سپارند. انجام کارهای غیر مهم توسط پیمانکاران را اصطلاحاً “Outsourcing” یا برون سپاری می نامند. از این رو کاملاً معقول و منطقی به نظر می رسد که سازمان ها و نهادهای آموزشی، فرهنگی، اقتصادی و موارد مشابه به منظور افزایش کارایی و اثربخشی بیشتر، برخی از فعالیت های غیر مهم یعنی آن دسته از کارهایی که واحدهای خصوصی (حقیقی و حقوقی) نیز می توانند انجام دهند، از طریق عقد قرارداد به پیمانکار واگذار نمایند، زیرا آنها با توجه به نوع تخصص مربوطه به لحاظ اقتصادی می توانند آن را بهتر و با هزینه کمتری انجام دهند. چارلز هندی در این ارتباط می گوید: ‹‹ پیل پیکران باید دریابند که یک سازمان نیاز ندارد تا همه چیز را خودش انجام دهد، به ویژه هنگامی که دیگرانی همچون پشه های چابک هستند که می توانند در سایه تخصص خود کارها و خدمات مورد نیاز را بهتر و ارزان تر انجام دهند.›› (طلوع،۱۳۸۰، ۱۱۶)
برون سپاری یکی از زمینه های نسبتاً جدید اصلاح و بهسازی در مقوله کوچک کردن حجم دولت و وزارتخانه ها در سطح کلان و مقوله تجدید ساختار و بهبود فرایندهای موسسه ها و سازمان ها در سطح خرد، می باشد.
۱-۲- بیان مسئله

او در ضمن تفسیر سوره با کمک سیاق دسته بندی موضوعات سوره را ارائه داده و چنین نتیجه‌گیری
می‌کند که سیاق قرآنی سوره را خاتمه می‌بخشد با منزه کردن و تقدیس نمودن یزدان سبحان و درود فرستادن بر پیامبرانش و اعتراف و اقرار به ربوبیت او. در پایان سوره نیز مجدداً تاکید می‌کند که‌این خاتمه مناسب با موضوعات سوره ‌است و چکیده مسائل و قضایایی است که در این سوره به ‌آنها پرداخته‌است.^[۳۳۵]
و همچنین مانند مرحوم علامه& معتقد است که مهمترین موضوعات مطرح شده در سورۀ مبارکۀ اسراء تسبیح و تقدیس و حمد و ثنای خداوند است با این تفاوت که علامه معتقد بود که سوره با تسبیح آغاز شده و متناسب با هدف پیش رفته و در پایان مجدداً با تسبیح نیز به پایان رسیده است. اما سید قطب معتقد است که سوره‌ اگر چه با تسبیح و تقدیس شروع شده‌است اما با حمد وثنای خدا به پایان رسیده‌است.^[۳۳۶]
سید قطب هم چنین در پایان سورۀ بقره درباره ‌ارتباط میان آغاز و انجام سوره ‌این چنین می‌نویسد:
این سوره بخش عظیمی‌ از قواعد ایدئولوژی را در بر دارد و به تبیین ویژگی‌های جامعه‌اسلامی ‌و نقش آن در عالم هستی و…. می‌پردازد و این دو آیه { آمن الرسول… } ^[۳۳۷] پایان این سوره بزرگ است که در حقیقت خلاصه و عصاره آن است و مسائل مهم این سوره را در بردارد و چنین آیه‌ای صلاحیت پایان بخش بودن سوره را دارد.
سپس به نوع و چگونگی این ارتباط اشاره نموده و می‌نویسد: سوره بقره با این قول خدا آغاز شده که{‌الم ذلک الکتاب… }که در آن به بسیاری از حقایق در کل سوره بیان شده‌اشاره می‌شود از جمله‌ ایمان به رسول، کتب آنها که با سرانجام سوره که {‌امن الرسول بما انزل… } است هماهنگی و ارتباط دارد.
حتی به لحاظ واژگانی در این سوره به بسیاری از تکالیف و شریعت اشاره شده و در ختام سوره نیز به تکالیف اشاره شده‌است. بنابراین آغاز و انجام سوره‌ هم به لحاظ واژگان و هم به لحاظ محتوا و غرض سوره با هم مرتبط است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

گاهی آغاز و پایان سوره را به دلیل موضوع واحدی به ‌هم مرتبط و متصل می‌داند ودر روشن کردن این مسأله نیز از دقتهای لازم برخوردار است. بطور مثال در ابتدای سورۀ مبارکۀ عنکبوت ضمن تأکید بر این ارتباط میگوید:
بعد از حروف مقطّعه، با سخن از ایمان و برگرداندن از آئین، و با سخن ازتکالیف و وظـائف راسـتین
ایـمان آغاز می‌گردد، تکالیف و وظائفی که‌از جوهر و اصـل نفسها پرده برمی‌دارد…
وسپس تأکید می‌کند که‌این امر موضوع سوره قرار گرفته‌است چون در ادامه سوره صحبت از داستانهای نوح و ابراهیم و لوط و شعیب، و داستانهای عاد و ثمود و قارون و فرعون و هامان میپردازد، و تند و سریع انواع و اقسامی‌ازگردنه‌ها و نیرنگ‌ها و بلاهای موجود بر سر راه دعوت به‌ایـمان را درطـول حـیات نسلها و در درازای اعصار و قرون به تصویر می‌کشد…
وبعد به موانعی که برسر راه حق وهدایت قرار گرفته‌اشاره نموده وخواری وحقارت آنهارا به تصویر می‌کشد ودر ادمه بسیار زیبا ولطیف به‌ارتباط آیات این سوره می‌پردازد ومی‌گوید: قرآن میان حقیّ که دردعـوتها و رسالتها است، و میان حقیّ که در آفرینش آسمانها و زمین است ارتباط و پیوند برقرار مـیکند. سـپس مـیان جملگی دعوتها و رسالتها و میان دعوت و رسالت محمّد |وحدت و یگانگی برقرار میسازد. چه‌همۀ آن دعوتها و رسالتها از سوی خداوند است، و همۀ آنها دعوت و رسـالت واحدی است و مـردمان را به سـوی خـدا میخواند. بدین جهت سیاق قرآنی ازکتاب واپسش و از برخورد مشرکین با آن، سـخن مـی‌گوید…. وبالاخره تأکید می‌کند که روند قرآنی سوره را با تمجید و بزرگداشت جهادگران راه خدا خاتمه می‏بخشد، و ایشان را بر هدایت استوار میدارد، و بر راستای راه ثابت قدم میکند. درپایان نتیجه‌ای که می‌گیرد ادعای او مبنی بر ارتباط آغاز وپایان سوره، باتوجه به موضوعی مشخص ( ایمان و موانع سرراه ‌آن) به‌اثبات می‌رسد. ^[۳۳۸]
ارتباط بین اجزا یک آیه ( هماهنگی و تناسب واژه‌ها وجملات)
گفتیم که یکی از انواع ارتباط در آیات قرآن، تناسب و هماهنگی واژه‌ها و عباراتی است که در یک آیه وجود دارد که مورد توجّه‌ آیات قرآن ( آیات تحدی) و نیز همۀ مفسران و قرآن پژوهان نیز بوده‌است.
و هم چنین گفتیم که‌این نوع از ارتباط نیز خود یکی از نشانه‌های اعجاز قرآن کریم است.با این که بیشتر سوره‌های قرآن در زمان های مختلف و گاه طولانی نازل شده‌اند؛ اما از چنان فصاحت و بلاغتی برخوردارند که در آنها جای هیچ یک از کلمات را نمی‌توان تغییر داد و آنها را جدای از هم دیگر تقسیم کرد. خصوصاً عبارات پایانی هر آیه که مکمل و متمم معنای آیه ‌است.
به‌ همین دلیل بسیاری از دانشمندان علوم اسلامی‌را عقیده بر این است که شناخت آیات قرآن، ( حدود و
مرزهای آیات ) توقیفی است نه‌اجتهادی.^[۳۳۹]
آیت اله معرفت در رابطه با این نوع ارتباط معتقد است که:
انتخاب کلمات و واژه‏هاى به کار رفته در جملات و عبارت‏هاى قرآنى کاملا حساب شده‌است به‏گونه‏اى که‌اگر کلمه‏اى را از جاى خود برداشته، خواسته باشیم کلمه دیگرى را جاى‏گزین آن کنیم که تمامى ویژگى‏هاى موضع کلمه ‌اصل را ایفاکند، یافت نخواهد شد، ودر این رابطه، (گزینش واژه‌های قرآنی) سه نوع رعایت، با دقت در ویژگیهای کلمه به عمل آمده‌است؛
اولا، تناسب آواى حروف کلمات هم‏ردیف آن رعایت گردیده، آخرین حرف از هر کلمه پیشین با اوّلین حرف از کلمه پسین هم‏آوا و هم‏آهنگ شده‌است؛ تا بدین سبب تلاوت قرآن روان و آسان صورت گیرد. ثانیا، تناسب معنوى کلمات با یک‏دیگر رعایت شده تا از لحاظ مفهومى نیز بافت منسجمى به ‏وجود آید. به علاوه، مسأله فصاحت کلمات طبق شرایطى که در علم «معانى بیان» قید کرده‏اند کاملا لحاظ شده‌است.^[۳۴۰]
هم مرحوم علامه طباطبا ئی|و هم مرحوم سید قطب به‌این مسأله توجه خاصی داشته و سرتاسر تفسیر خود آنرا مطرح نموده و آیات را بر همین اساس تفسیر نموده‌اند که به چند نمونه‌از آنها اشاره می‌کنیم: مرحوم علامه طبا طبا ئی در ذیل آیه
{ وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ بِلِسانِ قَوْمِهِ لِیبَینَ لَهُمْ فَیضِلُّ اللَّهُ مَنْ یشاءُ وَ یهْدِی مَنْ یشاءُ وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ }^[۳۴۱]
بعد از توضیح و تفسیر آیه درباره عبارت {فیضل الله من یشاء… }می‌نویسد: و اگر خداوند سبحان در آیه مورد بحث، ضلالت را به‌هدایت مقدم داشته بدین جهت بود که ضلالت به بیان محتاج‌تر است، مخصوصاً با در نظر داشتن زمینه کلام که زمینه بیان عزت مطلقه خداست. پس در این جا واجب بود روشن بسازد که ضلالت هر که گمراه شد و هدایت هر که ‌هدایت گشته، همه به مشیت خداست و کسی بر ارادۀ خدا غلبه نمی‌کند و درسلطنت او مزاحمت نمی‌یابد. و در ادامه در علّت عبارت پایانی آیه می‌فرماید:
بنابراین ضلالت گمراهان و عصیان ایشان نه تنها مناقض دعوت او نیست بلکه دلیل بر عزت و قدرت او
نیز هست هم چنانکه‌هدایت راه یافتگان نیز دلیل بر قدرت و سلطنت او است، و به‌همین جهت بود که در آیۀ مورد بحث گفتار را با جمله و هوالعزیز الحکیم خاتمه داد. و این گونه نتیجه می‌گیرد که:
خدای سبحان عزیز است یعنی کسی بر او غلبه نمی‌کند ـ ضلالت گمراهان هم به‌ او ضرر نمی‌رساند…… و نیز حکیم است یعنی آنچه بخواهد بی حساب نمی‌خواهد و مشیّتش به کار عبث تعلق نمی‌گیرد.^[۳۴۲]
و در ذیل آیه
{الطَّلاقُ مَرَّتانِ فَإِمْساکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِیحٌ بِإِحْسانٍ…}.^[۳۴۳]
بعد از ترجمه واژه مرّه و تبیین واژه‌الطلاق و نیز تفسیر و تبیین تسریح به‌احسان این چنین می‌نویسد که: در اینکه ‌امساک را مقیّد به قید معروف و تسریح را مقید به قید احسان کرده‌است، عنایت لطیفی است که بر خواننده پوشیده نیست؛ برای اینکه چه بسا می‌شود که‌امساک همسر و نگهداری او در حباله زوجیت ( پیوند زن و شوهری ) به منظور اذیت و اضرار او باشد، و معلوم است که چنین نگهداری، نگهداری منکر و زشتی است نه معروف و پسندیده.
همچنین در ذیل آیۀ ۵۰ سورۀ مبارکۀ توبه، برای دو واژۀ حسنه و مصیبه معتقد است که: منظور از” حسنه” و” مصیبه” به قرینه سیاق، آثار نیک و خسارتهایى است که جنگ ببار مى‏آورد، از قبیل فتح و فیروزى، غنیمت‏هاى مالى و اسیران از یک طرف، و کشته شدن و زخم برداشتن و شکست از طرف دیگر.^[۳۴۴]
مفسر عالی مقام این چنین کلمات و واژه و عبارات آیات قرآن را در ارتباط و تناسب می‌بیند و نکات و لطایف قرآ نی را در پرتو این توجّه و دقّت برای خوانده خود باز گو می‌کند^.[۳۴۵]
مرحوم سیّد قطب نیز به‌این مسأله توجّه زیادی نموده‌است؛ چون معتقد است که قرار گرفتن واژه‌ها و عبارات در آیه ‌از روی حکمت است و سعی نموده‌ است ارتباط واژه‌ها و عبارات را در هر آیه مشخص و توضیح دهد که‌البته ‌از عهده این کار نیز به خوبی بر آمده‌است و ما به چند نمونه ‌از آن اشاره می‌کنیم.
بطور مثال ذیل آیه:
{ أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ خَرَجُوا مِنْ دِیارِهِمْ وَ هُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْت‏… }^[۳۴۶]
سید قطب در توضیح ارتباط بین واژگان این آیه شگفت زده شده و گفته‌است: در چنین تعبیری سان هزاران نفر و صفهای درازی است که‌انان با دو کلمه: اَلَم تر ؟ در برابر دیدگان رژه می‌روند…. آیا چه تعبیری دیگری وجود دارد که بتواند در برابر خیال ما این سان و رژه را ترسیم کند.
از صحنه‌هزاران نفری که گرد آمده‌اند و نگران از مرگ و هراسان از خوف بوده و با چشمان وحشت زده زل می‌زنند، گرفته تا صحنه مرگ همگانی آنها، همه و همه‌از لابه لای واژه «موتوا » پدیدار است.
{ثم احیاهم… } این تعبیر به صحنه مرگ و بر صحنه زندگی، پرتو مناسب می‌افکند. ما در صحنه میراندن و زنده کردن هستیم. گرفت جان و رها کردن روان… وقتی که نام رزق به میان می‌آید، تعبیر چنین است که: «والله یقبض و یبسط »خداوند باز می‌گیرد و می‌گستراند.
و در پایان این چنین می‌نویسد که: این چنین هماهنگی شگفتی در تصویر صحنه‌ها، هویدا و پیدا است که در کنار آن همه‌هماهنگی شگفتی در جان دادن به معانی و جمال بیان سخن به کمال، خود نما و جلوه گر است.^[۳۴۷]
نیز در ذیل آیه
{ الَّذِینَ ینْفِقُونَ فِی السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ الْکاظِمِینَ الْغَیظَ وَ الْعافِینَ عَنِ النَّاسِ وَ اللَّهُ یحِبُّ الْمُحْسِنِین }^[۳۴۸]
این گونه جمع‌بندی می‌کند: کسانی که به‌هنگام خوشی و ناخوشی بخشش می‌ورزند نیکوکارند. کسانی هم که بعد از خشمگین شدن خشم خود را فرو می‌خورند و گذشت می‌کنند نیکوکارند. خداوند هم نیکو کاران را دوست دارد
و به‌این صورت بین واژه « یحب » و ماقبل و بعد آن ارتباط بر قرار می‌کند. و می‌گوید: دوست داشتن در اینجا بیانگر تعبیر مهربانانه و دوستدارانه و درخشان و رخشانی است که با آن فضای لطیف و تابان و بزرگوارانه ‌هماهنگی و تناسب دارد.^[۳۴۹]
گاهی این ارتباطها به عبارات وکلمات پایانی آیه با متن آیه برمی‌گردد که‌این مسأله نیز از چشمان تیز بین مفسر فی ظلال دور نمانده وبه زیبایی هر چه تمام تر به‌ان اشاره نموده‌است. بطور مثال در ذیل آیۀ:
{إِنَّ الَّذِینَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّیطانِ تَذَکَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُون‏.} ^[۳۵۰]
بعد از تفسیر کوتاهی که‌اورده‌است به‌ارتباط عبارت پایانی آن یعنی{ فَإِذا هُمْ مُبْصِرُون} پرداخته وآورده‌است که: این آیۀکوتاه‌از الهـامها و اشـاره‌های شگفتی پـرده برمی‏دارد، و حقائق ژرفی را می‌رساند، الهـامها و اشاره‌ها و حقائقی‌که تعبیر قرآنی زیبای اعجازانگیز آنها را دربرمی‌گیرد…. در پایان آیه که می‌فرماید:{فَإِذَا هُمْ مُبْصِرُونَ} ناگهان بینا می‌گردند.

پژوهش شفیع زاده (۱۳۹۱) نیز با هدف تعیین رابطه تاب آوری با پنج عامل بزرگ شخصیت اجرا شد یافته ها ی مطالعه وی نشان داد تاب آوری با روان رنجورخویی رابطه منفی قوی و با برون گرایی و وجدان گرایی رابطه مثبت دارد و بین تاب آوری با گشودگی و توافق رابطه معناداری وجود ندارد. تحلیل رگرسیون نیز نشان داد که فقط روان رنجورخویی پیش بینی کننده معنادار تاب آوری در این گروه بوده است.
گریف و نولتینگ (۲۰۱۳) به بررسی تاب آوری در خانواده های با کودک دچار ناتوانی رشدی پرداخت. نتایج مطالعه وی نشان داد میان پذیرش موقعیت، الگوی مثبت ارتباط خانوادگی و تاب آوری رابطه مثبت معناداری وجود دارد. وی بیان میدارد که نتایج چنین مطالعاتی در ارتقای سلامت خانواده در افزایش تاب آوری میتواند کاربرد داشته باشد.
الی، کلونینگر، والترز و همکاران (۲۰۱۳) نیز به بررسی ارتباط میان تاب آوری و صفات شخصیتی پزشکان پرداختند. وی بیان میدارد که سلامت پزشکان امری حیاتی برای حرفه آنان است. او تاب آوری را عامل مهمی برای مقابله با چالشها، استرسها و سختیهای کار پزشکی میداند. وی ۴۷۹ پزشک را مورد بررسی قر ار داد. نتایج مطالعه وی نشان داد که تاب آوری با خودراهبری، مقاومت و مشارکت رابطه مثبت معنادار و با اجتناب از آسیب رابطه معکوس معنادار داشت. وی بیان میدارد که تفاوتهای شخصی در شخصیت، ۳۹% از واریانس تاب آوری را تبیین میکند. ور در نتیجه گیری خود بیان میکند که تاب آوری با الگوهای شخصیت پختگی، مسئولیت پدیری، خوش بینی، پایداری و مشارکت رابطه داشت. نتایج حاکی از حمایت این مسئله است که تاب آوری به عنوان یک جزء مهم در حرفه پزشکی محسوب شده لذا راهبردهایی به منظور افزایش آن از طریق بررسی مسائل شخصیتی ضروری است.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

کیم، لی و لی^[۹۷] (۲۰۱۳) نیز به بررسی تاثیر خلق و خو و شخصیت بر تاب آوری پرداختند. آنها ۴۳۵۵ نفر را در مطالعه خود شرکت دادند. نتایج مطالعه آنها حاکی از رابطه مثبت معنادار تاب آوری زنان و مردان با خلق و خو ، خودراهبردی و مشارکت بود. مانند مطالعه قبل، وی نیز نتیجه گرفت تاب آوری با اجتناب از صدمه ارتباط منفی معنادار دارد.
فصل سوم
روش تحقیق

۳-۱ مقدمه:

در فصل حاضر طرح کلی پژوهش، متغیرهای پژوهش، جامعه آماری، حجم نمونه، ابزار پژوهش، پرسشنامه های ویژه‌ی سنجش و پایایی و روایی آنها، شیوه اجرای پژوهش وروش‌های تجزیه و تحلیل آماری ارائه می‌گردد.

روش و نوع پژوهش:

۱-پژوهش حاضر از نوع همبستگی، توصیفی می باشد. که پس از مراجعه حضوری به دبیرستان های منتخب پرسشنامه‌ها (ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﺗﺎب آوری ﻛﻮﻧﻮر و دﻳﻮﻳﺪﺳﻮن، پرسشنامه دلبستگی کولینز و رید، آزمون شخصیت نئو) در اختیاردانش آموزان مورد نظر قرار گرفت و یک هفته بعد از آنها دریافت گردید. پرسشنامه ها بدون نیاز به نام افراد تهیه گردید و ملاحظات اخلاقی در آنها کاملاً رعایت شد. و در نهایت داده‌ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

۳-۳ جدول متغیرها:

ردیف

نام متغیر
نوع
نقش
تعریف
مقیاس

۱

سبک دلبستگی

کمی-فاصله ای

وابسته

بر اساس پرسشنامه کولینز

نمره

۲

صفات شخصیتی

کمی-فاصله ای

وابسته

بر اساس پرسشنامه نئو

نمره

۳

تاب آوری

کمی-فاصله ای

مستقل

بر اساس پرسشنامه کونور و دیویدسون

نمره

زن دیگری نگاه جامعه به سقط جنین زنان و سقط جنین دختران مجرد را متفاوت ارزیابی می کند، از نظر این زن هر کسی که اقدام به سقط جنین می کند برای عمل خود دلیل محکمی می آورد این زن می گوید:

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

((از نظر عرفی فکر می کنم مردم اونو یک عمل پذیرفته شده ای نمی دونن، خیلی از مردم در خیلی از موارد سقط جنین رو بطور زیر چشمی ندیده می گیرن خاله من که آدم کاملا مذهبی است علی رغم اینکه می دونه این مساله هم از نظر قانون و هم از نظر شرعی ممنوعه این کار رو کرد درسته که از نظر عرفی هم یک عمل پذیرفته نشده است اما همه مردم برای خودشون دلایلی می آرند که عمل سقط جنین شون قابل قبول می کنه. با سقط دختری که حامله شده همه موافقند چون جامعه ما جامعه ای است که دختر بودن خیلی مهمه ودختری که باردار می شه بچه اش سرپرستی نداره و ترجیح مادر و والدینش اینه که بچه اش رو سقط کنه چون ما بحث حلال زاده و حرام زاده رو داریم و این خودش مسئله خیلی مهمی، توی عرف ما سقط جنین یه دختر چیز مقبوحی است. اما در مورد زنها در نگاه اول تقبیح میکنن اما بعد می تونن بپذیرنش، خیلی با حالت تهاجمی برخورد نمی کنن اگر اینطور نبود انقدر سقط های زیر زمینی و پنهانی صورت نمی گرفت))( زن ۲۵ ساله، لیسانس، طبقه درآمدی متوسط).
مورد زیر زنی است که معتقد است بیشتر مردم جامعه نگرش مثبتی به سقط دارند اما تعدادی از آنها نیز آنرا قتل می دانند:
(( مردم اگه بشنون میگن چون دوتا بچه داشتی خوب کاری کردی چون هم پسر داشتی و هم دختر، بعضی ها هم میگن قتله، اما بعضی ها میگن سقط بشه بهتره تا دنیا بیاد و سختی بکشه، بیشتر مردم میگن خوب کاری کردی دو تا داشتی بسه))( زن ۳۰ ساله، چهارم نهضت، طبقه درآمدی پایین).
زنی که ۳ بار تجربه سقط جنین داشته در مورد نگرش مردم جامعه به سقط می گوید:
((خیلی ها که می فهمن یه جوری باهام صحبت میکنن که یعنی خجالت نمی کشی؟ به گناهش فکر کردی؟ فکر جوونی تو نکردی؟ اما بعضیها میگن راحت شدی دیگه، ولش کن خوب کاری کردی دو تا داری بسه دیگه نظر با نظر فرق میکنه من نظر اولی رو قبول داشتم))( زن ۳۳ ساله، اول راهنمایی، طبقه اجتماعی بالا).
نانسی چودورو^[۲۳]درکتاب بازتولید مادری^[۲۴](۱۹۷۸)، تلاش می کند تا دریابد که چرا مادران مادری کردن را انتخاب می کنند او این تصور که مادری کردن یک غریزه ذاتی و طبیعی است را منتفی می داند و اینکه میل به مادری کردن بخشی از میل به زن بودن است و دختران بزرگ می شوند تا ظرفیت مادرشان را برای مادری کردن باز تولید کنند. مورد زیر زنی است که مادری را بعنوان وظیفه اصلی خود نمی داند به نظر این زن مردم نمی توانند بپذیرند که زنی بچه ای نخواهند چون به نظر آنها باید بچه بخواهی تا به نوعی مادری بازتولید شود:
((تو جامعه ما بچه داشتن یا نداشتن زندگی زن را تغییر می ده و جامعه هم هیچ حقی به زن نمی ده، دید مردم جامعه اینه که اگر سه یا شش تا بچه داشته باشی و امکان اقتصادی نداشته باشی سقط کنی . اما اگر اصلاً بچه نداشته باشی نمی پذیرند . هنوز در کشور ما این مسئله حل شده نیست . بحث اونها اینه که بچه هم حق داره موضوع زن نیست. اگه بچه نداشته باشی خیلی براشون عجیبه که سقط کنی . اگه یکی، دو تا بچه داشته باشند زیاد براشون اهمیت نداره و این به لحاظ مذهبی نیست به لحاظ اینه که باید بچه داشته باشی . اما تعداد زیادشون هم پذیرفته اند که خوب نیست))(زن ۳۷ ساله، کارشناسی ارشد، طبقه درآمدی بالا).
زن دیگری از تغییر نگرش افراد جامعه نسبت به سقط جنین می گوید:
((نگرش جامعه یه خورده عوض شده مثل همه چیزای دیگه که نظرشون عوض شده تابو بودنش یه خورده کم شده و جو شکسته شده اینکه فقها در مورد سلامتی مادر اجازه دادند یه قدم مثبتی، اگر پزشکا بگن وجود جنین برای مادر خطر آفرینه اجازه میدن))( زن ۳۱ ساله، فوق لیسانس، طبقه درآمدی بالا).
در بعضی موارد زنان با توبیخ و سرزنش مردم جامعه روبرو می شوند زنی در مورد نظر مردم راجع به سقط جنینش می گوید:
((همه میگن دل و جرات داشتی چرا نمی ترسی و مقید نیستی، یه حالت و دید بدی دارن میگفتن بچه بود، میذاشتی بدنیا می اومد میگفتن گناه داره چطور می خوای جواب خدا رو بدی))( زن ۳۹ ساله، فوق دیپلم، طبقه درآمدی بالا).
از نظر یکی از زنان جا افتادن سقط جنین در جامعه ایجاد بی بند و باری می کند، این زن در این رابطه می گوید:
((الان تو جامعه سقط جنین جا افتاده، از این مساله سوء استفاده هایی هم می شه، این مساله اجازه می ده بچه های نامشروع سقط بشن، تو جامعه آسیب و بی بندو باری ایجاد می کنه، الان سقط های غیر مجاز زیاد شده، البته ایدز که اومده، همه از روابط نامشروع یه کمی می ترسن))( زن ۲۷ ساله، لیسانس، طبقه درآمدی بالا).
تابو بودن سقط جنین در جامعه ما به عنوان یک امر پذیرفته شده است. معمولا خانواده ها با سقط جنین زنان مخالفند و آنرا گناه می دانند. این امر باعث می شود اکثر مواقع زنان مساله سقط جنین خود را از خانواده و یا اقوام و دوستان پنهان نگه دارند تا منجر به ناراحتی آنان نگردند.
۱-۵-۳-۴تابوی سقط جنین
تابو واژه ای است از زبان پلینزیایی که به معنی دقیق موارد زیر را در بر دارد:
۱- صفت مقدس یا پلید در اشخاص یا اشیا
۲-طریقه تحدید که از این صفت نتیجه می شود
۳-نتایج مقدس یا پلیدی که از نقض این حرمت ناشی می گردد
در آغاز مجازات تخلف از تابو را امری تلقی می کردند که خود بخود و به موجب یک ضرورت درونی پیش می آید تابویی که از آن سرپیچی شده خود رأسا انتقام می گیرد. در دوره ای که مظاهر خدایان و شیاطین که تابو را با آنها ارتباط می دهند کم کم بوجود می آیند پیش آمدن مکافات عمل را از جانب نیروی خدایان تلقی می کنند در موارد دیگر وظیفه مجازات فرد گستاخی که با خطای خود همنوعان را به مخاطره می افکند به عهده جامعه قرار می گیرد باین ترتیب که آیین کیفر در ابتدایی ترین صورت خود در جامعه بشری به تابو وابسته می شود (فروید، ،صص ۳۲ و ۳۳).
برخی از تابوها جاودانی اند مثل تابوی مردگان و هر آنچه مربوط به آنهاست تابوی موقت مربوط به بعضی شرایط از قبیل عادت زنانگی و زایمان، بلوغ،ولادت و … است (همان،صص ۳۴ و ۳۵).
از نظر وونت هر چیزی که بدلیل و علتی ترس و اضطراب به دل می افکند تابو است.
سقط جنین یعنی مرگ یک بچه، واکنش به مرگ و سوگواری و ترس از مرگ از جمله احساسات طبیعی است. همچنین میل به پرهیز از تفکر درباره مرگ و نیز احساس ناخوشایند در جمع مردمی که سوگوارند و این نشان می دهد که اظهار غم تحریم شده است. در برخی فرهنگ ها مرگ بخشی از ساختار زندگی روزمره است و برای زنی که بچه ای را از دست داده در هر مرحله باروری که باشد این امکان وجود دارد که با انکار کمتر و ادراک بیشتر رویارو شود و اظهار غم را آسانتر بیابد (لی روی،۱۹۹۴، ص۱۲۹).
تحریم مرگ فقط بخشی از توضیح آن دیوارهای سکوت است که دور سقط جنین را گرفته است. برای فهم کاملتر مسئله نیازمندیم که به تحریم دیگری بنگریم که در ارتباط مستقیم با تحریم سقط جنین است، یعنی تحریم قاعدگی.
خونریزی قاعدگی را در بسیاری فرهنگ ها چون چیزی کثیف و خطرناک و آلوده می نگرند. این یکی از قدیمی ترین تحریم هاست. در برخی جوامع رفتار زنان قاعده را با سنت های خشک و سخت محدود می کنند، به آنها اجازه آشپزی و یا حتی دست زدن به مواد غذایی و ظروف آشپزخانه را
نمی دهند یا آنها را مجبور می کنند روزهای قاعدگی را در کلبه ای خاص دور از دهکده بگذرانند از قوانین موجود درباره قاعدگی در تورات اینچنین آمده: اگر زنی ریزش خون داشت او را باید هفت روز دور نگه داشت و هر کس او را لمس کند همان مدت نجس خواهد بود و هر کس بستر او را لمس کند باید لباسهای خود را بشوید و در آب غسل کند و گرنه در همان مدت نجس خواهد بود. در جوامعی که حتی دیدن زن قاعده را آلوده کننده می دانستند. گاهی اوقات زن در حال قاعدگی را بخاطر دور نشدن از سر راه مردان با مرگ مجازات می کردند. در فرهنگ های مختلف دختر را چنان پرورش
می دهند که قاعدگی خود را پنهان نگه دارد و دختران قاعدگی را چون سری وحشتناک از مردان خانواده و گاهی حتی از زنان خانواده هم پنهان نگه می دارند فرضیه های زیادی درباره سرچشمه این تحریم وجود دارد مردم شناس آمریکایی مارگارت مید، ریشه این تحریم را ترس مردم بدوی از خون دانسته است (همان،صص ۱۳۰ و ۱۳۱).
منبع پیدایش این تحریم هر چه که باشد تحریمی است که چون نیرویی قدرتمند در زندگی ما حضور پایدار دارد و رفتار و احساسات ما زنان را نسبت به بدنمان شکل می دهد. تعدادی از این نگرشها به قاعدگی در طرز تلقی نسبت به سقط جنین تاثیر گذاشته است. سقط جنین نیز مانند قاعدگی خون ریزی زیاد مهبلی دارد و سقط جنین را به جای آنکه خونریزی همراه با زایش بچه بدانند که تحریم شده نیست، همسان با قاعدگی پنداشته اند که جریانی تحریم شده است. چنین است که سقط جنین دو تا از قدرتمندترین تحریم ها، مرگ و قاعدگی را به همراه می آورد (همان،ص۱۳۲).
۶-۳-۴-نگرش مذهبی زنان در سقط جنین
در اغلب مذاهب جلوگیری از بچه دار شدن و سقط جنین و عقیم کردن به شدت محکوم شده است. رابطه جدانشدنی بین مذهب و باروری تحت تاثیر عوامل مختلف و در دوره های مختلف به اثبات رسیده است(پرکاس، ۱۳۸۲، ص۷۱).از نظر مک کویلان(۲۰۰۴)، هنجارهای مذهبی ای که باروری را تحت تاثیر قرار می دهد می تواند در ارتباط با مسائلی چون جلوگیری از حاملگی و یا آموزه های مرتبط با نقش های جنسیتی و زندگی خانوادگی باشد. در قانون مجازات کیفری ایران که بر اساس موازین اسلامی شکل گرفته است سقط جنین به عنوان جرائم کوچک تر و آسیب و صدمه بدنی که بوسیله پرداخت خون بها و غرامتی قابل مجازات است، رده بندی شده است (سازمان ملل، ۲۰۰۲،ص۶۳).
مواری که باید تاوان پرداخته شود به مراحلی از حاملگی که در آن سقط انجام می گیرد بستگی دارد که بر طبق ماده ۴۸۷ قانون مجازات اسلامی بصورت زیر می باشد:
-دیه نطفه که در رحم مستقر شده ،۲۰ دینار
-دیه علقه که خون بسته است ، ۴۰ دینار
-دیه مضفه که بصورت گوشت در آمده ، ۶۰ دینار
-دیه جنین در مرحله ای که بصورت استخوان در آمده ، ۸۰ دینار
-دیه جنین که گوشت و استخوان بندی آن تمام شده و هنوز روح در آن پیدا نشده ، ۱۰۰ دینار
تبصره:در مراحل فوق هیچ فرقی بین دختر وپسر نمی باشد.
-دیه جنین که روح در آن پیدا شده اگر پسر باشد دیه کامل، و اگر دختر باشد نصف دیه کامل و اگر مشتبه باشد سه ربع دیه کامل خواهد بود(شکری،۱۳۸۱،ص۳۷۹).
در میان زنان نمونه مورد مطالعه ما تعدادی از زنان نگرشهای جدید و متفاوتی به مذهب داشتند یکی از زنان با آنکه اعتقادی به رعایت حجاب نداشت در عین حال نماز می خواند و روزه می گرفت و انجام سقط را تا موقعی که روح در جنین شکل نگرفته بود ترجیح می داد بخاطر آنکه گناه کمتری برایش قائل بود.
دیدگاه این زن در مورد مذهب و ارتباط سقط جنین با آن این بود:
((می دونم که گناهه، شنیدم بچه تا روح نداشته باشه گناهش کمتره، من زیاد مذهبی نیستم حجاب ندارم اما نماز می خوانم و روزه می گیرم اون چیزی که راجع به این موضوع شنیدم چیزی که عرفه، اینکه آدم نباید این کار رو بکنه حالا که شد حداقل در کمترین زمان بعد از اینکه متوجه میشه این کار رو بکنه که حداقل گناهش کمتر بشه و اون بچه نشه و روح تو بدنش نیاد شاید بعد از یک ماه جنین، روح به بدنش بیاد شایدم از همون لحظه اول روح وجود داشته باشه اطلاعات من کامل و کافی نیست هر چی ماه پایین تر باشه بهتره، زنی که۴ماهه بچه اش رو سقط میکنه اگه میخواد به حساب اختلاف با شوهرش یا شرایط بد مادی بگذاره قبل از اون ۴ ماه هم تمام این شرایط را داشته، نمی تونه بگه تو این ۴ ماه یکهو شوهرم ورشکست شد و یا شوهرم یکی دیگه شده))( زن ۲۵ ساله، دیپلم، طبقه درآمدی بالا).
این زن در مورد دیدگاه مذهبی پزشکی که جنینش را سقط کرده بود می گوید:
((دکترم قسمم داد به همین ماه و امام حسین که تو واقعا متاهل هستی و این بچه مال شوهرت هست؟ چون از این دروغا خیلی میگن و بخاطر اینکه این کار تو تخصص من نیست همه رو به خودشون واگذار می کنم، او گفت: چون جنینت زیر دو ماهه و روح نداره اینکار رو انجام می دم اگه جنینت روح داشت امکان نداشت این کار رو بکنم حتی اگه بجای ۴۰۰۰۰۰ تومان، ۴ میلیون هم می دادید این کار رو نمی کردم و این حرف دکتر برای من قوت قلب بود نیازی نداشت بمن دروغ بگوید آنقدر مراجعه کننده داشت که به پول من نیازی نداشت و این بمن خیلی کمک کرد)).
از نظر زن ۲۵ ساله ای که نگاهش به سقط جنین نگاه غیر مذهبی ای بوده، مذهب مهمترین مانع انجام سقط جنین های ارادی است. این زن در مورد تاثیر مذهب بر سقط جنین ارادی زنان می گوید:
((اگر من آدم ۱۰۰% مذهبی بودم این کار رو نمی کردم به نظر من مذهب مهمترین مانع برای سقط جنین است چون بطور آشکارا سقط جنین را حرام اعلام کرده و قتل نفس می دونه من اگه می خواستم با دیدگاه مذهبی به این قضیه نگاه کنم مسلما این کار رو نمی کردم من دیدگاهم به این مساله کاملا غیر مذهبی، از نظر شرعی سقط جنین قتل نفس محسوب می شه و از هر ماه به بعد دیه خاصی داره و از چند ماهگی هم دیه سنگین داره اما نگاه من به اون اینطوری نبود))( زن ۲۵ ساله، لیسانس، طبقه درآمدی متوسط).
در مقابل زنی که دیدگاه کاملا مذهبی داشته، مشکلات اقتصادی را در توجیه عملش برجسته
می کند و معتقد است که چون خدا از وضعیت بد اقتصادی اش با خبر است او را می بخشد:
((میگفتم خدایا تو که میدونی وضع من چه جوری و بخاطر چی اینو سقط میکنم، می دونستم گناهه، بین خودم و خدای خودم میگفتم بچه ام کفش میخواد من نمی تونم اونی که می خواد بخرم ،یا وقتی دختر ۱۳ ساله ام مانتویی رو که همکلاسیش که وضع مالی خوبی دارن از من می خواد و یا تو مدرسه می بینم بچه های من از بچه های دیگه کم پوشیدن میگم خدایا اون خوبه یا اینکه هنوز بدنیا نیامده اینکار رو بکنم اما بین خودم و خدای خودم می گفتم درسته که قتل، اما خدام منو میبخشه))( زن ۳۰ ساله، چهارم نهضت، طبقه درآمدی پایین).

مولوی دست یابی به مراد و مقصود را در گرو صبر می‌داند. کسی را که صبر نیست راه به مقصود نیست. راه وصول و نیل به مقصود صبر است:
«ای دل روشن ضمیر بـر همه دل‌ها امیر صبرگزیدی و یافت جان تو جمله مـــراد»
(همان:۲۳۱)
صبر، چون باران حکمت است که بر دل دانشمند می‌بارد و هستی او را که همان جان آگاه او است آب یاری می‌کند. مولوی در این باره می‌گوید:
«صبر چو ابریست خوش حکمت بارد از او زانک چنین ماه صبر بود که قرآن رسید»
(همان:۲۱۷)
مولوی اگر چه صبر کردن را تلخ و دشوار می‌داند؛ ولی نتیجه‌ای که به بار می‌آورد شیرین و گوارا است. انسان صابر عاقبتی نیک و خوب خواهد داشت. مولوی بر این نکته تأکید می‌ورزد که صبر سخت و طاقت فرسا می‌باشد؛ ولی در عاقبت چیزی که نصیب آدم می‌کند راحتی و آرامش است:
«تلخی صبراگــــــــــر گلوگــــیر است عــاقـبــت خـوشــگــوار خـواهـد بــود»
(‌همان: ۳۲۹)
مولوی در مقام و عظمت صبر پا را از این هم فراتر می‌نهد و همه کاینات و هستی را فریادگر عظمت صبر می‌بیند که که فریاد کشان صبر را کلید در گنج رهایی و خوشبختی می‌دانند:
«سرسبز و خوش هر تره‌ای نعره زنان هر ذره‌ای کالصبر مفتاح الفرج و الشکر مفتاح الرضا»
(همان: ۹۸)
داود لطفالله، در کتاب سکوت و سخن شاهکارهای موضوعی شعر فارسی: می‌نویسد:«هیچ کدام از شعرای فارسی زبان در دیوان خود به اندازه صائب تبریزی از سکوت و خاموشی یاد نکرده‌اند. دقت در کلیه اشعار صائب در دیوان شعر وی مبیّن آن است که او نه تنها در لابلای اشعار خود، در زمینه‌های گوناگون از سکوت و خاموشی سخن گفته است بلکه در برخی موارد، کلّ یک مجموعه شعر رابه توصیف منزلت خاموشی و آثار مترتب بر آن اختصاص داده است. صائب تبریزی در موارد متعدّد در دیوان اشعار خود بسیار بر این نکته تأکید می ورزد که سکوت و خاموشی هرگز برخاسته از آن نیست که وی حرفی برای گفتن ندارد بلکه دقیقاً برعکس آن، علی رغم داشتن دنیایی از سخنان نغز و نافذ و دلنشین گاهی از اوقات شرایط ایجاب می کند که آدمی مُهر سکوت بر لب زند و خاموشی اختیار کند. به عبارت دیگر سکوت و خاموشی در چنین مواقعی از بی علمی و یا کم علمی نیست، بلکه نشأت گرفته از کثرت علم و دانایی است:

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

«نیست از کوته زبانی بر لبم مّهر ســکوت تیغ‌ها پوشیده در زیر سپر باشد مرا
(صائب، ۱۳۶۶: ۵۴)
الفاظ و عباراتی نظیر «لب گویا» یعنی دهانی که می تواند گوینده فصیح صدها گفته زیبا باشد، و یا «تیغ های پوشیده در زیر سپر» که نافذ بودن کلمات ناگفته ـ امّا موجود ـ صائب را می‌رساند، مبیّن نکته‌ای است که در فوق به آن اشاره شد. نکته دیگر آن که در شعر فوق نیز صائب، خاموشی و سکوت را به «سپری» تشبیه کرده است که آدمی را از بدی‌ها محفوظ می‌دارد، دیگر آن که سخن گفتن در موقعیت غیرمناسب را موجب پریشان خاطری و نگرانی خود معرفی نموده است. صائب معتقد است، با آنان که سخن شناسند و صلاحیت گفتگو را دارند می‌توان و بلکه باید سخن گفت اما خاموشی در مقابل کسانی معنا پیدا می کند که از این مفاهیم و معانی دورند:

« بلبل خوش نغمه ام، با گل سخن باشد مرا

سرمه خاموشی از زاغ و زغن باشد مرا»

(همان:۸۷)
به راستی چه آثار و ثمراتی برای سکوت و خاموشی مترتب است که صائب این گونه به طرفداری و حمایت از آن می‌پردازد. وی اعتقاد دارد که سکوت موجب می‌گردد با صبر و استقامت در ساعاتی از اوقات زندگی که سخن گفتن ضرورت ندارد عبارات و سخنانی در آدمی با تفکر و تأمل شکل گیرند و سپس در مواقع مقتضی گوهرگونه از دهان گوهر افشانی که مقطعی از زمان را صدف گونه با سکوت خود صبرنموده بیرون آیندو لعل وار موجب نورانیت و تحوّل جمعی از انسان‌ها گردند:

«هر که صائب چون صدف بر لب زند مُهر سکوت

از دهانش گوهر سیراب می آید برون»

(همان:۲۶۶)
توجه به اشعار صائب تبریزی در دیوان شعر وی گویای نکته‌های چندی است که در این جا به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود. صائب دهان کسانی را که از سخن بیهوده لب فرو می‌بندد و طریق خاموشی برمی‌گزینند به بهشتِ دربسته تشبیه می‌کند.
‌وی همچنین غنچه دربسته ای را مثال می‌آورد که در بستان‌سرای عالم در کمال خاموشی ـ اما در واقع با صد زبان ـ از آدمیان می‌خواهد که از کلام بیجا دم فروبندند. همان گونه که لعل و گوهر در آغوش صدف از سفتن ایمن است،
«گرچه من چون غنچه دارم مُهر خاموشی به لب نکهت گل می کند تفسیر، فریاد مر ا»
(همان:۳۴)
« تــــــراوش می‌کند راز نهان از مُهر خاموشی که شبنم نیست از پرواز مانع نکهت گل را»
(همان :۸۷)
« تراوش می کند خونین دلی از مُهر خاموشی که آهوی ختن را بوی مشک از ناف می آید»
( همان :۱۵۹)
اگر کلام و زبان نیز در آغوش دهان ماند و بیهوده به کار گرفته نشود از هر بلایی محفوظ خواهد ماند و به همین ترتیب بهترین حافظ و محرم اسرار آدمی، خاموشی او خواهد بود. چراغ عاشقان، روشن از خاموشی اهل دل است و لذا صائب پروانه وار اظهار شیفتگی می‌کند که از روشنایی چنین چراغی بسوزد:
«پاس صحبت داشتن آسایش از من برده بود زیر دامان خموشی رفتم، آسودم چو شمع»
(همان:۹۹)
آن گاه که زبان آدمی از هر ادعا و سخن بیهوده‌ای بسته گردد و بر این موضوع صبر کند و در آن زمان و یا بعد از آن، زبان وی، چون خود صائب گویای معانی و مفاهیم ناب خواهد گردید همچنان که خاموشی حضرت مریم (س)، کلام حقّ عیسی(ع) را به دنبال خود داشت. آدمیان می‌توانند به وسیله سکوت و خاموشی روح و شخصیت خود را عجین با شناخت و معرفت سازند و آن گاه کلامشان نیز قرین با چنین معرفتی گردد.
« گر گوش هوش باشد، در پردهٔ خموشی صد داستان شکایت، تقریر می‌توان کرد»