در تبیین این یافته می توان به اهداف این مدل اشاره کرد؛ هدف مدل ماتریکس ایجادچارچوبی بوده است که در آن سوء مصرف کنندگان محرک ها و مواد و افراد دارای رفتارپرخطر می‌توانند ‌به این اهداف نایل شوند:۱) توقف مصرف مواد و رفتارهای پرخطرجنسی۲) نگه داشتن درمان۳) یادگیری مسایلی که برای اعتیاد و بازگشت بحرانی هستند،۴) دریافت راهنمایی و حمایت از درمانگر۵)آشنایی با برنامه های خودیار.

یکی از مبانی روش ماتریکس احترام به خود مختاری فرد است(کلیچمن، ۲۰۰۰). متخصصان مختلفی بیان کرده‌اند که احترام به خودمختاری و حق انتخاب می تواندتسهیل کننده تغییر رفتارهای بهداشتی باشد(راوسن، ۱۹۹۵؛ راوسن، مک کان، هابرو^[۱۱۱] و شاپ تاو، ۱۹۹۹) ‌بنابرین‏ احتمالاًیکی از متغیرهای مؤثر ‌در کاهش رفتارهای پرخطرجنسی احترام به خودمختاری مراجعان در طی انجام روش ماتریکس است.

یکی از اصول اساسی روش ماتریکس که احتمالاً باعث کاهش رفتارهای پرخطرجنسی در شرکت کنندگان گروه آزمایش شده است کمک به مراجعان در شناخت ارج گذاری به ارتباط ثابت و سالم جنسی است. تحقیقات متعددی نشان داده است که ارتباط ثابت و سالم جنسی یکی از متغیرهای مهم شروع وادامه تغیررفتار و یک عامل انگیزشی مهم است(ابرت، لندون و راوسون^[۱۱۲]، ۲۰۰۲).

با توجه به یافته های به دست آمده از تحلیل کواریانس بین دو گروه آزمایش و کنترل در مرحله پس آزمون تفاوت معنادار وجود داشت و میانگین گروه آزمایش پایین­تر از گروه کنترل بوده است. این یافته ‌به این معنا است که روش ماتریکس گروهی توانسته است باعث کاهش معنی دار تعداد شرکای جنسی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شود. این نتایج نشان دادکه به کارگیری مدل ماتریسی موجب کاهش تعدادشرکای جنسی در گروه آزمایش شده است. به عبارت دیگرکاهش شرکای جنسی گروه آزمایش درپایان جلسات درمانی و مرحله پیگیری افزایش معناداری داشته است.

این نتیجه ‌با نتایج پژوهش های کلدوی(۱۳۹۰)، راوسن، ابرت، مک کان و لینگ^[۱۱۳](۱۹۸۶)؛ راوسن(۱۹۹۵) هابر،لینگ و شاپ تاو(۱۹۹۷)؛ شاپ تاو، راوسون، مک کان و ابرت(۱۹۹۴)؛ راوسن، مک کان^[۱۱۴]؛ هابر و شاپ تاو(۱۹۹۹)؛ ابرت، لندون و راوسون(۲۰۰۲)؛ راوسون، مارینلی و آنجلین(۲۰۰۴)؛ و رل، راوسون، لینگ و شاپ تاو^[۱۱۵](۲۰۰۹) همسواست. و در مطالعه­ ای که بر روی ۴۴۵ معتاد تزریقی در آلمان انجام گرفته معتادان تحت درمان نگهدارنده به­ طور معنی­دار تزریقات پرخطر کمتری داشتند ولی بین قبل و بعد از درمان در زمینه رفتارهای پرخطر جنسی(تعداد شرکای جنسی و عدم استفاده از کاندوم) تفاوت معنی­داری دیده نشد(بنسون و لفرت، ۱۹۹۸). در تبیین این یافته نیز می توان ‌به این موارد اشاره کرد: اول اینکه مدل ماتریکس به درمانگرانی نیازمند است که از ترکیبی از مهارت ها استفاده می‌کنند، این مهارت ها برای کارهمزمان به عنوان معلم و مربی مورد نیازهستند. درمانگر ارتباطی مثبت و دلگرم کننده را با بیمارپرورش می‌دهد و از آن ارتباط برای تقویت تغییرمثبت رفتاراستفاده می‌کند. تعامل میان درمان گر و بیمار واقعی و مستقیم بوده، ولی ستیزه جویانه و والدینی نیست. درمان گران تلاش می‌کنند تا فرایند درمان را به عنوان تمرینی بنگرندکه عزت نفس، بزرگی، وقار و خودارزشمندی را افزایش خواهدداد. رابطه مثبت میان بیمار و درمان گرعنصراساسی برای حفظ بیماراست. دوم اینکه، مواد درمانی موجود درکتابچه های راهنما شامل برگه های ‌کاربرهای جلسات فردی، ‌گروه‌های پیشگیری از بازگشت، جلسات مشترک، برنامه های۱۲گام، تحلیل بازگشت و ‌گروه‌های حمایت اجتماعی بود.

از این رو، در این پژوهش نیز نتایج یافته های پیشین مبنی بر نقش مدل ماتریکس ‌در کاهش رفتارهای پرخطرجنسی و از طرف دیگرپایداری و ثبات آن ها در مرحله پس آزمون و پیگیری موردتأیید قرارگرفت. با توجه به برسی پیشینه و تجربیات بالینی پژوهش های بیشتری لازم است تا از این نتیجه حمایت کند.

روش ماتریکس توانسته است باعث کاهش معنی دار رفتارهای پرخطرجنسی و تعدادشرکای جنسی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شود. و همچنین به منظور بررسی بیشتر و مشخص شدن ماندگاری اثر روش ماتریکس ‌بر کاهش رفتارهای پرخطرجنسی و تعدادشرکای جنسی افراد معتادشرکت کننده در پژوهش حاضردو هفته بعد از پس آزمون پیگیری مداخله انجام گرفت که نشان داد رفتارهای پرخطرجنسی و تعدادشرکای جنسی هرچندکه در مرحله پیگیری نسبت به پس آزمون در گروه آزمایش افزایش پیداکرده است اما این تفاوت معنی دارنبوده است.

با توجه به یافته های به دست آمده جهت آزمون سؤال سوم مشخص شد که بین متأهل ها و مجردها در میزان رفتارهای پرخطرجنسی تفاوت معناداری وجود نداشت. همچنین این پژوهش با نتایج پژوهش کلیچمن^[۱۱۶](۲۰۰۰) همسو ‌می‌باشد این محققان در پژوهش خود که به منظور استفاده از روش ماتریکس در کاهش رفتارهای پرخطر جنسی مردان دگرجنس خواه آفریقایی انجام گرفته است تعداد ۱۷ نفر از این مردان را در گروه آزمایش و ۱۷ نفر را در گروه کنترل قرار داده‌اند. درتحقیق دیگری راوسون، هابر، ابرت، شاپ تاو و لینگ در۲۰۰۲ درمان مبتنی بر مدل ماتریکس را بر ۱۱۴ بیمار با ۲ تا ۵ سال پیگیری انجام داد در این آزمایش شرکت کنندگان ‌با گروه کنترل که درمان برای آنهاانجام نشد مقایسه شدند. تغییرمعناداری در استفاده مت آمفتامین و رفتارهای پرخطرکه توسط خود فرد مطرح شد در قبل از درمان(۸۶/ .استفاده گزارش کردند)، تنهاپیش بینی کننده در پیگیری وضعیت ازدواج بودکه بیماران متأهل به احتمال بیشتری مت آمفتامین و رفتارهای پرخطر را استفاده نمی کردند. در تبیین این یافته می توان ‌به این موارد اشاره کردکه سوء مصرف کنندگان معمولاًافکارشان شفاف نیست، حافظه ضعیفی دارند و تمرکزشان کم است. اغلب رفتاراجتماعی ضعیفی دارند و ‌عملکرد شغلی و ارتباطات فردی آن ها دستخوش مشکل می شود. مطالعات تصویربرداری مغز معتادان به موادمخدرنشان می‌دهد در بخش هایی از مغزآنهاکه مربوط به قضاوت، تصمیم گیری، یادگیری ‌و حافظه وکنترل ‌رفتار است، تغییرات فیزیکی رخ داده است(دفترمواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد،۱۳۸۲).

در تبیین کلی تر می توان گفت هدف از استفاده از مبانی و اصول تکنیک های اشاره شده در فوق، افزایش انگیزه درونی برای تغییررفتار و حفظ آن است و در واقع روش ماتریکس به دنبال افزایش انگیزه درونی در افراد برای تغییر رفتارمشکل ساز است و انگیزه درونی باعث می شود تا شخص شروع به تغییر رفتارمشکل سازکند و در ادامه تغییربیشترپشتکارداشته باشد(شاپ تاو، راوسون، مک کان و ابرت، ۱۹۹۴).

محدودیت‌ها

– نیمه آزمایشی بودن پژوهش، یعنی گروه ها رو خودمون انتخاب کردیم اما تک تک افراد به صورت تصادفی گمارش شده اند.

– کمبود امکانات و فضای لازم برای اجرای هر چه بهتر پژوهش

– عدم کنترل متغیرهایی مانند وضعیت خانواده و مسائل اقتصادی

پیشنهادات

با توجه به یافته های پژوهش حاضر پیشنهاداتی در دو قسمت ارائه می‌گردد:

پیشنهادات کاربردی

۳-۲ آزمایش روانپزشکی

جهت تشخیص نوع بیماری ها و اختلالات روانی، حالات عصبی، ضایعه های مغزی، روانپزشک فرد آزمون شونده را مورد آزمایش قرار می‌دهد. آزمایش های روانپزشکی از آزمایش های نورولوژیکی^[۶۰] قابل تفکیک نیست زیرا در روانپزشکی نیز از وضع جسمی، روانی، نیروی عمومی، میزان حساسیت، تحریک پذیری مقاومت، عضلانی و عاطفی آزمایش به عمل می‌آید.

ارزش آزمایش روانپزشکی مانند پزشکی، تابع صلاحیت علمی و شخصی روانپزشک و میزان دقت، امکانات و وسایل و شرایط موجود برای آزمایش است.^[۶۱]

۴-۲ آزمایش روانشناسی

اکثر بزهکاران و افراد در حالت خطرناک از لحاط زیست شناسی با افراد عادی چندان فرقی ندارند. انحراف و عدم سازگاری آن ها با محیط اجتماعی، اغلب مربوط به ناراحتی های روانی ناشی از وضع ادوار مختلف زندگی و تناقض ها و محرومیت های عاطفی و اجتماعی و… است که در اثر عدم توانایی برای سازگاری و تطبیق اعمال و رفتار خود با محیط، مرتکب جرم شده و یا حالت خطرناک دارند. میان عقده های روانی و بزهکاری و بروز حالت خطرناک، رابطه علت و معلولی وقتی برقرار می شود که با محیط نامناسب توام گردد.

آزمایش روانی برای تجزیه و تحلیل طرز تفکر، روحیه، تعیین میزان هوش و استعداد آزمون شونده به کار می رود در این آزمایش روانشناس از آزمون شونده می‌خواهد که تمام تاریخچه زندگی خود را بیان کند و هیچ مطلبی را ناگفته نگذارد.^[۶۲]

۵-۲ آزمایش های مختلف دیگر

علاوه بر تحقیق و پژوهش اجتماعی، آزمایش های پزشکی، روانپزشکی و روانشناسی، گاهی ضرورت ایجاب می‌کند که آزمایشات مختلف دیگر انجام گیرد.

رادیوگرافی، فشار خون، ضربان قلب، تعیین گروه خونی، قدرت بینایی چشم و تشخیص رنگ، آزمایش میزان شنوایی، نیروی عضلانی و… از جمله آزمایش های در جرم شناسی بالینی است. «زیلیک» در توجیه تفاوت مذکور می نویسد: در بررسی مصاحبه هایی که جامعه شناس و یک روانپزشک با مجرمی به عمل آورده بودند، معلوم گردید که جامعه شناس بیشتر به وضع گذشته توجه داشته در صورتی که روانپزشک در شناسایی شخصیت به واکنش آزمون شونده در موقع حساسیت و فشار، بیشتر توجه داشته است.^[۶۳]

پرونده شناسایی شخصیت پرونده ای می‌باشد که جهت شناسایی شخصیت مرتکب یا محکوم در کنار پرونده کیفری وی توسط متخصصان مختلف تنظیم می‌گردد تا مقام قضایی تصمیمی متناسب با آن شخصیت در جهت اصلاح و تربیت و باز اجتماعی کردن او اتخاذ نماید.

۳- خصوصیت های اخلاقی مرتکب

یکی از حالت های خطرناک در مجرم، خصوصیات اخلاقی او است. این تشخیص تنها از طریق علم روان پزشکی کیفری میسر می‌باشد. روان پزشکان اعتقاد دارند که خصوصیات اخلاقی مانند شجاعت، نیکدلی، حسادت، بخل، حرص، طمع، جوانمردی و… گاهی به جایی می‌رسد که باعث ناهماهنگی میان فرد و اجتماع می شود و در نهایت ممکن است که در لحظه ارتکاب جرم بی پروایانه عمل کند. نمونه بارز تاثیر ویژگی های اخلاقی فرد در بروز حالت خطرناک، خست بیش از اندازه می‌باشد. اشخاص خسیس، بدون اینکه مبتلا به بیماری روانی دیگری باشد به مرحله ایی می‌رسند که به خاطر مقدار ناچیزی مال، اجناس، مواد خوراکی و… یک انسان را به قتل می رسانند و یا جرایم دیگری را نسبت به اشخاص مرتکب می‌شوند.^[۶۴]

با توجه به اینکه عوامل متعددی شخصیت فرد را شکل می‌دهند، بسیار جای تاسف است که در جامعه کنونی و در رویه قضایی، هنگامی که از شخصیت نامی برده می شود، فقط کردار و اخلاق فرد است که مدنظر قرار می‌گیرد. بدون اینکه آگاه باشیم که شخصیت، فراتر از کردار و اخلاق است. شخصیت در وهله اول نشأت گرفته شده از خانواده و شرایط زندگی فرد است که به واسطه این ها کردار و اخلاق فرد نقش می بندد و در جامعه نمود خارجی پیدا می‌کنند. شاید که در فرهنگ ما واژه شخصیت به درستی معنا نشده که هم اکنون دچار مشکل شده ایم هنگامی که معنای یک واژه را به درستی درک نکرده ایم چگونه انتظار آن را خواهیم داشت که شخصیت درک شود یا مشکل های شخصیت رسیدگی گردد و همین شخصیت در جامعه هنجارشکنی های کمتر را انجام دهد.

هنگامی که مسئولان و قانونگذران و مجریان قانون کلمه شخصیت را ‌به این گونه بی ارزش تلقی می‌کنند چگونه می‌توانند به جسم و روح شخصیت ارزش قایل شوند یا عدالت را به نحو احسن ‌در مورد چنین شخصیتی به اجرا درآورند. می توان گفت در رویه قضایی ما به تنها چیزی که اهمیت داده نمی شود، شخصیت است.

هنگامی که در مراجع قضایی ما هدف کمیت است نه کیفیت، چگونه انتظار خواهیم داشت در راستای کمیت، به شخصیت توجه شود.

هنگامی که در مرحله تحقیقات مقدماتی که اصلی ترین مرحله دادرسی می‌باشد، بیشتر قضات به فکر خروج پرونده از شعبه می‌باشند که در پایان هر ماه، آمار خوبی از خروج پرونده ارائه دهد تا به واسطه آن بهره وری به آن ها تعلق گیرد؛ شخصیت توجه نشده است. شاید به جرات بتوان گفت در روز پنج پرونده سرقت به یک شعبه ارجاع و در نهایت همه منجر به صدور یک رأی‌ می شود. پس می توان گفت قضات در هنگام رسیدگی و صدور حکم برای تمامی افراد، شخصیتی یکسان قایل و در برخی موارد تنها شخصیت ظاهری فرد را ملاک قرار داده و حکم مقتضی را صادر می نمایند.

۴- قانون جدید مجازات اسلامی و پرونده شخصیت

این فصل در ۴ بخش زیر ارائه می‌گردد: بخش اول شامل مبانی نظری مالیات، بخش دوم شامل مالیات بر ارزش افزوده، بخش سوم شامل فرار مالیاتی و بخش چهارم شامل پیشینه‌های تحقیق می‌باشد.

۲-۲- بخش اول: مبانی نظری مالیات

۲-۲-۱- تاریخچه مالیات در ایران

الف) مالیه قبل از ظهور اسلام: مالیات در دوره هخامنشی؛ از ایالات بیست گانه مالیات گرفته می‌شد. در آن زمان مالیات نقدی بر مبنای «زریک» سکه طلای رایج آن زمان بود. مالیات‌های اخذ شده در دفاتری بنام «قانون» ثبت می‌شد. مالیات در دوره سلوکیان؛ نیز تشکیلات منظم مالیه و گمرکی وجود داشت. مالیاتی که به صورت عوارض گمرکی در دوره اشکانیان اخذ می‌شد اگر بیشتر از مالیات نقدی نبود، کمتر از آن هم نبود. در دوره اشکانی و ساسانی عوارض گمرکی تحت عنوان «باج» اخذ می‌شد و مقدار آن معمولاً ده به یک از آن کالا بود. مالیات در دوره ساسانیان؛ با تنظیم دفاتر مخصوص دیوانی و مالیاتی، بر اساس مساحت زمین‌های کشاورزی، نوع محصول و شیوه آبیاری قوانین خاصی را برای وصول مالیات تدوین کردند. آنان درآمدهای دیگری نیز از اقطاع، تیول، املاک خاصه سلطنتی و گمرکات، خراج و عوارض راه و فروش آب رودخانه و قنوات دولتی داشتند و از اشخاص ثروتمند، به عنوان آئین هدایا, مالیات جداگانه ای می‌گرفتند (موسی زاده، ۱۳۸۵).

ب) مالیات بعد از ظهور اسلام: مالیات در دوره مغول و تیموریان؛ مالیات‌هایی تحت عناوین مختلف (تمغا، باژ، باغ شمار، رسم الوزاره، رسم خزانه، شلتاقات) از مردم گرفته می‌شد. در دوره مغول درآمدهای گمرکی با مالیات‌های مختلف هم ردیف بود. مالیات در دوره قاجاریه؛ مالیه ایران به صورت متمرکز اداره می‌شد، ‌به این ترتیب که برای هر یک از ایالات و ولایات، دستورالعملی (بودجه جزء و خرج) توسط مستوفی در مرکز که به جای وزیر دارایی فعلی انجام وظیفه می‌کرد تهیه و پس از تصویب مقامات دولتی و امضاء شاه به صورت مقطوع به حاکم محل ابلاغ می‌گردید. مالیات در دوره ناصرالدین شاه؛ مالیات‌هایی که در عصر ناصری گرفته می‌شد عبارت بودند از: مالیات اراضی، بنیچه، مالیات سرانه، سورسات، مالیات رؤسای عشایر، مالیات مستغلات، مالیات بیگاری، مالیات اغنام و احشام، مالیات اصناف، مطلق العنانی، مالیات تنباکو، گمرکات.

ج) مالیات در عصر پهلوی و پس از پیروزی انقلاب اسلامی: اولین قانون مالیات‌هاکه پس از برقراری رژیم مشروطه در نهم شهریور ۱۲۹۴ به تصویب مجلس شورای ملی رسید، قانون مالیات مستغلات بود. دومین قانون مالیات‌ها، قانون املاک اربابی و دواب مصوب ۲۰/۱۰/۱۳۰۴ بوده است. قانون مالیات بر شرکت‌ها و تجارت و غیره در ۱/۱۶/۱۳۰۹ به تصویب رسید. در سال ۱۳۱۶ برای اولین بار قانون مالیات بر ارث و نقل و انتقالات بلاعوض وضع گردید. در سال ۱۳۳۱ هجری شمسی با تصویب مجلس شورای ملی به دولت دکتر مصدق اجازه داده شد تا تشکیلات سابق را منحل و تشکیلات مناسب را ایجاد کند و پس از طی دوره آزمایشی به مجلس پیشنهاد دهد. قانون مصوب اسفند ماه ۱۳۴۵ تا پیروزی انقلاب سه بار مورد اصلاح و تجدید نظر جامع قرار گرفت و پس از پیروزی انقلاب نیز اصلاحات متعددی در قانون مذبور به وجود آمد. پس از چندین سال بررسی و مطالعه بالاخره لایحه قانون مالیات‌های مستقیم در اسفند ماه ۱۳۶۶ به تصویب مجلس شورای اسلامی‌رسید و بیش ترین اصلاحات مالیاتی که هدف آن هماهنگی و سازگاری با شرایط نوین اقتصادی و اجتماعی پس از جنگ بود، به عمل آمد. سرانجام تنظیم لایحه اصلاحیه برای قانون مالیات‌های مستقیم در دوره اخیر که آغاز آن به سال ۱۳۷۶ باز می‌گردد با هدف رفع تنگناهای جدی در قانون و انجام اصلاحات ضروری شکل گرفت (متفکرآزاد، به نقل از قربانی و همکاران، ۱۳۸۹: ۶۴۲).

۲-۲-۲- تعریف مالیات

مالیات میزان وجوهی است که دولت طبق قانون از اشخاص حقیقی و حقوقی، مصرف کنندگان و تولیدکنندگان و کلیه فعالان اقتصادی، به منظور تأمین هزینه های خود و اجرای سیاست‌های اقتصادی در راستای تحقق اهداف اقتصادی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی اخذ می‌کند (شیخی مهرآبادی، ۱۳۸۹: ۱۵۸).

۲-۲-۳- انواع مالیات

اصولاً درآمدهای مالیاتی از نظر پایه مالیات بر پایه های درآمد، ثروت (دارایی) و مصرف و از نظر نحوه وصول به دو روش اصلی مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می‌شوند.

الف- مالیات‌های مستقیم:

مالیات‌های مستقیم مالیات‌هایی هستند که به طور مستقیم بر افراد، خانوار‌ها و بنگاه‌ها وضع می‌شود. در مجموعه قوانین مالیاتی، مالیات‌های مستقیم به سه نوع مالیات بر شرکت‌ها، مالیات بر درآمد و مالیات بر ارث تقسیم می‌شود. که عمدتاًً از پایه درآمد و ثروت اخذ می‌گردد.

ب- مالیات‌های غیرمستقیم:

مالیات‌های غیرمستقیم مالیات‌هایی هستند که به طور غیرمستقیم بر کالا‌ها و خدمات وضع می‌شوند. این دسته از مالیات‌ها به سه گروه، مالیات بر واردات (عوارض گمرکی)، مالیات بر انواع کالا‌ها و خدمات داخلی (مثل مالیات بر فرآورده‌های نفتی و سیگار) و مالیات بر ارزش افزوده تقسیم می‌شوند، که پایه اخذ آن‌ ها مصرف داخلی کشور می‌باشد.

مالیات‌های مستقیم مالیات‌هایی هستند که مستقیماً و متناسب با درآمد اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی وصول می‌شود. اما مالیات‌های غیرمستقیم به ارزش بعضی از کالا‌ها و خدمات اضافه می‌شود و پرداخت آن به مصرف کننده تحمیل می‌گردد. اساس این تقسیم بندی عادلانه بودن آن است، چرا که مالیات‌های مستقیم از این رو مورد توجه و تأکید است که این نوع مالیات از اعتبار درآمد و ثروت افراد مطالبه می‌شود، حال آنکه مالیات‌های غیرمستقیم به کلیه مصرف کنندگان کالا یا استفاده کنندگان از خدمتی که دولت بر آن‌ ها مالیات وضع ‌کرده‌است، صرف نظر از موقعیت مالی فرد تعلق می‌گیرد. در واقع، مصرف این گونه کالا‌ها و خدمات است که فرد را به مؤدی پرداخت کننده‌ مالیات غیرمستقیم تبدیل می‌کند.^[۱]

۲-۳- بخش دوم: مالیات بر ارزش افزوده

۲-۳-۱- تاریخچه مالیات بر ارزش افزوده

مالیات بر ارزش افزوده نخستین بار در سال ۱۹۱۸ میلادی و از سوی فون زیمنس ارائه شد و تا چند دهه پس از آن مورد بحث و بررسی قرار گرفت. این نوع مالیات با ارائه روش اعتباری آدامز در سال ۱۹۵۷ از سوی لاره، توسعه یافت، اما مالیات بر ارزش افزوده در فرانسه و در سال ۱۹۴۸ به اجرا درآمد. این مالیات پس از اصلاح سیستم مالیات بر فروش تحت عنوان مالیات بر ارزش افزوده از نوع مصرف در فرانسه اعمال و البته این شکل مالیات به طور جامع برای نخستین بار در سال ۱۹۶۸ در برزیل پیاده شد. این در حالی بود که کمیته مالی اتحادیه‌ی اروپا، اجرای مالیات بر ارزش افزوده را از سال ۱۹۶۲ به کشورهای عضو توصیه می‌کرد.

نظریه مارکس:

طبقه، گروهی از مردم هستند که در رابطه با وسایل تولید (وسایلی که به کمک آن ها معیشت خود را تامین می‌کنند) قرار دارند. طبقه افرادی هستند که توی این مقوله جا می‌گیرند. در جریان تولید، موقعیت همه آن ها به طور یکسان – منابع مشترک اقتصادی دارند. به آگاهی طبقاتی رسیده از نظر روانی و طبقاتی بهم بستگی و با یکدیگر پیوند داشته باشند(لهسایی زاده.(۱۳۸۰) از نظر ماکس وبر، طبقه اجتماعی عامل تعیین کننده مجموعه ای از شرایط زندگی فرد و اجتماعی است( به نقل از ریمون آرون۱۹۸۴) و به بخشی از اعضای جامعه اطلاق می شود که از نظر ارزش‌ها مشترک، حیثیت، فعالیت‌های اجتماعی، میزان ثروت و متعلقات شخصی دیگر و نیز آداب و معاشرت از بخش‌های دیگر تفاوت داشته باشد. طبقه اجتماعی تحت تاثیر عوامل مختلف تعیین و شناخته می شود در جامعه های معاصر مهمترین عوامل تعیین کننده طبقه اجتماعی به طور کلی می توان به‌شرح زیر خلاصه کرد:

۱-‌ثروت و درآمد

۲-‌سطح و کیفیت آموزش

۳-‌شغل و موقعیت حرفه‌ای

۴-‌قدرت و نفوذ سیاسی و اجتماعی

فقر

یکی از پیش فرض های اساسی در دیدگاه سیستمیک، تعامل هر سیستم با سیستم های دیگر و لایه‌های خارجی تر سیستم است. این سیستم ها نیازهای خود را از طریق تعاملات مختلف رفع می‌کنند یکی از عللی که فقر در جوامع مختلف، زمینه را برای مسائل اجتماعی آسیب زا فراهم می‌کند، کاهش توان عمومی سیستم برای تعامل با محیط و با دیگرسیستم هاست. فقر باعث می شود که سیستم در رابطه با رفع انواع مختلف نیازهای زیستی ، بهداشتی، آموزشی و فرهنگی با مشکل مواجه شود.

یکی از مهمترین سرمایه های انسان، سلامت روان است. شواهد نشان می‌دهند، همبستگی قوی بین جایگاه اقتصادی- اجتماعی کلی فرد و گسترده ایی از اختلالات روانی وجود دارد. این گسترده شامل افسردگی ، اضطراب، تنش روانی کلی، اختلال رفتار و شیزوفرنی است. به اعتقاد رنک: ^[۶۸] “شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد رابطه علی بین فقر و اختلالات روانی دو طرفه و در دو جهت متقابل وجود دارد”به عبارتی، هم فقر می‌تواند بیماری های روانی را ایجاد کند و هم فردی که دچار بیماری روانی می شود. با از دست دادن کار، شغل و… به فقر مبتلا می شود. بااین حال رنک مطالعات متعددی را بررسی ‌کرده‌است که نشان می‌دهد. فقر به تنهایی برای کاهش سلامت روان و ابتلا به مشکلات روانی کافی است. این تاثیر مستقیم به علت فقدان منابع، تنیدگی کلی و کیفیت نامطلوب و همراه با فقر محله زندگی است. حتی بسیاری از مشکلات رفتاری فرزندان که به علت عدم توان نظارت والدین فقیر و پرمشغله به وجود می‌آید یا خارج شدن از فقر و افزایش نظارت والدین قابل اصلاح است. در صورتی که سلامت روان فرد کاهش و اختلالاتش افزایش یابد، مشکلات متعدد بیشتری نیز به وجود می‌آیند و توان عمومی وذهنی فرد را برای مقابله با مسلائل زندگی اش نیز کاهش می‌یابد(رنگ ،۲۰۱۱).

بدیهی است، در صورتی که فقر شدید و نسبتا طولانی باشد، می‌تواند مسائل متعددی را ایجاد کند. اما وضعیت جامعه ایران در این رابطه چگونه است ؟ توجه به درآمد و هزینه های سالانه خانواده های ایرانی (روستایی و شهری)، در سه مقطع زمانی نشانگر کاهش توان عمومی خانواده ها، مخصوصاً در نواحی روستایی است. به طور کلی چنان که میری آشتیانی (۱۳۸۲)، می‌گوید:”فقر و نابرابری‌های اجتماعی در جامعه ما پیامدهای خاص خود را دارد و نه تنها خود باعث بروز بخران می شود، بلکه بر اساس سلسله ای از روابط علی و معلولی زمینه بروز بحران هایی از قبیل بحران مهاجرات ، بحران حاشیه نشینی … و انواع جرایم دیگر را فراهم می آورد”

پژوهش‌های انجام شده در داخل و خارج از کشور:

۱-‌ سولومون وراث بلوم,(۱۹۸۴)طی پژوهشی که روی دانشجویان انجام دادند، ‌به این نتیجه رسیدند که کمال‌گرایی، مشکل در تصمیم گیری، درماندگی آموخته شده، عزت نفس پایین، فقدان جرئت، ترس از شکست و موفقیت، مدیریت ضعیف زمان و تاثیرپذیری از همسالان از علل عمده اهمال کاری تحصیلی محسوب می شود.

۲- ‌فراری(۲۰۰۱) در یک مطالعه ‌به این نتیجه رسید که افرادی که غالبا مشغول اهمال‌کاری می‌شوند در خودتنظیمی مهارت‌های عملکرد در زمان محدود، ضعف دارند.

۳-‌استیل(۲۰۰۷) با مطالعه پژوهش های انجام شده طی سالهای۱۹۳۰ تا کنون ‌به این نتیجه رسید که اهمیت و یا ارزش مجموعه تکالیف برای فرد، مرغوبیت و یا جذابیت مجموعه تکالیف، استعداد و آمادگی فرد برای ابتلا به اهمال‌کاری و زمان در دسترس برای انجام مجمـوعه تکالیف، از جمله علل اهمال‌کاری می‌باشد.

۴-‌در پژوهشی دیگر که استیل(۲۰۰۷) ‌در مورد ماهیت اهمال‌کاری به ‌عنوان شکست در خودتنظیمی انجـام داده است، نتایج نشان داد که روان رنجوری، تمرد و سرپیچی، حس جستجوگری ارتباط ضعیفی با اهمال‌کاری داشتند؛ درحالی که، تکالیف آزارنده، خودکارآمدی و بی پروایی و به‌همان اندازه وجدانی بودن و وجوه خودکنترلی، حواسپرتی، نظم و سازماندهی و انگیزه پیشرفت پیش‌بینی کننده های مهم و قوی اهمال کاری بودند.

۵-‌در پژوهشی که کلاسن(۲۰۰۹) دررابطه با اهمال‌کاری تحصیلی و وابسته‌های انگیزه انجام داد، به ارتباطی معنادار میان اهمال‌کاری تحصیلی باخودکارآمدی و خودتنظیمی دست یافت.

۶-‌شیرافکن، نورانی پور، کریمی و اسماعیلی(۱۳۸۷) نیز پژوهشی با هدف بررسی اثربخشی آموزش مهارت‌های مدیریت زمان بر کاهش اهمال‌کاری و ‌کمال‌گرایی دانشجویان انجام دادند. نتایج این پژوهش نشان داد که آموزش مهارت‌های مدیریت زمان در کاهش اهمال‌کاری و ‌کمال‌گرایی دانشجویان مؤثر بوده است.

۷-‌زیمرمن(۲۰۰۲) و پینتریچ(۲۰۰۰) طی مطالعات خود دریافتند،دانش‌آموزان دارای پیشرفت بالا،اغلب یادگیرندگان خودنظم یافته‌ای هستند. به عنوان مثال، دانش‌آموزان دارای پیشرفت بالا در مقایسـه با دانش‌آموزان دارای پیشرفت پایین، هدف یادگیریشان را به طور اختصاصی‌تری تنظیم می‌نمایند، یادگیریشان را بیشتر ارزیابی می‌کنند، خود وارسی بیشتری دارند و به صورت منظم‌تری پیشرفتشان را به سمت هدف ارزیابی می‌کنند(به نقل از پینتریچ، ۲۰۰۴).

۸-‌پینتریچ(۲۰۰۴) نیز طی مطالعه‌ای گزارش نمود دانش‌آموزانی که احساس کنند مطالب درسی برایشان جالب‌تر، مهمتر و مفیدتر است، از میزان راهبردهای یادگیری خودتنظیم بیشتری استفاده می‌کنند.

جوامع دیگر مانند ژاپن با توجه به تأکیدشان بر حفظ سنت‌ها و همنوایی و همرنگی جامعه، احتمالاً بیشتر روی سبک‌های تفکر اجرایی و محافظه کارانه تأکید دارند.

جامعه‌ای که بر همنوایی و آداب و رسوم و سنن تأکید دارد، دچار ایستایی می‌شود. زیرا اعضا خود را ‌به این نوع سبک‌های تفکر وادار می‌کند (استرنبرگ، ۱۹۹۹، ترجمه اعتماد اهری و خسروی، ۱۳۸۰).

۲ـ جنسیت: دومین متغیری که به صورت بالقوه در سبک‌های تفکر نقش دارد، جنسیت است. باری^[۳۴]، پورتینگا^[۳۵]، سگال^[۳۶] و دانسین^[۳۷]، معتقدند که پایداری در رفتارهای کلیشه‌ای جنسی آن چنان زیاد است که ما تنها چند نمونه از همگامی‌های فرهنگی را می‌توانیم بیابیم.

به طور خاص مردها بیشتر برای سبک تفکر قانون‌گذار، درون‌نگر و آزادی‌خواه تشویق می‌شوند و زن‌ها برای سبک‌های تفکر اجرایی و قضاوتی، برون‌نگر و محافظه‌کارانه تشویق می‌شوند. بدین ترتیب زنان و مردان از نظر اجتماعی (احتمالاً از بدو تولد) به شیوه های متفاوتی تربیت می‌شوند.

این یک دلیل غیر رسمی و خوب برای این حقیقت است. از لحاظ تفکر اجرایی زنان و مردان خود را با انتظارات متفاوتی روبرو می‌بینند. در برخی از سازمان‌ها، زنانی که شایستگی بالایی داشته باشند برای ارتقاء مرتبه نادیده گرفته می‌شوند.

تفاوت‌های موجود بین سبک تفکر زنان و مردان به ترتیب اجتماعی آنان در فرهنگی که متولد شده‌اند بر می‌گردد. بدین ترتیب که افراد کمتر از آن آگاه هستند، به عنوان مثال از هنگام کودکی رفتار ما با پسران و دختران متفاوت است.

۳ـ سن: متغیر سن^[۳۸] به عنوان عامل مؤثر بر سبک تفکر مطرح می‌شود. معمولا در کودکان پیش دبستان سبک ‌قانون‌گذارانه مورد تشویق قرار می‌گیرد. کودکان تشویق می‌شوند که قدرت خلاق خود را در محیط نسبتاً سازمان نیافته خانه یا مهد کودک پرورش دهند، وقتی کودک وارد محیط مدرسه می‌شود، از میزان تشویق سبک ‌قانون‌گذارانه به سرعت کاسته می‌شود. از کودکان انتظار می‌رود که از قوانین و ارزش‌های مدرسه پیروی کنند. معلم تصمیم می‌گیرد که دانش آموز باید چه بکند و چگونه آن را انجام دهد. بسیاری از دروس به صورتی آموزش داده می‌شوند که سبک اجرایی را در کودکان ایجاد کنند نه سبک ‌قانون‌گذارانه را، بسیاری افراد معتقدند که کودکان خلاقیت‌شان را در محیط مدرسه از دست می‌دهند، در واقع آنچه کودکان ممکن است در محیط مدرسه از دست دهند سبک تفکری است که موجب عملکرد خلاق می‌شود (استرنبرگ و گریگورنکو، ۱۹۹۷).

۴ـ سبک‌های پرورشی والدین: چهارمین متغیر، سبک‌های والدین است. آنچه را که والدین تشویق می‌کنند و پاداش می‌دهند. احتمالاً در سبک کودک منعکس می‌شود کودکان به احتمال زیاد سبک خاص والدین خود را به عنوان الگو و سرمشق قرار می‌دهند. از سوی دیگر والدین سبک‌هایی را که مشابه سبک‌های خود آن ها‌ است، بیشتر مورد تشویق قرار می‌دهند. برای مثال والد با سبک مونارکی، احتمالاً کودک را بخاطر تک بعدی بودن مورد پاداش و تشویق قرار می‌دهد. در حالی که والد با سبک آنارکی، احتمالاً از کودکی که سبک مونارکی را نشان می‌دهد بیزار است و سعی می‌کند که این کار غیر قابل قبول وی را منع و سرکوب کند (استرنبرگ، ۱۹۹۸).

یکی از مهمترین متغیرها در تحول عقلانی کودکان، روش‌های ‌پاسخ‌گویی‌ والدین به سوالات طرح شده کودکان است کودکان در طول دوران زندگی، ممکن است هزاران سوال بپرسند. والدین ‌به این سوالها واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهند. روش‌هایی که والدین در واکنش به سوالات کودکان به کار می‌برند. تاثیر مهمی بر تحول سبک‌های تفکر فرزندان‌شان دارد. به عنوان مثال، اگر والدینی، کودکان را برای پرسیدن سوال تشویق کنند و تا آنجا که ممکن است در جستجوی پاسخ برای سوالات آنان باشند، احتمالاً سبک ‌قانون‌گذارانه را در کودکان‌شان پرورش می‌دهند یا اگر چنانچه والدین، کودکان را برای ارزیابی، مقایسه، تحلیل و قضاوت کردن چیزها تشویق کنند، احتمالاً سبک قضایی را در کودکان‌شان پرورش می‌دهند. یا اگر والدین کلی نگر باشند و درگیر موضوعات بزرگ باشند، کودک نیز دوست دارد کلی نگر باشد، و یا اگر کودکان را برای کار گروهی تشویق کنند. احتمالاً در آن ها سبک بیرونی پرورش می‌یابد. البته باید توجه داشت که عوامل دیگری نیز ممکن است در تحول سبک‌های تفکر کودکان مؤثر باشند. کودکان شخصیت‌های متفاوتی دارند. کاری که یک کودک ممکن است به آن علاقه‌مند باشد، اصولاً مورد علاقه کودک دیگر نباشد. نکته دیگر اینکه ممکن است عوامل مختلف اجتماعی کردن کودکان در مواردی با یکدیگر در تضاد باشند. یعنی مثلاً ممکن است که والدین در محیط خانه سبک خاصی را مورد تشویق قرار دهند در حالی که در محیط مدرسه چنین سبکی مورد تشویق قرار نگیرد (استرنبرگ، ۱۹۹۸).

۵ـ آموزش و مشاغل: متغیر دیگری که در تحول سبک‌ها تاثیر دارد، انواع آموزش و مشاغل است. مدارس و به ویژه مشاغل مختلف، سبک‌های متفاوتی را مورد تشویق قرار می‌دهند. یک سرمایه گذار در مقایسه با کارگر مونتاژ کار، احتمالاً برای سبک‌های متفاوتی مورد تشویق قرار می‌گیرد. (استرنبرگ، ۱۹۹۸)

به طور معمول مدارس در بیشتر نقاط جهان، ممکن است سبک‌های اجرایی، جزئی و محافظه کارانه را بیشتر مورد تشویق قرار دهند. کودکان هنگامی باهوش محسوب می‌شوند که آنچه را که به آن ها گفته می‌شود، انجام دهند و بخوبی نیز آن را انجام دهند. مدارس خود را به عنوان عامل اجتماعی کردن در نظر می‌گیرند. اما با توجه به اینکه به کودکان در یک فرهنگ یاد داده می‌شود که چگونه چیزها را بیاموزند و انجام دهند، لذا استقلال عقلانی، حداقل تا دوره های بالاتر آموزش (دکتری و فوق دکتری) به میزان زیاد مورد تشویق قرار نمی‌گیرد. هر چند که در این دوره نیز غالباً تفکر ‌قانون‌گذارانه تشویق نمی‌شود (استرنبرگ‌،‌۱۹۹۸).

سبک‌های تفکر در کلاس درس

آموزش و ارزیابی فعالیت‌های اصلی کلاس درس هستند. نظریه خود ـ حکومتی ذهنی برای هرچه کارآمدتر و موثرتر شدن این فعالیت‌ها روش‌هایی را ارائه می‌دهد که به کارگیری آن ها فرصت حداکثر استفاده دانش‌آموزان از روش‌های آموزشی و ارزیابی را فراهم می‌آورد (استرنبرگ، ۱۹۹۸). برای اینکه دانش‌آموزان آنچه را که واقعاً می‌دانند یا می‌توانند انجام دهند را نشان دهند، هماهنگی بین روش‌های آموزشی و ارزشیابی با سبک‌های تفکر آن ها ضروری است. استرنبرگ (۱۹۹۸) با ارائه جدولی چگونگی هماهنگی و تناسب روش‌های مختلف آموزشی با سبک‌های تفکر را نشان داده است.

جدول (۲ـ۱) نکته اصلی مطرح شده در جدول آن است که روش‌های مختلف آموزشی با سبک‌های تفکر خاصی هماهنگی دارد و معلم برای برقراری تعامل واقعی با دانش‌آموزان باید در استفاده از روش‌های آموزشی، انعطاف پذیری داشته باشد.

جدول (۲ـ ۱) سبک‌های تفکر و روش‌های آموزشی

روش‌های آموزشی
سبک‌هایی که با روش‌های آموزشی هماهنگی بیشتر دارد

سخنرانی

پرسش‌های مبتنی بر تفکر

یادگیری مشارکتی

پروژه

حل مسائل داده شده

گروه کوچک: پاسخ دانش‌آموزان به سوال‌های واقعی

گروه کوچک: بحث کردن دانش‌آموزان درباره عقاید

روخوانی ـ خواندن

اجرایی ـ سلسله مراتبی