نظریان، اصغر
ادبیات و زبانها: زبان و ادبیات فارسی
جمعیت شهرهای ایران
نبود یک نظام سلسلهمراتبی در سطوح بالاتر و پایینتر سلسلهمراتب جوامع انسانی و تقسیمات عدمتعادل در تعداد مراکز، و تعادل نسبی در سطوح متوسط و عدم تعادل در جمعیت فضاهای نفوذی
۱-۸- موانع و مشکلات تحقیق
از تنگناها و مشکلات موجود در سر راه تحقیق میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
– با توجه به اینکه تحقیق مستقلی در ارتباط با موضوع انجام نشده است؛ الگوی کاری مشخصی وجود نداشت و پیشرفت تحقیق به کندی صورت میگرفت.
– دامنه و گستره تحقیق وسیع بوده و باید از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۹۰ اطلاعات بررسی شود.
– عدم همکاری سازمانهای مختلف برای در اختیار گذاشتن منابع اطلاعاتی خود
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))
– عدم همکاری و دسترسی به برخی از کارشناسان برای تکمیل پرسشنامه
– روند طولانی (دو ماه و نیم) تکمیل پرسشنامه ها
تبیین نقش شبکه شهری در تعادل فضایی: استان خراسان رضوی
سوالات تحقیق
مطالعات مبانی نظری
بررسیهای میدانی
گردآوری اطلاعات
تدوین متغیرها و شاخصها
میدانی
کتابخانهای
گردآوری اطلاعات
تجزیه و تحلیل دادهها
نتیجهگیری
شکل ۱-۱ روند تحقیق
فصل دوم: مبانی نظری پژوهش
۲-۱- تعریف مفاهیم
۲-۱-۱- شبکهشهری
شبکه شهری هم به مفهوم فضایی آن از جمله نحوه استقرار و توزیع شهرهای مختلف از نظر اندازه جمعیت و هم به مفهوم اقتصادی آن از جمله نظام مبادله و داد و ستد بین شهرها بر اساس عملکردهای پایهای آنها، هم حاصل و هم علت بسیاری از مسائل و پدیده های شهرنشینی معاصر است (اعتماد و دیگران، ۱۳۸۸: ۷۴).
شبکهشهری بر مجموعه ای از شهرها اطلاق می شود که در ناحیه و یا در محدوده جغرافیایی دولتی چون حلقههای زنجیرهای به هم پیوستهای نشر یافته و به سبب رشد ناهماهنگ، پرتوافشانی متفاوتی روی ناحیه دارند (فرید، ۱۳۶۸: ۴۸۱).
منظور از شبکهشهری در یک منطقه یا کشور از نظر اقتصادی عبارت است از ارتباط متقابل مراکز شهری و نظام مبادله و داد و ستدی که بین شهرها درباره عملکردهای تخصصی آنها (عملکردهای پایهای) به وجود می آید (اعتماد و دیگران، ۱۳۸۸: ۱۱۳).
۲-۱-۲- سلسلهمراتب شهری
در لغتنامه جغرافیا آمده است که سلسلهمراتب عبارت است از هر گونه نظمی از عوارض و پدیده ها که به صورت یک طبقه بندی یا رتبه بندی ذکر شود (Mayhew, 2003: 247). در حقیقت، سلسلهمراتب شهری تجسم فضایی تمام سکونتگاههای کوچک و بزرگ در اقتصاد ملی محسوب می شود (Ronnie short, 1996: 40).
کوان در تعریف سلسلهمراتب شهری از دو اصطلاح “سلسلهمراتب سکونتگاهها” و “سلسلهمراتب فضاها” نام برده است. اولی را به نظم در آوردن سکونتگاهها بر اساس اندازه و عملکرد آنها تعریف کرده و دومی را مجموعه ای از فضاهای بههم پیوند با اندازه و عملکردهای متفاوت مورد اشاره قرار میدهد (Cown,2005: 178).
۲-۱-۳- نظام شهری (سیستم شهری)
هاردوی و ساترتوایت[۴] (۱۹۸۶: ۱۲) نظام شهری را مجموعه ای از مراکز شهری مستقل واقع در یک محدوده مشخص و تعامل بین آنها تعریف می کنند.
جغرافیدانان انگلیسی نظام شهری را مجموعه ای از شهرهای وابسته به یکدیگر با ساختار نظام سکونتگاههای شهری یک ناحیه یا منطقه که سرزمین و جهان را پدید میآورند عنوان می کنند. نظام شهری تنها به ساخت کالبدی مجموعه سکونتگاههای شهری محدود نمی شود، بلکه جریان مشتمل بر جمعیت، سرمایه، تولید، ایده ها، اطلاعات و فناوری است. بنابراین نظامهای شهری، نظامهای بازی هستند که دائماً خود را با تغییرات ساختاری ارتباطات خارجی و شهرها انطباق می دهند (زیاری، ۱۳۹۱: ۲۲۹).
همچنین نظام شهری را از منظر نگرش سیستمی میتوان مجموعه ای از شهرها دانست که با هم در یک کنش متقابل بوده و در یک ترکیب ویژه یا سلسلهمراتبی از نقشها و عملکردها نقش کلیدی را در توسعه ملی و منطقهای بر عهده دارند، در واقع، چیدمان شهرها در یک بستر جغرافیایی معین و ارتباط و کنش متقابل آنها با یکدیگر از طریق تحرکات جمعیتی، جریان کالا، افکار و خدمات را میتوان نظامشهری دانست به شرطی که تشکیل یک سیستم به هم پیوسته عملکردی- ساختاری دهد (حاجیپور، ۱۳۸۱: ۱۴).
نظام شهری شکلگرفته (متعادل یا نامتعادل) می تواند حاصل عوامل عمدهای باشد. عوامل تجاری، تخصصی شدن بعضی از شهرها در عرضه کالاها و خدمات ویژه، فرهنگ، روابط سنتی و تاریخی شهرها، توپوگرافی و عوامل فیزیکی انسانساخت، تصمیمات دولتی، زمینه های اکولوژیک و اقتصادی شهرهای جهان از جمله عواملی است که نظامشهری را در پهنه یک سرزمین شکل میدهد (داداشپور و مولوی، ۱۳۹۰: ۱۰۳).
۲-۱-۴- تقسیمات کشوری
فرایند تقسیم فضای ملی به واحدهای اداری- سیاسی با هدف تعیین سلسلهمراتب توزیع قدرت سیاسی در پهنه سرزمینی.
به بیان دیگر؛ سلسلهمراتب اداری- سیاسی برای سهولت اداره سرزمینی، تسهیل حاکمیت و دسترسی مناسب سکنه به مراکز اداری- خدماتی میباشد (جزوه کلاسی احمدیپور، ۱۳۹۳).
۲-۱- ۵- توسعه پایدار
واژه توسعهی پایدار اولین بار به طور رسمی توسط برانت لند در سال ۱۹۸۷ در گزارش «آیندهی مشترک ما» مطرح شد. این واژه به مفهوم گستردهی آن شامل اداره و بهره برداری صحیح و کارا از منابع پایه، منابع طبیعی، منابع مالی و نیروی انسانی برای نیل به الگوی مصرف مطلوب همراه با به کارگیری امکانات فنی و ساختار و تشکیلات مناسب برای رفع نیاز نسلهای امروز و آینده به طور مستمر و قابل رضایت است (بحرینی، ۱۳۷۶: ۲).
از آغاز دهه ۱۹۹۰ اندیشه سیستمی بر توسعهپایدار حاکم شد و تأثیر متقابل اقتصاد، اجتماع و محیطزیست مورد توجه قرار گرفت. در این دیدگاه توسعه پایدار، توسعهای بلندمدت است که نسلهای آینده را نیز در برمیگیرد. «میتوان گفت توسعه در خور و پایدار درصدد فراهمآوری استراتژیها و ابزاری است که بتواند به پنج نیاز اساسی زیر پاسخ دهد: تلفیق حفاظت و توسعه، تأمین نیازهای اولیه زیستی انسان، دستیابی به عدالت اجتماعی، خودمختاری و تنوع فرهنگی بر حفاظت یگانگی اکولوژیک» (پاپلییزدی و ابراهیمی، ۱۳۹۰: ۵۰- ۴۹).
توسعه متوازن (پایدار) را میتوان ایجاد فرصتهای برابر، برای همه مردم تعریف کرد. ایجاد شرایط یکسان برای همه، مردم را قادر به مشارکت در توسعه توسط کمک به منتفع شدن و تأثیر گذاشتن بر تصمیمسازی درباره توسعه خواهد کرد. چنین مشارکتی مردم را از نظر درآمد و دارایی، سلامتی، دانش و احترام تأمین خواهد کرد .(ESCAP, 2001: 11)
توسعهپایدار به معنای تلفیق اهداف اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی برای حداکثرسازی رفاه انسان فعلی بدون آسیب به توانایی نسلهای آتی برای برآوردن نیازهایشان میباشد (نجفی و زاهدی، ۱۳۸۵: ۴۹).
۲-۱-۶- تعادل فضایی
عدالت فضایی در کلیتی فراگیر به رعایت حقوق برابر انسانها با بازیگران اجتماعی، حفظ و پایداری از کرامت انسانی آنها، تأمین نیازهای اولیه زندگی و عزت نفس اجتماعی آنها توجه وافی دارد. عدالت فضایی بر این باور است که فضاهای گوناگون سکونتگاهی و از آن جمله سکونتگاه های حاشیهنشینان، پژواک و نمود عینی و فضایی ارادهی آگاهانه یا ناآگاهانه انسانها، نهادهای مختلف سیاسی و اجتماعی، نظام بوروکراتیک، سیاستگذاریهای کلان ملی، نظامهای اجرایی و قانونی، مدیریت محلی و منطقهای و… است و ساکنین این نواحی در حالی متأثر از شرایط و محرکههای گوناگون به سکونت در حاشیهها مجبور شده اند که خود در به وجود آمدن این شرایط هیچگونه دخالتی نداشتهاند (جوان و عبداللهی، ۱۳۸۷: ۱۳۸- ۱۳۷).
همچنین عدالت فضایی به جنبه های فضایی یا جغرافیایی عدالت یا بی عدالتی اشاره می کند و به معنای توزیع عادلانهی منابع و دسترسی به آنها در فضای جامعه است (مشکینی و دیگران، ۱۳۹۳: ۱۵۴).
دو محور برجسته در عدالت فضایی که بر آنها تأکید می شود، چگونگی وضعیت زندگی (هم محیط اجتماعی و هم محیط فیزیکی) و توزیع فرصتها (دسترسی به زیرساختهای اجتماعی، فیزیکی و مجازی) است (Martinez, 2009: 390). به بیانی دیگر تحقق عدالت فضایی، منجر به تعادل فضایی می شود (جزوه کلاسی احمدیپور، ۱۳۹۳). تعادلفضایی زمانی پدیدار می شود که ساختار فضایی بر سازمانفضایی منطبق باشد و ساختار فضایی، بتواند نیازهای اجزای سازمانفضایی شهر را تأمین کند. از این رو، در شهری تعادل فضایی ایجاد می شود که عملکردها و اجزای شهری، متناسب با نیازهایشان در مکانهای مناسب مکان یابی شوند (پیلهور و دیگران، ۱۳۹۱: ۱۰۰).
