در دیدگاه اسلام، انسانی که به خدا تمسّک می‌کند و او را محور نیّات و گرایش‌ها و افعال خود قرار می‌دهد، به هر اندازه و میزان که در این امر توفیق یابد، از قدرت و توانایی بیشتر و اراده قوی‌تری برخوردار می‌گردد. در منطق دین، تمسک به غیر خدا به معنای تضعیف گرایش‌های باطنی (که موجب رشد و تعالی انسان می‌شود) است (قائمی امیری، ۱۳۸۶).

‌بنابرین‏ یگانه داروی سستی، توکل بر خدا است که این دارو تنها در دست مؤمنان است. «و علی الله فلیتوکل المؤمنون» (توبه، ۵۱)؛ توکل بر خداوند، عامل پیروزی است. دلیل توکل ما بر خداوند نیز، علم مطلق او بر همه چیز است (قرائتی، ۱۳۸۳).

«وسع ربنا کل شیء علما علی الله توکلنا» (اعراف، ۸۹)؛ او پروردگار ماست و به مسائل ما آگاه است و ما بر او توکل می‌کنیم.

زندگی در این جهان، سراسر سختی و رنج است، نمی‌توان کسی را یافت که در زندگی هیچ سختی و رنجی نداشته باشد. فقیر و غنی، هر یک، در زندگی خود، با سختی‌هایی مواجه‌اند. در بعضی از روایات، توکل، مایه آرامش و آسانی سختی‌ها معرفی شده‌است. در این زمینه حضرت علی(ع) می‌فرمایند: «لیس لمتوکل عناء»؛ برای انسان متوکل، سختی و رنجی در کار نیست (محمدی ری شهری، ۱۳۷۷).

انسان اگر صرفاً به امور مادی توجه کند، در رویارویی با مشکلات به سادگی دست از عمل می‌کشد و ناامیدی، او را از پا درمی‌آورد. این مسئله از گرفتاری‌های مردم است که باعث شده‌است بهداشت روان انسان، به مخاطره بیافتد.

انسان متوکل، هرگز از دنیا اندوهگین نمی‌شود. حضرت علی(ع) می‌فرمایند: «من توکل لم یهتم»؛ هر کس به خدا توکل کند، غمگین نمی‌شود (تمیمی آمدی، ۱۳۷۲).

خداوند در قرآن می‌فرماید: «ولا تیأسوا من روح الله إنّه لا ییأس من روح الله إلا القوم الکافرون» (یوسف، ۸۷)؛ از رحمت الهی هیچ‌گاه مأیوس نشوید، چرا که جز کافران از رحمتش مأیوس نمی‌شوند.

در این آیه، خداوند، ناامیدی را ممنوع و کاری کفرآمیز تلقی کرده‌است. یأس از رحمت الهی از گناهان کبیره به شمار می‌آید؛ یعنی قرآن می‌خواهد که مسلمانان به رحمت الهی امیدوار باشند و در دام افسردگی و یأس نیافتند. آری، مسلمانان جهان، بن‌بست مشکلات را نمی‌بینند و در سخت‌ترین حالات، نور امیدی در میان حوادث می‌بینند و در دل، بر خدا تکیه می‌کنند و به ساحت او امید دارند؛ از این رو، با آرامش زندگی می‌کنند و مشکلات را بهتر تحمل می‌کنند (رضایی، سیدفاطمی و حسینی، ۱۳۸۹).

ناکامی بر اساس تمام نظریات روان‌شناسی، فرد را در ورطه ابتلا به بیماری روانی قرار می‌دهد. زیرا اولاً فرد، ناامید از ارضای نیازهایش می‌شود و ثانیاًً ناامیدی، منجر به تنش و تعارض می‌گردد. اما شخصیت مسلمان متوکل، اساساً گرفتار ناکامی نمی‌شود، زیرا هم دیگران را از حساب خارج می‌سازد و هم ارضای نیازهایش را به تقدیر الهی محول می‌کند (بستانی، ۱۳۸۸).

‌بنابرین‏، کسی که دارای روح توکل باشد، هرگز یأس و ناامیدی را به خود راه نمی‌دهد. در برابر مشکلات احساس ضعف و زبونی نمی‌کند. در برابر حوادث سخت، مقاوم است و همین فرهنگ و عقیده، چنان قدرت روحی و روانی به او می‌دهد که می‌تواند بر مشکلات پیروز شود و از سوی دیگر، امدادهای غیبی که به متوکلان نوید داده شده به یاری او می‌آید و او را از شکست و ناتوانی، رهایی می‌بخشد.

د- خودشناسی در رویکرد هستی‌شناسی اسلامی

انسان، موجودی پیچیده با ابعاد مختلف جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی/مذهبی است که نیاز دارد خود را کشف کند. خودآگاهی، مهارتی است که به فرد کمک می‌کند تا بتواند خود را کشف کند، بفهمد و دریابد. منظور از خودآگاهی، توانایی توجه به خود و ویژگی‌های مختلف شخص است که با بهره گرفتن از این مهارت، فرد به صورت یک مشاهده‌گر، خود را مورد بررسی قرار می‌دهد و اطلاعات شخصی خود را پردازش می‌کند.

خودآگاهی، نقش مهم و تعیین‌کننده‌ای در زندگی هر انسانی دارد؛ زیرا هرچقدر انسان بیشتر خود را بشناسد و با ابعاد مختلف شخصیت خود آشنا شود، بهتر می‌تواند از زندگی خود بهره ببرد و زندگی را در مسیر واقعی خود قرار دهد.

از سوی دیگر، خودآگاهی به انسان کمک می‌کند تا با اطمینان بیشتری سعی در رسیدن به اهداف خود داشته باشد. اهدافی که واقعی، عمیق و اساسی و پایدار است (سیفی، اعتمادی و شفیع‌آبادی، ۱۳۹۱).

در روایات اسلامی خودشناسی مقدمه خداشناسی و نافع‌ترین شناخت‌ها معرفی شده است.

خداشناسی دارای دو مرحله است، نظری و عملی. معرفت نفس علاوه بر اینکه مقدمه و راه خداشناسی نظری است، طریق وصول به حق تعالی و خداشناسی عملی نیز می‌باشد (سلیمانی امیری، ۱۳۸۲).

قرآن مجید با صراحت مى‏گوید: «ما آیات آفاقى و انفسى (عجائب آفرینش خداوند در جهان بزرگ و در درون وجود انسان) را به آن ها نشان مى‏دهیم تا آشکار گردد که او حق است.» (سنریهم آیاتنا فى‏الآفاق و فى انفسهم حتى یتبین لهم انه الحق) (فصلت، ‏۵۳).

در جاى دیگر مى‏فرماید: در درون وجود شما آیات خدا است، آیا نمى‏بینید؟ (و فى انفسکم افلا تبصرون) (ذاریات، ‏۲۱).

نیاز ذاتی انسان به خداوند، عامل شناخت و گرایش به او است.

در تفسیر المیزان گفته می‌شود: «انسان هر قدر متکبر باشد، و فراهم بودن اسباب زندگى او را به غرور وا دارد، نمى‏تواند این حقیقت را انکار کند که مالک وجود خویش نیست، و استقلالى در تدبیر خویشتن ندارد، چه این‏که اگر مالک خویشتن بود، خود را از مرگ و سایر آلام و مصائب زندگى باز مى‏داشت، و اگر مستقل به تدبیر خویش بود، هرگز نیاز به خضوع در مقابل

1. 1. .Davison & Neil ↑

1. 1. .Berry ↑

1. 1. . Diagnostic & Statistical Manual of Mental Disorder(DSM). ↑

1. 1. . Kaplan &Sadock. ↑

1. 1. . McCullough, Larson,Hoyt, Koeing&Thoresen. ↑

1. 1. . Hawton ↑

1. 1. . Free ↑

1. 1. . Van Wagner ↑

1. 1. . Rogers & Skidmore ↑

1. 1. . Ekstein & Kern ↑

1. 1. . Fisher ↑

1. 1. . Sorajjakool, Aja, Chilson, Ramirez, Earll ↑

1. 1. . Walpole, McMillan, House, Cottrell, & Mir. ↑

1. 1. . Sadock & Sadock ↑

1. 1. . Miklowitz, Axelson, Birmaher, Goerge, Taylor, Scheneck & Brent ↑

1. 1. . Peach ↑

1. 1. . Pidemont ↑

1. 1. . Hick ↑

1. 1. . Metz ↑

1. 1. . Robert ↑

1. 1. . Millspauph ↑

1. 1. . Delgado, Hui, Parsons, Govan & Torney ↑

1. 1. . Amondsen ↑

1. 1. . Dew, Daniel, Goldston, McCall & Koenig ↑

1. 1. . Koenig ↑

1. 1. . Pidemont ↑

1. 1. . sadness ↑

1. 1. . pessimism ↑

1. 1. . sense of failure ↑

1. 1. . dissatisfaction ↑

1. 1. . guilt ↑

1. 1. . punishment ↑

1. 1. . self-dislike ↑

1. 1. . self-accusations ↑

1. 1. . suicidal ideas ↑

1. 1. . crying ↑

1. 1. . irritability ↑

گفتار سوم: وسیله

یکی دیگر از اجزای رکن مادی جرم وسیله ارتکاب جرم است. در بیشتر جرایم تهدید علیه بهداشت عمومی ‌و آلودگی محیط زیست وسیله نقشی در وقوع آن ها ندارد. به موجب ماده ۴۶ قانون توزیع عادلانه آب، آلوده کردن آب ممنوع است و این آلوده کردن می‌تواند از هر راه و به هر وسیله‌ای باشد، زیرا در این ماده هیچگونه اشاره‌ای ‌به این موضوع که چگونه این آلودگی حاصل شود، نشده است.

. در ماده ۲۷ قانون نحوه جلوگیری هوا ایجاد هر گونه آلودگی صوتی که بیشتر از حد مجاز باشد جرم دانسته شده است. آن چه که مورد توجه قانون‌گذار در این ماده قرار گرفته است. بروز آلودگی صوتی است، بدون توجه به آن که این آلودگی از چه طریقی به وجود آید. ‌به این ترتیب این آلودگی صوتی می‌تواند از راه چگونگی استفاده از وسایل ارتباط جمعی پدید آید یا از راه استفاده از دستگاه‌ها و ابزارآلات صنعتی تحقق پیدا کند، بدون تردید نوع وسیله تأثیری در شکل‌گیری موضوع این جرم ندارد.

گفتار چهارم: نتیجه

در بسیاری از جرایم عمدی برای آن که عملی جرم شناخته شود، باید زیان و صدمه‌ای از آن ناشی شده باشد و در صورتی که در نتیجه ارتکاب عمل زیانی پدید نیاید، مقنن مرتکب آن را دارای مسئولیت کیفری نمی‌داند. در بعضی دیگر از جرایم عمدی چنین نیست، یعنی تحقق جرم و مسئولیت کیفری منوط به پدید آمدن خسارت و یا صدمه نیست.

بسیاری از جرایم تهدید علیه بهداشت عمومی ‌و آلودگی محیط زیست عمدی هستند و هر دو شکل یاد شده را در بر می‌گیرند. به عبارت دیگر، برخی از این جرایم، مقید و پاره‌ای دیگر مطلق هستند.لازم به توضیح است که تعداد جرایم مقید بسیار اندک است.در بررسی عنصر معنوی به جرایم عمدی مقید و مطلق اشاره خواهد شد.

گفتار پنجم :رابطه سببیت

موضوع دیگری که در رکن مادی پاره‌ای از جرایم مانند برخی از جرایم تهدید علیه بهداشت عمومی ‌و آلودگی محیط زیست مطرح است، رابطه سببیت است. یعنی باید میان فعل شخص و نتیجه مجرمانه رابطه علت و معلولی وجود داشته باشد. در جرایم مقید یکی از اجزای عنصر مادی آن ها رابطه سببیت است. یعنی نتیجه مجرمانه‌ای که حاصل شده است را به هر کسی که بتوان نسبت داد او مجرم خواهد بود و اوست که جرم و این نتیجه حاصله را مرتکب شده است. ‌بنابرین‏ وجود چنین رابطه‌ای در این گونه جرایم (مقید) لازم است.

در آن دسته جرایم تهدید علیه بهداشت عمومی ‌و آلودگی محیط زیست که مقید هستند مانند از بین بردن آبزیان از راه آلوده کردن آب باید میان نتیجه مجرمانه مانند مرگ آبزیان و اقدام آلاینده مرتکب رابطه‌ علیت وجود داشته باشد تا بتوان وقوع این جرم را به او نیست داد و او را به مجازات مقرر رساند.

مبحث سوم : عنصر معنوی جرم

برای آنکه بتوان جرمی را منتسب به فردی کرده و او را در برابر انجام آن مجازات کرد علاوه بر عنصر قانونی، مبتنی بر پیش‌بینی رفتار مجرمانه در قانون جزا و عنصر مادی جرم، شامل وقوع عمل در خارج، باید عمل مذبور از اراده مرتکب ناشی شده باشد؛ در واقع باید میان عمل و شخص عامل رابطه روانی (یا رابطه ارادی) موجود باشد که آن را عنصر اخلاقی (یا روانی یا معنوی) می‌نامند.^[۱۰۹]

اراده در لغت عبارت است از خواستن، طلب کردن، قصد و آهنگ و عزم^[۱۱۰] و اراده ارتکاب جرم عبارت است از خواستن انجام عمل مجرمانه؛^[۱۱۱] ‌بنابرین‏ اگر شخصی بداند که مالی متعلق به غیر است ولی آن را بردارد مرتکب جرم شده است.

بحث درباره آزاد بودن یا مجبور بودن انسان در انجام اعمال و رفتارش از جمله مسائلی است که از دیرباز ذهن کنجکاو بشر را به خود مشغول ‌کرده‌است. برخی از اندیشمندان و صاحبان مکاتب مثل طرفداران مکتب تحققی و اثباتی اعتقاد به عدم آزادی اراده انسان دارند و برخی دیگر مثل طرفداران مکتب کلاسیک آن را آزاد می‌دانند؛ اما نظر صحیح‌تر که فقه تشیع نیز بر مبنای روایتی از ائمه آن را پذیرفته است نظریه بینابین است.^[۱۱۲]

باید توجه داشت که در کلیه جرایم اعم از عمدی و غیر عمدی اراده ارتکاب جرم وجود دارد و قانون‌گذار فقط انجام عمل ارادی را مجازات می‌کند. ‌بنابرین‏ حتی در صدمات بدنی ناشی از حوادث رانندگی و مستی نیز شخص مرتکب واجد اراده بوده و با وجود همین اراده است که راننده اتومبیل را به راه انداخته است. در واقع راندن اتومبیل مورد اراده و خواست راننده است و فقط نتیجه آن که صدمات بدنی بوده، مورد نظر و مقصود راننده نبوده است. در صورت فقدان اراده ارتکاب فعل، تحقق جرم منتفی است.^[۱۱۳] پس اگر فردی براثر اعمال غیر ارادی اعم از ۱٫ عکس العمل‌های طبیعی انسان مثل دهن‌دره و رعشه ۲٫ اجبار مادی یا معنوی مثل بستن دست و پا و خوراندن شراب ۳٫ خواب و بیهوشی ۴٫ هیپنوتیزم و… مرتکب فعلی که در حالت عادی جرم است بشود مجازات نمی‌شود.^[۱۱۴]

ارتکاب عمل نیز، به خودی خود دلیل وجود عنصر معنوی یا روانی نیست و باید تقصیر مرتکب در انجام عمل احراز شود. آنچه تقصیر در معنای عام نامیده می‌شود یا بر پایه عمد با مبتنی بر خطاست؛ عمد عنصر روانی آن دسته از جرایمی است که اصطلاحا جرایم عمدی نام دارند و خطای جزایی عنصر روانی جرایم خطایی.^[۱۱۵] برای مطالعه دقیق‌تر عنصر روانی هر یک از این دو حالت را به صورت مجزا بررسی کرده و در پایان نگاهی می‌کنیم به عنصر روانی جرایم صرفا مادی.

عمد در لغت به معنای به قصد، کاری را انجام دادن آمده است.^[۱۱۶] برای تحقق عنصر روانی در جرایم عمدی باید قصد مجرمانه وجود داشته باشد. قصد مجرمانه در قانون تعریف نشده است بلکه قانون‌گذار غالبا با بهره گرفتن از عناوین گوناگونی در عبارات قانونی آن را مشخص و بیان کرده.^[۱۱۷] برخی از این عناوین عبارتند از: به قصد کشتن، به قصد سرقت، به قصد سوء خیانت، به قصد استفاده نا مشروع، به قصد کمک به دشمن، به قصد برهم زدن امنیت، به قصد اضرار به غیر، به قصد متهم کردن غیر و به قصد اخفاء با نیت فساد عالما و عامدا، با علم و اطلاع و…

در تعریف باید گفت عمد عبارت است از هدایت اراده انسان به سوی منظوری که انجام یا عدم انجام آن را قانون‌گذار منع یا امر نموده است.^[۱۱۸]

با توجه به تعریف ارائه شده، در عمد یا قصد مجرمانه سه عامل وجود دارد:

۱٫ داشتن اراده که همان طور که بیان شده عنصر مشترک جرایم عمد و غیر عمد است؛

۲٫ خواستن عمل (قصد فعل)؛

۳٫ خواستن نتیجه مجرمانه حاصل از عمل (قصد نتیجه).^[۱۱۹]

‌بنابرین‏ در جرایم عمدی فعل و نتیجه آن هر دو مورد اراده و خواست عامل است. به عبارت دیگر هرگاه مجرم نتیجه عملی را که به او نسبت داده شده قبلا در نظر گرفته و با توجه به نتیجه مجرمانه، عمل را انجام داده باشد در واقع مرتکب جرم عمدی شده است.^[۱۲۰]

دارلین و استنبرگ (۱۹۹۳)، مدلی را مطرح کردند که در آن چهار شیوه فرزندپروری روی شکلی نمایش داده شده است. این شکل از چهار بُعد کنترل، پذیرش، بی توقع بودن و طرد کردن تشکیل شده است. زمانی که ابعاد در کنار یکدیگر قرار می گیرند، شیوه‎های مختلف فرزند‌پروری به وجود می‌آید که هر شیوه ویژگی‌های خاص خودش را دارد که به صورت مفصل ‌در مورد آن‌ ها مطالبی مطرح شد. زمانی‌که بُعد کنترل و بُعد پذیرش با هم تلفیق شوند، شیوه فرزندپروری حاصل از تلفیق این دو بُعد شیوه ی مقتدرانه خواهد بود. زمانی که بُعد پذیرش با بُعد بی توقع بودن با هم تلفیق شوند، شیوه فرزند پروری حاصل از تلفیق این دو شیوه فرزندپروری سهل‌گیر خواهد بود، زمانی که بُعد بی توقع بودن و بُعد طرد کردن با هم تلفیق شوند، شیوه فرزندپروری حاصل از تلفیق این دو شیوه اغفال کننده یا مسامحه کار خواهد بود و زمانی که بُعد طرد کردن و بُعد کنترل با هم تلفیق شوند شیوه فرزندپروری حاصل از تلفیق این دو شیوه استبدادی خواهد بود (دارلین و استنبرگ، ۱۹۹۳).

کنترل ۱

مقتدرانه ۵ استبداد ۸ اغفال کننده سهل گیر۶ یا مسامحه کار۷

سهل گیر ۶

طرد کردن ۴ پذیرش ۲

بی توقع بودن ۳

۲-۱٫ الگو‌های جدید فرزندپروری بامریند

بامریند (۱۹۸۹)،هفت نوع از سبک‌های والدینی را مشخص کرد، که به ترتیب زیر ذکر می‌شوند:

1. 1. اقتدار منطقی: والدینی که در محیط خانوادگی آن‌ ها فشار روانی، مشکلات رفتاری، استفاده از مواد و الکل دیده نمی‌شود، و دارای نظام تربیتی ثابت و محیطی گرم و حمایتی هستند. در این خانواده ها سازگاری با کودکان و تصویب عقاید آن‌ ها و مشورت کردن در امور خانواده در سطح بالایی است.

1. 1. مردم سالار^[۶۰]: والدین در این خانواده، ثبات خیلی کم و نامتعارفی را نشان می‌دهند. مصرف زیاد مواد و اعمال قدرت و دستور دادن خیلی کم است. حمایت و مراقبت زیاد و مشکلات رفتاری کمتر دیده می‌شود.

1. 1. دستوردهنده: این خانواده ها محدود کننده و درخواست کنندگی بالایی دارند و پاسخ گویی در آن ها دیده می شود آن ها به اطاعت و همنوایی با قدرت ارزش می‌گذارند، یک محیط منضبط و مجموعه ای روشن از قواعد ایجاد می‌کنند و بر فعالیت های فرزندان شان نظارت دارند، و نیز طردکنندگی و فقدان مسئولیت اجتماعی در آن ها وجود دارد.

1. 1. استبدادی-آمرانه^[۶۱]: این نوعی از خرده تیپ دستور دهنده است که والدین، دخالت کنندگی بالایی دارند.

1. 1. غیراستبدادی -آمرانه^[۶۲]: خرده تیپ دیگری از والدین دستور دهنده است که والدین، حالت دخالت کنندگی کم تری دارند.

1. 1. غیرمتعهد^[۶۳]: این نوع والدین نه پاسخگو هستند و نه حالت درخواست کنندگی دارند. آن ها هیچ نظارتی بر فرزندان شان ندارند، و حالت طردکنندگی و غفلت در این خانواده ها زیاد دیده می شود. مادران غیرمتعهد ارتباطات ضعیفی دارند و مشکلات رفتاری در پدران دیده می شود.

1. محبت کافی^[۶۴]: مشکلات و نابسامانی های رفتاری در این خانواده وجود ندارد و والدین همۀ ابعاد شیوه های فرزندپروری را تا حدودی رعایت می‌کنند (وایس^[۶۵] و شوارتز^[۶۶]، ۱۹۹۶ ,ص۴۵).

بامریند به سه دسته از شبکه های والدین اشاره دارد که به شرح زیر توصیف می‌شود.

الف) والدین مقتدر^[۶۷]

این گونه والدین هم از توقع و هم از پذیرندگی سطح بالا برخوردار هستند. هم انعطاف پذیر و هم محکم و استوار هستند. فرزندان این‌گونه والدین هم احساس شایستگی بالا و هم نمرات بالای پیشرفت تحصیلی را دارا می‌باشند(دارلینگ^[۶۸]، ۱۹۹۹).

این والدین کوشش می‌کند تا فعالیت‌های فرزندانشان را در یک روش منطقی و مطلوب جهت دهند. آن‌ ها کودکانشان را به استقلال تشویق می‌کنند. اما برای فعالیتشان کنترل و محدودیت‌هایی قرار می‌دهند. روش کلامی آن‌ ها حالت((بده- بستان)) دارد و والدین ‌به این صورت با آن‌ ها گرم بوده و حالتی مهربان دارند. آن‌ ها از فرزندانشان حمایت می‌کنند و به آن‌ ها مسئولیت‌های اجتماعی می‌دهند. آن‌ ها از فرزندانشان رفتار پخته را انتظار دارند. اما در عین حال حقوق آن‌ ها را به رسمیت می‌شناسند. همچنین به آن‌ ها در بعضی موارد استقلال می‌دهند و ‌در مورد خواست‌ها و قوانین برای آن‌ ها دلیل می‌آورند. آن‌ ها ‌در مورد عقاید فرزندانشان پاسخ‌گو بوده و در تصمیم‌گیری‌های خانوادگی آن‌ ها شرکت می‌دهند(اسپرینال و کولینز^[۶۹]،‌ ۱۹۹۲).

توقع والدین مقتدر با توانایی فرزندان در پذیرفتن رفتارهای خویش متناسب است. از این رو این‌گونه والدین کودکان را متقاعد می‌کنند که افراد شایسته و با کفایتی هستند و می‌توانند در کارها موفق شوند و این برخورد موجب پرورش رفتار پخته و مستقل و افزایش سطح حرمت خود می‌شود(بامریند، ۱۹۹۱).

بامریند(۱۹۷۱ نقل از سیف درخشنده، ۱۳۸۴) والدین دارای اقتدار را این‌گونه توصیف می‌کنند:

«همواره در تلاش هستند تا فعالیت‌های کودکانشان را به شیوه عقلانی هدایت کنند، روابط کلامی را تشویق می‌کنند و کودک را در جریان علت و منطق روش خود قرار می‌‌‌دهند و به ویژگی‌های بیانی و ابزاری و نیز استقلال رأی، ثبات و قانون‌مندی ارزش می‌دهند. در نقاط اختلاف والد و کودک کنترل شدیدی را اعمال می‌دارند. این‌گونه والد کنترل ویژه خود را به عنوان یک بزرگسال شناخته‌اند اما علایق فردی و ویژگی‌های خاص کودک را نیز مشاهده می‌کنند. والد مقتدر اعمال کنونی کودک را می‌پذیرد اما برای اعمال آتی معیار هایی را نیز تعیین می‌کند. او برای کسب اهدافش علاوه بر زور بر استقلال نیز تکیه می‌کند. او تصمیمات خود را بر پایه توافق گروه یا امیال فردی کودک بنا نمی‌کند و در عین حال خودش را نیز از خطا و اشتباه نیز مصون نمی‌داند».

ب) والدین استبدادی^[۷۰]

این‌گونه والدین از توقع سطح بالا و پذیرندگی سطح پایین برخوردار هستند(دارلینگ، ۱۹۹۹). آنان می‌کوشند رفتار و نگرش‌های فرزندانشان را بر اساس مجموعه‌ای از معیارها که به وسیله یک حالت سلطه مدار هدایت می‌شود شکل داده، کنترل و ارزیابی کنند. آن‌ ها شیوه تنبیه و محدوده کننده‌ای را پیش می‌گیرند و کودک را مجبور به پیروی از دستورات و احترام به کار و اعمال خود می‌کنند. والدین استبدادی محدودیت‌ها و کنترل‌های ثابتی بر روی کودک با بیانات کلامی خیلی کم اعمال می‌کنند فرزندان آن‌ ها کارایی اجتماعی خیلی کمی دارند و در شروع کردن فعالیت‌ها سست هستند. آن‌ ها خواسته‌های بالایی را برای شکل دهی رفتار فرزندانشان دارند که اغلب شدید بوده و با اعمال قدرت همراه است. این والدین تمایل دارند که به فرزندانشان کنترل بیشتری داشته باشند تا این‌که بخواهند بر آموزش و تربیت آن‌ ها نظارت کنند. آن‌ ها فرزندانشان را به مستقل بودن تشویق نمی‌کنند. همانند والدین مقتدر در تأکید بر قوانین ثابت قدم هستند ولی نمی‌خواهند که ‌در مورد قوانین با فرزندانشان بحث کنند و بر این عقیده‌اند که فرزندانشان باید آن چه را که می‌گویند بودن چون و چرا انجام دهند. به علاوه آن‌ ها در گرم بودن و پاسخ‌گو بودن در سطح پایینی قرار دارند این والدین به نظارت فرزندانشان علاقه‌ زیادی ندارند و در عوض از آن‌ ها می‌خواهند تا به نظارت به قوانین آن‌ ها احترام بگذارند(شافر^[۷۱]، ۲۰۰۰).

۱٫ غیر قهر آمیز و غیر کیفری بودن: برای اعمال این اقدامات رضایت ذی نفع الزامی است. برخلاف ضمانت اجرای کیفری که ‌یک‌سویه اعمال می‌گردد و مجرم در آن دخالتی نمی تواند بکند. اقدامات قهر آمیز، اصلاح و درمان معمول در حقوق جزا مشمول اقدامات پیشگیرانه نمی­ شود.

۲٫ اختصاصی بودن اقدامات پیشگیرانه: هدف و غایت اصلی این اقدامات باید به طور ویژه مربوط به پیشگیری باشد، نه این که پیشگیری، از آثار جنبی آن باشد.

۳٫ کاستن آثار جرم: اگر اقدامات پیشگیرانه نتواند جرم را محو کند، می بایست از شدت آثار و افزایش آمار آن بکاهد.

۴. در نظر گرفتن عوامل خطر و محیط اجتماعی: تدابیر پیشگیرانه در معنای خاص، می بایست هم علل مستعد سازی بروز جرم ناظر بر شخص را در نظر بگیرد و هم ناظر بر محیط پیرامون فرد و عوامل جرم زا در این محیط باشد.

بند دوم: انواع پیشگیری از جرم

مرور ادبیات مربوط به جرم شناسی پیشگیرانه نشان می‌دهد که هر چه از عمر این شاخه نورسته جرم شناسی کاربردی می گذرد، بر تنوع تقسیم بندی انواع پیشگیری از جرم افزوده می­ شود. این تقسیم بندی ها بر اساس معیارهایی چون: سن ( تقسیم به پیشگیری از جرائم اطفال و بزرگسالان)، طرق پیشگیری ( پیشگیری قضائی با بهره گرفتن از سیستم کیفری، پیشگیری وضعی از طریق کاهش فرصت های ارتکاب جرم و پیشگیری از مجرمیت از طریق کاهش پتانسیل جنایی افراد)، عمومی و اختصاصی بودن (پیشگیری عام و خاص)، سطوح پیشگیری (پیشگیری اوّلیه، ثانویه و ثالث) و معیارهای دیگر شکل گرفته اند.

در ادامه به بررسی برخی از این تقسیم بندی ها خواهیم پرداخت.

الف)پیشگیری اوّلیه، ثانویه و ثالث

تقسیم بندی پیشگیری به پیشگیری اوّلیه، ثانویه و ثالث، بر اساس مدل اپیدمیولوژی پزشکی طرّاحی شده است.

-پیشگیری اوّلیه: در پیشگیری اوّلیه که لزوماً مخاطبان آن مجرمان نبوده و عموم مردم اند، هدف اصلی از بین بردن فرصت های ارتکاب جرم است. در این گونه پیشگیری از طریق طرّاحی فعالانه تدابیر مناسب و تقویت توانایی‌های درونی افراد و یا اصلاح متغیّرهای خارجی به افراد فرصت داده می شود تا رفتار هایی را در پیش گیرند که در شرایط حال و آینده برای آنان مفید است.^[۶] از نمونه برنامه های مبتنی بر پیشگیری اوّلیه می توان برنامه ی آموزش والدین برای جلوگیری از بی توجّهی و سوء رفتار با کودکان، برنامه هایی در مدارس برای آگاه کردن دانش آموزان از پیامدهای سوء ترک تحصیل و موارد مشابه را نام برد.

–پیشگیری ثانویه: پیشگیری ثانویه به مداخله ‌در مورد افرادی می پردازد که در معرض خطر خارج شدن از مسیر درست زندگی قرار دارند. هنگامی که بررسی ویژگی های شخصیتی فرد حاکی از آن باشد که وی در معرض خطر بزهکاری قرار دارد، اقدامات پیشگیری ثانویه برای رفع شرایط خطر و بازگرداندن فرد به مسیر مثبت زندگی به کار گرفته می شود.^[۷]

از آن جا که موضوع پیشگیری ثانویه مداخله در شرایط خطر است نسبت به اقدامات پیشگیری اوّلیه از اولویّت و فوریّت بیشتری برخوردار است. برای نمونه تشکیل گروه پشتیبانی آموزشی برای دانش آموزانی که وضعیّت درسی و حضور آن ها در مدرسه حاکی از خطر شدید ترک تحصیل است و تلاش برای بقاء آنان در مدرسه.

–پیشگیری ثالث: مداخلات پیشگیرانه سطح سوم در شرایطی صورت می‌گیرد که فرد از مرحله خطر عبور کرده و وارد مرحله بزهکاری شده است لذا این اقدامات به منظور قطع روند بزهکاری، جلوگیری ازحرفه ای شدن مجرم و کاستن از جدیّت بزهکاری صورت می‌گیرد. با توجّه به ماهیت مداخلات پیشگیرانه سطح سوم و جمعیت هدف آن ها، معمولا این مداخلات در مجموعه های مشخّص مانند مراکز درمانی، کلینیک های بهداشت روانی و یا دفاتر مشاوره انجام می شود. به طور کلی این پیشگیری درصدد جلوگیری از تکرار جرم می‌باشد.

ب) پیشگیری قضایی، وضعی، اجتماعی (جامعوی و رشدمدار):

–پیشگیری قضایی: این نوع پیشگیری که با به کارگیری ابزارهای حقوق کیفری اعمال می شود از طریق ارعاب، ناتوان سازی و بازپروری به پیشگیری از ارتکاب جرم می پردازد. پیشگیری قضائی یا کیفری تداعی بخش گام های آغازین در تاریخ حقوق کیفری است که با بهره گرفتن از خصوصیّات ارعابی و بازدارندگی مجازات، در پی مقابله با جرم و پیشگیری در سطح فردی و جمعی بوده است. طبق بند ب ماده یک لایحه پیشگیری از جرم، پیشگیری قضائی عبارت است از مجموعه تدابیر و اقداماتی که دستگاه قضایی در خصوص اصلاح مجرمان و استفاده مناسب از قرارهای تأمین و ضمانت اجراها و جلب اعتماد عمومی نسبت به نهادهای عدالت کیفری اتخاذ می­ کند^[۸]. این نوع پیشگیری بعد از ارتکاب جرم صورت می‌گیرد و هدف آن جلوگیری از تکرار جرم در آینده است. پیشگیری قضایی در واقع پیشگیری در معنای موسّع است.

-پیشگیری وضعی: اقدامات وضعی پیشگیرنده، ناظر بر اوضاع، احوال و شرایطی است که مجرم را در آستانه ی ارتکاب جرم قرار می‌دهند. این اوضاع و احوال که در جرم شناسی وضعیّت­های ماقبل بزهکاری یا وضعیّت های پیش جنایی نام دارند^[۹]، فرایند گذار از اندیشه به عمل مجرمانه را تحریک یا تسهیل کرده و نقش تعیین کننده ای در آن ایفا می‌کنند^[۱۰]. بزه دیده یا آماج جرم جزو این وضعیّت ها قلمداد می شود^[۱۱]. ‌بنابرین‏، پیشگیری وضعی با تغییر وضعیّت های ما قبل بزهکاری و دشوار کردن ارتکاب جرم، بالا بردن خطر شناسایی، دستگیری بزهکار و کاهش سود و لذت مورد انتظار مجرم، وی را در تعرّض به هدف یا بزه دیده خاصی مردد می‌کند و بدین ترتیب فرض بر این است که در چنین شرایطی، بزهکار از عملی ساختن اندیشه ی خود نسبت به آن بزه دیده صرفنظر خواهد کرد.

– پیشگیری اجتماعی: اقدامات اجتماعی، فرهنگی و… که در سطح جامعه برای مردم اجرا می­ شود تا نیازهای آنان برطرف شود، به تدابیر پیشگیرانه اجتماعی موسوم اند. این قسم از پیشگیری به دو دسته جامعه مدار و رشدمدار تقسیم می شود.^[۱۲]

۱-پیشگیری جامعوی : منظور از پیشگیری جامعوی ‌یا جامعه مدار مداخلات و اقداماتی است که برای تغییر درشرایط اجتماعی که بر بزهکاری درجوامع تأثیر می‌گذارند طرّاحی شده اند. بر طبق این دیدگاه، شلوغی و ازدحام جمعیت، نارسایی خدمات عمومی،کمبود مسکن، حاشیه نشینی و دشواری های حمل و نقل بر بزهکاری تأثیر می‌گذارند و برخی از اماکن شهری به سبب ساخت کالبدی از ظرفیت های جنایی بالا برخوردارند. این نوع پیشگیری با شناسایی مکان های وقوع جرم و ویژگی های ساختاری جوامع و اصلاح آن ها صورت می‌گیرد.

۲-پیشگیری رشدمدار: در این نوع پیشگیری با شناسایی اطفالی که زودتر از سنین معمول رفتارهای ناسازگار، منحرفانه و مجرمانه از خود نشان داده‌اند، تلاش می شود تا ضمن شناسایی خلأها، کمبودها یا مشکلات عاطفی، تربیتی، تحصیلی، فرهنگی و… که ‌به این دسته از رفتارها منجر شده اند، با خود آنان یا در صورت لزوم با اعضای خانواده آنان، معلمان و همکلاسی ها در مدرسه، همسایگان در محله، گروه همسالان وهمبازی ها و… برخورد متناسب صورت گیرد.^[۱۳]

پیشگیری رشدمدار در فصل آینده بیشتر مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

گفتار دوم: تعلیم و تربیت

سوارز^[۲۷] و همکاران (۲۰۱۲) برانگیختگی، خوشایندی و غلبه­ ۶۰ کلمه انگلیسی را با کلمات پرتغالی اروپایی با بهره گرفتن از پرسشنامه SAM با نمونه ۹۵۸ دانشجوی بومی به روش مدادکاغذی و اینترنتی تطابق دادند پژوهشگران در این پژوهش زبان و فرهنگ آزمودنی­ها را نیز مطالعه کردند و ‌به این نتیجه رسیدند که فرهنگ و جنس نقش مؤثری در تفاوت در پاسخ دهی دارد .

ایلولا^[۲۸] و همکاران (۲۰۱۰) هنجار هیجانی ۲۱۰ اسم انگلیسی بریتانیایی و فنلادی از ۱۳۵ انگلیسی زبان و۳۵۰ فنلاندی زبان انجام دادند و نتیجه را با فهرست لغات هیجانی انگلیسی و لغات تابوی جان شوایز^[۲۹] تطبیق دادند بین دو زبان به لحاظ برانگیختگی ارتباط معنی­داری وجود داشت.

وی ام ال اچ^[۳۰] و همکاران (۲۰۰۹) تعداد ۷۰۰ کلمه از۲۲۰۰ کلمه از فهرست لغات هیجانی و عاطفی برلین را با ۲۰۰آزمودنی با طیف ۷ تایی۳- (بسیار منفی) تا ۰ و صفر تا ۳+ (بسیار مثبت) ‌در مورد برانگیختگی و خوشایندی مورد بازبینی قرار دادند و ‌به این نتیجه رسیدند که هر چه کلمات به سمت منفی تر و مثبت تر سوق پیدا کنند برانگیختگی بیشتری دارند به عبارتی رابطه­ U شکل بین برانگیختگی و خوشایندی لغات مشاهده گردید همچنین مشخص شد که کلمات منفی نسبت به کلمات مثبت برانگیختگی بیشتر ایجاد ‌می‌کنند.

گقوون^[۳۱] و همکاران (۲۰۰۸) ویژگی‌های ۲۰۰ کلمه را در افراد جوان و بزرگسال مورد مطالعه قرار دادند. مطالعه­ کلمات و ویژگی آن‌ ها در سنین مختلف هدف پژوهش بود.

در پژوهشی ‌بر دلی^[۳۲] و همکاران (۱۹۹۹ ) که پایه و اساس هنجار یابی برانگیختگی و خوشایندی کلمات را بنا نهاد و با عنوان بررسی هنجارهای عاطفی برای کلمات انگلیسی پرداخت. با بهره گرفتن از پرسشنامه SAM به هنجاریابی انگیختگی، خوشایندی-عدم خوشایندی، کنترل پرداخته شده بدین ترتیب فهرستی از کلمات به لحاظ عاطفی هنجاریابی شده‌اند.

ردوندو^[۳۳] و همکاران (۲۰۰۷) به تطابق هنجارهای هیجانی و عاطفی کلمات اسپانیایی با هنجار عاطفی کلمات انگلیسی پرداخت. او در پژوهش خود ابعاد سه‌گانه هیجان یعنی خوشایندی- ناخوشایندی، غلبه و انگیختگی را در نظر گرفت.

در پژوهشی که توسط کاویانی پورناصح و گلفام ، (۱۳۸۴) با عنوان تقابل واژه­ های هیجان و شناخت در لغت­نامه­ های زبان در پی آن بودند تا واژه های مرتبط با هیجان و شناخت را در لغت نامه های معتبر زبان فارسی (معین، عمید و معاصر فارسی امروز )نسبت‌های خوشایندی/ناخوشایندی، جسمی/غیر جسمی و رایج/غیر رایج این واژه ها را تعیین کند. آن‌ ها دریافتند که جنبه‌های عناصر روان­شناختی مورد هدف در مطالعه‌ (هیجان و شناخت) متفاوتند و در تقابل با یکدیگر قرار دارند و در فرهنگ نامه های مختلف این جنبه‌ها متفاوت هستند.

بنسافی^[۳۴] و همکاران (۲۰۰۳) در پژوهشی برای اندازه گیری هیجان از مقیاس آدمک SAM استفاده نمودند. آن‌ ها تفاوت‌های معنایی را هم در پژوهش خود لحاظ نمودند.

فصل سوم

روش پژوهش

مقدمه

انجام پژوهش علمی مستلزم داشتن برنامه ای مشخص و روشن است تا پژوهشگر بتواند بر اساس آن مسیر پژوهش خود را طی نماید تا بتواند در نهایت به درستی و با دقت بیشتری به آزمودن فرضیه یا فرضیه های خود بپردازد. در این فصل به بررسی نوع پژوهش، روش اجرا، جامعه آماری، نمونه و روش نمونه گیری، ابزارهای پژوهش، شیوه اجرای پژوهش و چگونگی تحلیل داده ها و اطلاعات پرداخته خواهد شد.

۳-۱ مراحل اجرای طرح

۳-۱-۱ نوع مطالعه

این پژوهش از نوع بنیادی-کاربردی، توصیفی-تحلیلی و پیمایشی است.

۳-۱-۲ جامعه مورد مطالعه و حجم نمونه

جامعه­ آماری این پرسشنامه افراد ۱۸ تا ۴۰ ساله­ی فارسی زبان کل کشور که یک ماه پیش از آزمایش اتفاق استرس‌زای (در جدول توزیع استرس) خوشایند و ناخوشایند گزارش نکردند.

حجم نمونه

با بهره گرفتن از فرمول کوکران با ضریب اطمینان ۰۵/۰ حجم نمونه _ و ‌به این دلیل که حجم جامعه (افراد بزرگسال فارسی زبان که یک ماه اخیر اتفاق استرس‌زای خوشایند و ناخوشایند نداشته­اند، نامشخص می‌باشد _در بررسی این پژوهش ۳۸۴ نفر خواهد بود اما با نظر استاد راهنما و چون این پژوهش بر آن نیست تا تعمیمی صورت دهد و همچنین به علت طولانی بودن پرسشنامه و عدم همکاری بسیاری از افراد _ هر آزمودنی باید به ۵۸۲ کلمه و عنوان پاسخ می­داد­_ مطالعه در سطح کوچکی با ۱۴۳ آزمودنی مورد آزمون صورت گرفت.

۳-۱-۳ معیار های ورود به مطالعه

1. 1. افراد بین ۱۸ تا ۴۵ ساله

1. 1. افرادی که در منزل به فارسی تکلم می‌کند

1. 1. تا پیش از یک ماه گذشته اتفاق استرس‌زای (در جدول توزیع استرس) خوشایند و ناخوشایند گزارش ننموده باشند

1. تمایل شخصی به شرکت در پژوهش داشته باشند

۳-۲-۳ ابزارهای پژوهش

نرم افزار سفارشی جستجوی اخبار News Crawler

نرم افزار جستجوی اخبار^[۳۵] توسط آزمایشگاه فناوری وب مشهد طراحی شد. این نرم­افزار اخبار بازه­ زمان اسفند ۹۱ را از ۶ خبرگزاری جمع ­آوری می­کرد. سپس اخبار مشترک ۶ خبرگزاری در ۷ عنوان با بهره گرفتن از این نرم- افزار به دست آمد.

پرسشنامه SAM

پاسخ‌های هیجانی می ­توانند حداقل با سه روش بررسی شوند، گزارش هیجانی، باز نمود روانی و کنش بیرونی رفتار که مشکل‌ترین بخش آن گزارش هیجانی است (لنگ^[۳۶]، ۱۹۶۹). پرسشنامه خود ارزیابی آدمک از آن دسته پرسشنامه‌هایی است که توانسته، به عنوان پرسشنامه ای معتبر در سنجش این بخش استفاده گردد. این پرسشنامه توسط ‌بر دلی در این راستا برای هنجاریابی این پرسشنامه پژوهشی با هدف بررسی ویژگی‌های روان- سنجی آزمون خود ارزیابی تصاویر آدمک SAM به عنوان یک آزمون سنجش هیجان در ایران که توسط محمد علی نظری و همکاران (۱۳۹۱)، در دانشگاه تبریز انجام گرفته و با جامعه آماری دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه تبریز سال ۱۳۸۹ دریک مطالعه مقدماتی و یک مطالعه اصلی اجرا شده است. بر اساس نتایج به دست آمده در این پژوهش SAM از روایی و پایایی مناسبی برخوردار است و در پژوهش‌ها و فعالیت‌های مورد نظر برای کاربرد پژوهشگران و متخصصان در ایران قابل استفاده است.

۳-۱-۴ مکان و زمان اجرای پژوهش

نرم افزار جستجوی اخبار، اسفندماه ۱۳۹۱ طراحی شد و انتخاب اخبار تا شهریور صورت گرفت. پس از تصویب طرح ادامه­ کار از اردیبهشت ۹۳ فرایند نمونه گیری و تحلیل نتایج ادامه یافت.

‌در مورد مکان اجرای پرسشنامه‌ها به علت طولانی بودن_هر آزمودنی باید به۵۸۲ سؤال پاسخ می­دادند­_ به صورت مداد-کاغذی و امکان پر کردن در منزل در اختیار آزمودنی­ها که به صورت در دسترس انتخاب شدند بدون محدودیت زمانی قرار گرفت.

۳-۴ روش تحلیل اطلاعات (داده ها)