۲-۱-۹٫ جمع بندی

در محیط پیچیده، پویا و بسیار متغیر امروزی، شرکت­ها نیازمند طراحی و اتخاذ استراتژی­هایی هستند که بتوانند آنها را در بهبود روزافزون عملکردشان یاری رساند. زیرا در چنین محیط رقابتی شرکت­هایی قادر به بقا هستند که از گردونه رقابت جا نمانده و خود را با شرایط متغیر و پویای بازار رقابتی همگام نمایند. به همین دلیل یکی از مهمترین اهداف تمامی شرکت­ها در طول زمان، بهبود مستمرعملکرد بوده است (فیض و همکاران،۱۳۹۱). صنعت فرش نیز که سهم عمده­ای در بهبود اقتصاد کشور داشته و در نجات کشور از تک­محصولی و اتکا به نفت موثر است، از این مسئله مستثنی نیست و برای بقا در بازار جهانی نیاز به بهبود عملکرد دارد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

قابلیت ­های بازاریابی از عوامل مؤثر دردستیابی به مزیت رقابتی و عملکرد برتر برای شرکت­ها محسوب می­ شود. قابلیت ­های بازاریابی فرایند یکپارچه­ای است که در آن شرکت­ها منابع محسوس و نامحسوس را برای درک پیچیدگی نیازهای خاص مشتریان، دستیابی به یک تمایز نسبی محصولات برای برتری رقابتی و در نهایت دستیابی به یک کیفیت برند مناسب به­کار می­برند ) قاضی زاده،۱۳۹۰). این قابلیت­ها به شرکت برای ایجاد و حفظ رابطه­اش با مشتریان و اعضای کانال­های توزیع کمک می­ کنند. قابلیت ­های بازاریابی یک شکل قوی از برند ایجاد می­ کنند که به شرکت اجازه داشتن یک عملکرد مالی برتر را می­دهد. بازارگرایی نیز یه عنوان یکی از قابلیت ­های بازاریابی، یک نوع هنجار رفتاری است که در سراسر سازمان گسترش یافته و از طریق نوآوری پاسخگوی نیازهای حال و آتی بازار و مشتری است. همچنین قابلیت نوآوری به عنوان یکی دیگر از قابلیت ­های بازاریابی، از مهم­ترین عوامل حفظ رشد، بقا و کسب مزیت رقابتی محسوب می­گردد (اورتگا^[۷۱] و یلوارد، ۲۰۰۸).
در این پژوهش، محقق به دنبال شناسایی تاثیر قابلیت ­های بازاریابی بر عملکرد بنگاه­های کوچک و متوسط صادرکننده فرش می­باشد

۲-۲٫ پیشینه تحقیق

۲-۲-۱٫ تحقیقات داخلی

قاضی زاده و همکاران در سال ۱۳۸۸ در مطالعه ای با عنوان بررسی و قابلیت های بازاریابی و تنوع بخشی روی عملکرد مالی با بهره گرفتن از تکنیک تحلیل پوششی داده به بررسی تاثیر قابلیت های بازاریابی مثل هزینه های بازاریابی و تنوع بخشی، تعداد زمینه های فعالیت شرکت را بر عملکرد مالی پرداختند. بدین منظور در نوشته حاضر با بهره گرفتن از تحلیل پوششی داده‌ها شرکت‌های خدماتی به دو دسته کارا و غیرکارا تقسیم شده و تاثیر هر یک از متغیرها بر عملکرد کل شرکت و عملکرد مالی شرکت مورد بررسی قرار گرفت. جامعه آماری شرکتهای خدماتی استان های تهران،اصفهان و بوشهر می‌باشد و حجم نمونه ۹۸ شرکت خدماتی است که در زمینه باربری، انبارداری، حمل و نقل کالا فعالیت می‌کنند. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آمار توصیفی و آمار استنباطی (رگرسیون چندگانه) ^[۷۲]استفاده شده است. نتایج بررسی نشان داد که بین قابلیت‌های بازاریابی و عملکرد کل شرکت و عملکرد مالی در شرکتهای کارآ رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد. تنوع بخشی نیز اثر منفی بر عملکرد کل شرکت و عملکرد مالی شرکت‌های کارآ دارد. در پایان پیشنهادهایی برای شرکت‌های مورد بررسی ارائه گردید..
مقاله ساختار بازار جهانی فرش دستباف و بازارهای هدف صادراتی ایران در سال ۱۳۸۲توسط حسینی و پرمه صورت پذیرفته است، در این مقاله هدف تعیین نوع ساختار بازار تجارت جهانی فرش دستباف، ساختار صادرات فرش ایران با شرکای تجاری و شناسایی بازارهای هدف آن تدوین یافته است. این تحقیق از هفت قسمت شامل مقدمه، مبانی نظری و روش شناسی تحقیق در دو محور ساختار بازار و بازارهای هدف، ساختار تجارت ، واردات و صادرات آن کالا، ساختار صادرات فرش دستباف ایران با شرکای تجاری، رابطه مبادله خالص و درآمدی فرش صادراتی ایران، بازارهای هدف فرش صادراتی ایران، نتیجه گیری و پیشنهادات تشکیل شده است. نتایج حاصل از تحقیق نشان می دهد ساختار تجارت جهانی فرش دستباف از انحصار چند جانبه با نوساناتی طی دوره ٢٠٠۰ – ١٩٧۵ مواجه بوده است. بررسی طرف عرضه ساختار تجارت جهانی نیز گویای آن است که ساختار انحصار چند جانبه صادرات متحول شده و از قدرت انحصاری صادرکنندگان آن کاسته شده است، در مقابل ساختار واردات فرش از انحصار چند جانبه پیروی نموده است. مقایسه صادرات و واردات جهانی فرش دستباف گویای آن است که انحصار از آن واردکنندگان است تا صادرکنندگان. صادرات فرش ایران با شرکای تجاری نشان می دهد که واردکنندگان فرش از ایران، از ثبات نسبی برخوردار نبوده اند بگونه ای که طی سالهای ۶٧ پیوسته از قدرت چانه زنی ایران در میان واردکنندگان کاسته شده، اما طی سالهای ۸۰-۱۳۶۸ بویژه برنامه اول توسعه، با ورود تعداد زیادی کشور به جمع واردکنندگان از قدرت انحصاری آن کشورها کاسته شده است. شایان توجه است غالبا کشورهای اصلی واردکننده فرش دستباف از ایران، به صادرات مجدد به بازارهای مصرف نهایی مبادرت می ورزند و هم اینک علی رغم مرکز مهم تولید جهانی فرش دستباف بورس کالایی تخصصی بین المللی شمار می آیند. رابطه مبادله پایاپای خالص فرش دستباف صادراتی ایران با نوسان، رو به کاهش نهاده است و افزایش حجم صادرات آن کالا موجب شده که رابطه مبادله درآمدی آن رو به بهبود گذارد. در پایان ٣٣ کشور که ویژگی های بازار هدف فرش دستباف صادراتی را دارا هستند، بعنوان بازارهای هدف فرش دستباف صادراتی ایران شناسایی شده اند. تحقیق با جمع بندی، توصیه های سیاستی، پیشنهادات و ملاحظات پایانی خاتمه یافته است.
تحقیقی که توسط شم آبادی و حسینی(۱۳۸۶) انجام شده است،با عنوان بازاریابی صادراتی فرش دستباف در راستای کمک به توسعه صادرات و بازاریابی فرآیندی و هماهنگ، پنج عامل مدیریت، محیط، استراتژی بخش بندی، وآمیخته بازاریابی به عنوان مهم ترین عوامل اثرگذار بربازاریابی فرش دستباف ایران در وضعیت موجود و مطلوب مورد بررسی و پیمایش قرار گرفت. با طراحی پرسشنامه در خصوص پنج عامل از ۴ گروه آماری تحقیقی نتایج حاکی از تاثیر روابط معنی دار میان عوامل اصلی در تحقیق بود. و فرضیات تحقیق تایید شده اند. اولویت تاثیر گذاری به این صورت بود: محیط، آمیخته های بازاریابی، آمیخته، استراتژی و مدیریت صادرات.
احمدی زاد و همکارانش (۱۳۹۰) مطالعه ای باعنوان به کارگیری مدل بلوغ قابلیت های بازاریابی به منظور ارزیابی فرآیندهای بازاریابی در شرکت ایران ترانسفو انجام شد. این مطالعه به منظور آسیب شناسی فرایندهای بازاریابی شرکت ایران ترانسفو انجام شد. ابتدا مدل بلوغ فرایندی پنج سطحی و مدل بلوغ فرایندهای بازاریابی تشریح شد. جامعه آماری این تحقیق، شامل مدیران و کارشناسان بازاریابی و فروش شرکت ایران ترانسفو است و به دلیل کوچک بودن حجم جامعه آماری و دسترسی به آن، تمامی جامعه به عنوان نمونه آماری انتخاب گردیده و به عبارتی، از روش سرشماری برای نمونه گیری استفاده شده است. در این تحقیق از۱۱پرسشنامه برای جمع آوری داده ها استفاده و روایی آن به وسیله روایی محتوا و پایایی آن به وسیله ضریب آلفای کرانباخ تائید شده است. نتایج نشان داد که از فرآیندهای بازاریابی مورد بررسی، هیچ کدام در سطوح پنجم و چهارم قرار ندارند، در حالی که از یازده فرایند مورد بررسی، هشت فرایند در سطح سوم و سه فرایند در سطح دوم قرار دارند.
در مقاله ای با عنوان مدلی برای تعیین میزان تاثیر بازارگرایی بر عملکرد کسب و کار با توجه به قابلیت های بازاریابی در صنایع شیمیایی که توسط رضایی دولت آبادی و خائف الهی انجام شده است،ابتدا به بررسی دیدگاه ها،مدلهای مختلف بازارگرایی و تاثیر بازارگرایی بر عملکرد کسب و کار با توجه به قابلیت‌های بازاریابی می پردازد،سپس روابط علی میان فرهنگ بازارگرایی،هوشمندی بازار،قابلیت‌های بازاریابی و عملکرد کسب و کار را بررسی می کند و با بهره گرفتن از مدلسازی معادلات ساختاری و با بهره گرفتن از داده های حاصل از محیط صنعت،مدلی مفهومی و تصمیم ساز را برای تبیین پیوند های علی موثر بر عملکرد کسب و کار پیشنهاد و مورد آزمون قرار می دهد.نتایج پژوهش نشان می دهد که عملکرد کسب و کار در فضای رقابتی کنونی تحت تاثیر یکپارچگی بازارگرایی و قابلیت های بازاریابی قرار دارد.
عزیزی و همکاران(۱۳۹۰) مطالعه ای با عنوان مدل عملکرد صادراتی با رویکرد توانمندی های بازاریابی در صنعت نرم افزار ایران انجام دادند. در این مقاله مدلی متشکل از متغیرهای مهم صنعت نرم افزار شامل : شدت رقابت، توانمندی برنامه ریزی و اجرای بازاریابی به همراه سه بعد بازارگرایی (مشتری گرایی، رقیب گرایی، هماهنگی درون سازمانی) طراحی شد. گردآوری داده ها از طریق یک پرسشنامه۳۷سؤالی و بر مبنای پاسخ های مدیران عالی شرکت های نرم افزاری صادرکننده انجام شد. پایایی متغیر های مکنون همگی در بازه قابل قبول قرار دارد. برای آزمون مدل از روش کمترین مربعات جزیی و نرم افزار Smart PLS-Graph نسخه۲٫۰ استفاده شد. نتایج نشان داد ، شدت رقابت بر عملکرد در بازار بین المللی، مشتری گرایی و توانمندی اجرای بازاریابی اثر مثبت دارد. نتایج آزمون نشان داد که رقیب گرایی، قابلیت اجرای بازاریابی و مشتری گرایی به طور مثبت بر عملکرد در بازار بین المللی مؤثر است. تفکیک آثار نشان داد، مهم ترین عوامل تعیین کننده ی عملکرد در بازارهای بین المللی به ترتیب عبارتند از: شدت رقابت، توانمندی اجرای بازاریابی، مشتری گرایی و رقیب گرایی.
امیدی کیا و دیگران در تحقیق دیگری با عنوان شناخت قابلیت های سازمانی جایگاه سازی برند شرکت در صنعت مواد غذایی با بهره گرفتن از نظریه داده بنیاد این پژوهش کیفی به دنبال یافتن قابلیت های لازم جهت جایگاه سازی برند شرکت در قالب الگویی نظام مند و با بهره گیری از نظریه داده بنیاد است. پژوهشهای گذشته در حیطه جایگاه سازی برند شرکت، بسیار محدود و غالباً یک سونگرانه از دید مشتری کمی گرا و انتزاعی است. این پژوهش، جایگاه سازی برند شرکت را از دیدگاه درون سازمانی و با تأسی از رویکرد راهبردی قابلیت های سازمانی جست وجو می­ کند. بدین منظور مصاحبه های عمیقی با مدیران شرکت های شناخته شده فعال در صنعت مواد غذایی صورت گرفت. تحلیل داده ها بر اساس نظریه داده بنیاد مبین آن است که ثبات سازمانی، زمینه مناسب جهت ایجاد و تقویت قابلیت های مؤثر بر هویت بخشی به برند شرکت را فراهم می کند. هویت ایجاد شده از طریق قابلیت های تصویرپردازی مثبت به جایگاه سازی برند کمک می کند. در عین حال، شایستگی های مدیریت ارشد و پویایی بازار به عنوان عوامل مداخله گر و بسترساز، شرایط تقویت و تسریع جایگاه سازی برند را موجب می شود.نتایج نشان داد جایگاه سازی برند شرکت از ایجاد، تقویت و به کارگیری هدفمندو سیستماتیک مجموعه ای از قابلیت های بازارشناسی و بازارسازی، تولیدی، یادگیری، نوآوری و توانمندسازی و تعهدپذیری کارکنان جهت شکل دهی هویتی منسجم از برند شرکت و ارائه این هویت در قالب یک تصویر یکپارچه و متمایز به مشتریان از طریق قابلیت های ارتباطی و تعاملاتی حاصل می شود.
بتولی (۱۳۷۱ ) با بررسی نقش فرش در اقتصاد ایران و الگوی صادرات آن نشان میدهد که تشکیل شرکتهای تعاونی مهمترین اقدام برای افزایش اشتغال، ایجاد درآمد، حفظ صنعت فرش دستباف و توسعه این صنعت از لحاظ روابط و مناسبات کاری است. این شرکت­ها امکان جمع شدن سرمایه های کوچک را فراهم می نمایند. به اعتقاد این محقق، بالا بودن قیمت تمام شده فرش یکی از مشکلات صنعت فرش دستباف می باشد که در این میان دستمزد بیشترین درصد را شامل می شود. با وجود تعاونیها، مشکل دستمزد به صورت عادلانه ای حل خواهد شد. در تعاونیها دستمزد به نفع عایدات عمومی تعاونی تعدیل می گردد. از طرف دیگر با مشارکت بافنده در سود دستمزدها، توزیع عادلانه درآمد صورت می پذیرد و نهایتاً قیمت تمام شده نسبت به حالت قبلی(حق الزحمه ای) با حذف واسطه های متعدد در امر فروش فرش نیز منجر به کاهش قیمت تمام شده فرش میگردد. سرانجام درآمد حاصل از فروش فرش به صورت سود شرکت تعاونی و سرمایه در گردش نصیب بافندگان (شرکت تعاونی) می گردد.
رقیب گرایی
مشتری گرایی
هماهنگی درون سازمانی
توانمندی بازاریابی
توانمندی برنامه ریزی
شکل ۲
مدل عزیزی و همکاران(۱۳۹۰)
نمودار بالا با بررسی الگوهای مشابه و نتایج پژوهش های قبلی الگوی مفهومی پژوهش متشکل از یازده فرضیه تدوین شد. بر اساس این الگو بین شدت رقابت ، هماهنگی درون سازمانی، رقیب گرایی، مشتری گرایی، توانمندی های برنامه ریزی بازاریابی، توانمندی های اجرای بازاریابی و عملکرد بازاریابی بین المللی ارتباط معناداری وجود دارد . همچنین بین مشتری گرایی، رقیب گرایی، توانمندی های برنامه ریزی بازاریابی، توانمندی های اجرای بازاریابی، هماهنگی درون سازمانی و عملکرد بازاریابی بین المللی نیزارتباط معناداری وجود دارد.

۲-۲-۲٫ تحقیقات خارجی

تحقیقی در سال۲۰۱۲ توسط وایجند^[۷۳] وهمکارانش صورت گرفت با عنوان توسعه قابلیت های بازاریابی شرکت کوچک و متوسط، هدف از این تحقیق این است که به تجزیه و تحلیل سوابق سازمانی از قابلیت های بازاریابی و تاثیر بر عملکرد کسب و کار با بهره گرفتن از یک نمونه از شرکت های کوچک و متوسط ​​(SME^[74] ها) بپردازد. پژوهش به تجزیه و تحلیل اثر بازاریابی داخلی (IM)^[75] بر روی کارکنان سازمان که مجموعه ای هماهنگ از توانایی های تجاری برای رقابت شرکت ها حیاتی است می پردازد. نتایج این تحقیق نشان می دهد که پیام رسانی فوری، یا مدیریت منابع انسانی به عنوان مشتریان داخلی سازمان، عامل اصلی در ایجاد انگیزه در کارکنان به طور موثر به منظور توسعه بازاریابی استراتژیک و عملیاتی قابلیت های بازاریابی اعمال اثر مثبت و معنادار بر رضایت و وفاداری مشتریان،که در نهایت منجر به عملکرد سازمانی بهتر در از نظر فروش، سود و سهم بازار است. تحقیق همچنین به مقدار کمیاب از شواهد تجربی که منجر به اثر مثبت و مستقیم از IMاستراتژی بر عملکرد کسب و کار می شود اشاره می کند.
توکسون^[۷۶] و دیگران پژوهش دیگری تحت مطالعه اکتشافی از قابلیت های بازاریابی و موفقیت صادرات انجام دادند. این پژوهش به بررسی نقش ارتباط بین قابلیت بازاریابی و موفقیت صادرات پرداخته است. داده ها با بهره گرفتن از پرسشنامه های پستی به شرکت های کوچک و متوسط ​​(SME ها) در تایلند ارسال شد. که در مجموع از ۸۹ مشاهدات واجد شرایط جمع آوری شد. قابلیت های بازاریابی را می توان به چهار بعد طبقه بندی نمود یعنی قابلیت محصول، قابلیت توزیع، قابلیت قیمت، و قابلیت ارتقاء. در میان چهار بعد از قابلیت بازاریابی، تنها قابلیت قیمت و قابلیت ارتقاء رابطه معنادار و مثبت مربوط با موفقیت صادراتی داشتند. در حالی که قابلیت محصول دارای اهمیت منفی با موفقیت صادرات داشت. از سوی دیگر، قابلیت توزیع به طور قابل توجهی با موفقیت صادرات ارتباط ندارد. در SMEهای تایلندی. نتایج به دست آمده به نظر می رسد هم جهت با برخی از مطالعات قبلی انجام شده در دیگر کشورهای در حال توسعه است.
قابلیت های بازاریابی: مقدمات و مفاهیم برای SME عملکرد B2B عنوان مقاله ای است که توسط مریلیز^[۷۷] و دیگران (۲۰۱۱)صورت گرفته است. مطالعه یک دیدگاه جدید در استراتژی بازاریابی SME در زمینه B2B با بهره گرفتن از منابع مبتنی بر مشاهده شرکت فراهم می کند. مطالعه یک مدل ساختاری ارتباط قابلیت های بازاریابی و بازاریابی عملکرد را عنوان می کند. ۳۶۷ شرکت SME استرالیا را مورد بررسی قرار می دهد بازاریابی دو قابلیت کلیدی، یعنی نام تجاری و نوآوری بر روی عملکرد تاثیر عمده ای در زمینه B2B SME داشته اند. این اولین مطالعه SME برای ارزیابی است همزمان نوآوری و نام تجاری قابلیت بازاریابی، با قابلیت نوآوری قویترین تعیین کننده عملکرد SMEمی باشند.
سانگ و نیسون ^[۷۸]در سال ۲۰۰۸ مقاله ای با عنوان بازاریابی متمایز و قابلیت های فناوری اطلاعات و انواع استراتژیک به بررسی رابطه بین نوع استراتژیک و توسعه بازاریابی متمایز، بازار ارتباط، فن آوری، و فن آوری اطلاعات (IT) قابلیت پیاده سازی استراتژی نوآوری پرداختند. آنها فرض کردند که در آینده نگران باید قابلیت های فنی ساخت ، در حالی که مدافعان ارتباط بازار و قابلیت بازاریابی را توسعه داده اند. جمع آوری داده ها از ۷۰۹ شرکت در سراسر ایالات متحده، ژاپن، و چین بود. آنها فرض کردن که شرکت های ژاپنی تکنولوژی بیشتر و قابلیت های بازاریابی بیشتری از شرکت های ایالات متحده از همان نوع استراتژیک فناوری اطلاعات دارند.سانگ در مقاله خود به این نتیجه رسید که قابلیت های بازاریابی به عنوان یک منبع مهم برای افزایش مزیت رقابتی محسوب می شود.
سانگ و دیگران^[۷۹] (۲۰۰۸) در مقاله خود به این نتیجه رسیدند که قابلیت های بازاریابی به عنوان یک منبع مهم برای افزایش مزیت رقابتی یک شرکت به حساب می آید.
ورهید^[۸۰] و همکارانش(۲۰۰۵) در مطالعه خود با عنوان قابلیت های بازاریابی تعیین معیار برای مزیت رقابتی پایدار به این نتیجه رسیدند که شرکت ها قابلیت هایشان را برای انتقال منابع به خروجی ها بر مبنای استراتژی های بازاریابی خود به کار می برند چنین قابلیت هایی با عملکردشان در ارتباط است و عملکرد آن ها را بهبود می بخشد. یک شرکت زمانی می تواند قابلیت هایش را بهبود بخشد که تمامی اعضایش توانایی و مهارت فردی و دانش خود را با قابلیت های موجود هماهنگ نمایند.
توانایی های بازاریابی
عملکرد مشتری
عملکرد سازمانی
بازاریابی داخلی
شکل۳
مدل وایجند و همکاران(۲۰۱۲)
شکل بالا مدل نظری وایجند و همکاران را نشان می دهد، فرضیه روابط بین IM، قابلیت بازاریابی،
، عملکرد مشتری و عملکرد سازمانی را به تصویر می کشد.

مطالعات ایرانی

ردیف

سال

نویسنده

شناختهایی که انسان در مورد گزارههای دینی دارد، معرفت دینی نامیده میشود. دین با تمام ابعاد خود در صحنه حضور دارد. منبع این نوع معرفتها، منابع دینی است و راه شناسایی و فهم آنها از طریق عقل است. معرفت دینی مرکب است از معرفت و دین که معنای هر دو از نظر گذشت. از نظر عقلگرایان زمانی میتوان گفت باورهای دینی معرفت بخش هستند که جنبه تعقلی دین که قابلیت توجیه را دارد، مورد لحاظ واقع شود. بدین ترتیب میتوان صادق بودن باور دینی را تضمین کرد. بنابراین شناخت و معرفت به دین زمانی معرفت به حساب میآید که باورهای دینی صادق باشند که تنها راه اثبات صدق ارائه شواهد و قرائن است. در نتیجه هر آنچه کاذب باشد معرفت محسوب نمی شود.^[۱۴۷] بنابراین تمام آن چه را که عالمان دینی و اندیشمندان از دین به دست آورده اند چون به دیده عقل نگریسته شده است و با دلایل عقلی موجه شده اند، معرفت دینی محسوب میشود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۲-۱-۴. مسأله معناداری و تحقیق پذیری گزاره های دینی

تا قبل از قرن بیستم فیلسوفان و متکلمان گزارههای دینی را به طور عام و گزاره«خدا وجود دارد» را به طور خاص معنادار میدانستند و معتقد بودند همواره میتوان به نحو معناداری درباره خدا سخن گفت. دغدغه اصلی آنان صادق یا کاذب بودن این گزارهها بود.آنان به دنبال معیاری جهت نشان دادن صدق و کذب باورهای دینی بودند.اما در قرن بیستم گروهی از فیلسوفان به نام پوزیتیویستهای منطقی بحث معناداری را مطرح کردند. براساس این اصل ابتدا باید دید گزاره معنادار هست یا نه. اگر معنادار بود، آنگاه در مورد صدق و کذب آن می توان به گفتوگو نشست. معناداری از نظر پوزیتیویست کاملاً بار معرفت شناختی دارد و این گزاره ها هستند که از امور واقع گزارش میدهند.
حلقه وین^[۱۴۸] که در سال ۱۹۲۰ در شهر وین تشکیل شد”اصل تحقیق پذیری”^[۱۴۹] را ملاک معناداری گزاره ها قرا داد. این حلقه هیوم رایکی از پیشتازان برجسته فلسفی خود میدانست. وجه مشترک آنان با هیوم تنفر از متافیزیک است .^[۱۵۰]طبق این اصل گزاره معرفت بخش برای اینکه معنادار باشد باید قادر باشد بهطور تجربی تحقیق پذیر شود.^[۱۵۱] این نظریه علم را به عنوان الگوی شاخص یک زبان دقیق و آزمونپذیر میدانست.^[۱۵۲] گزارهها حامل معنایی از واقعیت و جهان خارج هستند. اگر بتوان حکم آن گزاره را به امور و وضعیتهایی نسبت دهیم که به طور تجربی قابل مشاهده باشند،آنگاه این گزاره، گزارهای است معنادار و میتوان در مورد صدق و کذب آن سخن گفت. اینگونه گزارهها تأثیرگذار هستند؛ یعنی اگر صادق باشند یا کاذب، بر روند زندگی ما مؤثرند. طبق این اصل گزاره های اخلاقی، متافیزیک، الهیاتی و بسیاری از مسائل فلسفی، نه صادقاند نه کاذب؛ چرا که اصلاً فاقد معنا هستند. این گزارهها صرفاً بیان کننده احساسات و عواطف گوینده آن است و هیچ حکمی را صادر نمی‌کنند. البته از نگاه آنها گزاره های انشایی، تعریفات صوری^[۱۵۳]، همانگوییها^[۱۵۴] یا قراردادهای زبانی نیز معنادار هستند. غیر از اینها اگر گـزاره یا جمـلهای بخواهد معنـای ادراکی(خبری بر ما منتقل کند که صادق است) داشته باشد باید حاکی از عبارتی باشد که اثبات صدق و کذبش با استناد به مشاهدات حسی مسیر باشد.^[۱۵۵]
گزاره هـای دینـی نیز از تأثـیرات پوزیتیویستها در امان نـماند. فیلـسوفانی چون جان ویـزدام^[۱۵۶]،
آنتونی فلو^[۱۵۷] ، هر^[۱۵۸] ، میچل^[۱۵۹] و جان هیک^[۱۶۰]، اصل معناداری و تحقیقپذیری را پذیرفتند با این تفاوت که ویزدام ، فلو و هر با پذیرش این اصل و با تمثیلهایی قائل شدند که گزاره “خدا موجود است” معرفت بخش نیست؛ حال آنکه میچل و هیک ضمن پذیرش این اصل و با ارائه تمثیلهایی گزاره”خدا وجود دارد” را معنادار تلقی کردند. تمثیلهای آنان مجال دیگری میطلبد، از این رو ما از ذکر و شرح آنها خودداری میکنیم.^[۱۶۱]
آنچه مسلم است این است که پوزیتیویستها میان معنا و تحقیق پذیری خلط کردهاند. گزاره x معنادار است با گزاره x قابلیت تحقیق پذیری دارد،کاملاً دو مقوله جدا از هم هستند و نمیتوان گفت گزارهای که قابلیت تحقیق پذیری ندارد، بیمعنا است. نکته اینجاست که روش اثبات یا نفی هر گزاره با سنخ آن گزاره ارتباط مستقیم دارد. ما انواع گزارهها را دارا هستیم. گزارههای علمی از سنخ گزاره‌های تجربی است و راه تحقیق و ابطالش غیر از تجربه و مشاهده نمیتواند باشد. گزارههای ریاضی هرگز از طریق تجربه قابل اثبات نیستند، حال آنکه همه ما آن را معنادار میدانیم؛ چرا که از ناحیه عقلی قابل اثبات یا ابطال است.گزاره های دینی نیز انواع گوناگونی دارند وراههای اثبات و ابطال آنها فرق میکند. پس این موضوع ارتباطی با معناداری نخواهد داشت.^[۱۶۲]

۲-۱-۵. رابطه عقل و ایمان

چنان چه گذشت موضوع اساسی در معرفتشناسی دینی باورمندی به وجود خداوند است. در این رابطه آنچه که محور اصلی بحث را تشکیل میدهد، عقلانیت باور به خدا است. به عبارتی،آیا اعتقاد به خدا باید از توجیه عقلانی برخوردار باشد؟آیا لزومی دارد ایمان و باورهای دینی عقلانی باشند؟ حافظه بشری یاری نمیدهد تا به یاد آورد رابطه این دو آرام و صلحآمیز بوده باشد. همیشه بین این دو تعارض و کشمکش وجود داشته است. زمانی که مسیحیان نخستین مورد مخاطب این سؤال ترتولیان که”آتن را با اورشلیم چه کار؟”^[۱۶۳] قرار گرفتند،کاملاً به عدم هماهنگی عقل و ایمان اعتقاد داشتند. [منظور وی از آتن، “فلسفه یونان”بود و از “اورشلیم” ایمان دینی است].
در بحث پیرامون ایمان وعقل دو دیدگاه وجود دارد. دیدگاه اول قائل است بین ایمان و عقل سازگاری و توافق حاکم است. البته ذکر این نکته حائز اهمیت است که در این دیدگاه نیز توافق کاملی وجود ندارد؛ چرا که عدهای معتقدند در برخی مسائل دین نظیر “خدا موجود است”سازگاری وجود دارد؛امّا در اصل و محتوای ایمان مثل «تجسد، تثلیث» این هماهنگی وجود ندارد؛ زیرا عقل از توان اثبات عاجز است و باید در این مواقع ایمان آورد. قرینهگرایی جان لاک نمونه معروفی از عقلگرایی است که باور دینی را منوط به داشتن شواهد میداند.

1. 1. دیدگاه و موضع دوم که به تعارض و ناسازگاری عقل و ایمان رأی مثبت داده اند ، خود به دو گروه تقسیم میشوند.گروهی عقل را در جناح مقابل ایمان قرار میدهند و معتقد هستند ایمان امری نامعقول است؛ بلکه حتی پا فراتر نهاده و عقل را موجب تخریب ایمان میدانند. هیوم و کرکگورد از حامیان پروپا قرص این نظریه هستند. عدهای نیز قائل هستند ایمان مقامی بس والاتر از عقل دارد و از این رو امری است فرا عقلی. پلانتینگا، کارل بارت^[۱۶۴]کالوین^[۱۶۵]… از این دیدگاه جانبداری میکنند. بارت اعلام می دارد استدلال عقلی «عقل را بر مسیح حاکم می سازد».^[۱۶۶]

عقلگرایی حداکثری^[۱۶۷] ، عقلگرایی انتقادی^[۱۶۸]و ایمان گرایی^[۱۶۹] سه رویکرد مهمی است که که در رابطه با تقسیم بندی فوق پدیدآمدهاند .
۲-۱-۵-۱. عقل گرایی
عقل گرایی به معنای عام، حوزه وسیعی از مؤمنان و ملحدان را در بر میگیرد. در غرب عقل گرایی به دو بخش عقل گرایی حداکثری و انتقادی تقسیم شده است.
الف) عقل گرایی حداکثری: طبق این دیدگاه باید «صدق اعتقادی را چنان معلوم کرد که جمیع عقلاء قانع شوند.»^[۱۷۰] در این دیدگاه، آنچه حرف اول را میزند، استدلال و برهان است. تنها برهان است که نتیجه یقینی به بار میآورد.این دیدگاه با قرینهگروی^[۱۷۱] ـ که توسط برجستهترین مبناگریان کلاسیک؛ یعنی رنه دکارت به ویژه جان لاک آغاز شده بود^[۱۷۲] ـ پیوند خورده است. طبق این تئوری برای اینکه اعتقادی مورد قبول واقع شود باید شواهد و ادله به اندازه کافی باشد تا همه عقلاء قانع گردند، در غیر این صورت شخص از وظیفه معرفتی خود (که از خصیصه مهم مبناگروی کلاسیک است) تخطی کرده است. شاخصترین نماینده این نظریه کلیفورد^[۱۷۳] است که از واژگان اخلاقی جهت نبود دلیل کافی استفاده میکند. نظریه او خلاصه شده است در جمله مشهور«همشیه، همهجا و برای همه کس اعتقاد به هر چیزی بر مبنای قرائن ناکافی کاری خطا و نادرست است».^[۱۷۴]
از نظر کلیفورد نظام اعتقادی وجود ندارد که بتواند خواسته های عقلگرایان را برآورده سازد، در نتیجه باور به خدا نامعقول است. به عبارت دیگر نبود قرینه وجود خدا، خود دلیل است برای اینکه شخص در گرویدن به الحاد موجه باشد. خود کلیفورد نیز با چنین نگرشی به جمع ملحدان می‌پیوندد. جان لاک که قرینهگرایی به نام او شناخته شده است، در رابطه با اعتقادات دینی (به ویژه باور به وجود خدا) همین معیار را قائل است؛ اما وی برخلاف کلیفورد معتقد است مسیحیت به شرطی که درست فهمیده شود توان برآوردن این معیار را دارد. عقل در فلسفه لاک اثبات وجود خدا را برعهده دارد. او معتقد به وجود رابطه خاص میان عقل و وحی است. به نظر وی اگر عقل بتواند نشان دهد که یک کتاب محصول وحی خداوند است، دراین صورت ما در پذیرفتن تمام محتوای آن موجهایم، هرچندکه خود عقل تمام بخشهای آن را تصدیق نکند.^[۱۷۵] آکویناس نیز چون لاک بر این باور بود که با پژوهشهای دقیق می توان حقیقت مسیحیت را به نحو قابل قبولی واضح کرد.^[۱۷۶]
ب) عقل گرایی انتقادی^[۱۷۷]: بر اساس این دیدگاه «نظام اعتقادات دینی را می توان و میباید عقلاً مورد نقد و ارزیابی قرار داد؛ اگر چه اثبات قاطع چنین نظامهایی امکان پذیر نیست.»^[۱۷۸] در این دیدگاه توصیه می شود حداکثر توانایی خود را در بخش اعتقادات دینی باید به کار بست. دو ویژگی مهم در این دیدگاه آن را به این نام مزین کرده است.۱ـ تاکید بر نقش عقل در بخش نقادانه اعتقادات دینی، به جای اینکه در پی اثبات قاطع آن ها بود. ۲ـ انتقاد از توانمندیهای خوش بینانه خود عقل^[۱۷۹]. در این دیدگاه ابتدا هر دو جناح دلایل خود را عرضه میدارند، سپس این دلایل در مقام قیاس با هم سنجیده میشوند و در نهایت بهترین دلیل پذیرفته میشود. در نهایت اینکه هیچ گاه نباید موضع جزمگروی را نسبت به اعتقادات خود در پیش گرفت و آنها را بی نقص و قطعی تلقی کرد. عقل گرایی انتقادی با تعهد کامل ما نسبت به خداوند مخالف نیست بلکه مدعی است نباید بیش از اندازه مدعی یقین عقلی باشیم زیرا همیشه این امکان وجود دارد که یقین عقلی که خود می پنداریم در معرض نقد قرار گیرد و ما به اندازه جزمیتی که نسبت به آن داشتیم نتوانیم از عهده دفاع از اعتقاداتمان برآئیم. از سویی نیز این دیدگاه متذکر می شود که نباید در سرنوشت سازترین تصمیم زندگی‌مان تعقل را رها کنیم.^[۱۸۰]در این دیدگاه عقل به عنوان ابزاری مورد قابل قبول است. از این رو معیار تنها عقل است و باید به ادله و قرائن تمسک جست.
۲-۱-۵-۲. ایمان گرایی
مطابق این دیدگاه نظام اعتقادات دینی مورد ارزیابی و سنجش عقلانی قرار نمیگیرد. ایمان گرایان معتقدند برای ایمان آوردن باید عقل را پس زد؛ زیرا عقل در این حوزه ناکارآمد است. آنها معتقدند ایمان با شکاکیت قابل جمع است. در واقع هنگامیکه دلایلی له و علیه وجود خداوند وجود ندارد نباید در شک باقی ماند بلکه بایستی در عین شکاکیت به خدا ایمان آورد. ایمانگرایان بیان میدارندکه برهان برمقدمات مبتنی است. توجیه مقدمات این برهان بر مبنای مقدمات برهان دیگری است و آن مقدمات نیز بر مقدمات دیگر … این روند تا بی نهایت نمیتواند ادامه یابد بلکه باید در جایی به مقدمات مبنایی و بنیادی برسیم؛ یعنی باورهایی که بدون اثبات پذیرفته شدهاند. این باورها، باورهایی یقینی و زوال ناپذیرند. از نظر ایمانگرایان این باورها همان آموزههای دینی است. «از نظر یک مؤمن مخلص، بنیادیترین مفروضات، درخود نظام اعتقادات دینی یافت می شوند.»^[۱۸۱]به عبارتی ایمان به خداوند خود پایه همه امور است و از یقین لازم برخوردار است.
بدین ترتیب در غرب در رابطه با باور به خدا دو دیدگاه رواج یافت. یا اینکه باید مؤمن بود و دست از عقل کشید، یا باید دنبال تأملات عقلانی بود که به معنای خروج از ایمان و افتادن در ورطه الحاد است و به تبع این، متعلق ایمان نیز دو گونه است؛ طبق نظر ایمانگرایان متعلق ایمان یک شیء خاص و به عبارت بهتر یک حقیقت است که از مقوله روحی و نفسانی میباشد. خدا از طریق وحی، گزاره به انسان نمیدهد، بلکه وحی تجلی خداوند است. او خود را نشان می دهد و بَشر با او مواجه مستقیم پیدا میکند. بر این اساس ایمان سرسپردگی و تعهد به خداست. طبق دیدگاه دوم ایمان از سنخ معرفت است. خداوند در فرایند وحی سلسله گزارههایی را القاء کرده است و ایمان باور به چنین گزاره هایی است.

۲-۱-۶. رویکردهای مطرح در توجیه باورهای دینی

۲-۱-۶-۱. الهیات طبیعی^[۱۸۲]
سنت الهیات طبیعی که الهیات عقلی نیز خوانـده میشـود سابقـه دیرینـهای دارد و تابه امروز نیز گرایش غالب در فلسفه دین به شمار میآید.^[۱۸۳] اساس و مبنای این سنت به قرینهگرایی است. در این دیدگاه اعتقادات به دوگروه اعتقادات پایه و اعتقادات غیرپایه تقسیم میشوند .اعتقادات پایه،اعتقاداتی هستند که برای توجیه خود نیازمند دلیلی نیستند و خود موجه هستند.اما اعتقادات غیرپایه و نظری جهت توجیه خود نیازمند حمایت ادله هستند. اعتقادات پایه خود به دو گروه تقسیم می شوند. بدیهی ذاتی^[۱۸۴] و بدیهی حسی^[۱۸۵]. در بدیهی ذاتی صرف تصور موضوع و محمول، برای بداهتش کفایت می کند. ذکر این نکته مهم است که گزاره های پایه نزد فیلسوفان الهیاتی متفاوت است. از نظر ارسطو وآکویناس گزارههای پایه شامل اولیات و محسوسات است. دکارت نیز چون آکونیاس اولیات را جزء گزارههای پایه پذیرفت، اما حسیات را به خاطر خطاپذیریشان، معتبر ندانست؛ در عوض، گزاره هایی را جانشین آن کرد که لاک آن را خطاناپذیر نامید. وی به جای گزاره «عسل شیرین است» گزاره «به نظرم می‌رسد عسل شیرین است» را جایگزین و آن را معتبر دانست.^[۱۸۶]
لاک اولیات را به عنوان گزاره پایه پذیرفت. وی گزاره های خطاناپذیر را نیز پذیرفت. در عین حال نوع سومی از گزارههای پایه به نام واقعیت داشتن جهان خارج را نیز قائل شد.^[۱۸۷]
در نظر الهیدانان طبیعی گزاره «خدا وجود دارد» جزء هیچ کدام از بدیهیات نیست، نه بدیهی ذاتی است و نه بدیهی حسی و نه خطاناپذیر. بنابراین به عنوان گزارهای پایه محسوب نمیشود.^[۱۸۸] پس باید وجود خداوند به مدد قرائن و ادله اثبات شود. الهیدانها برای وجود خداوند استدلال های مختلفی ارائه کردهاند. از آنجایی که قریب به اتفاق آنان قائل به عقلگرایی حداکثری هستند، استدلال هایی که میآورند در قالب برهان است. زیرا برهان دارای مقدمات یقینی است و در نهایت نتیجه یقینی را به بار میآورد. در واقع مقدمات براهین باید بدیهی باشد تا بتواند یقین لازم را فراهم کند. براهین جهان شناختی^[۱۸۹]، غایت شناختی، وجود شناختی از مهمترین استدلاتی است که در سنت الهیات طبیعی در باب اثبات خدا اقامه شده است. برهان محرک اول ارسطو^[۱۹۰] را می توان اولین برهان در رابطه با اثبات وجود خدا در فلسفه به حساب آورد.

۲-۱-۶-۲. ایمان گرایی

۲-۱-۶-۲-۱. ایمانگرایی افراطی^[۱۹۱]
این دیدگاه ایمان را در تقابل کامل با عقل قرارمیدهد و عقل و استدلال عقلی را مضرّ و مخلّ ایمان میداند.
سورنکرکگورد^[۱۹۲] نماینده افراطیون است.کرکگورد از فیلسوفان سرشناس اگزیستانسیالیست قرن نوزدهم است. اندیشه های وی متأثر از فضایی بود که در زمانهاش با گسترش شکاکیت حاکم بود.ایمانگرایی کرکگورد تحت تاثیر شکاکانی چون هیوم شکل گرفت. او با مدد گرفتن ازگفتههای پیشینیان،خود شکاکیتی عام و فراگیر را بنا نهاد و آن را اساس ایمانگروی خود قرار داد.^[۱۹۳] از این رو ایمانگروی وی در سایه شکاکیت قوام پیدا کرد. او به هیچ وجه عقل را کارآمد ندانست و معتقد شد «عقل توسط گناه فنا شده است».^[۱۹۴]
کرکگورد در باب ایمان دو گونه وارد بحث می شود. وی ابتدا دیدگاه کسانی را که با عقل به اثبات خدا میپردازند و استدلال آفاقی^[۱۹۵] بر وجود او میآورند را نقد میکند (مباحث سلبی) و در ادامه نظریه خود را مبنی بر چگونگی حصول ایمان مطرح میکند. (مباحث ایجابی) در واقع وی بین دو دسته از پژوهش آفاقی و پژوهش انفسی تمایز مینهد.
در پژوهشهای آفاقی صحبت بر سر استدلال است و هر آنچه که از حوزه شهود و وجود آدمی بیرون است راشامل میشود. تمام علوم در زمره این نوع پژوهش قرار دارند؛ اما پژوهش انفسی، درمقابل، تأمل در وجود آدمی است. کرکگورد انفسی بودن را مطلوب میداند و قائل است انسان با حرکت در درون خود میتواند به کشف حقایق نائل شود.^[۱۹۶]
وی منکراستدلال عقلی در تأیید باور دینی است و معتقد است در صورتی هم که چنین استدلالی وجود داشته باشد، جز تخریب ایمان چیزی در برنخواهد داشت. از نظر وی” ایمان محتاج برهان نیست، بلکه ایمان باید برهان را خصم خود بداند”.^[۱۹۷]
کرکگورد با توسل به سه برهان تقریب و تخمین^[۱۹۸]، برهان تعویق^[۱۹۹]و برهان شورمندی^[۲۰۰] قائل است استدلال آوردن در تأیید ایمان آن را تخمینی، معلّق و فاقد شور و نشاط می سازد و از این طریق به مخالفت با عقلگرایان و استفاده از عقل در رابطه با اعتقاد دینی پرداخت.
کرکگورد با بیان اینکه ایمان عالیترین شورمندی انسان است، ایمان را در تقابل پژوهشهای آفاقی قرار میدهد. کسی که یقین نسبت به امری حاصل میکند آرامش و سکون دارد و این کاملاً در جناح مخالف شورمندی است. از این رو است که وی معتقد است یقینی که از پژوهش آفاقی حاصل می شود با شورمندی بی حد و حصر ناسازگار است. اینجاست که وی وارد مباحث ایجابی خود میشود و نحوه حصول ایمان را بیان میکند. در واقع با پس زدن پژوهشهای آفاقی انسان در سیر انفسی خود تصمیم میگیرد ایمان بیاورد؛ تصمیمگیری در وضعیت مبهم معرفتی که همراه خطر کردن است. در این دیدگاه خدا برای یک متدین «قطعاً یک اصل موضوع» میشود که بی نیاز از استدلال است . از نظر وی متعلق ایمان گزاره نیست، بلکه یک حقیقت است.^[۲۰۱]
۲-۱-۶-۲-۲. ایمان گرایی معتدل
نگرش دیگر که برداشتی معتدلتر از ایمانگروی است، قائل است تقابلی بین عقل و ایمان وجود ندارد، بلکه ایمان فراتر از عقل است و عقل را یارای ارزیابی ایمان نیست.
ویتگنشتاین نظریه «بازیهای زبانی» ^[۲۰۲]را مطرح ساخت. وی معتقد بود زبان کارکردهای گوناگونی دارد. هر زبانی قواعد خاص خودش را دارد. از این رو هر گزارهای را باید در متن مربوط به خودش ارزیابی کرد. از نظر وی ایمان آوردن یک بازی زبانی خاص است که فقط در متن حیات دینی به وجود میآید. کسی که در جامعه ملحدان زندگی میکند شاید هرگز نتواند ایمان بیاورد؛ چرا که باور دینی دارای بازی زبانی خاصی است که تنها کسانی که درون آن قرار دارند، به قواعد آن آشنا هستند و آن را میپذیرند. بنابراین هر بازی زبانی، قواعد خاص خودش را دارد و عقل و دین نیز از این قاعده مستثنی نیستند. در نتیجه این دو حوزه هیچگاه نمیتوانند با هم ر ابطه یا نسبت داشته باشند.

۲-۱-۶-۳. توجیه بر پایه مصلحت اندیشی^[۲۰۳]

۲-۱-۶-۳-۱. بلز پاسکال^[۲۰۴]
بلز پاسکال از جمله ایمانگرایانی است که در مخالفت با قرینهگرایی قائل است هیچگونه استدلال نظری برای اثبات خدا وجود ندارد و خود برای توجیه اعتقاد به خدا راه دیگری را بر میگزیند. در یکی از دست نوشته های پاسکال چنین آمده است: «خدای ابراهیم، خدای اسحاق، خدای یعقوب، نه خدای فیلسوفان و دانشمندان».^[۲۰۵]
با این بیان پاسکال خدایی که در ادیان آمده است را هرگز قابل اثبات از طریق استدلال عقلی نمیداند. از نظر وی حتی اگر عقل بتواند بر وجود خدا استدلال بیاورد و او را ثابت کند، مفید فایده نخواهد بود؛ زیرا این خدایی است که با استدلال و دلیل بشری که هر آن امکان خطا در آن می‌رود، مورد قبول واقع شده است و احتمال اینکه ادلهای جای ادله فعلی را بگیرد وجود دارد. از این رو انسان در یقین خود دچار سردی و تزلزل میشود. بر فرض که استدلال معتبری ارائه شود، در نهایت به خدای اپیکوریان منتهی خواهد شد که ارزش دینی نخواهد داشت؛ زیرا خدای ادیان تنها از طریق دل یافت می شود. به عبارتی “ایمان، احساس خدا از راه دل است، نه از راه عقل”^[۲۰۶]. بنابراین دل نیز قادر بر استدلال است؛ اما دلایل دل مختص خودش است، بهطوریکه عقل از درک آن دلایل عاجز است. وی برای توجیه اعتقاد به خداوند از طریق دل بر اساس شرط بندی^[۲۰۷] استدلال میآورد. استدلال او چنین است که اگر من معتقد شوم که خدا وجود دارد و آن صادق از آب در نیاید، پس من چیزی به دست نمیآورم و از خوشی و لذت گناهی که میتوانستم ببرم، رنج خواهم برد. اما اگر معتقد شوم خدایی هست و آن اعتقاد صادق باشد، گرچه من از لذت گناه برای دوره محدودی بینصیب ماندهام ولی در عوض از زندگی جاودان و سعادت ابدی بهره مند خواهم شد. پاسکال نتیجه میگیرد؛ «شرط بذار، پس خدا هست»^[۲۰۸]. بنابراین دل نیز توانایی استدلال دارد و ایمان نتیجه استدلالی است که از دل بر می خیزد. وی میافزاید که عقل اگر خطا کند، با قواعد منطق، خطایش را مشخص و تصحیح میکند، اما دل برای جلوگیری از ارتکاب به خطا باید از گناه پاک باشد. شعار معروف پاسکال «فیلسوفان! برای یافتن خدا ادله را زیاد نکنید! شهوات را کم کنید»^[۲۰۹] گواه این مهم است. به واقع پاسکال نسبت به وجود خدا دیدی عرفانی دارد و بر تزکیه و تهذیب نفس تأکید میکند
۲-۱-۶-۳-۲. اراده باور به خدا
جیمز نیز مدعای پاسکال مبنی بر عدم تأیید ایمان از سوی عقل را می پذیرد، ولی دلیل او را نمی‌پذیرد و خود دلیل دیگری بر میگزیند. آنچه که در نظریه جیمز درخور توجه است، اراده است.
وی در مقاله معروف خود، یعنی “اراده معطوف به ایمان”^[۲۱۰] از اصالت اراده طرفداری کرد. در این مقاله جیمز به سخن طلایی کلیفورد که «همیشه، همه جا …» پاسخ میدهد. در واقع جیمز می خواهد بگوید که ما گاهی به طور عملی در اراده به اعتقاد یافتن به چیزی در نبود قرینه بر صحت آن موجه هستیم. به عبارتی زمانی که در حمایت از یک باور و اعتقاد قرینه برتری وجود نداشته باشد، این بررسی عملگرایانه است که ما را در گزینش آن باور حمایت میکند.^[۲۱۱]
جیمز معتقد است در زندگی انسان باورهایی وجود دارند که فوت وقت در پذیرش آنها توسط عقل باعث ضایع شدن فرصتها و بهره وری از آنان میگردد. وی با ذکر شروطی قائل است انسان ناچار از دخالت عنصر اراده است. او به تأکید بیان میکند که اگر و تنها اگر باوری برای ما یک گزینه ناب و خالص باشد به این معنی که یک انتخاب زنده^[۲۱۲]، حیاتی^[۲۱۳]، فوری و اضطراری^[۲۱۴] باشد، در صورت وجود قرینه کافی انتخاب میکنیم؛ اما در صورتیکه شواهد وقرائن کافی وجود نداشته باشند باید احساسات و اراده انسانی را دخالت دهیم تا آن باور را انتخاب کنیم.
وی نظر خود را چنین بیان میکند که گاهی انسان بر سر دو راهی میماند و راه سومی هم نیست؛ از طرفی هر یک از دو طرف مسئله نیز حیاتی و اجتناب ناپذیرند. از دیگر سو گزینش خطیر و فوری است؛ چراکه یکبار بیشتر امکان تحقق ندارد و به تأخیر انداختنش عواقب دارد. در چنین مواقعی است که در صورت نبود قرینه کافی باید با اراده دست به گزینش بزنیم. از نظر وی باور به وجود و عدم وجود خدا چنین خصوصیتی دارد و یکی از حساسترین وضعیت موجود برای فرد در زندگیاش میباشد. ایمان به خدا؟ یا الحاد؟ کدام یک؟ شواهد کافی دررابطه با وجود خداوند موجود نیست. بنابراین باید عنصر اراده وارد میدان شود. وی باور به خدا را بر میگزیند و معتقد است باید به مقتضای آن باور عمل کرد. این باور از آن روی که امید صواب درآن میرود با اختیار و اراده انسانی انتخاب میشود. جیمز معتقد است در زندگی دنیایی نیز میتوان تبعات اعتقاد به خدا را یافت. مؤمنان دینی مردمی شادتر، متعادلتر و پرهیزگارتر از بیاعتقادان هستند.^[۲۱۵]

۲-۱-۶-۴. معرفت شناسی اصلاح شده^[۲۱۶]

World health Organization (2004). The mental health of children and adolescents, Conclusions from preconference Luxembourg. Retrieved Jan. 7, 2009, from http://ed.europa.eu/health/mental_health/events
Wu, A.D., & Zumbo, B.D. (2008). Understanding and using mediators and moderators. Social Indicator Research, 87, ۳۶۷ـ۳۹۲٫
Yasui, M., Dorham, C.L., & Dishion, T. J. (2004). Ethnic identity and psychoـ logical adjustment: A validity analysis for European American and African American Adolescents. Journal of Adolescent Research, 19(6), ۸۰۷ـ۸۲۵٫
Abstract
A model of relationships among contextual factors (family, school, peer group), personal identity and problem behavior in 613 (314 females, 299 males, age group 12-13, second year in middle school) early adolescent and their primary caregivers (mostly mothers) was tested by structural equation modeling. Family functioning (parent and adolescent reports) was operationalized in terms of positive parenting, parental involvement, parent-adolescent communication and family support in two latent variables, school functioning (adolescent reports) in terms of bonding to school and teacher support in one latent variable, peer group in terms of peer support in one latent variable, personal identity in terms of identity coherence and identity confusion factors, externalizing problem behavior in terms of aggressive behavior, rule breaking behavior and attention problems (adolescent reports), and aggressive behavior and rule breaking behavior (parent reports) in one latent variable.
Results indicated that family functioning(adolescent report) had an influence on adolescent problem behavior directly and indirectly through identity confusion.In other words, identity confusion partially mediated the relationship between family functioning and early adolescent behavior problems. Structural equation models indicated that the two identity variables(identity coherence and identity confusion) accounted for 30% of the total relationship between early adolescents’ perceptions of family functioning and their levels of engagement in problematic behaviors. According to the results, school functioning influenced problem behavior directly but peer support didn’t. However, testing a new hypothesis revealed that the effect of the peer group is indirectly through family functioning. Although the present research was cross-sectional and could not speak directly to developmental processes, the present findings suggest that contextual factors and intrapersonal factors simultaneously play important roles in steering young adolescents toward or away from behavior problems. Research implications were discussed.
Key words: adolescence, social context, personal identity, problem behavior,
structural equation modeling

۱٫ adolescence

۱۲٫ externalizing

۲۳٫ Szapocznik, J.

۲٫ transitional

۱۳٫ internalizing

۲۴٫ Meeus, W.

۳٫ Lekkou, S. L.

۱۴٫ attention problem

۲۵٫ Iedema, J.

۴٫ World Health Organization

۱۵٫ problem behavior

۲۶٫ Maassen, G.

۵٫ Dryfoos, J.

۱۶٫ intrapersonal

۲۷٫ Engles, R.

۶٫ Andrews, D. W.

۱۷٫ contexual

۲۸٫ simultaneously

۷٫ delinquency

۱۸٫ personal identity

۲۹٫ peer group

قید ضرایب مختلف برای تبدیل به انواع مختلف سهم اعم از سهام ممتاز، سهام بدون حق رای، سهام معمولی و…

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در مثال فوق در صورتی که قیمت ارز از ۱۰۰۰ تومان به ۱۵۰۰ تومان افزایش یابد، قیمت جاری ورقه به ۱۵۰۰۰۰ تومان افزایش می‌یابد. در این شرایط با فرض ضریب ۲/۱ برای قیمت تبدیل، قیمت تبدیل به () افزایش می‌یابد و در نتیجه نسبت تبدیل به ۵ واحد افزایش می‌یابد. در این حالت صاحبان اوراق در صورت عدم تبدیل اوراق بر حسب سود ثابت ارزشی معادل ۱۷۰۰۰ تومان را دریافت می‌کنند. اما در صورت تبدیل ورقه آنها مالک ۵ سهم می‌باشند.
ب) قیمت تبدیل برای اوراقی که توسط بنگاه‌هایی که بخش عمده‌ای از محصولات خود را خارج می‌نمایند، براساس یک نسبتی از کاهش دلار بصورت معادله زیر می‌باشد:
در شرایط کاهش نرخ ارز در طول عمر ورقه تا سررسید ارزش ریالی ورقه %= قیمت تبدیل
در شرایط افزایش نرخ ارز در طول عمر ورقه تا سررسید قیمت مندرج در ورقه= قیمت تبدیل
در رابطه فوق عبارت (%) بایستی بطور معمول بین ۹۹/۰ تا ۵/۰ باشد. به عبارتی با کاهش نرخ ارز قیمت تبدیل کاهش یافته و تعداد سهام قابل تبدیل براساس رابطه زیر
بدست می‌آید. اما در صورت افزایش یا عدم تغییر نرخ ارز، با تثبیت قیمت تبدیل، تعداد سهام قابل تبدیل بر حسب رقم مندرج بر روی ورقه می‌باشد. منظور از قیمت جاری ورقه قیمت ریالی است که با کاهش نرخ ارز بر حسب ارزش ریالی (و نه دلاری) ارزش‌گذاری می‌شود. در واقع در زمانی که نرخ ارز کاهش می‌باید، قیمت این اوراق بر حسب ارزش ریالی ارزشگذاری می‌شود و مولفه ارزی آن غیرفعال می‌گردد^[۲۲۳]. به عنوان نمونه در صورتی که نرخ ارز از ۱۰۰۰ تومان به ۸۰۰ تومان کاهش می‌یابد، قیمت جاری ورقه مثال فوق ۱۰۰۰۰۰ تومان (ارزش اسمی) ثابت باقی می‌ماند.
همچنین پیشنهادات مختلفی درباره عبارت (%) همانند اوراق نوع نخست، می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
تعیین دامنه نوسان عبارت (%) برحسب میزان نوسان نرخ ارز
پله‌ای نمودن میزان عبارت (%)برحسب میزان نوسان نرخ ارز
قید ضریب ثابت برای کل دوره
قید ضریب ثابت برای دوره‌های خاص (دوره‌هایی که امکان اعمال اختیار خرید یا فروش،تجزیه و ادغام سهام، انتشار سهام جدید و…)
قید ضرایب مختلف برای تبدیل به انواع مختلف سهم اعم از سهام ممتاز، سهام بدون حق رای، سهام معمولی و…
در مثال فوق مثال در صورتی که قیمت ارز از ۱۰۰۰ تومان به ۸۰۰ تومان کاهش یابد، قیمت جاری ورقه در ۱۰۰۰۰۰ ریال ثابت می‌ماند. در این شرایط با فرض ضریب ۹/۰ برای قیمت تبدیل، قیمت تبدیل به () کاهش می‌یابد و در نتیجه نسبت تبدیل به ۴.۴۴ واحد افزایش می‌یابد. در این حالت صاحبان اوراق در صورت عدم تبدیل اوراق بر حسب سود ثابت ارزشی معادل ۱۷۰۰۰ تومان را دریافت می‌کنند. اما در صورت تبدیل ورقه آنها مالک ۴.۴۴۵ سهم می‌باشند.
با توجه به مزایای اشاره شده در بخش (۴-۳-۱) در خصوص قابلیت این اوراق در مقایسه با اوراق مشارکت معمولی می‌توان بیان داشت که این اوراق جذابیت بالاتری در تامین مالی با توجه به برخورداری از ویژگی دو دارایی (سهام، اوراق با درآمد ثابت) خواهند داشت. کما اینکه یکی از انتقادهای وارده در خصوص عدم موفقیت کافی استقبال از اوراق مشارکت طی سال‌های گذشته، عدم جذابیت و تنوع این اوراق در کشور بوده است (گودرزی و همکاران، ۱۳۹۲).
در خصوص ویژگی دوم این اوراق که از آن به عنوان «پوشش‌دهنده بخشی از ریسک نوسانات نرخ ارز» برای ناشر و سهامدار یاد می‌شود، در ادامه با ارائه یک مثال ساده در قالب ۴ سناریو به این موضوع پرداخته خواهد شد. سناریوهای مطرح شده بگونه‌ای طراحی شده است که هر دو گروه از صنایع (گروه ۱: صنایعی که بخش عمده‌ای از نهاده‌های خود را از خارج وارد نموده و محصولات خود را در داخل به فروش می‌رسانند؛ گروه ۲: صنایعی که بخش عمده‌ای از نهاده‌های خود را از داخل تامین نموده و بخش عمده‌ای از محصولات خود را به خارج صادر می‌کنند^[۲۲۴]) در دو حالت افزایش و کاهش نرخ ارز قرار داشته و دو بنگاهی در نظر گرفته شده است که سهام آنها در بازار بورس معامله می‌شود.
سناریو ۱
جدول (۴-۱۶) مشخصات دو بنگاه A و B را نشان می‌دهد که در یک صنعت مشخص (نظیر خودرو) اقدام به تولید محصول می‌نمایند. هر دو بنگاه بخش عمده‌ای از نهاده‌های خود را از خارج وارد نموده و محصولات تولیدی خود را در داخل به فروش می‌رسانند. جدول زیر برخی از مشخصات وضعیت سهام این شرکت‌ها، سرمایه و وضعیت مالی بنگاه‌ها را برای یک دوره نشان می‌دهد.
جدول (۴-۱۶): وضعیت مالی دو بنگاه که بخش عمده‌ای از نهاده‌های خود را از خارج وارد می‌نمایند

مشخصات/ بنگاه

A
B

تعداد سهام منتشره

۱,۰۰۰,۰۰۰

۱,۰۰۰,۰۰۰

قیمت سهم

۱۲۰

۱۲۰

رابطه قیمت سهم با سود عملیاتی^*

۰.۰۰۰۰۱

۰.۰۰۰۰۱

نسبت حقوق صاحبان سهام به بدهی ها

۰.۷

۰.۷

سهم هزینه نهاده های وارداتی از کل هزینه

۰.۸

۰.۸

سهم محصولات صادراتی

–

–

قیمت محصول

رودخانه های مهمی که در این مورد سهم بسزایی داشته اند که عبارتند از: رودخانه های هراز، تجن، تالار و رودخانه های کوچک دیگری که ار کوه های البرز سرچشمه گرفته و پس از پیمودن دشت مازندران به دریا می ریزند.در قسمتهای بین دشت و دامنه کوهها و تپه ها ،اثرات ته نشیتی ها دیده شده است و از مشاهده مواد آهکی که دربستر رودخانه ها یافت میشود میتوان گفت که این رودخانه ها در برخورد با سنگهای رسی در این رودخانه به حد وفور دیده میشوند و ضمنا اثرات ته نشینهای رسوبی آتشفشان نیز در این رودخانه یافت می شود. مطالعات انجام شده روی رگه های که در حفاری های چاه های آرتزین به عمل آمد، و بر طبق مشاهدات در زمین های زراعتی می توان گفت که ممکن است رسوبات تشکیل شده در دشت مازندران مربوط به دورانهای مختاف زمین شناسیباشد. پیدایش آثار زندگی در اعماق پایین این دشت ثابت می نماید که قسمتهای ته نشینی فوقانی مربوط به قرنهای اخیر می باشد.
تشکیل کوههای البرز که مربوط به دوران سوم زمین شناسی است به تدریج شروع شده و توسط سیلابها و سایر عوامل فرسایشی یک قشر ضخیم در عمق دریا به وجود آمده و کم کم این قشر به وسیله رسوبات مختلف پر شده و دشت از زیر آب بیرون آمده است.
در بعضی نقاط، ضخامت رویه بالایی که بدین طریق به وجود آمده اند به چهل متر می رسد. رویه بالایی به تدریج در اثر سیلابهای شدید به وجود آمده و ضمنا در طبقات فوق مواد رسی دریایی دیده شده که معلوم می دارد رسوبات به تدریج و در زیر آب دریا که دارای نمک بوده است، تشکیل شده است.هر چه رودخانه ها به دریا نزدیک می شوند سرعت آب کمتر شده و رسوبات در نزدیکی تلاقی رودخانه به دریا زیادتر بوده است.
۳-۲-۲-۷ لرزه خیزی منطقه بابل
سرزمین ایران طی تاریخ بارها مکان وقوع زمین لرزه های مخرب و ویرانگر بوده و تلفات و خسارات سنگینی را متحمل شده است.با توجه به اینکه ایران بر روی یکی از کمربندهای کوهزایی جوان وفعال واقع شده، تقریبا هیچ نقطه ای از آن مصون از زمین لرزه نیست.
بررسی لرزه شناسی و لرزه زمین ساخت هر منطقه در رابطه با طرحهای ایمنی دارای اهمیت اقتصادی و اجتماعی است و در اجرای طرحهای عمرانی، هم زیاده انگاشتن و هم دست کم گرفتن خطر آن زیان آور است. بیشتر سازه هایی که در کشور ما ساخته شده اند به علت عدم مطالعه کافی و نادیده گرفتن خطر زمین لرزه آسیب پذیر می باشند، تجربه نشان داده است که وقوع هر زمین لرزه در ایران ضایعات جانی و مالی فراوانی را همراه داشته است وتنها در چند دهه اخیر در اثر وقوع زمین لرزه در کشور ما ده ها هزار نفر جان خود را از دست داده اند و صدها میلیارد ریال خسارت مالی نیز به جامعه وارد شده است.
۳-۲-۲-۸ بررسی زمین لرزه های تاریخی و زمین لرزه های قرن بیستم منطقه
منطقه البرز به دلیل وضعیت زمین ساختی خود در طول تاریخ شاهد زمین لرزه های مخررب بوده است. مواردی از آن در دهه های اخیر به وقوع پیوسته اند.
با توجه به بررسی سوابق زلزله خیزی منطقه، مشخصات زمین لرزه ها در دو گروه جداگانه مورد بررسی قرار گرفته اند. نخست زمین لرزه های تاریخی قبل از قرن بیستم) بررسی شده که شناخت ما در این مورد مختصر به مندرجات کتاب تاریخی می باشد. این اطلاعات از نظر محل و شدت بزرگی زمین لرزه دارای دقت نبوده و تنها تصویری از سیمای لرزه خیزی منطقه را به دست می دهد.
گروه دوم زمین لرزه های وقوع یافته در قرن اخیر می باشد که مشخصات و پارامترهای آن در جدول شماره ۱-۳ تنظیم شده است.
الف-زمین لرزه های تاریخی
زمین لرزه ۱۶۸۷ میلادی، مازندران: زمین لرزه شدیدی در مازندران روستاهای بسیاری را ویران کرد و زمین لغزه هایی را به راه انداخت.
زمین لرزه ۱۸۰۵ میلادی، هراز: لرزه ویرانگریدر مازندرانکه شماری از روستاها را ویران کرد و به بارفروش بابل) و دماوند آسیب رساند. این زمین لرزه مسجد جامع بارفروش را ویران ساخت.
زمین لرزه ۱۸۰۹ میلادی، آمل: زمین لرزه ویرانگری که در مناطق شیرگاه، گنجرود و جولاب، بین مسیرهای سفلای رودخانه های هراز و تالار روی داد. در آمل پل روی رودخانه هرازرا درهم شکست و خانه های بسیاری فرو ریخت و نیز بقایای مسجد شاه عباس و بخشی از مسجد جامع و سقف گنبد شمس طبری ویران شد. همچنین گنبدهای دیگری و نیز بازار که با چوبکاری ساخته شده بود ویران شد. این لرزه پل بارفروش بر روی رودخانه بابل را ویران کرد و آسیب گسترده ای به بابل رساند. در ساری بسیاری از خانه های بزرگ در اثر زلزله در هم کوبیده و ویران شد. امامزاده ابراهیم در نزدیکی دروازه بارفروش نیز ویران شد. دامنه آسیب ها تا اشرف بهشهر) گسترش داشت و در آنجا ویلای صفی آباد ویران گردید. لرزه سبب پدیداری رورانگی گسترده خاک در دره های رودخانه ها و نیز سنگریزش هایی در کوه ها شد..
۳-۲-۲-۹ پوشش گیاهی بابل
درختان جنگلی، درختچه‌ها، بوته‌ها، مراتع چرای دام و گیاهان خودرو، پوشش گیاهی بابل را به‌وجود می‌آورد که تقریباً در همه قسمت‌های استان می‌روید. جنگل‌های وسیع و متراکم بابل یکی از انبوه‌ترین و باارزش‌ترین جنگل‌های ایران است که مساحت آن حدود یک صد هزار هکتار برآورد شده است و هرچه از جلکه به سمت ارتفاعات می‌رویم، جنگل‌ها انبوه‌تر می‌شود. از گونه‌های اصلی درختان جنگلی بابل ممرز، مازو، آزاد، توسکا عمدتاً در کنار رودها)، افرا، نمدار، شمشاد، نارون، شاه‌بلوط، راش و انجیلی هستند. علاوه بر آن درختان خودرویِ گردو، انار، ازگیل و بوته تمشک در جنگل‌ها می‌رویند.
از رستنی‌های دیگر بابل که عمدتاً در نواحی جلگه‌ای می‌رویند و کاربرد مصرفی و دارویی دارند، می‌توان به گل گاوزبان، گل پونه، گل ختمی، گل بنفشه عمدتاً در بابل و ساری)، گون، خاکشیر، کاسنی، بارهنگ تقریباً در بیشتر استان)، اسپند، اشکنه، اناریجه، اوجی، پرسیاوشان، شاطره، زلنگ و گزنه اشاره کرد.
۳-۲-۲-۱۰ حیات جانوری شهر بابل
در بابل جانورانی چون خوک وحشی، پلنگ، ببر، گربه وحشی، شغال، گرگ، خرس، خرگوش، آهو، بزکوهی و روباه یافت می‌شوند و پرندگان شامل قرقاول، شاهین، اردک، قو، کبک، تیهو، قمری، جغد، قوش، کرکس، حواصیل و کلاغ هستند و از خزندگان می‌توان به انواع مار و لاک‌پشت اشاره کرد. انواع پرندگان مهاجر از جمله اردک، غاز، پلیکان و چنگر در فصول سرد سال دیده می‌شوند. در آبگیرها و رودها نیز انواع ماهی فراوان است.
۳-۲ ویژگیها و شناخت کلی منطقه
شهر بابـُــل معروف به «شهر بهارنارنج » طبری، ۱۳۸۸: ۴۹) مرکز شهرستان بابل در مرکز استان مازندران، در شمال ایران قرار دارد که یکی از مهم ترین شهرهای شمال کشور است که به دو منطقه شهری تقسیم می شود. ارتفاع این شهر حدود ۲ متر از سطح دریاهای آزاد پایین تر است. شهر بابل بین ۳۶ درجه و ۳۴ دقیقه و ۱۵ ثانیه عرض شمالی و ۵۲ درجه و ۴۴ دقیقه و ۲۰ ثانیه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ واقع شده‌است و با تهران ۵ دقیقه و ۱۵ ثانیه اختلاف ساعت دارد.
بابل پرجمعیت ترین شهرستان مازندران است و پس از رشت بیشترین جمعیت را در شمال کشور دارد. جمعیت شهر بابل در سرشماری سال ۱۳۹۰ برابر با ۲۱۹٬۴۶۷ نفر و جمعیت شهرستان بابل برابر با ۴۹۵٬۴۷۲ نفر بوده که معادل ۱۶/۱۲ درصد جمعیت استان است. http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%84_(%D8%B4%D9%87%D8%B1) سالنامه استان مازندران، ۱۳۹۰) مساحت شهر بابل ۳۲ کیلومتر مربع است
۳-۲-۱ شناخت تاریخچه، علل پیدایش، چگونگی توسعه شهر و روند رشد آن در ادوار گذشته
اگر چه بیشتر محققانی که درباره ی تاریخ بابل به نگارش مطالبی پرداخته اند شهر بابل کنونی را همان مامطیرباستانی دانسته اند، این نظریه که این دو شهر را یکی بدانیم یک اشتباه بزرگ است.زیرا همین محققان هم عقیده اند که خرابه های مامطیر باستانی در بیست کیلومتری شهر بابل کنونی است و اینکه دو شهر با بیست کیلومتر را یکی بدانیم ارزیابی درستی نیست.بخصوص که منطقه شمال ایران به علت آب و هوای مساعد و گسترش کشاورزی، همواره مهیای زندگی جمعیت زیادی بوده است و به همین دلیل فاصله بین آبادیهای کناره دریای خزر بسیار نزدیک است و ما گاهی در فواصل حدود بیست کیلومتر شاهد شکل گیری شهرهای بزرگی هستیم که از جمله می توان به شهرهای بزرگ آمل ،ساری، قائمشهر، بابل و بابلسراشاره داشت که هر یک با فواصل کم از یکدیگر قرار دارند و همگی آنها را می توان در دایره ای با شعاع کمتر از پنجاه کیلومتر جا داد. بنابراین توجه به این نکته ضروری است که بابل کنونی همان مامطیر باستانی نیست و می بایست این دو مکان را به صورت منفک از هم مورد مطالعه قرار داد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در مورد مامطیر، آنگونه که از نامش بر می آید از آبادیهای قبل از اسلام است اگر چه در تواریخباستانی نامی از آن برده نشده است. ظاهرا در جریان حمله مغول یا بر اثر حادثه دیگری این شهر کاملا از بین رفته است و اینک تنها خرابه هایی از آن باقی است که ارتباطی با بابل و موضوع مورد تحقیق ندارد.
اما در مورد شکل گیری شهر بابل برای اولین باردر سال۸۸۱ قمری ظهیرالدین مرعشی درتاریخ رویان از دهی بنام بارفروش ده نام برده است، این ده در همین مکانی واقع بوده که امروزه شهر بابل واقع است. لذا می توان آن را هسته اولیه بابل کنونی به حساب آورد. مرآه البلدان از کتب معتبر دوره قاجار) نیز بنای اولیه شهر بارفروش را در دوره صفوی می داند که با تاریخ فوق همخوانی دارد. زمانی که سید ظهیرالدین از بابل نام می برد سلسله سادات مرعشی حاکم در مازندران آخرین سالهای حکومت خود را دراین خطه می گذراندند تا اینکه در سال ۱۰۰۶ هجری قمری آخرین آنها بطور کامل حکومت مازندران را به شاه عباس صفوی واگذار کرد.
تا قبل از دوره صفوی بابل کنونی محل آب بندان یا سد کوچکی بود که پشت آن استخر مانندی شکل گرفته بود) زارعان نواحی مجاور در آنجا آب مزارعی خود را تقسیم می کردند.این سد در محله آستانه کنونی واقع بود.اطراف سد را جنگل و مزارع فرا گرفته بود و تپه ای نیز در کنار آن قرار داشت که سطح تپه به درد کارکشاورزی نمی خورد و به لحاظ خشک بودن مساعد کاربری دیگری بود و به عنوان محل استراحت و انبار کردن ابزار و محصولات و خرید و فروش و مبادله کالا از این محل استفاده می شد.از طرف دیگر این محل در مرکز تقاطع راههایی واقع شده بود که شهرها و روستاهای اطراف را به هم پیوند می داد. لذا هفته بازاری در آنجا تشکیل شد و ساکنان مناطق مجاور در روزهای پنجشنبه کالاهای مازاد بر نیاز خود را برای مبادله و فروش به این بازار هفتگی می آوردند این بازار به پنجشنبه بازار معروف شد و هنوز هم دایر است.رسم برپا کردن بازارهای هفتگی در تمام نواحی شمال ایران برقرار بوده و هست و هسته اولیه بسیاری از شهرهای شمالی کشور همین بازارهای هفتگی بوده است.
دمورگان فرانسوی می نویسد که منطقه آستانه فعلی قبل از بنای مسجد خالی از سکنه بود و همه هفته بازاری در آنجا تشکیل می شد.در این هفته بازار بود که مردم متوجه شدند در آن محل کلاغها دسته دسته جمع می شوند. به نظر می رسد که جمع شدن کلاغها در این مکان به علت تغذیه از بقایای مانده از بازار هفتگی بوده است. اما کلاغ در مذهب ایرانیان باستان و بخصوص دین مهری و نزد مردم شمال کشور پرنده ای مقدس است. لذا تپه پنجشنبه بازار حالتی مقدس نیز به خود گرفت. بعدها شخصی از معمرین محلی در خواب دید که یکی از مقدسین در این محل دفن است مردم زمین را کندند و در آنجا با بقایای امامزاده مواجه شدند در آن محل بقعه و مسجدی ساختند. مسجد به مسجد کلاچ یا کلاغ معروف است و امامزاده نیز همان امامزاده قاسم فعلی در محله آستانه است. وجود آستانه امامزاده قاسم و بازار هفتگی باعث جذب عده ای از مردم به این مکان شد و ده کوچکی در کنار اماکن فوق شکل گرفت که به بارفروش ده معروف گشت.
بنابراین هسته اولیه شهر بابل در محله آستانه و پنجشنبه بازار فعلی به وجود آمد و علل شکل گیری آن عبارت بود از: وجود سد و تپه، مرکزیت کشاورزی، قرار داشتن در محل تقاطع راه ها، و سپس شکل گیری پنجشنبه بازار و امامزاده قاسم.
با شروع دوره سلطنت پادشاهان صفوی در اوایل قرن دهم هجری قمری و توجه امرای این سلسله به مذهب شیعه اماکن مقدس مربوط به مذهب تشیع مورد توجه ویژه حکومت قرار گرفتند و از جمله امامزاده قاسم دربارفروش ده مورد توجه ویژه قرار گرفت. از طرف دیگر اختلالات سیاسی و مذهبی پادشاهان صفوی با قبایل ترکمن ساکن کناره های دریای خزر باعث شدکه در این زمان راهزنان ترکمن دهکده های ساحلی این مناطق را از طریق دریا مورد حمله و تاراج قرار دهند. رابینو در این مورد می نویسد: در زمان شاه عباس عده ایدرسواحل دریا منزل داشتند و چون همواره در معرض تاخت و تاز دزدان ترکمن بودند به نواحی دور از دریا کوچ کردند. می توان تصور کرد که ساکنان اولیه بابل را همین مهاجران ساحل نشین تشکیل می دادند.
طبق رسمی که در دربار پادشاهان صفوی وجود داشت وجود داشت این ملوک ماههایی از سال را به اقامت در مازندران می گذراندند از جمله شاه عباس صفوی در جزیره کوچکی که در دریاچه استخر بزرگ) نزدیک امامزاده قاسم قرار داشت به ساخت قصر و باغ با شکوهی اقدام کرد و آنجا را باغ ارم نامید. از طرف دیگر این پادشاه به منظور دسترسی به مستملکات خود در شمال ایران اقدام به احداث راهی کرد که از یک طرف امتداد آن گیلان و مازندران و گرگان یعنی کلیه ایالات شمالی ایران را در بر می گرفت و از طرف دیگر این راه از طریق آمل و ری به اصفهان پایتخت دولت صفوی منتهی می شد. اقامت شاه مقتدر صفوی به صورت سالانه در این قصر و وجود این شاهراه ارتباطی باعث ایجاد امنیت و رونق گرفتن امامزاده و بازار هفتگی بارفروش ده شد و به زودی گروه بیشتری از مردم به ساخت خانه و اقامت در این محل مبادرت کردند. چندی نگذشت که بارفروش ده به یکی از شهرهای بزرگ مازندران تبدیل شد و از نظر شهری با شهرهای قدیمی منطقه چون آمل و ساری قابل مقایسه گشت.
با افول قدرت صفوی و در جریان وقایع بعد از آن شهر ساری مرکز مازندران صدمات زیادی دید و به ویرانه ای تبدیل شد لذا پادشاهان زند مرکز مازندران را از ساری به بابل انتقال دادند و به این عمل در رشد و بزرگ شدن بابل تاثیر مثبت داشت. در سال ۱۷۷۱ م سیاح معروف گملن از منطقه بازدید کرده و گزارش کرده است که به علت جنگلها و حملات تراکمه شهر ساری ویران شده و مرکز ایالت به بارفروش منتقل شده است.با شروع سلطنت آقا محمد خان قاجار بار دیگر مرکز حکومت مازندران به ساری منتقل شد ولی بارفروش همچنان به عنوان یکی از شهرهای مهم منطقه باقی ماند.
در زمان فتحعلی شاه قاجار طی یکی از مفاد عهدنامه ترکمان چای امتیاز کشتی رانی در دریای خزر به امپراطوری روسیه داده شد طی مواد دیگری از این عهدنامه تجار روسیه در ایران از امتیازات خاصیبهره مند شدند. این عهدنامه باعث شد که گروهی از تجار روسی عمدتا اهالی بندر حاجی ترخان) به کشتی رانی و تجارت در دریای خزر علاقه مند شوند.لیکن از آنجایی که هیچ موج شکن و اسکله ای در ساحل ایرانی این دریا وجود نداشت. کشتیرانان روسی مجبور بودند که در مصب رودها و خلیجهای طبیعی به تخلیه و بارگیری کالاهای بابلسر کنونی بود. این محل اگر چه برای بارگیری و تخلیه کشتیها مناسب بود لیکن به چند علت محل مناسبی برای تجارت و نگه داری کالاها نبود. اول اینکه مشکل راهزنان ترکمن هنوز در کناره های ساحل باقیبود و دوم اینکه این محل دارای راه های مناسب برای دسترسی به شهرهای اطراف نبود و در سر راه شاه عباسی قرار نداشت و دیگر اینکه رطوبت فوق العاده کنار دریا این محل را برای نگهداری و انبار کالاها نامناسب می کرد. باتوجه به موارد فوق تجار روسی و ایرانیانی که با آنها معامله می کردند شهر بابل را که نزدیکترین و مناسبترین محل به بندر طبیعی بابلسر بود به عنوان انبار و محل معاملات خود برگزیدند. از دیگر سو وزیر مقتدر دوره فتحعلی شاه میرزا‌‌ شفیع مازندرانی توجه خاصی به زادگاه خود نمود و به ساخت مسجد و کاروانسرا اقدام کرد.روند فوق نقطه عطفی در تاریخ شکل گیری شهر بابل محسوب شد و در واقع در این پروسه شهر بابل به عنوان یکی از دروازه های ورودی تجار و کالاهای خارجی به ایران و یکی از بزرگترین شهرهای تجاری دوره قاجار مطرح شد.
در دوره سلطنت محمد شاه و متعاقب آن ناصرالدین شاه قاجار روابط تجاری و ارتباط ایران و دولتهای اروپایی بخصوص دولت تزاری روسیه از گسترش چشمگیری برخوردار شد. گسترش اینروابط در رشد شهر بابل تاثیر زیادی داشت و روز به روز این شهر بزرگتر شده و جایگاه مهم تری در تجارت بین المللی ایران پیدا کرد تا جایی که ده ها کاروانسرای موجود در بابل اکثرا در همین دوره ساخته شده اند. ناصرالدین شاه به عمران و آبادی بابل توجه خاص کرد و دو بار به این شهر مسافرت کرد.
اعتمادالسلطنه در مرآه البلدان نوشته است : از سنه ۱۲۸۲ ه.ق که موکب مسعود خسروانه تشریف فرمای مازندران شده بود تا سنه ۱۲۹۲ ه.ق که مجددا تشریف فرما شدند ده سال گذشته بازارهای تاریک سقف کوتاه مبدل به بازارچه های خوب و کاروانسراهای آباد گردیده، کوچه ها تماما سنگفرش و عمارت بحرارم که جز خرابه نبود مرمت و بازسازی شده است. جمعیت شهر بابل در دوره ناصری به پنجاه هزار نفر بالغ شد و گزارشهای زیادی در مورد حضور تجار روس، ارمنی، یهودی و ایرانی در این شهر در منابع مختلف آمده است. کارلاسرنا جهانگرد معروف در سال ۱۸۷۷م از بابل دیدن کرده و نوشته استکه در آمد شهر به طور عمده از مالیات بازرگانان پیشه وران تامین می گردد و بالغ بر پنج هزار تومان است.
بابل تا اواخر دوره قاجار به عنوان یک شهر تجاری به بقای خود ادامه داد و اگر چه گاه و بیگاه بر اثر وقوع حوادثی چون طاعون سال ۱۱۹۸ و زمین لرزه سال ۱۲۲۳ و وبای سال ۱۲۶۹ ه.ق خللی در روند رشد آن حادث شد وبنا به گزارشهای متعدد حدود سی هزار نفر از نفوس شهر کشته شدند، شهرهمچنان به عنوان یکی از شهرهای مهم منطقه و کشور باقی ماند. تا اینکه با وقوع انقلاب بلشویکی درروسیه و شکل گیری اتحاد جماهیر شوروی سال ۱۹۱۷م). دولت جدید روسیه کلیه معاهدات استعماری دولت تزاری از جمله معاهده ترکمان چای را لغو کرد، لغو این قرارداد و اختلافات سیاسی و عقیدتی دولتهای ایران و شوروی باعث قطع ارتباط تجاری بین ایران و شوروی شد. لذا با قطع رابطه دو کشور شهر بابل هم کاربرد خود را در تجارت بین المللی از دست داد و از طرف دیگر تغییر واحد پول و اسکناس های دولت تزاری و عدم دسترسی تجار بابلی به بانکهای روسی باعث ورشکستگی بسیاری ازتجار این شهر شد. این تجار یا به تغییر شغل مبادرت کردند و یا از بابل مهاجرت نمودند.صدها قطعه از اسکناس های تزاری هم اینک نزد خانواده های قدیمی بابلی موجود است).در طول سلطنت پهلوی ها در ایران ازآنجایی که پهلوی اول از اهالی مازندران بود توجه خاصیبه آبادانی شهرهای این خطه کرد این آبادانیها به صورت ساخت ابنیه جدید ادارات پست ۱۳۱۱ ه.ش ودادگستری و شهربانی ۱۳۱۴ ه.ش و شهرداری) و بنای قصر در بابل جلوه گر شد و تا حدودی زخم های ناشی از قطع رابطه با روسیه را التیام داد. از سوی دیگر با ساخت بندر در بابلسر بار دیگر مناسبات تجاری با شوروی برقرار شد و اگرچه این مناسبات به گستردگی دوره قاجار نبود لیکن نقش مثبتی درزندگی تجاری مردم بابل ایفا کرد.
در سال های اخیر شهر بابل به عنوان یک مرکز کشاورزی، خدماتی و تجاری در حوزه پرجمعیت شهر بابل نقش ایفا کرده و با توجه به مهاجرت گسترده کشاورزان روستاهای اطراف به بابل ازرشد فزاینده ای برخوردار بوده است. روند سریع مهاجرت روستاییان به بابل را باید در دو عامل اقتصادی و فرهنگی جستجو کرد. این عوامل نخست سطح زندگی و درآمد بالاتر حوزه های شهری به نسبت حوزه های روستایی است که در تمام کشور وجود دارد و دیگر عامل اختصاصی فرهنگی در بابل است چرا که شهرهای عمده ناحیه مرکزی استان مازندران از نوعی بافت جمعیتی عشیرتی و ایلی برخوردارند واین خود مانعی برای مهاجرت روستاییان به این شهرها محسوب می شود در حالی که بافت جمعیتی شهر بابل اصولا از تجار مهاجر و اهالی غیر بومی تشکیل شده است لذا این شهر همواره مهیای پذیرش گروه های مهاجر با فرهنگهای گوناگون بوده و این خود دلیلی بر اشتیاق روستاییان برای مهاجرت به این شهر بوده است.
۳-۳ خصوصیات جمعیتی و اجتماعی شهر بابل
۳-۳-۱ خصوصیات جمعیتی و ترکیب آن وضع جمعیت در گذشته و حال، میزان و وضعیت مهاجرت، جنس، گروه های سنی، بعد خانوار و غیره) با بهره گرفتن از آمار رسمی و اطلاعات موجود
الف- جمعیت و خانوار شهر بابل
بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن آبان ماه ۱۳۸۵، جمعیت شهر بابل ۱۵۸۳۴۶ نفر است. از این تعداد ۷۹۷۰۳ نفر مرد و ۷۸۶۴۳ نفر زن هستند. این شهر ۳۷۰۷۸ خانوار معمولی ساکن با جمعیت ۱۵۶۲۶۰ نفر دارد. بنابراین بعد خانوار شهر ۲۱/۴ نفر است. جمعیت خانوارهای دسته جمعی شهر ۲۰۸۶ نفر شامل ۱۵۴۶ نفر مرد و ۵۴۰ نفر زن است.
مطابق سرشماری عمومی نفوس و مسکن مهرماه ۱۳۷۵، جمعیت شهر ۱۱۵۳۲۰ نفر شامل ۵۱۹۳۲ نفر مرد و ۵۷۳۸۸ نفر زن و تعداد خانوارهای معمولی ساکن آن ۲۴۷۱۳ واحد با بعد ۶۷/۴ نفر و با جمعیت ۱۱۴۶۱۸ نفر بوده است. به علاوه، ۸ خانوار دسته جمعی شامل ۵۷۷ نفر مرد و ۱۲۵ نفر زن نیز در شهر سکونت داشته اند.
بنابراین متوسط رشد سالانه جمعیت شهر بابل در دهه ۸۵-۱۳۷۵ برابر ۲۲/۳ درصد در سال بوده است. تحولات عمده جمعیت و خانوار شهر بابل در دهه ۸۵-۱۳۷۵ در جدول شماره ۱-۳۳۱ تحت عنوان چکیده دگرگونیهای جمعیت و خانوار شهر آمده است. براساس این جدول نکات زیر حائز اهمیت است :
– بعد خانوار شهر بابل طی دهه ۸۵-۱۳۷۵ به میزان ۴۶/۰ درصد کاهش یافته است. به عبارت دیگر متوسط نرخ رشد سالیانه خانوارها بیشتر از متوسط نرخ رشد سالیانه جمعیت خانوارهای معمولی شهر بوده است.
– شمار جمعیت شهر حدود هر ۲۲ سال با توجه به نرخ رشد ۲۲/۳ درصد در سال دو برابر می گردد.
– جمعیت شهر بابل برای سال ۱۳۸۷ برابر ۱۷۳۰۰۰ نفر و برای سال ۱۳۸۹ برابر ۱۷۸۰۰۰ نفر برآورد می گردد.

۱۳۸۵

۱۳۷۵

تغییرات